Muṇḍaka Upaniṣad 3.1.8
Muṇḍaka III, sección 1, mantra 8 — el medio único de conocer a Brahman: ni ojo, ni palabra, ni otros sentidos, ni austeridad, ni acción, sino la claridad del conocimiento

न चक्षुषा गृह्यते नापि वाचा नान्यैर्देवैस्तपसा कर्मणा वा ।
ज्ञानप्रसादेन विशुद्धसत्त्वस्ततस्तु तं पश्यते निष्कलं ध्यायमानः ॥ ३.१.८ ॥
na cakṣuṣā gṛhyate nāpi vācā nānyair devais tapasā karmaṇā vā |
jñānaprasādena viśuddhasattvas tatas tu taṃ paśyate niṣkalaṃ dhyāyamānaḥ || 3-1-8 ||
Ese [Ātmā] no es captado por el ojo, ni por la palabra, ni por los demás dioses [órganos de los sentidos], ni por la austeridad, ni por la acción ritual. Por la claridad del conocimiento se vuelve puro en su ser; y entonces, contemplando, [el que así es] percibe a ese [Ser] sin partes.
«This ātmā can be grasped neither through the eyes, nor through speech, nor through other sense organs, nor through austerity, nor through rituals. Through the tranquility of mind, one becomes pure in mind, and thereafter through inquiry (nididhyāsanam), one sees (recognises) that part-less one. — lectura fiel a Paramārthānanda/Sarojini Varadarajan»
Palabra por palabra
Anvaya (el verso en orden de prosa)
(आत्माātmā) गृह्यते न चक्षुषा न अपि वाचा न अन्यैः देवैः । तपसा कर्मणा वा न अपि गृह्यते । ज्ञानप्रसादेन विशुद्धसत्त्वः भवति । ततः तु ध्यायमानः पश्यते तं निष्कलम् ॥gṛhyate na cakṣuṣā na api vācā na anyaiḥ devaiḥ | tapasā karmaṇā vā na api gṛhyate | jñānaprasādena viśuddhasattvaḥ bhavati | tataḥ tu dhyāyamānaḥ paśyate taṃ niṣkalam ||
[El Ātmā] no es captado por el ojo, ni tampoco por la palabra, ni por los demás dioses [sentidos]. Tampoco es captado por la austeridad o por la acción. Por la claridad del conocimiento se vuelve puro en su ser. Y entonces, contemplando, percibe a ese [Ser] sin partes.
Bhāṣya de Śaṅkara
Lee el comentario de Śaṅkara
Déjanos tu correo y se abre toda la Biblioteca Vedanta: el bhāṣya íntegro de cada verso, el análisis gramatical completo y los PDF de cada texto. Solo una vez.
Te escribiremos sobre Vedanta. Puedes darte de baja cuando quieras.
Segmento 1 — avataraṇikā
पुनरपि असाधारणं तदुपलब्धिpunarapi asādhāraṇaṃ tadupalabdhi-साधनमुच्यतेsādhanamucyate —
Una vez más se dice el medio único (asādharaṇam) para el logro (upalabdhi) de eso [de Brahman] —
Análisis palabra por palabra
Segmento 2 — glosa de न चक्षुषा गृह्यतेna cakṣuṣā gṛhyate
यस्माद्yasmād नna चक्षुषाcakṣuṣā गृह्यतेgṛhyate केनचिदपिkenacidapi, अरूपत्वात् ।arūpatvāt |
Porque no («no») es captado («por el ojo», cakṣuṣā) por nadie en absoluto, debido a que carece de forma (arūpatvāt).
Análisis palabra por palabra
Segmento 3 — glosa de नापि वाचाnāpi vācā
नापिnāpi गृह्यतेgṛhyate वाचाvācā अनभिधेयत्वात् ।anabhidheyatvāt |
«Tampoco» es captado «por la palabra» (vācā), por no ser objeto de expresión (anabhidheyatvāt).
Análisis palabra por palabra
Segmento 4 — glosa de नान्यैर्देवैःnānyairdevaiḥ
नna चca अन्यैःanyaiḥ देवैःdevaiḥ इतरेन्द्रियैः ।itarendriyaiḥ |
«Y tampoco por los demás dioses» (anyair devaiḥ), [es decir,] por los demás órganos de los sentidos (itarendriyaiḥ).
Nota (aclaración de Sarojini/Paramārthānanda, no del sánscrito del bhāṣya). Aquí «dioses» (devaiḥ) se refiere a las deidades que presiden (adhiṣṭhātṛ) los órganos de los sentidos, y por tanto, indirectamente, a los propios sentidos. Se dice «otros» (anyaiḥ) porque ya se han mencionado el ojo y la palabra, y ahora se hace referencia a los sentidos restantes.
Análisis palabra por palabra
Segmento 5 — glosa de तपसाtapasā
तपसः सर्वtapasaḥ sarva-प्राप्तिprāpti-साधनत्वेऽपि नsādhanatve'pi na तपसाtapasā गृह्यते ।gṛhyate |
Aunque la austeridad (tapas) es medio para el logro de todo (sarva-prāpti-sādhanatve api), tampoco «por la austeridad» (tapasā) es captado.
Análisis palabra por palabra
Segmento 6 — glosa de कर्मणा वाkarmaṇā vā
तथा वैदिकेन अग्निहोत्रादिtathā vaidikena agnihotrādi-कर्मणाkarmaṇā प्रसिद्धprasiddha-महत्त्वेनापि न गृह्यते ।mahattvenāpi na gṛhyate |
Asimismo, tampoco es captado «por la acción» (karmaṇā) —el agnihotra védico y demás—, aunque su grandeza sea bien conocida (prasiddha-mahattvena api).
Análisis palabra por palabra
Segmento 7 — transición a ज्ञानप्रसादेनjñānaprasādena
किं पुनस्तस्य ग्रहणे साधनम्kiṃ punastasya grahaṇe sādhanam ? इत्याहityāha — ज्ञानप्रसादेनjñānaprasādena ।|
Entonces, ¿cuál es el medio para captarlo? A esto responde [la śruti]: «por la claridad del conocimiento» (jñāna-prasādena).
Análisis palabra por palabra
Segmento 8 — explicación de ज्ञानप्रसादःjñānaprasādaḥ
आत्मावबोधनātmāvabodhana-समर्थमपि स्वभावेन सर्वsamarthamapi svabhāvena sarva-प्राणिनां ज्ञानंprāṇināṃ jñānaṃ, बाह्यbāhya-विषयviṣaya-रागादिrāgādi-दोषdoṣa-कलुषितम् अप्रसन्नम् अशुद्धं सद् नावबोधयति नित्यं सन्निहितमपि आत्मkaluṣitam aprasannam aśuddhaṃ sad nāvabodhayati nityaṃ sannihitamapi ātma-तत्त्वंtattvaṃ, मलावनद्धम् इव आदर्शम्malāvanaddham iva ādarśam, विलुलितम्vilulitam21 इव सलिलम् । तद्यदा इन्द्रियiva salilam | tadyadā indriya-विषयviṣaya-संसर्गsaṃsarga-जनितjanita-रागादिrāgādi-मलmala-कालुष्यापनयनाद् आदर्शkāluṣyāpanayanād ādarśa-सलिलादिवत् प्रसादितम्salilādivat prasāditam22 स्वच्छं शान्तमवतिष्ठते तदा ज्ञानस्य प्रसादः स्यात् । तेन ज्ञानsvacchaṃ śāntamavatiṣṭhate tadā jñānasya prasādaḥ syāt | tena jñāna-प्रसादेन ।prasādena |
El conocimiento (jñānam) de todos los seres, aunque por su propia naturaleza es capaz de dar a conocer el Ser (ātma-avabodhana-samartham), al estar contaminado por defectos como el apego a los objetos externos (bāhya-viṣaya-rāgādi-doṣa-kaluṣitam), no sereno (aprasannam) [y por ello] impuro (aśuddham), no da a conocer la realidad del Ser (ātma-tattvam), aunque esta esté siempre íntimamente presente (nityaṃ sannihitam api) —tal como un espejo cubierto de suciedad (malāvanaddham iva ādarśam), o como agua agitada (vilulitam iva salilam). Cuando, por la eliminación de esa mancha del apego, etc., nacida del contacto de los sentidos con sus objetos, [ese conocimiento] queda, como un espejo o un agua [purificados], despejado (prasāditam), límpido (svaccham) y sereno (śāntam) —entonces se produce la claridad del conocimiento (jñānasya prasādaḥ). Por esa «claridad del conocimiento» (tena jñāna-prasādena) —
Análisis palabra por palabra
Segmento 9 — conclusión: glosa de विशुद्धसत्त्वस्ततस्तु तं पश्यते निष्कलं ध्यायमानःviśuddhasattvastatastu taṃ paśyate niṣkalaṃ dhyāyamānaḥ
विशुद्धसत्त्वःviśuddhasattvaḥ विशुद्धान्तःviśuddhāntaḥ-करणः योग्यः ब्रह्म द्रष्टुं यस्मात्karaṇaḥ yogyaḥ brahma draṣṭuṃ yasmāt ततःtataḥ तस्मात्tasmāt तुtu तम्tam आत्मानंātmānaṃ पश्यतेpaśyate पश्यति उपलभतेpaśyati upalabhate निष्कलंniṣkalaṃ सर्वावयवsarvāvayava-भेदbheda-वर्जितंvarjitaṃ ध्यायमानःdhyāyamānaḥ सत्यादिsatyādi-साधनवानुपसंहृतsādhanavānupasaṃhṛta-करण एकाग्रेण मनसा ध्यायमानः चिन्तयन् ॥ ८ ॥karaṇa ekāgreṇa manasā dhyāyamānaḥ cintayan || 8 ||
«De ser puro» (viśuddha-sattvaḥ), es decir, de mente pura (viśuddha-antaḥ-karaṇaḥ), apto para ver a Brahman (brahma draṣṭum yogyaḥ). Por eso (yasmāt) —por eso mismo, entonces (tataḥ tasmāt tu)—, «ve» (paśyate), esto es, percibe, capta (paśyati, upalabhate), «a ese» (tam) Ser (ātmānam), «sin partes» (niṣkalam), [es decir,] libre de toda distinción de miembros (sarva-avayava-bheda-varjitam); «contemplando» (dhyāyamānaḥ), [es decir,] quien posee como medios la veracidad y demás (satyādi-sādhanavān), con los sentidos recogidos (upasaṃhṛta-karaṇaḥ), con la mente concentrada en un solo punto (ekāgreṇa manasā), contemplando (dhyāyamānaḥ), pensando (cintayan) ॥|| 8 ॥||
Análisis palabra por palabra
॥ इति तृतीयमुण्डके प्रथमखण्डे अष्टमो मन्त्रः ॥|| iti tṛtīyamuṇḍake prathamakhaṇḍe aṣṭamo mantraḥ ||
Así, el octavo mantra del primer khaṇḍa del tercer Muṇḍaka.
Estos textos se estudian con un maestro
Las upaniṣads se leen con el comentario de Śaṅkara, dentro del recorrido de la escuela.