Saltar al contenido
मुण्डकभाष्यम्

Muṇḍaka Upaniṣad: introducción de Śaṅkara

sambandha-bhāṣya / upodghāta, previo al mantra 1.1.1

Sánscrito en

Bhāṣya de Śaṅkara

Lee el comentario de Śaṅkara

Déjanos tu correo y se abre toda la Biblioteca Vedanta: el bhāṣya íntegro de cada verso, el análisis gramatical completo y los PDF de cada texto. Solo una vez.

Te escribiremos sobre Vedanta. Puedes darte de baja cuando quieras.

Segmento 1 — identificación de la upaniṣad; el propósito de exponer la sucesión de maestros

ॐ । ब्रह्मा देवानाम् इत्यादिoṃ | brahmā devānām ityādi-आथर्वणātharvaṇa-उपनिषत् । अस्याश्च विद्याupaniṣat | asyāśca vidyā-सम्प्रदायsampradāya-कर्तृkartṛ-पारम्पर्यpāramparya-लक्षणlakṣaṇa-सम्बन्धम् आदावेव आह स्वयमेव स्तुत्यर्थम् । एवं हि महद्भिः परमsambandham ādāveva āha svayameva stutyartham | evaṃ hi mahadbhiḥ parama-पुरुषार्थpuruṣārtha-साधनत्वेन गुरुणाsādhanatvena guruṇā-आयासेन लब्धा विद्येति श्रोतृāyāsena labdhā vidyeti śrotṛ-बुद्धिbuddhi-प्ररोचनाय विद्यां महीकरोति । स्तुत्या प्रोचितायां हि विद्यायां सादराः प्रवर्तेरन्निति ॥prarocanāya vidyāṃ mahīkaroti | stutyā procitāyāṃ hi vidyāyāṃ sādarāḥ pravarteranniti ||

Esta upaniṣad que comienza con [las palabras] «Brahmā devānām…» es la Ātharvaṇa-upaniṣad. Y de esta [vidyā, la śruti] misma declara, ya desde el comienzo, el vínculo caracterizado por la sucesión (paramparya) de maestros (kartṛ) de la tradición (sampradāya) de esta ciencia — con el propósito de glorificarla. Así, en efecto, siendo —según los grandes [sabios]— el medio para el fin humano supremo (parama-puruṣārtha), y siendo una vidyā obtenida con gran esfuerzo, [la śruti] engrandece así la vidyā, para inclinar favorablemente la mente del oyente (śrotṛ-buddhi-prarocanāya). Pues, habiendo sido la vidyā proclamada mediante la alabanza, [los oyentes] se dedicarían a ella con respeto.

Análisis palabra por palabra
ॐoṃoṃब्रह्माbrahmā-देवानाम्devānām-इत्यादिityādicita — inicio del mantra 1 («Brahmā devānām…»)आथर्वणātharvaṇa-उपनिषत्upaniṣat1/1-अद्ad f[es] la Ātharvaṇa-upaniṣadअस्याःasyāḥ6/1pron fde esta [vidyā]चcayविद्याvidyā-सम्प्रदायsampradāya-कर्तृkartṛ-पारम्पर्यpāramparya-लक्षणlakṣaṇa-सम्बन्धम्sambandham2/1-अa mel vínculo caracterizado por la sucesión de maestros de la tradición de esta vidyāआदौādau7/1-इi mal comienzoएवevamismo, justamenteआहāhaIII/1लिट्liṭdeclaraस्वयम्svayampor sí mismaएवevamismaस्तुतिstuti-अर्थम्artham2/1-अa m advcon el propósito de alabanzaएवम्evamasíहिhien efectoमहद्भिःmahadbhiḥ3/pl-अत्at mpor los grandes [sabios]परमparama-पुरुषार्थpuruṣārtha-साधनत्वेनsādhanatvena3/1-अa npor ser [ella] el medio del fin humano supremoगुरुणाguruṇā3/1-उu n adjgrande, intensoआयासेनāyāsena3/1-अa mcon esfuerzoलब्धाlabdhā1/1क्तkta fobtenidaविद्याvidyā1/1-आā fla vidyāइतिitisiendo esto asíश्रोतृśrotṛ-बुद्धिbuddhi-प्ररोचनायprarocanāya4/1-अa npara inclinar favorablemente la mente del oyenteविद्याम्vidyām2/1-आā fa la vidyāमहीकरोतिmahīkarotiIII/1लट्laṭ denom.engrandece, glorificaस्तुत्याstutyā3/1-इi fmediante la alabanzaप्रोचितायाम्procitāyām7/1क्तkta fhabiendo sido proclamadaहिhipuesविद्यायाम्vidyāyām7/1-आā f[siendo] la vidyā [así proclamada] — loc. absolutoसादराःsādarāḥ1/pl-अa mcon respeto [los oyentes]प्रवर्तेरन्pravarteranIII/plविधिलिङ्vidhiliṅse dedicaríanइतिiti[con esta idea]

Segmento 2 — el fruto (prayojana) se explicará más adelante

प्रयोजनेन तु विद्यायाः साध्यprayojanena tu vidyāyāḥ sādhya-साधनsādhana-लक्षणlakṣaṇa-सम्बन्धम् उत्तरत्र वक्ष्यतिsambandham uttaratra vakṣyati "भिद्यते हृदयग्रन्थिःbhidyate hṛdayagranthiḥ" (मुmu. उu. २।२।८2 |2 |8) इत्यादिना ॥ityādinā ||

Y en cuanto al fruto (prayojana) —la relación entre la vidyā y su resultado, como entre medio y fin—, [la upaniṣad] lo expondrá más adelante, mediante [palabras] como «se rompe el nudo del corazón» (Mu. 2.2.8), etc.

Análisis palabra por palabra
प्रयोजनेनprayojanena3/1-अa nen cuanto al fruto, al propósitoतुtuy, por su parteविद्यायाःvidyāyāḥ6/1-आā fde la vidyāसाध्यsādhya-साधनsādhana-लक्षणlakṣaṇa-सम्बन्धम्sambandham2/1-अa mel vínculo caracterizado por [la relación de] medio y finउत्तरत्रuttaratramás adelanteवक्ष्यतिvakṣyatiIII/1लृट्lṛṭdirá, expondráभिद्यतेbhidyate-हृदयग्रन्थिःhṛdayagranthiḥcita (Mu. 2.2.8) — «se rompe el nudo del corazón»इत्यादिनाityādinā3/1-अa nmediante [palabras] como esta, etc.

Segmento 3 — la distinción entre aparā-vidyā y parā-vidyā, y la brahma-vidyā como medio para lo Supremo

अत्र च अपरatra ca apara-शब्दśabda-वाच्यायाम् ऋग्वेदादिvācyāyām ṛgvedādi-लक्षणायां विधिlakṣaṇāyāṃ vidhi-प्रतिषेधpratiṣedha-मात्रmātra-परायां विद्यायां संसारparāyāṃ vidyāyāṃ saṃsāra-कारणkāraṇa-अविद्यादिavidyādi-दोषdoṣa-निवर्तकत्वं नास्तीति स्वयमेव उक्त्वा परnivartakatvaṃ nāstīti svayameva uktvā para-अपरapara-विद्याvidyā-भेदbheda-करणkaraṇa-पूर्वकम्pūrvakam "अविद्यायामन्तरे वर्तमानाःavidyāyāmantare vartamānāḥ" (मुmu. उu. १।२।८1 |2 |8) इत्यादिनाityādinā, तथा परtathā para-प्राप्तिprāpti-साधनं सर्वsādhanaṃ sarva-साधनsādhana-साध्यsādhya-विषयviṣaya-वैराग्यvairāgya-पूर्वकं गुरुpūrvakaṃ guru-प्रसादprasāda-लभ्यां ब्रह्मविद्याम् आहlabhyāṃ brahmavidyām āha — "परीक्ष्य लोकान्parīkṣya lokān" (मुmu. उu. १।२।१२1 |2 |12) इत्यादिना ॥ityādinā ||

Y aquí, habiendo dicho ella misma que en la vidyā designada por la palabra «aparā» —caracterizada por el Ṛgveda y demás, [y] limitada a solo preceptos y prohibiciones— no existe la capacidad de eliminar los defectos, como la nesciencia (avidyā) que es causa del saṃsāra, tras distinguir entre la vidyā parā y la aparā, mediante [palabras] como «los que viven inmersos en la nesciencia» (Mu. 1.2.8), etc., asimismo declara la brahma-vidyā —que es el medio para alcanzar lo Supremo, que va precedida del desapego hacia todo objeto que sea medio o fin, y que se obtiene por la gracia del maestro— mediante [palabras] como «habiendo examinado los mundos [ganados por obras]» (Mu. 1.2.12), etc.

Análisis palabra por palabra
अत्रatraaquí, en este puntoचcayअपरapara-शब्दśabda-वाच्यायाम्vācyāyām7/1-आā fen la [vidyā] designada por la palabra «aparā»ऋग्वेदादिṛgvedādi-लक्षणायाम्lakṣaṇāyām7/1-आā fcaracterizada por el Ṛgveda y demásविधिvidhi-प्रतिषेधpratiṣedha-मात्रmātra-परायाम्parāyām7/1-आā flimitada solo a preceptos y prohibicionesविद्यायाम्vidyāyām7/1-आā fen la vidyāसंसारsaṃsāra-कारणkāraṇa-अविद्यादिavidyādi-दोषdoṣa-निवर्तकत्वम्nivartakatvam1/1-अa nla capacidad de eliminar los defectos —nesciencia etc., causa del saṃsāra—न अस्तिna astino existeइतिiti[diciendo] queस्वयमेवsvayamevaella mismaउक्त्वाuktvāger.क्त्वाktvāhabiendo dichoपरpara-अपरapara-विद्याvidyā-भेदbheda-करणkaraṇa-पूर्वकम्pūrvakam2/1-अa n advtras hacer la distinción entre la vidyā parā y aparāअविद्यायामन्तरेavidyāyāmantare-वर्तमानाःvartamānāḥcita (Mu. 1.2.8) — «los que viven inmersos en la nesciencia»इत्यादिनाityādinā3/1-अa nmediante [palabras] como esta, etc.तथाtathāasimismoपरpara-प्राप्तिprāpti-साधनम्sādhanam2/1-अa nque es el medio para alcanzar lo Supremoसर्वsarva-साधनsādhana-साध्यsādhya-विषयviṣaya-वैराग्यvairāgya-पूर्वकम्pūrvakam2/1-अa nque va precedida del desapego hacia todo objeto que sea medio o finगुरुguru-प्रसादprasāda-लभ्याम्labhyām2/1-आā fque se obtiene por la gracia del maestroब्रह्मविद्याम्brahmavidyām2/1-आā fla brahma-vidyāआहāhaIII/1लिट्liṭdeclaraपरीक्ष्यparīkṣya-लोकान्lokāncita (Mu. 1.2.12) — «habiendo examinado los mundos [ganados por obras]»इत्यादिनाityādinā3/1-अa nmediante [palabras] como esta, etc.

Segmento 4 — el fruto de la brahma-vidyā, reiterado por la śruti

प्रयोजनं च असकृद् ब्रवीतिprayojanaṃ ca asakṛd bravīti "ब्रह्म वेद ब्रह्मैव भवतिbrahma veda brahmaiva bhavati" (मुmu. उu. ३।२।९3 |2 |9) इतिiti "परामृताः परिमुच्यन्ति सर्वेparāmṛtāḥ parimucyanti sarve" (मुmu. उu. ३।२।६3 |2 |6) इति च ॥iti ca ||

Y [la śruti] declara repetidamente el fruto [de esta vidyā], tanto mediante [las palabras] «quien conoce Brahman se convierte en Brahman mismo» (Mu. 3.2.9), como mediante «todos los que trascienden la muerte quedan enteramente libres» (Mu. 3.2.6).

Análisis palabra por palabra
प्रयोजनम्prayojanam2/1-अa nel fruto, el propósitoचcayअसकृत्asakṛtrepetidamenteब्रवीतिbravītiIII/1लट्laṭdeclara, diceब्रह्मbrahma-वेदveda-ब्रह्मैवbrahmaiva-भवतिbhavaticita (Mu. 3.2.9) — «quien conoce Brahman se convierte en Brahman mismo»इतिitiasíपरामृताःparāmṛtāḥ-परिमुच्यन्तिparimucyanti-सर्वेsarvecita (Mu. 3.2.6) — «todos los que trascienden la muerte quedan enteramente libres»इतिitiasíचcay

Segmento 5 — la brahma-vidyā fundada en el saṃnyāsa, no combinada con la acción

ज्ञानjñāna-मात्रे यद्यपि सर्वmātre yadyapi sarva-आश्रमिणाम् अधिकारः तथापि संन्यासāśramiṇām adhikāraḥ tathāpi saṃnyāsa-निष्ठैव ब्रह्मविद्या मोक्षniṣṭhaiva brahmavidyā mokṣa-साधनं न कर्मsādhanaṃ na karma-सहितेतिsahiteti — "भैक्ष्यचर्यां चरन्तःbhaikṣyacaryāṃ carantaḥ" (मुmu. उu. १।२।११1 |2 |11) "संन्यासयोगात्saṃnyāsayogāt" (मुmu. उu. ३।२।६3 |2 |6) इति च ब्रुवन् दर्शयति ॥iti ca bruvan darśayati ||

Aunque, en cuanto al mero conocimiento, todos los [que están en los cuatro] āśramas tienen competencia, sin embargo [la śruti] muestra —diciendo [esto] mediante [palabras] como «los que viven de la mendicidad» (Mu. 1.2.11) y «por la vía del saṃnyāsa» (Mu. 3.2.6)— que la brahma-vidyā fundada únicamente en el saṃnyāsa es el medio de la liberación, y no [cuando está] acompañada de la acción (karma).

Análisis palabra por palabra
ज्ञानjñāna-मात्रेmātre7/1-अa nen cuanto al mero conocimientoयद्यपिyadyapiaunqueसर्वsarva-आश्रमिणाम्āśramiṇām6/pl-इन्in mde todos los [que están en los cuatro] āśramasअधिकारःadhikāraḥ1/1-अa mhay competencia, cualificaciónतथापिtathāpisin embargoसंन्यासsaṃnyāsa-निष्ठाniṣṭhā1/1-आā ffundada únicamente en el saṃnyāsaएवevasolo, precisamenteब्रह्मविद्याbrahmavidyā1/1-आā fla brahma-vidyāमोक्षmokṣa-साधनम्sādhanam1/1-अa n[es] el medio de la liberaciónनnanoकर्मkarma-सहिताsahitā1/1-आā facompañada de la acciónइतिitiasíभैक्ष्यचर्यांbhaikṣyacaryāṃ-चरन्तःcarantaḥcita (Mu. 1.2.11) — «los que viven de la mendicidad»संन्यासयोगात्saṃnyāsayogātcita (Mu. 3.2.6) — «por la vía del saṃnyāsa»इतिitiasíचcayब्रुवन्bruvan1/1शतृśatṛdiciendo [esto]दर्शयतिdarśayatiIII/1लट्laṭ caus.muestra

Segmento 6 — por qué el conocimiento y la acción son incompatibles

विद्याvidyā-कर्मkarma-विरोधाच्च । न हि ब्रह्मvirodhācca | na hi brahma-आत्मātma-ऐकत्वaikatva-दर्शनेन सह कर्म स्वप्नेऽपि सम्पादयितुं शक्यम्darśanena saha karma svapne'pi sampādayituṃ śakyam, विद्यायाः कालvidyāyāḥ kāla-विशेषviśeṣa-अभावाद् अनियतabhāvād aniyata-निमित्तत्वात् कालnimittatvāt kāla-सङ्कोचsaṅkoca-अनुपपत्तिः ॥anupapattiḥ ||

Y a causa de la oposición entre el conocimiento y la acción. Pues no es posible, ni siquiera en sueños, que la acción se combine con la visión de la identidad de Brahman y el Ātman; porque, al no tener el conocimiento un momento particular [en el tiempo] ni una causa fija, hay imposibilidad de que se restrinja a un tiempo [determinado, como exige la acción].

Análisis palabra por palabra
विद्याvidyā-कर्मkarma-विरोधात्virodhāt5/1-अa ma causa de la oposición entre conocimiento y acciónचcayन हिna hipues noब्रह्मbrahma-आत्मātma-ऐकत्वaikatva-दर्शनेनdarśanena3/1-अa ncon la visión de la identidad de Brahman y el Ātmanसहsahajunto conकर्मkarma1/1-अन्an nla acciónस्वप्नेऽपिsvapne'pi7/1-अa mni siquiera en sueñosसम्पादयितुम्sampādayituminf.तुमुन्tumunrealizarse, combinarseशक्यम्śakyam1/1-अa nes posibleविद्यायाःvidyāyāḥ6/1-आā fdel conocimientoकालkāla-विशेषviśeṣa-अभावात्abhāvāt5/1-अa mpor la ausencia de un momento particularअनियतaniyata-निमित्तत्वात्nimittatvāt5/1-अa npor no tener una causa fijaकालkāla-सङ्कोचsaṅkoca-अनुपपत्तिःanupapattiḥ1/1-इi f[hay] imposibilidad de restricción temporal

Segmento 7 — el ejemplo de los gṛhasthas no invalida la incompatibilidad de jñāna y karma

यच्च गृहस्थेषु ब्रह्मविद्याyacca gṛhastheṣu brahmavidyā-सम्प्रदायsampradāya-कर्तृत्वादि लिङ्गं न तत्kartṛtvādi liṅgaṃ na tat-स्थितsthita-न्यायं बाधितुमुत्सहते । न हि विधिnyāyaṃ bādhitumutsahate | na hi vidhi-शतेनापि तमःśatenāpi tamaḥ-प्रकाशयोः एकत्र सद्भावः शक्यते कर्तुं किमुत लिङ्गैः केवलैरिति ॥prakāśayoḥ ekatra sadbhāvaḥ śakyate kartuṃ kimuta liṅgaiḥ kevalairiti ||

Y en cuanto a que, entre los cabezas de familia (gṛhastha), el indicio de ser transmisores de la tradición de la brahma-vidyā, etc., no es capaz de invalidar el principio allí establecido [de que el conocimiento no se combina con la acción]. Pues ni siquiera con cien preceptos puede lograrse que la oscuridad y la luz coexistan en un mismo [lugar]; cuánto menos [podría lograrse] por meros indicios.

Análisis palabra por palabra
यच्चyaccay en cuanto a queगृहस्थेषुgṛhastheṣu7/pl-अa mentre los cabezas de familiaब्रह्मविद्याbrahmavidyā-सम्प्रदायsampradāya-कर्तृत्वादिkartṛtvādi1/1-अa n[el hecho de] ser transmisores de la tradición de la brahma-vidyā, etc.लिङ्गम्liṅgam1/1-अa nel indicioनnanoतत्tat-स्थितsthita-न्यायम्nyāyam2/1-अa mel principio allí establecidoबाधितुम्bādhituminf.तुमुन्tumunanular, invalidarउत्सहतेutsahateIII/1लट् आlaṭ ā.es capaz, se atreveन हिna hipues noविधिvidhi-शतेनापिśatenāpi3/1-अa nni siquiera con cien preceptosतमःtamaḥ-प्रकाशयोःprakāśayoḥ6/du-अस्as/-अa n,mde la oscuridad y la luzएकत्रekatraen un [mismo lugar]सद्भावःsadbhāvaḥ1/1-अa mla coexistenciaशक्यतेśakyateIII/1लट् कर्मणिlaṭ karmaṇipuedeकर्तुम्kartuminf.तुमुन्tumunhacerse, lograrseकिमुतkimutacuánto menosलिङ्गैः केवलैःliṅgaiḥ kevalaiḥ3/pl-अa npor meros indiciosइतिitiasí

Segmento 8 — transición: comienza ahora la explicación breve del texto

एवमुक्तevamukta-सम्बन्धsambandha-प्रयोजनाया उपनिषदोऽल्पाक्षरं ग्रन्थprayojanāyā upaniṣado'lpākṣaraṃ grantha-विवरणम् आरभ्यते ॥vivaraṇam ārabhyate ||

Así, habiéndose ya expuesto la conexión y el propósito, se comienza [ahora] la breve explicación del texto de esta upaniṣad.

Análisis palabra por palabra
एवम्evamasíउक्तukta-सम्बन्धsambandha-प्रयोजनायाःprayojanāyāḥ6/1-आā fcuya conexión y propósito ya han sido expuestosउपनिषदःupaniṣadaḥ6/1-अद्ad fde esta upaniṣadअल्पalpa-अक्षरम्akṣaram1/1-अa nbreve, con pocas palabrasग्रन्थgrantha-विवरणम्vivaraṇam1/1-अa nla explicación del textoआरभ्यतेārabhyateIII/1लट् कर्मणिlaṭ karmaṇise comienza

Segmento 9 — el fruto para quien aborda esta vidyā, y la etimología de «upaniṣad»

य इमां ब्रह्मविद्यामुपयन्त्यात्मभावेन श्रद्धाya imāṃ brahmavidyāmupayantyātmabhāvena śraddhā-भक्तिbhakti-पुरःसराः सन्तस्तेषां गर्भpuraḥsarāḥ santasteṣāṃ garbha-जन्मjanma-जराjarā-रोगाद्यनर्थrogādyanartha-पूगं निशातयति परं वा ब्रह्म गमयत्यविद्यादिpūgaṃ niśātayati paraṃ vā brahma gamayatyavidyādi-संसारsaṃsāra-कारणं चात्यन्तम् अवसादयति विनाशयतीत्युपनिषत् । उपkāraṇaṃ cātyantam avasādayati vināśayatītyupaniṣat | upa-निni-पूर्वस्य सदेरेवमर्थः स्मरणात् ॥pūrvasya saderevamarthaḥ smaraṇāt ||

Aquellos que abordan esta brahma-vidyā identificándose [con ella] (ātma-bhāvena), estando precedidos de fe y devoción — para ellos [esta vidyā] debilita el conjunto de males como la concepción, el nacimiento, la vejez, la enfermedad, etc., o bien los conduce al Brahman supremo, y destruye por completo —aniquila— la causa del saṃsāra, [que es] la nesciencia (avidyā) y demás. Así [se explica el nombre] «upaniṣad»: este es el significado, según se recuerda [en la tradición], de la raíz √sad precedida de los prefijos upa y ni.

Análisis palabra por palabra
येye1/plpron mlos queइमाम्imām2/1pron festaब्रह्मविद्याम्brahmavidyām2/1-आā fla brahma-vidyāउपयन्तिupayantiIII/plलट्laṭabordan, se acercan aआत्मभावेनātmabhāvena3/1-अa midentificándose [con ella / con el Sí mismo]श्रद्धाśraddhā-भक्तिbhakti-पुरःसराःpuraḥsarāḥ1/pl-अa mprecedidos de fe y devociónसन्तःsantaḥ1/plशतृśatṛsiendoतेषाम्teṣām6/plpron mpara ellosगर्भgarbha-जन्मjanma-जराjarā-रोगाद्यनर्थrogādyanartha-पूगम्pūgam2/1-अa mel conjunto de males —concepción, nacimiento, vejez, enfermedad, etc.—निशातयतिniśātayatiIII/1लट्laṭ caus.debilitaपरम्param2/1-अa nsupremoवाvāo bienब्रह्मbrahma2/1-अन्an na BrahmanगमयतिgamayatiIII/1लट्laṭ caus.conduce, hace irअविद्यादिavidyādi-संसारsaṃsāra-कारणम्kāraṇam2/1-अa nla causa del saṃsāra —nesciencia, etc.—चcayअत्यन्तम्atyantampor completoअवसादयतिavasādayatiIII/1लट्laṭ caus.destruyeविनाशयतिvināśayatiIII/1लट्laṭ caus.aniquilaइतिitiasíउपनिषत्upaniṣat1/1-अद्ad f[se llama] «upaniṣad»उपupa-निni-पूर्वस्यpūrvasya6/1-अa mprecedida de los prefijos upa y niसदेःsadeḥ6/1-अद्ad mde la raíz √sadएवम् अर्थःevam arthaḥ1/1-अa meste es el significadoस्मरणात्smaraṇāt5/1-अa nporque así se recuerda [en la tradición]
अध्ययनम्

Estos textos se estudian con un maestro

Las upaniṣads se leen con el comentario de Śaṅkara, dentro del recorrido de la escuela.