Saltar al contenido
मुण्डकभाष्यम्

Muṇḍaka Upaniṣad 1.1.1

Sánscrito en

ओं ब्रह्मा देवानां प्रथमः सम्बभूव

विश्वस्य कर्ता भुवनस्य गोप्ता ।

स ब्रह्मविद्यां सर्वविद्याप्रतिष्ठाम्

अथर्वाय ज्येष्ठपुत्राय प्राह ॥ १.१.१ ॥

oṃ brahmā devānāṃ prathamaḥ sambabhūva viśvasya kartā bhuvanasya goptā |

sa brahmavidyāṃ sarvavidyāpratiṣṭhām atharvāya jyeṣṭhaputrāya prāha || 1-1-1 ||

Brahmā —creador y protector del universo— nació el primero entre los dioses. Él impartió esa brahma-vidyā, fundamento de todo conocimiento, a Atharvā, su hijo mayor.

«— traducción fiel a Sarojini Varadarajan / Paramārthānanda (linaje de Swami Dayānanda)»

Palabra por palabra

ब्रह्माbrahmā1/1-अन्an mBrahmāदेवानाम्devānām6/pl-अa mentre los diosesप्रथमःprathamaḥ1/1-अa mel primero, el más excelsoसम्बभूवsambabhūvaIII/1लिट्liṭnació, se manifestóविश्वस्यviśvasya6/1-अa ndel universoकर्ताkartā1/1-तृtṛ mel creadorभुवनस्यbhuvanasya6/1-अa ndel mundoगोप्ताgoptā1/1-तृtṛ mel protectorसःsaḥ1/1pronélब्रह्मविद्याम्brahmavidyām2/1-आā fla brahma-vidyāसर्वविद्याप्रतिष्ठाम्sarvavidyāpratiṣṭhām2/1-आā ffundamento de todo conocimientoअथर्वायatharvāya4/1-अन्an ma Atharvāज्येष्ठपुत्रायjyeṣṭhaputrāya4/1-अa ma su hijo mayorप्राहprāhaIII/1लिट्liṭimpartió, declaró

Anvaya (el verso en orden de prosa)

विश्वस्य कर्ता भुवनस्य गोप्ता ब्रह्मा देवानांviśvasya kartā bhuvanasya goptā brahmā devānāṃ (मध्येmadhye) प्रथमःprathamaḥ (सन्san) सम्बभूवsambabhūva, सर्वविद्याप्रतिष्ठां ब्रह्मविद्यां ज्येष्ठपुत्राय अथर्वाय प्राह ॥sarvavidyāpratiṣṭhāṃ brahmavidyāṃ jyeṣṭhaputrāya atharvāya prāha ||

Brahmā, el creador del universo y el protector del mundo, nació (siendo) el primero entre los dioses; impartió la brahma-vidyā, fundamento de todo conocimiento, a Atharvā, su hijo mayor.

Bhāṣya de Śaṅkara

Lee el comentario de Śaṅkara

Déjanos tu correo y se abre toda la Biblioteca Vedanta: el bhāṣya íntegro de cada verso, el análisis gramatical completo y los PDF de cada texto. Solo una vez.

Te escribiremos sobre Vedanta. Puedes darte de baja cuando quieras.

Segmento 1 — la grandeza de Brahmā

ब्रह्माbrahmā परिवृढः महान् धर्मparivṛḍhaḥ mahān dharma-ज्ञानjñāna-वैराग्यैश्वर्यैः सर्वान् अन्यान् अतिशेते इति ।vairāgyaiśvaryaiḥ sarvān anyān atiśete iti |

Brahmā es lo grande e ilimitado (parivṛḍha, mahān), aquel que sobrepasa (atiśete) a todos los demás (sarvān anyān) en las virtudes del conocimiento (jñāna), el desapego (vairāgya) y el poder o la riqueza (aiśvarya). Ese es el sentido.

Análisis palabra por palabra
ब्रह्माbrahmā1/1-अन्an mBrahmāपरिवृढःparivṛḍhaḥ1/1क्तktalo grande, lo ilimitadoमहान्mahān1/1-अत्at mgrandeधर्मdharma-ज्ञानjñāna-वैराग्यैश्वर्यैःvairāgyaiśvaryaiḥ3/pl-अapor [las virtudes de] dharma, conocimiento, desapego y poderसर्वान्sarvān2/plpron ma todosअन्यान्anyān2/pl-अa ma los demásअतिशेतेatiśeteIII/1लट्laṭsobrepasaइतिities decir

Segmento 2 — «el primero entre los dioses», «creador y protector»

देवानांdevānāṃ द्योतनवताम् इन्द्रादीनांdyotanavatām indrādīnāṃ प्रथमःprathamaḥ गुणैः प्रधानः सन्guṇaiḥ pradhānaḥ san, प्रथमः अग्रे वाprathamaḥ agre vā सम्बभूवsambabhūva अभिव्यक्तःabhivyaktaḥ, सम्यक् स्वातन्त्र्येण इत्यभिप्रायः । न तथा यथा धर्माधर्मsamyak svātantryeṇa ityabhiprāyaḥ | na tathā yathā dharmādharma-वशात् संसारिणोऽन्ये जायन्ते ।vaśāt saṃsāriṇo'nye jāyante | "योऽसावतीन्द्रियोऽग्राह्यःyo'sāvatīndriyo'grāhyaḥ" (मनुmanu. १1.७7) इत्यादिityādi-स्मृतेः ।smṛteḥ | विश्वस्यviśvasya सर्वस्य जगतःsarvasya jagataḥ कर्ताkartā उत्पादयिताutpādayitā, भुवनस्यbhuvanasya उत्पन्नस्यutpannasya गोप्ताgoptā पालयिता इति विशेषणं ब्रह्मणो विद्याpālayitā iti viśeṣaṇaṃ brahmaṇo vidyā-स्तुतये ।stutaye |

«Entre los dioses» (devānām), es decir, entre los resplandecientes (dyotanavat) como Indra y los demás, [Brahmā es] «el primero» (prathamaḥ), ya sea porque es el primero (pradhāna) por sus cualidades (guṇaiḥ), o porque «se manifestó» (sambabhūva) el primero, al principio (agre), abiertamente (abhivyaktaḥ), por su propia libertad (samyak svātantryeṇa) — ese es el sentido. No [nació] como nacen los demás seres transmigrantes (saṃsārin), por el poder del dharma y el adharma. Así lo recuerda la smṛti: «Aquel que está más allá de los sentidos, que no puede ser aprehendido…» (Manu 1.7). «Del universo» (viśvasya), de todo el mundo, es «el creador» (kartā), el que lo produce (utpādayitā); «del mundo» (bhuvanasya) ya producido, es «el protector» (goptā), el que lo sostiene (pālayitā). Este calificativo de Brahmā tiene el propósito de glorificar la vidyā (vidyā-stutaye).

Análisis palabra por palabra
देवानाम्devānām6/pl-अa mde los diosesद्योतनवताम्dyotanavatām6/pl-अत्at mde los resplandecientesइन्द्रादीनाम्indrādīnām6/pl-इi mIndra y demásप्रथमःprathamaḥ1/1-अa mel primeroगुणैःguṇaiḥ3/pl-अa mpor [sus] cualidadesप्रधानःpradhānaḥ1/1-अa mel primero, el principalसन्san1/1शतृśatṛsiendoप्रथमःprathamaḥ1/1-अa mel primeroअग्रेagreal principioवाvāoसम्बभूवsambabhūvaIII/1लिट्liṭse manifestóअभिव्यक्तःabhivyaktaḥ1/1क्तktamanifestado abiertamenteसम्यक्samyakplenamenteस्वातन्त्र्येणsvātantryeṇa3/1-अa npor [su propia] libertadइतिities decirअभिप्रायःabhiprāyaḥ1/1-अa mese es el sentidoनnanoतथाtathāasíयथाyathācomoधर्माधर्मdharmādharma-वशात्vaśāt5/1-अa mpor el poder del dharma y el adharmaसंसारिणःsaṃsāriṇaḥ1/pl-इन्in mlos transmigrantesअन्येanye1/pl-अa mlos demásजायन्तेjāyanteIII/plलट्laṭnacenविश्वस्यviśvasya6/1-अa ndel universoसर्वस्यsarvasya6/1pron nde todoजगतःjagataḥ6/1-अत्at nel mundoकर्ताkartā1/1-तृtṛ mel creadorउत्पादयिताutpādayitā1/1-तृtṛ mel que produceभुवनस्यbhuvanasya6/1-अa ndel mundoउत्पन्नस्यutpannasya6/1क्तktaya producidoगोप्ताgoptā1/1-तृtṛ mel protectorपालयिताpālayitā1/1-तृtṛ mel que sostieneइतिitiasíविशेषणम्viśeṣaṇam1/1-अa nel calificativoब्रह्मणःbrahmaṇaḥ6/1-अन्an mde Brahmāविद्याvidyā-स्तुतयेstutaye4/1-इi fpara glorificar la vidyā

Segmento 3 — la brahma-vidyā, «fundamento de todo conocimiento»

स एवं प्रख्यातsa evaṃ prakhyāta-महत्वःmahatvaḥ ब्रह्माbrahmā ब्रह्मविद्यांbrahmavidyāṃ ब्रह्मणः परमात्मनः विद्यां ब्रह्मbrahmaṇaḥ paramātmanaḥ vidyāṃ brahma-विद्याम् ।vidyām | "येनाक्षरं पुरुषं वेद सत्यम्yenākṣaraṃ puruṣaṃ veda satyam" (मुmu. १1.२2.१३13) इति विशेषणात् परमात्मiti viśeṣaṇāt paramātma-विषया हि सा । ब्रह्मणा वा अग्रजेनोक्ता इति ब्रह्मviṣayā hi sā | brahmaṇā vā agrajenoktā iti brahma-विद्या । तांvidyā | tāṃ सर्वविद्याप्रतिष्ठांsarvavidyāpratiṣṭhāṃ सर्वsarva-विद्याभिव्यक्तिvidyābhivyakti-हेतुत्वात् सर्वhetutvāt sarva-विद्याश्रयामित्यर्थः । सर्वvidyāśrayāmityarthaḥ | sarva-विद्याvidyā-वेद्यं वा वस्तु अनयैव विज्ञायत इति ।vedyaṃ vā vastu anayaiva vijñāyata iti | "येनाश्रुतं श्रुतं भवतिyenāśrutaṃ śrutaṃ bhavati, अमतं मतम्amataṃ matam, अविज्ञातं विज्ञातम्avijñātaṃ vijñātam" (छाchā. ६6.१1.३3) इति श्रुतेः । सर्वiti śruteḥ | sarva-विद्याvidyā-प्रतिष्ठामिति च स्तौति विद्याम् ।pratiṣṭhāmiti ca stauti vidyām |

Ese Brahmā, de tan reconocida grandeza (prakhyāta-mahatva), [impartió] la brahma-vidyā, el conocimiento de Brahman-Paramātman, la ciencia de Brahman. Por el calificativo «por el cual se conoce lo Imperecedero (akṣara), el Puruṣa, lo Real (satya)» (Mu. 1.2.13), ella tiene por objeto al Paramātman. O bien, [se llama] brahma-vidyā porque fue enseñada por Brahmā, el primogénito (agraja). Esa [vidyā], «fundamento de todo conocimiento» (sarva-vidyā-pratiṣṭhā), [se llama así] porque es la causa de la manifestación de todo conocimiento, es decir, es el sustento de todo conocimiento (sarva-vidyā-āśraya) — ese es el sentido. O bien, porque por ella sola se conoce aquello que es cognoscible por todo conocimiento (sarva-vidyā-vedya). Por la śruti: «por el cual lo no oído se oye, lo no pensado se piensa, lo no conocido se conoce» (Chānd. 6.1.3). Con «fundamento de todo conocimiento» se glorifica así la vidyā.

Análisis palabra por palabra
सःsaḥ1/1pronélएवम्evamasíप्रख्यातprakhyāta-महत्वःmahatvaḥ1/1-अa mde reconocida grandezaब्रह्माbrahmā1/1-अन्an mBrahmāब्रह्मविद्याम्brahmavidyām2/1-आā fla brahma-vidyāब्रह्मणःbrahmaṇaḥ6/1-अन्an nde Brahmanपरमात्मनःparamātmanaḥ6/1-अन्an mdel Paramātmanविद्याम्vidyām2/1-आā fel conocimientoब्रह्मbrahma-विद्याम्vidyām2/1-आā fla ciencia de Brahmanयेनाक्षरंyenākṣaraṃ-पुरुषंpuruṣaṃ-वेदveda-सत्यम्satyamcita (Mu. 1.2.13)विशेषणात्viśeṣaṇāt5/1-अa npor el calificativoपरमात्मparamātma-विषयाviṣayā1/1-आā fque tiene por objeto al Paramātmanहिhipuesसाsā1/1pron fellaब्रह्मणाbrahmaṇā3/1-अन्an mpor Brahmāवाvāoअग्रजेनagrajena3/1-अa mel primogénitoउक्ताuktā1/1क्तktaenseñadaइतिitiasíब्रह्मbrahma-विद्याvidyā1/1-आā f[se llama] brahma-vidyāताम्tām2/1pron fa esaसर्वविद्याप्रतिष्ठाम्sarvavidyāpratiṣṭhām2/1-आā ffundamento de todo conocimientoसर्वsarva-विद्याभिव्यक्तिvidyābhivyakti-हेतुत्वात्hetutvāt5/1-अa npor ser causa de la manifestación de todo conocimientoसर्वsarva-विद्याश्रयाम्vidyāśrayām2/1-आā fsustento de todo conocimientoइतिitiasíअर्थःarthaḥ1/1-अa mel sentidoसर्वsarva-विद्याvidyā-वेद्यम्vedyam1/1-अa nlo cognoscible por todo conocimientoवाvāoवस्तुvastu1/1-उu nla realidadअनयाanayā3/1pron fpor esta [vidyā]एवevasolaविज्ञायतेvijñāyateIII/1लट् कर्मणिlaṭ karmaṇise conoceइतिitiasíयेनाश्रुतंyenāśrutaṃ-श्रुतंśrutaṃ-भवतिbhavati…cita (Chānd. 6.1.3)श्रुतेःśruteḥ5/1-इi fpor la śrutiसर्वsarva-विद्याvidyā-प्रतिष्ठाpratiṣṭhā1/1-आā f«fundamento de todo conocimiento»इतिitiasíचcayस्तौतिstautiIII/1लट्laṭglorificaविद्याम्vidyām2/1-आā fa la vidyā

Segmento 4 — Atharvā, el hijo mayor

अनेकेषु ब्रह्मणः सृष्टिanekeṣu brahmaṇaḥ sṛṣṭi-प्रकारेषु अन्यतमस्य सृष्टिprakāreṣu anyatamasya sṛṣṭi-प्रकारस्य प्रमुखे पूर्वम्prakārasya pramukhe pūrvam अथर्वाatharvā सृष्टः इतिsṛṣṭaḥ iti ज्येष्ठःjyeṣṭhaḥ । तस्मै ज्येष्ठ| tasmai jyeṣṭha-पुत्रायputrāya प्राहprāha उक्तवान् ॥ १ ॥uktavān || 1 ||

Entre los muchos modos de creación de Brahmā (aneka sṛṣṭi-prakāra), al comienzo de uno de esos modos, Atharvā fue creado primero (pūrvam sṛṣṭaḥ); por eso es «el mayor» (jyeṣṭha). A él, [su] hijo mayor, [Brahmā] se lo impartió (prāha), es decir, se lo declaró (uktavān).

Análisis palabra por palabra
अनेकेषुanekeṣu7/pl-अa mentre los muchosब्रह्मणःbrahmaṇaḥ6/1-अन्an mde Brahmāसृष्टिsṛṣṭi-प्रकारेषुprakāreṣu7/pl-अa men [los] modos de creaciónअन्यतमस्यanyatamasya6/1pron mde uno [de ellos]सृष्टिsṛṣṭi-प्रकारस्यprakārasya6/1-अa mdel modo de creaciónप्रमुखेpramukhe7/1-अa nal comienzoपूर्वम्pūrvamprimeroअथर्वाatharvā1/1-अन्an mAtharvāसृष्टःsṛṣṭaḥ1/1क्तktafue creadoइतिitipor esoज्येष्ठःjyeṣṭhaḥ1/1-अa m[es] el mayorतस्मैtasmai4/1prona élज्येष्ठjyeṣṭha-पुत्रायputrāya4/1-अa mhijo mayorप्राहprāhaIII/1लिट्liṭimpartióउक्तवान्uktavān1/1क्तवतुktavatudeclaró
अध्ययनम्

Estos textos se estudian con un maestro

Las upaniṣads se leen con el comentario de Śaṅkara, dentro del recorrido de la escuela.