Sánscrito en Romanizado (IAST) Devanāgarī
अथ हैनं सुकेशा भारद्वाजः पप्रच्छ । भगवन् हिरण्यनाभः कौसल्यः राजपुत्रः मामुपेत्य
एतं प्रश्नम् अपृच्छत – षोडशकलं भारद्वाज पुरुषं वेत्थ ?
तमहं कुमारमब्रुवम् – नाहमिमं वेद । यद्यहम् इमम् अवेदिषं कथं ते नावक्ष्यमिति ।
समूलो वा एष परिशुष्यति योऽनृतमभिवदति । तस्मान्नार्हाम्यनृतं वक्तुम् ।
स तूष्णीं रथमारुह्य प्रवव्राज । तं त्वा पृच्छामि क्वासौ पुरुष इति ॥ १ ॥
atha hainaṃ sukeśā bhāradvājaḥ papraccha | bhagavan hiraṇyanābhaḥ kausalyaḥ rājaputraḥ māmupetya
etaṃ praśnam apṛcchata – ṣoḍaśakalaṃ bhāradvāja puruṣaṃ vettha ?
tamahaṃ kumāramabruvam – nāhamimaṃ veda | yadyaham imam avediṣaṃ kathaṃ te nāvakṣyamiti |
samūlo vā eṣa pariśuṣyati yo'nṛtamabhivadati | tasmānnārhāmyanṛtaṃ vaktum |
sa tūṣṇīṃ rathamāruhya pravavrāja | taṃ tvā pṛcchāmi kvāsau puruṣa iti || 6-1 ||
Entonces Sukeśā, hijo de Bharadvāja, le preguntó: «Venerable señor, Hiraṇyanābha, príncipe de Kosala, se acercó a mí y me hizo esta pregunta: “Bhāradvāja, ¿conoces al puruṣa de dieciséis partes?”. Yo le dije al joven: “No lo conozco. Si lo hubiera conocido, ¿cómo no te lo iba a decir? Quien dice lo falso se seca de raíz. Por eso no puedo decir lo falso”. Él subió en silencio a su carro y se marchó. Te pregunto, pues, por él: ¿dónde está ese puruṣa?».
Palabra por palabra अथ atha 0 entonces ह ha 0 (partícula) एनम् enam 2/1 एतद् etad ma él सुकेशा sukeśā 1/1 सुकेशन् sukeśan -न् n राजन् rājan mSukeśā भारद्वाजः bhāradvājaḥ 1/1 भरद्वाज bharadvāja +taddhita (अपत्य apatya )भारद्वाज bhāradvāja -अ a रामः rāmaḥ mhijo de Bharadvāja पप्रच्छ papraccha III/1 √प्रच्छ् pracch (6 तुदादि tudādi P) लिट् liṭ कर्तरि kartari preguntó भगवन् bhagavan S/1 भगवत् bhagavat -त् t भगवत् bhagavat m¡venerable señor! हिरण्यनाभः hiraṇyanābhaḥ 1/1 हिरण्यनाभ hiraṇyanābha -अ a रामः rāmaḥ mHiraṇyanābha कौसल्यः kausalyaḥ 1/1 कोसला kosalā +taddhita (तत्र भवः tatra bhavaḥ )कौसल्य kausalya -अ a रामः rāmaḥ mde Kosala राजपुत्रः rājaputraḥ 1/1 राजपुत्र rājaputra -अ a रामः rāmaḥ m[राज्ञः पुत्रः rājñaḥ putraḥ ] षष्ठी ṣaṣṭhī -TP príncipe माम् mām 2/1 अस्मद् asmad a mí उपेत्य upetya 0 उप upa +√इ i (2 अदादि adādi P)ल्यप् lyap tras acercarse एतम् etam 2/1 एतद् etad mesta प्रश्नम् praśnam 2/1 प्रश्न praśna -अ a रामः rāmaḥ mpregunta अपृच्छत apṛcchata III/1 √प्रच्छ् pracch (6 तुदादि tudādi P) लङ् laṅ कर्तरि kartari (forma A)hizo षोडशकलम् ṣoḍaśakalam 2/1 षोडशकल ṣoḍaśakala -अ a रामः rāmaḥ m[षोडश कलाः यस्य सः ṣoḍaśa kalāḥ yasya saḥ ] BV de dieciséis partes भारद्वाज bhāradvāja S/1 भरद्वाज bharadvāja +taddhita (अपत्य apatya )भारद्वाज bhāradvāja -अ a रामः rāmaḥ m¡Bhāradvāja! पुरुषम् puruṣam 2/1 पुरुष puruṣa -अ a रामः rāmaḥ mal puruṣa वेत्थ vettha II/1 √विद् vid (2 अदादि adādi P) लट् laṭ (विदो लटो वा vido laṭo vā )कर्तरि kartari ¿conoces तम् tam 2/1 तद् tad ma ese अहम् aham 1/1 अस्मद् asmad yo कुमारम् kumāram 2/1 कुमार kumāra -अ a रामः rāmaḥ mjoven अब्रुवम् abruvam I/1 √ब्रू brū (2 अदादि adādi U) लङ् laṅ कर्तरि kartari dije न na 0 no अहम् aham 1/1 अस्मद् asmad yo इमम् imam 2/1 इदम् idam ma este वेद veda I/1 √विद् vid (2 अदादि adādi P) लट् laṭ (विदो लटो वा vido laṭo vā )कर्तरि kartari conozco यदि yadi 0 si अहम् aham 1/1 अस्मद् asmad yo इमम् imam 2/1 इदम् idam ma este अवेदिषम् avediṣam I/1 √विद् vid (2 अदादि adādi P) लुङ् luṅ कर्तरि kartari hubiera conocido कथम् katham 0 ¿cómo ते te 4/1 युष्मद् yuṣmad a ti न na 0 no अवक्ष्यम् avakṣyam I/1 √वच् vac (2 अदादि adādi P) लृङ् lṛṅ कर्तरि kartari habría dicho? इति iti 0 (fin de la cita) समूलः samūlaḥ 1/1 समूल samūla -अ a रामः rāmaḥ m[मूलेन सह वर्तमानः mūlena saha vartamānaḥ ] BV de raíz वा vā 0 (partícula) एषः eṣaḥ 1/1 एतद् etad mese परिशुष्यति pariśuṣyati III/1 परि pari +√शुष् śuṣ (4 दिवादि divādi P)लट् laṭ कर्तरि kartari se seca यः yaḥ 1/1 यद् yad mquien अनृतम् anṛtam 2/1 अनृत anṛta -अ a फलम् phalam n[न ऋतम् na ṛtam ] नञ् nañ -TP lo falso अभिवदति abhivadati III/1 अभि abhi +√वद् vad (1 भ्वादि bhvādi P)लट् laṭ कर्तरि kartari dice तस्मात् tasmāt 5/1 तद् tad npor eso न na 0 no अर्हामि arhāmi I/1 √अर्ह् arh (1 भ्वादि bhvādi P) लट् laṭ कर्तरि kartari puedo अनृतम् anṛtam 2/1 अनृत anṛta -अ a फलम् phalam n[न ऋतम् na ṛtam ] नञ् nañ -TP lo falso वक्तुम् vaktum 0 √वच् vac (2 अदादि adādi P) तुमुन् tumun decir सः saḥ 1/1 तद् tad mél तूष्णीम् tūṣṇīm 0 en silencio रथम् ratham 2/1 रथ ratha -अ a रामः rāmaḥ mal carro आरुह्य āruhya 0 आ ā +√रुह् ruh (1 भ्वादि bhvādi P)ल्यप् lyap tras subir प्रवव्राज pravavrāja III/1 प्र pra +√व्रज् vraj (1 भ्वादि bhvādi P)लिट् liṭ कर्तरि kartari se marchó तम् tam 2/1 तद् tad mpor él त्वा tvā 2/1 युष्मद् yuṣmad a ti पृच्छामि pṛcchāmi I/1 √प्रच्छ् pracch (6 तुदादि tudādi P) लट् laṭ कर्तरि kartari pregunto क्व kva 0 ¿dónde असौ asau 1/1 अदस् adas mese पुरुषः puruṣaḥ 1/1 पुरुष puruṣa -अ a रामः rāmaḥ mpuruṣa? इति iti 0 (fin de la pregunta)
Anvaya (el verso en orden de prosa) अथ ह सुकेशा भारद्वाजः एनं पप्रच्छ atha ha sukeśā bhāradvājaḥ enaṃ papraccha — “भगवन् bhagavan , हिरण्यनाभः कौसल्यः राजपुत्रः माम् उपेत्य एतं प्रश्नम् अपृच्छत hiraṇyanābhaḥ kausalyaḥ rājaputraḥ mām upetya etaṃ praśnam apṛcchata — ‘भारद्वाज bhāradvāja , षोडशकलं पुरुषं वेत्थ ṣoḍaśakalaṃ puruṣaṃ vettha ?’ अहं तं कुमारम् अब्रुवम् ahaṃ taṃ kumāram abruvam — ‘अहम् इमं न वेद । यदि अहम् इमम् अवेदिषं aham imaṃ na veda | yadi aham imam avediṣaṃ , ते कथं न अवक्ष्यम् te kathaṃ na avakṣyam ? यः अनृतम् अभिवदति yaḥ anṛtam abhivadati , एषः समूलः वा परिशुष्यति । तस्मात् अनृतं वक्तुं न अर्हामि eṣaḥ samūlaḥ vā pariśuṣyati | tasmāt anṛtaṃ vaktuṃ na arhāmi ’ इति । सः तूष्णीं रथम् आरुह्य प्रवव्राज । तं त्वा पृच्छामि iti | saḥ tūṣṇīṃ ratham āruhya pravavrāja | taṃ tvā pṛcchāmi — असौ पुरुषः क्व asau puruṣaḥ kva ” इति ॥ iti ||
Entonces Sukeśā, hijo de Bharadvāja, le preguntó: «Venerable señor, Hiraṇyanābha, príncipe de Kosala, tras acercarse a mí, me hizo esta pregunta: “Bhāradvāja, ¿conoces al puruṣa de dieciséis partes?”. Yo le dije al joven: “No conozco a este. Si lo hubiera conocido, ¿cómo no te lo habría dicho? Quien dice lo falso se seca de raíz. Por eso no puedo decir lo falso”. Él subió en silencio al carro y se marchó. Te pregunto por él: ¿dónde está ese puruṣa?».
भाष्यम् bhāṣyam Leer el comentario de Śaṅkara a este mantra Íntegro, frase a frase, con su traducción y su análisis gramatical.॥ इति षष्ठप्रश्ने प्रथमो मन्त्रः ॥ || iti ṣaṣṭhapraśne prathamo mantraḥ || Así, el primer mantra de la sexta pregunta.
Sánscrito del verso y del bhāṣya: dominio público.
Traducción: Vedanta Academy, según la lectura de Śaṅkara.
Análisis gramatical: Vedanta Academy.
© 2026 Vedanta Academy. El análisis gramatical, el anvaya, las traducciones al español y las explicaciones son obra de Vedanta Academy y están protegidos por derechos de autor. Se pueden citar fragmentos breves indicando la fuente y el enlace; cualquier otra reproducción requiere permiso escrito.
← 5.7 Índice 6.2 →