Muṇḍaka Upaniṣad 3.1.8
Muṇḍaka III, sección 1, mantra 8 — el medio único de conocer a Brahman: ni ojo, ni palabra, ni otros sentidos, ni austeridad, ni acción, sino la claridad del conocimiento

न चक्षुषा गृह्यते नापि वाचा नान्यैर्देवैस्तपसा कर्मणा वा ।
ज्ञानप्रसादेन विशुद्धसत्त्वस्ततस्तु तं पश्यते निष्कलं ध्यायमानः ॥ ३.१.८ ॥
na cakṣuṣā gṛhyate nāpi vācā nānyair devais tapasā karmaṇā vā |
jñānaprasādena viśuddhasattvas tatas tu taṃ paśyate niṣkalaṃ dhyāyamānaḥ || 3-1-8 ||
Ese [Ātmā] no es captado por el ojo, ni por la palabra, ni por los demás dioses [órganos de los sentidos], ni por la austeridad, ni por la acción ritual. Por la claridad del conocimiento se vuelve puro en su ser; y entonces, contemplando, [el que así es] percibe a ese [Ser] sin partes.
«This ātmā can be grasped neither through the eyes, nor through speech, nor through other sense organs, nor through austerity, nor through rituals. Through the tranquility of mind, one becomes pure in mind, and thereafter through inquiry (nididhyāsanam), one sees (recognises) that part-less one. — lectura fiel a Paramārthānanda/Sarojini Varadarajan»
Palabra por palabra
Anvaya (el verso en orden de prosa)
(आत्मा) गृह्यते न चक्षुषा न अपि वाचा न अन्यैः देवैः । तपसा कर्मणा वा न अपि गृह्यते । ज्ञानप्रसादेन विशुद्धसत्त्वः भवति । ततः तु ध्यायमानः पश्यते तं निष्कलम् ॥
[El Ātmā] no es captado por el ojo, ni tampoco por la palabra, ni por los demás dioses [sentidos]. Tampoco es captado por la austeridad o por la acción. Por la claridad del conocimiento se vuelve puro en su ser. Y entonces, contemplando, percibe a ese [Ser] sin partes.
Bhāṣya de Śaṅkara
Lee el comentario de Śaṅkara
Déjanos tu correo y se abre toda la Biblioteca Vedanta: el bhāṣya íntegro de cada verso, el análisis gramatical completo y los PDF de cada texto. Solo una vez.
Te escribiremos sobre Vedanta. Puedes darte de baja cuando quieras.
Segmento 1 — avataraṇikā
पुनरपि असाधारणं तदुपलब्धि-साधनमुच्यते —
Una vez más se dice el medio único (asādharaṇam) para el logro (upalabdhi) de eso [de Brahman] —
Análisis palabra por palabra
Segmento 2 — glosa de न चक्षुषा गृह्यते
यस्माद् न चक्षुषा गृह्यते केनचिदपि, अरूपत्वात् ।
Porque no («no») es captado («por el ojo», cakṣuṣā) por nadie en absoluto, debido a que carece de forma (arūpatvāt).
Análisis palabra por palabra
Segmento 3 — glosa de नापि वाचा
नापि गृह्यते वाचा अनभिधेयत्वात् ।
«Tampoco» es captado «por la palabra» (vācā), por no ser objeto de expresión (anabhidheyatvāt).
Análisis palabra por palabra
Segmento 4 — glosa de नान्यैर्देवैः
न च अन्यैः देवैः इतरेन्द्रियैः ।
«Y tampoco por los demás dioses» (anyair devaiḥ), [es decir,] por los demás órganos de los sentidos (itarendriyaiḥ).
Nota (aclaración de Sarojini/Paramārthānanda, no del sánscrito del bhāṣya). Aquí «dioses» (devaiḥ) se refiere a las deidades que presiden (adhiṣṭhātṛ) los órganos de los sentidos, y por tanto, indirectamente, a los propios sentidos. Se dice «otros» (anyaiḥ) porque ya se han mencionado el ojo y la palabra, y ahora se hace referencia a los sentidos restantes.
Análisis palabra por palabra
Segmento 5 — glosa de तपसा
तपसः सर्व-प्राप्ति-साधनत्वेऽपि न तपसा गृह्यते ।
Aunque la austeridad (tapas) es medio para el logro de todo (sarva-prāpti-sādhanatve api), tampoco «por la austeridad» (tapasā) es captado.
Análisis palabra por palabra
Segmento 6 — glosa de कर्मणा वा
तथा वैदिकेन अग्निहोत्रादि-कर्मणा प्रसिद्ध-महत्त्वेनापि न गृह्यते ।
Asimismo, tampoco es captado «por la acción» (karmaṇā) —el agnihotra védico y demás—, aunque su grandeza sea bien conocida (prasiddha-mahattvena api).
Análisis palabra por palabra
Segmento 7 — transición a ज्ञानप्रसादेन
किं पुनस्तस्य ग्रहणे साधनम् ? इत्याह — ज्ञानप्रसादेन ।
Entonces, ¿cuál es el medio para captarlo? A esto responde [la śruti]: «por la claridad del conocimiento» (jñāna-prasādena).
Análisis palabra por palabra
Segmento 8 — explicación de ज्ञानप्रसादः
आत्मावबोधन-समर्थमपि स्वभावेन सर्व-प्राणिनां ज्ञानं, बाह्य-विषय-रागादि-दोष-कलुषितम् अप्रसन्नम् अशुद्धं सद् नावबोधयति नित्यं सन्निहितमपि आत्म-तत्त्वं, मलावनद्धम् इव आदर्शम्, विलुलितम्21 इव सलिलम् । तद्यदा इन्द्रिय-विषय-संसर्ग-जनित-रागादि-मल-कालुष्यापनयनाद् आदर्श-सलिलादिवत् प्रसादितम्22 स्वच्छं शान्तमवतिष्ठते तदा ज्ञानस्य प्रसादः स्यात् । तेन ज्ञान-प्रसादेन ।
El conocimiento (jñānam) de todos los seres, aunque por su propia naturaleza es capaz de dar a conocer el Ser (ātma-avabodhana-samartham), al estar contaminado por defectos como el apego a los objetos externos (bāhya-viṣaya-rāgādi-doṣa-kaluṣitam), no sereno (aprasannam) [y por ello] impuro (aśuddham), no da a conocer la realidad del Ser (ātma-tattvam), aunque esta esté siempre íntimamente presente (nityaṃ sannihitam api) —tal como un espejo cubierto de suciedad (malāvanaddham iva ādarśam), o como agua agitada (vilulitam iva salilam). Cuando, por la eliminación de esa mancha del apego, etc., nacida del contacto de los sentidos con sus objetos, [ese conocimiento] queda, como un espejo o un agua [purificados], despejado (prasāditam), límpido (svaccham) y sereno (śāntam) —entonces se produce la claridad del conocimiento (jñānasya prasādaḥ). Por esa «claridad del conocimiento» (tena jñāna-prasādena) —
Análisis palabra por palabra
Segmento 9 — conclusión: glosa de विशुद्धसत्त्वस्ततस्तु तं पश्यते निष्कलं ध्यायमानः
विशुद्धसत्त्वः विशुद्धान्तः-करणः योग्यः ब्रह्म द्रष्टुं यस्मात् ततः तस्मात् तु तम् आत्मानं पश्यते पश्यति उपलभते निष्कलं सर्वावयव-भेद-वर्जितं ध्यायमानः सत्यादि-साधनवानुपसंहृत-करण एकाग्रेण मनसा ध्यायमानः चिन्तयन् ॥ ८ ॥
«De ser puro» (viśuddha-sattvaḥ), es decir, de mente pura (viśuddha-antaḥ-karaṇaḥ), apto para ver a Brahman (brahma draṣṭum yogyaḥ). Por eso (yasmāt) —por eso mismo, entonces (tataḥ tasmāt tu)—, «ve» (paśyate), esto es, percibe, capta (paśyati, upalabhate), «a ese» (tam) Ser (ātmānam), «sin partes» (niṣkalam), [es decir,] libre de toda distinción de miembros (sarva-avayava-bheda-varjitam); «contemplando» (dhyāyamānaḥ), [es decir,] quien posee como medios la veracidad y demás (satyādi-sādhanavān), con los sentidos recogidos (upasaṃhṛta-karaṇaḥ), con la mente concentrada en un solo punto (ekāgreṇa manasā), contemplando (dhyāyamānaḥ), pensando (cintayan) ॥ 8 ॥
Análisis palabra por palabra
॥ इति तृतीयमुण्डके प्रथमखण्डे अष्टमो मन्त्रः ॥
Así, el octavo mantra del primer khaṇḍa del tercer Muṇḍaka.
Estos textos se estudian con un maestro
Las upaniṣads se leen con el comentario de Śaṅkara, dentro del recorrido de la escuela.