Saltar al contenido
मुण्डकभाष्यम्

Muṇḍaka Upaniṣad 3.1.8

Muṇḍaka III, sección 1, mantra 8 — el medio único de conocer a Brahman: ni ojo, ni palabra, ni otros sentidos, ni austeridad, ni acción, sino la claridad del conocimiento

Sánscrito en

न चक्षुषा गृह्यते नापि वाचा नान्यैर्देवैस्तपसा कर्मणा वा ।

ज्ञानप्रसादेन विशुद्धसत्त्वस्ततस्तु तं पश्यते निष्कलं ध्यायमानः ॥ ३.१.८ ॥

na cakṣuṣā gṛhyate nāpi vācā nānyair devais tapasā karmaṇā vā |

jñānaprasādena viśuddhasattvas tatas tu taṃ paśyate niṣkalaṃ dhyāyamānaḥ || 3-1-8 ||

Ese [Ātmā] no es captado por el ojo, ni por la palabra, ni por los demás dioses [órganos de los sentidos], ni por la austeridad, ni por la acción ritual. Por la claridad del conocimiento se vuelve puro en su ser; y entonces, contemplando, [el que así es] percibe a ese [Ser] sin partes.

«This ātmā can be grasped neither through the eyes, nor through speech, nor through other sense organs, nor through austerity, nor through rituals. Through the tranquility of mind, one becomes pure in mind, and thereafter through inquiry (nididhyāsanam), one sees (recognises) that part-less one. — lectura fiel a Paramārthānanda/Sarojini Varadarajan»

Palabra por palabra

नnanoचक्षुषाcakṣuṣā3/1-उस्us npor el ojoगृह्यतेgṛhyateIII/1√ग्रह्grah (9 उभubha.), karm.es captadoन अपिna apitampocoवाचाvācā3/1-अच्ac fpor la palabraन चna cay noअन्यैःanyaiḥ3/3-अa mpor otrosदेवैःdevaiḥ3/3-अa mdioses (= sentidos)तपसाtapasā3/1-अस्as npor la austeridadकर्मणाkarmaṇā3/1-अन्an npor la acciónवाvāoज्ञानप्रसादेनjñānaprasādena3/1-अa mTPpor la claridad del conocimientoविशुद्धसत्त्वःviśuddhasattvaḥ1/1-अa mBVde ser puroततः तुtataḥ tuy entoncesतम्tam2/1pron ma eseपश्यतेpaśyateIII/1√दृश्dṛś (1P)·लट्laṭ (chandasa Ā)veनिष्कलम्niṣkalam2/1-अa mBV (नञ्nañ)sin partesध्यायमानःdhyāyamānaḥ1/1√ध्यैdhyai·शानच्śānac (आत्मātma.)contemplando

Anvaya (el verso en orden de prosa)

(आत्माātmā) गृह्यते न चक्षुषा न अपि वाचा न अन्यैः देवैः । तपसा कर्मणा वा न अपि गृह्यते । ज्ञानप्रसादेन विशुद्धसत्त्वः भवति । ततः तु ध्यायमानः पश्यते तं निष्कलम् ॥gṛhyate na cakṣuṣā na api vācā na anyaiḥ devaiḥ | tapasā karmaṇā vā na api gṛhyate | jñānaprasādena viśuddhasattvaḥ bhavati | tataḥ tu dhyāyamānaḥ paśyate taṃ niṣkalam ||

[El Ātmā] no es captado por el ojo, ni tampoco por la palabra, ni por los demás dioses [sentidos]. Tampoco es captado por la austeridad o por la acción. Por la claridad del conocimiento se vuelve puro en su ser. Y entonces, contemplando, percibe a ese [Ser] sin partes.

Bhāṣya de Śaṅkara

Lee el comentario de Śaṅkara

Déjanos tu correo y se abre toda la Biblioteca Vedanta: el bhāṣya íntegro de cada verso, el análisis gramatical completo y los PDF de cada texto. Solo una vez.

Te escribiremos sobre Vedanta. Puedes darte de baja cuando quieras.

Segmento 1 — avataraṇikā

पुनरपि असाधारणं तदुपलब्धिpunarapi asādhāraṇaṃ tadupalabdhi-साधनमुच्यतेsādhanamucyate —

Una vez más se dice el medio único (asādharaṇam) para el logro (upalabdhi) de eso [de Brahman] —

Análisis palabra por palabra
पुनः अपिpunaḥ apiuna vez másअसाधारणम्asādhāraṇam1/1-अa nTP(nañ)el [medio] únicoतदुपलब्धिtadupalabdhi-साधनम्sādhanam1/1-अa nTPel medio para el logro de esoउच्यतेucyateIII/1√वच्vac (2P), karm.se dice

Segmento 2 — glosa de न चक्षुषा गृह्यतेna cakṣuṣā gṛhyate

यस्माद्yasmād नna चक्षुषाcakṣuṣā गृह्यतेgṛhyate केनचिदपिkenacidapi, अरूपत्वात् ।arūpatvāt |

Porque no («no») es captado («por el ojo», cakṣuṣā) por nadie en absoluto, debido a que carece de forma (arūpatvāt).

Análisis palabra por palabra
यस्मात्yasmāt5/1pron nporqueनnanoचक्षुषाcakṣuṣā3/1-उस्us npor el ojoगृह्यतेgṛhyateIII/1√ग्रह्grah (9 उभubha.), karm.es captadoकेनचित्kenacit3/1pron npor nadieअपिapien absolutoअरूपत्वात्arūpatvāt5/1-अa nTP(nañ)por carecer de forma

Segmento 3 — glosa de नापि वाचाnāpi vācā

नापिnāpi गृह्यतेgṛhyate वाचाvācā अनभिधेयत्वात् ।anabhidheyatvāt |

«Tampoco» es captado «por la palabra» (vācā), por no ser objeto de expresión (anabhidheyatvāt).

Análisis palabra por palabra
न अपिna apitampocoगृह्यतेgṛhyateIII/1√ग्रह्grah (9 उभubha.), karm.es captadoवाचाvācā3/1-अच्ac fpor la palabraअनभिधेयत्वात्anabhidheyatvāt5/1-अa nTP(nañ)por no ser objeto de expresión

Segmento 4 — glosa de नान्यैर्देवैःnānyairdevaiḥ

नna चca अन्यैःanyaiḥ देवैःdevaiḥ इतरेन्द्रियैः ।itarendriyaiḥ |

«Y tampoco por los demás dioses» (anyair devaiḥ), [es decir,] por los demás órganos de los sentidos (itarendriyaiḥ).

Nota (aclaración de Sarojini/Paramārthānanda, no del sánscrito del bhāṣya). Aquí «dioses» (devaiḥ) se refiere a las deidades que presiden (adhiṣṭhātṛ) los órganos de los sentidos, y por tanto, indirectamente, a los propios sentidos. Se dice «otros» (anyaiḥ) porque ya se han mencionado el ojo y la palabra, y ahora se hace referencia a los sentidos restantes.

Análisis palabra por palabra
नnanoचcayअन्यैःanyaiḥ3/3-अa mpor otrosदेवैःdevaiḥ3/3-अa mdiosesइतरेन्द्रियैःitarendriyaiḥ3/3-अa nTPpor los demás órganos de los sentidos (glosa)

Segmento 5 — glosa de तपसाtapasā

तपसः सर्वtapasaḥ sarva-प्राप्तिprāpti-साधनत्वेऽपि नsādhanatve'pi na तपसाtapasā गृह्यते ।gṛhyate |

Aunque la austeridad (tapas) es medio para el logro de todo (sarva-prāpti-sādhanatve api), tampoco «por la austeridad» (tapasā) es captado.

Análisis palabra por palabra
तपसःtapasaḥ6/1-अस्as nde la austeridadसर्वsarva-प्राप्तिprāpti-साधनत्वेsādhanatve7/1-अa nTPen ser medio para el logro de todoअपिapiaunqueनnanoतपसाtapasā3/1-अस्as npor la austeridadगृह्यतेgṛhyateIII/1√ग्रह्grah (9 उभubha.), karm.es captado

Segmento 6 — glosa de कर्मणा वाkarmaṇā vā

तथा वैदिकेन अग्निहोत्रादिtathā vaidikena agnihotrādi-कर्मणाkarmaṇā प्रसिद्धprasiddha-महत्त्वेनापि न गृह्यते ।mahattvenāpi na gṛhyate |

Asimismo, tampoco es captado «por la acción» (karmaṇā) —el agnihotra védico y demás—, aunque su grandeza sea bien conocida (prasiddha-mahattvena api).

Análisis palabra por palabra
तथाtathāasimismoवैदिकेनvaidikena3/1-अa nvédicaअग्निहोत्रादिagnihotrādi-कर्मणाkarmaṇā3/1-अन्an nTPpor la acción [ritual] —agnihotra y demás—प्रसिद्धprasiddha-महत्त्वेनmahattvena3/1-अa nTPde fama/grandeza conocidaअपिapiaunqueनnanoगृह्यतेgṛhyateIII/1√ग्रह्grah (9 उभubha.), karm.es captado

Segmento 7 — transición a ज्ञानप्रसादेनjñānaprasādena

किं पुनस्तस्य ग्रहणे साधनम्kiṃ punastasya grahaṇe sādhanam ? इत्याहityāha — ज्ञानप्रसादेनjñānaprasādena ।|

Entonces, ¿cuál es el medio para captarlo? A esto responde [la śruti]: «por la claridad del conocimiento» (jñāna-prasādena).

Análisis palabra por palabra
किम्kim1/1pron n¿qué?पुनःpunaḥentoncesतस्यtasya6/1pron nde esoग्रहणेgrahaṇe7/1-अa nen la captaciónसाधनम्sādhanam1/1-अa nel medioइतिitiasíआहāhaIII/1√अह्ah (लिट्liṭ, defect.)dice [la śruti]ज्ञानप्रसादेनjñānaprasādena3/1-अa mTPpor la claridad del conocimiento

Segmento 8 — explicación de ज्ञानप्रसादःjñānaprasādaḥ

आत्मावबोधनātmāvabodhana-समर्थमपि स्वभावेन सर्वsamarthamapi svabhāvena sarva-प्राणिनां ज्ञानंprāṇināṃ jñānaṃ, बाह्यbāhya-विषयviṣaya-रागादिrāgādi-दोषdoṣa-कलुषितम् अप्रसन्नम् अशुद्धं सद् नावबोधयति नित्यं सन्निहितमपि आत्मkaluṣitam aprasannam aśuddhaṃ sad nāvabodhayati nityaṃ sannihitamapi ātma-तत्त्वंtattvaṃ, मलावनद्धम् इव आदर्शम्malāvanaddham iva ādarśam, विलुलितम्vilulitam21 इव सलिलम् । तद्यदा इन्द्रियiva salilam | tadyadā indriya-विषयviṣaya-संसर्गsaṃsarga-जनितjanita-रागादिrāgādi-मलmala-कालुष्यापनयनाद् आदर्शkāluṣyāpanayanād ādarśa-सलिलादिवत् प्रसादितम्salilādivat prasāditam22 स्वच्छं शान्तमवतिष्ठते तदा ज्ञानस्य प्रसादः स्यात् । तेन ज्ञानsvacchaṃ śāntamavatiṣṭhate tadā jñānasya prasādaḥ syāt | tena jñāna-प्रसादेन ।prasādena |

El conocimiento (jñānam) de todos los seres, aunque por su propia naturaleza es capaz de dar a conocer el Ser (ātma-avabodhana-samartham), al estar contaminado por defectos como el apego a los objetos externos (bāhya-viṣaya-rāgādi-doṣa-kaluṣitam), no sereno (aprasannam) [y por ello] impuro (aśuddham), no da a conocer la realidad del Ser (ātma-tattvam), aunque esta esté siempre íntimamente presente (nityaṃ sannihitam api) —tal como un espejo cubierto de suciedad (malāvanaddham iva ādarśam), o como agua agitada (vilulitam iva salilam). Cuando, por la eliminación de esa mancha del apego, etc., nacida del contacto de los sentidos con sus objetos, [ese conocimiento] queda, como un espejo o un agua [purificados], despejado (prasāditam), límpido (svaccham) y sereno (śāntam) —entonces se produce la claridad del conocimiento (jñānasya prasādaḥ). Por esa «claridad del conocimiento» (tena jñāna-prasādena) —

Análisis palabra por palabra
आत्मावबोधनātmāvabodhana-समर्थम्samartham1/1-अa nTPcapaz de dar a conocer el Serअपिapiaunqueस्वभावेनsvabhāvena3/1-अa mpor naturalezaसर्वsarva-प्राणिनाम्prāṇinām6/3-इन्in mTPde todos los seresज्ञानम्jñānam1/1-अa nel conocimientoबाह्यbāhya-विषयviṣaya-रागादिrāgādi-दोषdoṣa-कलुषितम्kaluṣitam1/1-अa n (क्तkta)TPcontaminado por el apego a los objetos externosअप्रसन्नम्aprasannam1/1-अa nTP(nañ)no serenoअशुद्धम्aśuddham1/1-अa nTP(nañ)impuroसत्sat1/1√अस्as·शतृśatṛsiendoनnanoअवबोधयतिavabodhayatiIII/1अवava+√बुध्budh (1P)·णिच्ṇic·लट्laṭda a conocerनित्यम्nityamsiempreसन्निहितम्sannihitam1/1-अa n (क्तkta)presente/cercanoअपिapiaunqueआत्मātma-तत्त्वम्tattvam1/1-अa nTPla realidad del Serमलावनद्धम्malāvanaddham1/1-अa nTPcubierto de suciedadइवivacomoआदर्शम्ādarśam1/1-अa nun espejoविलुलितम्vilulitam1/1-अa n (क्तkta)agitada [sup.21]इवivacomoसलिलम्salilam1/1-अa nel aguaतत् यदाtat yadācuando esoइन्द्रियindriya-विषयviṣaya-संसर्गsaṃsarga-जनितjanita-रागादिrāgādi-मलmala-कालुष्यापनयनात्kāluṣyāpanayanāt5/1-अa nTPpor la eliminación de la mancha del apego nacida del contacto de los sentidos con sus objetosआदर्शādarśa-सलिलादिवत्salilādivatcomo un espejo, un agua, etc.प्रसादितम्prasāditam1/1-अa n (क्तkta, णिच्ṇic) [sup.22]despejadoस्वच्छम्svaccham1/1-अa nlímpidoअवतिष्ठतेavatiṣṭhateIII/1अवava+√स्थाsthā (1Ā)·लट्laṭpermanece [siendo]शान्तम्śāntam1/1-अa n (क्तkta)serenoतदाtadāentoncesज्ञानस्यjñānasya6/1-अa ndel conocimientoप्रसादःprasādaḥ1/1-अa mla claridadस्यात्syātIII/1√अस्as (2P)·विधिलिङ्vidhiliṅse produciríaतेनtena3/1pron npor esaज्ञानjñāna-प्रसादेनprasādena3/1-अa mTPclaridad del conocimiento

Segmento 9 — conclusión: glosa de विशुद्धसत्त्वस्ततस्तु तं पश्यते निष्कलं ध्यायमानःviśuddhasattvastatastu taṃ paśyate niṣkalaṃ dhyāyamānaḥ

विशुद्धसत्त्वःviśuddhasattvaḥ विशुद्धान्तःviśuddhāntaḥ-करणः योग्यः ब्रह्म द्रष्टुं यस्मात्karaṇaḥ yogyaḥ brahma draṣṭuṃ yasmāt ततःtataḥ तस्मात्tasmāt तुtu तम्tam आत्मानंātmānaṃ पश्यतेpaśyate पश्यति उपलभतेpaśyati upalabhate निष्कलंniṣkalaṃ सर्वावयवsarvāvayava-भेदbheda-वर्जितंvarjitaṃ ध्यायमानःdhyāyamānaḥ सत्यादिsatyādi-साधनवानुपसंहृतsādhanavānupasaṃhṛta-करण एकाग्रेण मनसा ध्यायमानः चिन्तयन् ॥ ८ ॥karaṇa ekāgreṇa manasā dhyāyamānaḥ cintayan || 8 ||

«De ser puro» (viśuddha-sattvaḥ), es decir, de mente pura (viśuddha-antaḥ-karaṇaḥ), apto para ver a Brahman (brahma draṣṭum yogyaḥ). Por eso (yasmāt) —por eso mismo, entonces (tataḥ tasmāt tu)—, «ve» (paśyate), esto es, percibe, capta (paśyati, upalabhate), «a ese» (tam) Ser (ātmānam), «sin partes» (niṣkalam), [es decir,] libre de toda distinción de miembros (sarva-avayava-bheda-varjitam); «contemplando» (dhyāyamānaḥ), [es decir,] quien posee como medios la veracidad y demás (satyādi-sādhanavān), con los sentidos recogidos (upasaṃhṛta-karaṇaḥ), con la mente concentrada en un solo punto (ekāgreṇa manasā), contemplando (dhyāyamānaḥ), pensando (cintayan) ॥|| 8 ॥||

Análisis palabra por palabra
विशुद्धसत्त्वःviśuddhasattvaḥ1/1-अa mBVde ser puroविशुद्धान्तःviśuddhāntaḥ-करणःkaraṇaḥ1/1-अa mBVde mente pura (glosa)योग्यःyogyaḥ1/1-अa maptoब्रह्मbrahma2/1-न्n na Brahmanद्रष्टुम्draṣṭum√दृश्dṛś·तुमुन्tumunpara verयस्मात्yasmāt5/1pron npor lo cualततःtataḥpor esoतस्मात्tasmāt5/1pron npor eso [mismo]तुtuentoncesतम्tam2/1pron ma eseआत्मानम्ātmānam2/1-न्n mal Serपश्यतेpaśyateIII/1√दृश्dṛś (1P)·लट्laṭ (chandasa Ā)veपश्यतिpaśyatiIII/1√दृश्dṛś (1P)·लट्laṭve (glosa)उपलभतेupalabhateIII/1उपupa+√लभ्labh (1Ā)·लट्laṭpercibe/capta (glosa)निष्कलम्niṣkalam2/1-अa mBV (नञ्nañ)sin partesसर्वावयवsarvāvayava-भेदbheda-वर्जितम्varjitam2/1-अa mBVlibre de toda distinción de miembros (glosa)ध्यायमानःdhyāyamānaḥ1/1√ध्यैdhyai·शानच्śānac (आत्मātma.)contemplandoसत्यादिsatyādi-साधनवान्sādhanavān1/1मतुप्matupTP+मतुप्matupque posee la veracidad y demás como mediosउपसंहृतupasaṃhṛta-करणःkaraṇaḥ1/1-अa m (क्तkta)BVde sentidos recogidosएकाग्रेण मनसाekāgreṇa manasā3/1-अस्as nTPcon la mente concentrada en un puntoध्यायमानःdhyāyamānaḥ1/1√ध्यैdhyai·शानच्śānac (आत्मātma.)contemplando (repetición)चिन्तयन्cintayan1/1√चिन्त्cint (10 उभubha.)·शतृśatṛpensando (glosa)

॥ इति तृतीयमुण्डके प्रथमखण्डे अष्टमो मन्त्रः ॥|| iti tṛtīyamuṇḍake prathamakhaṇḍe aṣṭamo mantraḥ ||
Así, el octavo mantra del primer khaṇḍa del tercer Muṇḍaka.

अध्ययनम्

Estos textos se estudian con un maestro

Las upaniṣads se leen con el comentario de Śaṅkara, dentro del recorrido de la escuela.