Muṇḍaka Upaniṣad 1.1.1
Muṇḍaka I, sección 1, mantra 1

ओं ब्रह्मा देवानां प्रथमः सम्बभूव
विश्वस्य कर्ता भुवनस्य गोप्ता ।
स ब्रह्मविद्यां सर्वविद्याप्रतिष्ठाम्
अथर्वाय ज्येष्ठपुत्राय प्राह ॥ १.१.१ ॥
oṃ brahmā devānāṃ prathamaḥ sambabhūva viśvasya kartā bhuvanasya goptā |
sa brahmavidyāṃ sarvavidyāpratiṣṭhām atharvāya jyeṣṭhaputrāya prāha || 1-1-1 ||
Brahmā —creador y protector del universo— nació el primero entre los dioses. Él impartió esa brahma-vidyā, fundamento de todo conocimiento, a Atharvā, su hijo mayor.
«— traducción fiel a Sarojini Varadarajan / Paramārthānanda (linaje de Swami Dayānanda)»
Palabra por palabra
Anvaya (el verso en orden de prosa)
विश्वस्य कर्ता भुवनस्य गोप्ता ब्रह्मा देवानांviśvasya kartā bhuvanasya goptā brahmā devānāṃ (मध्येmadhye) प्रथमःprathamaḥ (सन्san) सम्बभूवsambabhūva, सर्वविद्याप्रतिष्ठां ब्रह्मविद्यां ज्येष्ठपुत्राय अथर्वाय प्राह ॥sarvavidyāpratiṣṭhāṃ brahmavidyāṃ jyeṣṭhaputrāya atharvāya prāha ||
Brahmā, el creador del universo y el protector del mundo, nació (siendo) el primero entre los dioses; impartió la brahma-vidyā, fundamento de todo conocimiento, a Atharvā, su hijo mayor.
Bhāṣya de Śaṅkara
Lee el comentario de Śaṅkara
Déjanos tu correo y se abre toda la Biblioteca Vedanta: el bhāṣya íntegro de cada verso, el análisis gramatical completo y los PDF de cada texto. Solo una vez.
Te escribiremos sobre Vedanta. Puedes darte de baja cuando quieras.
Segmento 1 — la grandeza de Brahmā
ब्रह्माbrahmā परिवृढः महान् धर्मparivṛḍhaḥ mahān dharma-ज्ञानjñāna-वैराग्यैश्वर्यैः सर्वान् अन्यान् अतिशेते इति ।vairāgyaiśvaryaiḥ sarvān anyān atiśete iti |
Brahmā es lo grande e ilimitado (parivṛḍha, mahān), aquel que sobrepasa (atiśete) a todos los demás (sarvān anyān) en las virtudes del conocimiento (jñāna), el desapego (vairāgya) y el poder o la riqueza (aiśvarya). Ese es el sentido.
Análisis palabra por palabra
Segmento 2 — «el primero entre los dioses», «creador y protector»
देवानांdevānāṃ द्योतनवताम् इन्द्रादीनांdyotanavatām indrādīnāṃ प्रथमःprathamaḥ गुणैः प्रधानः सन्guṇaiḥ pradhānaḥ san, प्रथमः अग्रे वाprathamaḥ agre vā सम्बभूवsambabhūva अभिव्यक्तःabhivyaktaḥ, सम्यक् स्वातन्त्र्येण इत्यभिप्रायः । न तथा यथा धर्माधर्मsamyak svātantryeṇa ityabhiprāyaḥ | na tathā yathā dharmādharma-वशात् संसारिणोऽन्ये जायन्ते ।vaśāt saṃsāriṇo'nye jāyante | "योऽसावतीन्द्रियोऽग्राह्यःyo'sāvatīndriyo'grāhyaḥ" (मनुmanu. १1.७7) इत्यादिityādi-स्मृतेः ।smṛteḥ | विश्वस्यviśvasya सर्वस्य जगतःsarvasya jagataḥ कर्ताkartā उत्पादयिताutpādayitā, भुवनस्यbhuvanasya उत्पन्नस्यutpannasya गोप्ताgoptā पालयिता इति विशेषणं ब्रह्मणो विद्याpālayitā iti viśeṣaṇaṃ brahmaṇo vidyā-स्तुतये ।stutaye |
«Entre los dioses» (devānām), es decir, entre los resplandecientes (dyotanavat) como Indra y los demás, [Brahmā es] «el primero» (prathamaḥ), ya sea porque es el primero (pradhāna) por sus cualidades (guṇaiḥ), o porque «se manifestó» (sambabhūva) el primero, al principio (agre), abiertamente (abhivyaktaḥ), por su propia libertad (samyak svātantryeṇa) — ese es el sentido. No [nació] como nacen los demás seres transmigrantes (saṃsārin), por el poder del dharma y el adharma. Así lo recuerda la smṛti: «Aquel que está más allá de los sentidos, que no puede ser aprehendido…» (Manu 1.7). «Del universo» (viśvasya), de todo el mundo, es «el creador» (kartā), el que lo produce (utpādayitā); «del mundo» (bhuvanasya) ya producido, es «el protector» (goptā), el que lo sostiene (pālayitā). Este calificativo de Brahmā tiene el propósito de glorificar la vidyā (vidyā-stutaye).
Análisis palabra por palabra
Segmento 3 — la brahma-vidyā, «fundamento de todo conocimiento»
स एवं प्रख्यातsa evaṃ prakhyāta-महत्वःmahatvaḥ ब्रह्माbrahmā ब्रह्मविद्यांbrahmavidyāṃ ब्रह्मणः परमात्मनः विद्यां ब्रह्मbrahmaṇaḥ paramātmanaḥ vidyāṃ brahma-विद्याम् ।vidyām | "येनाक्षरं पुरुषं वेद सत्यम्yenākṣaraṃ puruṣaṃ veda satyam" (मुmu. १1.२2.१३13) इति विशेषणात् परमात्मiti viśeṣaṇāt paramātma-विषया हि सा । ब्रह्मणा वा अग्रजेनोक्ता इति ब्रह्मviṣayā hi sā | brahmaṇā vā agrajenoktā iti brahma-विद्या । तांvidyā | tāṃ सर्वविद्याप्रतिष्ठांsarvavidyāpratiṣṭhāṃ सर्वsarva-विद्याभिव्यक्तिvidyābhivyakti-हेतुत्वात् सर्वhetutvāt sarva-विद्याश्रयामित्यर्थः । सर्वvidyāśrayāmityarthaḥ | sarva-विद्याvidyā-वेद्यं वा वस्तु अनयैव विज्ञायत इति ।vedyaṃ vā vastu anayaiva vijñāyata iti | "येनाश्रुतं श्रुतं भवतिyenāśrutaṃ śrutaṃ bhavati, अमतं मतम्amataṃ matam, अविज्ञातं विज्ञातम्avijñātaṃ vijñātam" (छाchā. ६6.१1.३3) इति श्रुतेः । सर्वiti śruteḥ | sarva-विद्याvidyā-प्रतिष्ठामिति च स्तौति विद्याम् ।pratiṣṭhāmiti ca stauti vidyām |
Ese Brahmā, de tan reconocida grandeza (prakhyāta-mahatva), [impartió] la brahma-vidyā, el conocimiento de Brahman-Paramātman, la ciencia de Brahman. Por el calificativo «por el cual se conoce lo Imperecedero (akṣara), el Puruṣa, lo Real (satya)» (Mu. 1.2.13), ella tiene por objeto al Paramātman. O bien, [se llama] brahma-vidyā porque fue enseñada por Brahmā, el primogénito (agraja). Esa [vidyā], «fundamento de todo conocimiento» (sarva-vidyā-pratiṣṭhā), [se llama así] porque es la causa de la manifestación de todo conocimiento, es decir, es el sustento de todo conocimiento (sarva-vidyā-āśraya) — ese es el sentido. O bien, porque por ella sola se conoce aquello que es cognoscible por todo conocimiento (sarva-vidyā-vedya). Por la śruti: «por el cual lo no oído se oye, lo no pensado se piensa, lo no conocido se conoce» (Chānd. 6.1.3). Con «fundamento de todo conocimiento» se glorifica así la vidyā.
Análisis palabra por palabra
Segmento 4 — Atharvā, el hijo mayor
अनेकेषु ब्रह्मणः सृष्टिanekeṣu brahmaṇaḥ sṛṣṭi-प्रकारेषु अन्यतमस्य सृष्टिprakāreṣu anyatamasya sṛṣṭi-प्रकारस्य प्रमुखे पूर्वम्prakārasya pramukhe pūrvam अथर्वाatharvā सृष्टः इतिsṛṣṭaḥ iti ज्येष्ठःjyeṣṭhaḥ । तस्मै ज्येष्ठ| tasmai jyeṣṭha-पुत्रायputrāya प्राहprāha उक्तवान् ॥ १ ॥uktavān || 1 ||
Entre los muchos modos de creación de Brahmā (aneka sṛṣṭi-prakāra), al comienzo de uno de esos modos, Atharvā fue creado primero (pūrvam sṛṣṭaḥ); por eso es «el mayor» (jyeṣṭha). A él, [su] hijo mayor, [Brahmā] se lo impartió (prāha), es decir, se lo declaró (uktavān).
Análisis palabra por palabra
Estos textos se estudian con un maestro
Las upaniṣads se leen con el comentario de Śaṅkara, dentro del recorrido de la escuela.