मुण्डकभाष्यम्

Muṇḍaka Upaniṣad 1.1.1

Muṇḍaka I, sección 1, mantra 1

ओं ब्रह्मा देवानां प्रथमः सम्बभूव

विश्वस्य कर्ता भुवनस्य गोप्ता ।

स ब्रह्मविद्यां सर्वविद्याप्रतिष्ठाम्

अथर्वाय ज्येष्ठपुत्राय प्राह ॥ १.१.१ ॥

oṃ brahmā devānāṃ prathamaḥ sambabhūva viśvasya kartā bhuvanasya goptā |

sa brahmavidyāṃ sarvavidyāpratiṣṭhām atharvāya jyeṣṭhaputrāya prāha || 1-1-1 ||

Brahmā —creador y protector del universo— nació el primero entre los dioses. Él impartió esa brahma-vidyā, fundamento de todo conocimiento, a Atharvā, su hijo mayor.

«— traducción fiel a Sarojini Varadarajan / Paramārthānanda (linaje de Swami Dayānanda)»

Palabra por palabra

ब्रह्मा1/1-अन् mBrahmāदेवानाम्6/pl-अ mentre los diosesप्रथमः1/1-अ mel primero, el más excelsoसम्बभूवIII/1लिट्nació, se manifestóविश्वस्य6/1-अ ndel universoकर्ता1/1-तृ mel creadorभुवनस्य6/1-अ ndel mundoगोप्ता1/1-तृ mel protectorसः1/1pronélब्रह्मविद्याम्2/1-आ fla brahma-vidyāसर्वविद्याप्रतिष्ठाम्2/1-आ ffundamento de todo conocimientoअथर्वाय4/1-अन् ma Atharvāज्येष्ठपुत्राय4/1-अ ma su hijo mayorप्राहIII/1लिट्impartió, declaró

Anvaya (el verso en orden de prosa)

विश्वस्य कर्ता भुवनस्य गोप्ता ब्रह्मा देवानां (मध्ये) प्रथमः (सन्) सम्बभूव, सर्वविद्याप्रतिष्ठां ब्रह्मविद्यां ज्येष्ठपुत्राय अथर्वाय प्राह ॥

Brahmā, el creador del universo y el protector del mundo, nació (siendo) el primero entre los dioses; impartió la brahma-vidyā, fundamento de todo conocimiento, a Atharvā, su hijo mayor.

Bhāṣya de Śaṅkara

Lee el comentario de Śaṅkara

Déjanos tu correo y se abre toda la Biblioteca Vedanta: el bhāṣya íntegro de cada verso, el análisis gramatical completo y los PDF de cada texto. Solo una vez.

Te escribiremos sobre Vedanta. Puedes darte de baja cuando quieras.

Segmento 1 — la grandeza de Brahmā

ब्रह्मा परिवृढः महान् धर्म-ज्ञान-वैराग्यैश्वर्यैः सर्वान् अन्यान् अतिशेते इति ।

Brahmā es lo grande e ilimitado (parivṛḍha, mahān), aquel que sobrepasa (atiśete) a todos los demás (sarvān anyān) en las virtudes del conocimiento (jñāna), el desapego (vairāgya) y el poder o la riqueza (aiśvarya). Ese es el sentido.

Análisis palabra por palabra

ब्रह्मा1/1-अन् mBrahmāपरिवृढः1/1क्तlo grande, lo ilimitadoमहान्1/1-अत् mgrandeधर्म-ज्ञान-वैराग्यैश्वर्यैः3/pl-अpor [las virtudes de] dharma, conocimiento, desapego y poderसर्वान्2/plpron ma todosअन्यान्2/pl-अ ma los demásअतिशेतेIII/1लट्sobrepasaइतिes decir

Segmento 2 — «el primero entre los dioses», «creador y protector»

देवानां द्योतनवताम् इन्द्रादीनां प्रथमः गुणैः प्रधानः सन्, प्रथमः अग्रे वा सम्बभूव अभिव्यक्तः, सम्यक् स्वातन्त्र्येण इत्यभिप्रायः । न तथा यथा धर्माधर्म-वशात् संसारिणोऽन्ये जायन्ते । "योऽसावतीन्द्रियोऽग्राह्यः" (मनु. १.७) इत्यादि-स्मृतेः । विश्वस्य सर्वस्य जगतः कर्ता उत्पादयिता, भुवनस्य उत्पन्नस्य गोप्ता पालयिता इति विशेषणं ब्रह्मणो विद्या-स्तुतये ।

«Entre los dioses» (devānām), es decir, entre los resplandecientes (dyotanavat) como Indra y los demás, [Brahmā es] «el primero» (prathamaḥ), ya sea porque es el primero (pradhāna) por sus cualidades (guṇaiḥ), o porque «se manifestó» (sambabhūva) el primero, al principio (agre), abiertamente (abhivyaktaḥ), por su propia libertad (samyak svātantryeṇa) — ese es el sentido. No [nació] como nacen los demás seres transmigrantes (saṃsārin), por el poder del dharma y el adharma. Así lo recuerda la smṛti: «Aquel que está más allá de los sentidos, que no puede ser aprehendido…» (Manu 1.7). «Del universo» (viśvasya), de todo el mundo, es «el creador» (kartā), el que lo produce (utpādayitā); «del mundo» (bhuvanasya) ya producido, es «el protector» (goptā), el que lo sostiene (pālayitā). Este calificativo de Brahmā tiene el propósito de glorificar la vidyā (vidyā-stutaye).

Análisis palabra por palabra

देवानाम्6/pl-अ mde los diosesद्योतनवताम्6/pl-अत् mde los resplandecientesइन्द्रादीनाम्6/pl-इ mIndra y demásप्रथमः1/1-अ mel primeroगुणैः3/pl-अ mpor [sus] cualidadesप्रधानः1/1-अ mel primero, el principalसन्1/1शतृsiendoप्रथमः1/1-अ mel primeroअग्रेal principioवाoसम्बभूवIII/1लिट्se manifestóअभिव्यक्तः1/1क्तmanifestado abiertamenteसम्यक्plenamenteस्वातन्त्र्येण3/1-अ npor [su propia] libertadइतिes decirअभिप्रायः1/1-अ mese es el sentidoनnoतथाasíयथाcomoधर्माधर्म-वशात्5/1-अ mpor el poder del dharma y el adharmaसंसारिणः1/pl-इन् mlos transmigrantesअन्ये1/pl-अ mlos demásजायन्तेIII/plलट्nacenविश्वस्य6/1-अ ndel universoसर्वस्य6/1pron nde todoजगतः6/1-अत् nel mundoकर्ता1/1-तृ mel creadorउत्पादयिता1/1-तृ mel que produceभुवनस्य6/1-अ ndel mundoउत्पन्नस्य6/1क्तya producidoगोप्ता1/1-तृ mel protectorपालयिता1/1-तृ mel que sostieneइतिasíविशेषणम्1/1-अ nel calificativoब्रह्मणः6/1-अन् mde Brahmāविद्या-स्तुतये4/1-इ fpara glorificar la vidyā

Segmento 3 — la brahma-vidyā, «fundamento de todo conocimiento»

स एवं प्रख्यात-महत्वः ब्रह्मा ब्रह्मविद्यां ब्रह्मणः परमात्मनः विद्यां ब्रह्म-विद्याम् । "येनाक्षरं पुरुषं वेद सत्यम्" (मु. १.२.१३) इति विशेषणात् परमात्म-विषया हि सा । ब्रह्मणा वा अग्रजेनोक्ता इति ब्रह्म-विद्या । तां सर्वविद्याप्रतिष्ठां सर्व-विद्याभिव्यक्ति-हेतुत्वात् सर्व-विद्याश्रयामित्यर्थः । सर्व-विद्या-वेद्यं वा वस्तु अनयैव विज्ञायत इति । "येनाश्रुतं श्रुतं भवति, अमतं मतम्, अविज्ञातं विज्ञातम्" (छा. ६.१.३) इति श्रुतेः । सर्व-विद्या-प्रतिष्ठामिति च स्तौति विद्याम् ।

Ese Brahmā, de tan reconocida grandeza (prakhyāta-mahatva), [impartió] la brahma-vidyā, el conocimiento de Brahman-Paramātman, la ciencia de Brahman. Por el calificativo «por el cual se conoce lo Imperecedero (akṣara), el Puruṣa, lo Real (satya)» (Mu. 1.2.13), ella tiene por objeto al Paramātman. O bien, [se llama] brahma-vidyā porque fue enseñada por Brahmā, el primogénito (agraja). Esa [vidyā], «fundamento de todo conocimiento» (sarva-vidyā-pratiṣṭhā), [se llama así] porque es la causa de la manifestación de todo conocimiento, es decir, es el sustento de todo conocimiento (sarva-vidyā-āśraya) — ese es el sentido. O bien, porque por ella sola se conoce aquello que es cognoscible por todo conocimiento (sarva-vidyā-vedya). Por la śruti: «por el cual lo no oído se oye, lo no pensado se piensa, lo no conocido se conoce» (Chānd. 6.1.3). Con «fundamento de todo conocimiento» se glorifica así la vidyā.

Análisis palabra por palabra

सः1/1pronélएवम्asíप्रख्यात-महत्वः1/1-अ mde reconocida grandezaब्रह्मा1/1-अन् mBrahmāब्रह्मविद्याम्2/1-आ fla brahma-vidyāब्रह्मणः6/1-अन् nde Brahmanपरमात्मनः6/1-अन् mdel Paramātmanविद्याम्2/1-आ fel conocimientoब्रह्म-विद्याम्2/1-आ fla ciencia de Brahmanयेनाक्षरं-पुरुषं-वेद-सत्यम्cita (Mu. 1.2.13)विशेषणात्5/1-अ npor el calificativoपरमात्म-विषया1/1-आ fque tiene por objeto al Paramātmanहिpuesसा1/1pron fellaब्रह्मणा3/1-अन् mpor Brahmāवाoअग्रजेन3/1-अ mel primogénitoउक्ता1/1क्तenseñadaइतिasíब्रह्म-विद्या1/1-आ f[se llama] brahma-vidyāताम्2/1pron fa esaसर्वविद्याप्रतिष्ठाम्2/1-आ ffundamento de todo conocimientoसर्व-विद्याभिव्यक्ति-हेतुत्वात्5/1-अ npor ser causa de la manifestación de todo conocimientoसर्व-विद्याश्रयाम्2/1-आ fsustento de todo conocimientoइतिasíअर्थः1/1-अ mel sentidoसर्व-विद्या-वेद्यम्1/1-अ nlo cognoscible por todo conocimientoवाoवस्तु1/1-उ nla realidadअनया3/1pron fpor esta [vidyā]एवsolaविज्ञायतेIII/1लट् कर्मणिse conoceइतिasíयेनाश्रुतं-श्रुतं-भवति…cita (Chānd. 6.1.3)श्रुतेः5/1-इ fpor la śrutiसर्व-विद्या-प्रतिष्ठा1/1-आ f«fundamento de todo conocimiento»इतिasíचyस्तौतिIII/1लट्glorificaविद्याम्2/1-आ fa la vidyā

Segmento 4 — Atharvā, el hijo mayor

अनेकेषु ब्रह्मणः सृष्टि-प्रकारेषु अन्यतमस्य सृष्टि-प्रकारस्य प्रमुखे पूर्वम् अथर्वा सृष्टः इति ज्येष्ठः । तस्मै ज्येष्ठ-पुत्राय प्राह उक्तवान् ॥ १ ॥

Entre los muchos modos de creación de Brahmā (aneka sṛṣṭi-prakāra), al comienzo de uno de esos modos, Atharvā fue creado primero (pūrvam sṛṣṭaḥ); por eso es «el mayor» (jyeṣṭha). A él, [su] hijo mayor, [Brahmā] se lo impartió (prāha), es decir, se lo declaró (uktavān).

Análisis palabra por palabra

अनेकेषु7/pl-अ mentre los muchosब्रह्मणः6/1-अन् mde Brahmāसृष्टि-प्रकारेषु7/pl-अ men [los] modos de creaciónअन्यतमस्य6/1pron mde uno [de ellos]सृष्टि-प्रकारस्य6/1-अ mdel modo de creaciónप्रमुखे7/1-अ nal comienzoपूर्वम्primeroअथर्वा1/1-अन् mAtharvāसृष्टः1/1क्तfue creadoइतिpor esoज्येष्ठः1/1-अ m[es] el mayorतस्मै4/1prona élज्येष्ठ-पुत्राय4/1-अ mhijo mayorप्राहIII/1लिट्impartióउक्तवान्1/1क्तवतुdeclaró

अध्ययनम्

Estos textos se estudian con un maestro

Las upaniṣads se leen con el comentario de Śaṅkara, dentro del recorrido de la escuela.

Ver el recorrido de estudio o empieza por el curso gratuito →