Saltar al contenido
मुण्डकभाष्यम्

Muṇḍaka Upaniṣad 3.1.9

Muṇḍaka III, sección 1, mantra 9 — el Ātmā sutil, entretejido en la mente de todos los seres, se conoce por la mente purificada, en el corazón, allí donde el prāṇa ha penetrado cinco veces

Sánscrito en

एषोऽणुरात्मा चेतसा वेदितव्यो यस्मिन् प्राणः पञ्चधा संविवेश ।

प्राणैश्चित्तं सर्वमोतं प्रजानां यस्मिन् विशुद्धे विभवत्येष आत्मा ॥ ३.१.९ ॥

eṣo'ṇurātmā cetasā veditavyo yasmin prāṇaḥ pañcadhā saṃviveśa |

prāṇaiścittaṃ sarvamotaṃ prajānāṃ yasmin viśuddhe vibhavatyeṣa ātmā || 3-1-9 ||

Este Ātmā sutil ha de conocerse solo por la mente, [el cuerpo] en el cual el prāṇa ha penetrado de cinco maneras. Toda la mente de las criaturas —junto con los sentidos— está entretejida [por él]; cuando esta [mente] se vuelve pura, este Ātmā se manifiesta.

«This subtle ātmā has to be known through the mind alone (in the physical body) wherein the prāṇa in a five-fold way has entered. The whole mind of the people along with the sense organs is pervaded by consciousness. When this (mind) becomes pure this ātmā becomes evident. — lectura fiel a Paramārthānanda/Sarojini Varadarajan»

Palabra por palabra

एषःeṣaḥ1/1pron mesteअणुःaṇuḥ1/1-उu msutilआत्माātmā1/1-न्n mel Serचेतसाcetasā3/1-अस्as npor la menteवेदितव्यःveditavyaḥ1/1-अa m (तव्यत्tavyat)ha de ser conocidoयस्मिन्yasmin7/1pron nen el cual [cuerpo]प्राणःprāṇaḥ1/1-अa mel prāṇaपञ्चधाpañcadhāde cinco manerasसंविवेशsaṃviveśaIII/1सम्sam+विvi+√विश्viś (6P)·लिट्liṭha entradoप्राणैःprāṇaiḥ3/3-अa mcon los prāṇas/sentidosचित्तम्cittam1/1-अa nla mente/cittaसर्वम्sarvam1/1-अa ntodaओतम्otam1/1-अa n (क्तkta)entretejidaप्रजानाम्prajānām6/3-आā fde las criaturasयस्मिन्yasmin7/1pron ncuando esto [la mente]विशुद्धेviśuddhe7/1-अa npuraएषeṣa1/1pron mesteआत्माātmā1/1-न्n mel Ser

Anvaya (el verso en orden de prosa)

यस्मिन् प्राणः पञ्चधा संविवेश एषः अणुः आत्मा चेतसा वेदितव्यः । प्रजानां सर्वं चित्तं प्राणैः सह आत्मना ओतम्। यस्मिन् विशुद्धे सति एषः आत्मा विभवति ॥yasmin prāṇaḥ pañcadhā saṃviveśa eṣaḥ aṇuḥ ātmā cetasā veditavyaḥ | prajānāṃ sarvaṃ cittaṃ prāṇaiḥ saha ātmanā otam | yasmin viśuddhe sati eṣaḥ ātmā vibhavati ||

[El cuerpo] en el cual el prāṇa ha penetrado de cinco maneras — ese Ātmā sutil ha de ser conocido por la mente. Toda la mente de las criaturas, junto con los prāṇas, está entretejida por el [Ātmā] mismo. Cuando esto [la mente] se vuelve pura, este Ātmā se manifiesta.

Bhāṣya de Śaṅkara

Lee el comentario de Śaṅkara

Déjanos tu correo y se abre toda la Biblioteca Vedanta: el bhāṣya íntegro de cada verso, el análisis gramatical completo y los PDF de cada texto. Solo una vez.

Te escribiremos sobre Vedanta. Puedes darte de baja cuando quieras.

Segmento 1 — avataraṇikā

यमात्मानमेवं पश्यति ।yamātmānamevaṃ paśyati |

[Quien así contempla] ve a ese Ātmā de esta manera —

Análisis palabra por palabra
यम्yam2/1pron ma eseआत्मानम्ātmānam2/1-न्n mal Serएवम्evamde esta maneraपश्यतिpaśyatiIII/1√दृश्dṛś (1P)·लट्laṭve

Segmento 2 — glosa de एषोऽणुरात्मा चेतसा वेदितव्यःeṣo'ṇurātmā cetasā veditavyaḥ

एषःeṣaḥ अणुःaṇuḥ सूक्ष्मःsūkṣmaḥ चेतसाcetasā विशुद्धज्ञानेन केवलेनviśuddhajñānena kevalena वेदितव्यःveditavyaḥ । क्वासौ| kvāsau ?

«Este» [Ātmā] es «sutil» (aṇuḥ), [es decir,] diminuto (sūkṣmaḥ); «ha de ser conocido» «por la mente» (cetasā) —por el conocimiento purificado (viśuddha-jñānena)— únicamente (kevalena). ¿Dónde está este [Ātmā]?

Análisis palabra por palabra
एषःeṣaḥ1/1pron mesteअणुःaṇuḥ1/1-उu msutilसूक्ष्मःsūkṣmaḥ1/1-अa mdiminuto (glosa)चेतसाcetasā3/1-अस्as npor la menteविशुद्धज्ञानेनviśuddhajñānena3/1-अa nTPpor el conocimiento purificadoकेवलेनkevalena3/1-अa núnicamenteवेदितव्यःveditavyaḥ1/1-अa m (तव्यत्tavyat)ha de ser conocidoक्वkva¿dónde?असौasau1/1pron meste [Ātmā]

Segmento 3 — glosa de यस्मिन् प्राणः पञ्चधा संविवेशyasmin prāṇaḥ pañcadhā saṃviveśa

यस्मिन्yasmin शरीरेśarīre प्राणःprāṇaḥ वायुःvāyuḥ पञ्चधाpañcadhā प्राणापानादिभेदेनprāṇāpānādibhedena संविवेशsaṃviveśa सम्यक्प्रविष्टः तस्मिन्नेव शरीरे हृदयेsamyakpraviṣṭaḥ tasminneva śarīre hṛdaye चेतसाcetasā ज्ञेय इत्यर्थः ।jñeya ityarthaḥ |

«En el cual» (yasmin) cuerpo (śarīre) «el prāṇa», [es decir,] el aire vital (vāyuḥ), «ha penetrado» «de cinco maneras» mediante la distinción de prāṇa, apāna, etc. (prāṇāpānādi-bhedena), [esto es,] ha entrado bien (samyak-praviṣṭaḥ) — en ese mismo cuerpo, en el corazón (hṛdaye), ha de conocerse por «la mente» (cetasā); ese es el sentido.

Análisis palabra por palabra
यस्मिन्yasmin7/1pron nen el cualशरीरेśarīre7/1-अa nen el cuerpoप्राणःprāṇaḥ1/1-अa mel prāṇaवायुःvāyuḥ1/1-उu mel aire vital (glosa)पञ्चधाpañcadhāde cinco manerasप्राणापानादिभेदेनprāṇāpānādibhedena3/1-अa mTPpor la distinción de prāṇa, apāna, etc.संविवेशsaṃviveśaIII/1सम्sam+विvi+√विश्viś (6P)·लिट्liṭha entradoसम्यक्प्रविष्टःsamyakpraviṣṭaḥ1/1-अa m (क्तkta)bien entrado (glosa)तस्मिन् एवtasmin eva7/1pron nen ese mismoशरीरेśarīre7/1-अa ncuerpoहृदयेhṛdaye7/1-अa nen el corazónचेतसाcetasā3/1-अस्as npor la menteज्ञेयःjñeyaḥ1/1-अa m (कृत्यkṛtya)ha de ser conocido (glosa)इति अर्थःiti arthaḥese es el sentido

Segmento 4 — transición

कीदृशेनkīdṛśena चेतसाcetasā वेदितव्यveditavya इत्याहityāha —

Por qué clase de mente ha de ser conocido — eso es lo que dice [la śruti] —

Análisis palabra por palabra
कीदृशेनkīdṛśena3/1-अa nde qué claseचेतसाcetasā3/1-अस्as npor la menteवेदितव्यःveditavyaḥ1/1-अa m (तव्यत्tavyat)ha de ser conocidoइतिitiasíआहāhaIII/1√अह्ah (लिट्liṭ, defect.)dice [la śruti]

Segmento 5 — glosa de प्राणैश्चित्तं सर्वमोतं प्रजानां यस्मिन् विशुद्धे विभवत्येष आत्माprāṇaiścittaṃ sarvamotaṃ prajānāṃ yasmin viśuddhe vibhavatyeṣa ātmā

प्राणैःprāṇaiḥ सह इन्द्रियैःsaha indriyaiḥ चित्तंcittaṃ सर्वम्sarvam अन्तःकरणंantaḥkaraṇaṃ प्रजानाम्prajānām ओतंotaṃ व्याप्तं येन क्षीरमिव स्नेहेन काष्ठमिवाग्निना । सर्वं हि प्रजानामन्तःकरणं चेतनावत्प्रसिद्धं लोकेvyāptaṃ yena kṣīramiva snehena kāṣṭhamivāgninā | sarvaṃ hi prajānāmantaḥkaraṇaṃ cetanāvatprasiddhaṃ loke यस्मिंश्चyasmiṃśca चित्ते क्लेशादिमलवियुक्ते शुद्धेcitte kleśādimalaviyukte śuddhe विभवत्येषvibhavatyeṣa उक्तukta आत्माātmā विशेषेण स्वेनात्मना विभवत्यात्मानं प्रकाशयतीत्यर्थः ॥ ९ ॥viśeṣeṇa svenātmanā vibhavatyātmānaṃ prakāśayatītyarthaḥ || 9 ||

«Junto con los prāṇas» —esto es, con los sentidos (indriyaiḥ)—, «el citta», «todo» el órgano interno (antaḥkaraṇam) «de las criaturas» está «entretejido» (otam), impregnado (vyāptam), por aquello [el Ātmā] (yena), como la leche por la grasa, como la leña por el fuego. Pues es bien sabido en el mundo que el órgano interno de todas las criaturas está dotado de consciencia (cetanāvat); y «cuando esta» mente, en la cual [el Ātmā] está entretejido, [se vuelve] pura, libre de la mancha de las aflicciones, etc. (kleśādi-mala-viyukte), «se manifiesta este» «Ātmā» ya mencionado (uktaḥ) especialmente (viśeṣeṇa) por sí mismo (svena ātmanā) —es decir, revela al Ser (ātmānaṃ prakāśayati); ese es el sentido. ॥|| 9 ॥||

Análisis palabra por palabra
प्राणैःprāṇaiḥ3/3-अa mcon los prāṇasसहsahajunto conइन्द्रियैःindriyaiḥ3/3-अa ncon los sentidos (glosa)चित्तम्cittam1/1-अa nel citta/menteसर्वम्sarvam1/1-अa ntodoअन्तःकरणम्antaḥkaraṇam1/1-अa nTPel órgano interno (glosa)प्रजानाम्prajānām6/3-आā fde las criaturasओतम्otam1/1-अa n (क्तkta)entretejidoव्याप्तम्vyāptam1/1-अa n (क्तkta)impregnado (glosa)येनyena3/1pron npor aquello [Ātmā]क्षीरम्kṣīram1/1-अa nla lecheइवivacomoस्नेहेनsnehena3/1-अa mpor la grasaकाष्ठम्kāṣṭham1/1-अa nla leñaइवivacomoअग्निनाagninā3/1-इi mpor el fuegoसर्वम्sarvam1/1-अa ntodoहिhipuesप्रजानाम्prajānām6/3-आā fde las criaturasअन्तःकरणम्antaḥkaraṇam1/1-अa nel órgano internoचेतनावत्cetanāvat1/1-अत्at n (मतुप्matup)dotado de conscienciaप्रसिद्धम्prasiddham1/1-अa n (क्तkta)bien sabidoलोकेloke7/1-अa men el mundoयस्मिन् चyasmin ca7/1pron ny en el cualचित्तेcitte7/1-अa nen la menteक्लेशादिमलवियुक्तेkleśādimalaviyukte7/1-अa nBVlibre de la mancha de las aflicciones, etc.शुद्धेśuddhe7/1-अa npuraविभवतिvibhavatiIII/1विvi+√भूbhū (1P)·लट्laṭse manifiestaएषःeṣaḥ1/1pron mesteउक्तःuktaḥ1/1-अa m (क्तkta)ya mencionadoआत्माātmā1/1-न्n mel Serविशेषेणviśeṣeṇaespecialmenteस्वेनsvena3/1pron adj mpor sí mismoआत्मनाātmanā3/1-न्n mpor síविभवतिvibhavatiIII/1विvi+√भूbhū (1P)·लट्laṭse manifiesta (repetición)आत्मानम्ātmānam2/1-न्n mal Serप्रकाशयतिprakāśayatiIII/1प्रpra+√काश्kāś (1P)·णिच्ṇic·लट्laṭrevelaइति अर्थःiti arthaḥese es el sentido

॥ इति तृतीयमुण्डके प्रथमखण्डे नवमो मन्त्रः ॥|| iti tṛtīyamuṇḍake prathamakhaṇḍe navamo mantraḥ ||
Así, el noveno mantra del primer khaṇḍa del tercer Muṇḍaka.

अध्ययनम्

Estos textos se estudian con un maestro

Las upaniṣads se leen con el comentario de Śaṅkara, dentro del recorrido de la escuela.