अथ हैनं सुकेशा भारद्वाजः पप्रच्छ । भगवन् हिरण्यनाभः कौसल्यः राजपुत्रः मामुपेत्य
एतं प्रश्नम् अपृच्छत – षोडशकलं भारद्वाज पुरुषं वेत्थ ?
तमहं कुमारमब्रुवम् – नाहमिमं वेद । यद्यहम् इमम् अवेदिषं कथं ते नावक्ष्यमिति ।
समूलो वा एष परिशुष्यति योऽनृतमभिवदति । तस्मान्नार्हाम्यनृतं वक्तुम् ।
स तूष्णीं रथमारुह्य प्रवव्राज । तं त्वा पृच्छामि क्वासौ पुरुष इति ॥ १ ॥
atha hainaṃ sukeśā bhāradvājaḥ papraccha | bhagavan hiraṇyanābhaḥ kausalyaḥ rājaputraḥ māmupetya
etaṃ praśnam apṛcchata – ṣoḍaśakalaṃ bhāradvāja puruṣaṃ vettha ?
tamahaṃ kumāramabruvam – nāhamimaṃ veda | yadyaham imam avediṣaṃ kathaṃ te nāvakṣyamiti |
samūlo vā eṣa pariśuṣyati yo'nṛtamabhivadati | tasmānnārhāmyanṛtaṃ vaktum |
sa tūṣṇīṃ rathamāruhya pravavrāja | taṃ tvā pṛcchāmi kvāsau puruṣa iti || 6-1 ||
Entonces Sukeśā, hijo de Bharadvāja, le preguntó: «Venerable señor, Hiraṇyanābha, príncipe de Kosala, se acercó a mí y me hizo esta pregunta: “Bhāradvāja, ¿conoces al puruṣa de dieciséis partes?”. Yo le dije al joven: “No lo conozco. Si lo hubiera conocido, ¿cómo no te lo iba a decir? Quien dice lo falso se seca de raíz. Por eso no puedo decir lo falso”. Él subió en silencio a su carro y se marchó. Te pregunto, pues, por él: ¿dónde está ese puruṣa?».
अथ ह सुकेशा भारद्वाजः एनं पप्रच्छ — “भगवन्, हिरण्यनाभः कौसल्यः राजपुत्रः माम् उपेत्य एतं प्रश्नम् अपृच्छत — ‘भारद्वाज, षोडशकलं पुरुषं वेत्थ ?’ अहं तं कुमारम् अब्रुवम् — ‘अहम् इमं न वेद । यदि अहम् इमम् अवेदिषं, ते कथं न अवक्ष्यम् ? यः अनृतम् अभिवदति, एषः समूलः वा परिशुष्यति । तस्मात् अनृतं वक्तुं न अर्हामि’ इति । सः तूष्णीं रथम् आरुह्य प्रवव्राज । तं त्वा पृच्छामि — असौ पुरुषः क्व” इति ॥
Entonces Sukeśā, hijo de Bharadvāja, le preguntó: «Venerable señor, Hiraṇyanābha, príncipe de Kosala, tras acercarse a mí, me hizo esta pregunta: “Bhāradvāja, ¿conoces al puruṣa de dieciséis partes?”. Yo le dije al joven: “No conozco a este. Si lo hubiera conocido, ¿cómo no te lo habría dicho? Quien dice lo falso se seca de raíz. Por eso no puedo decir lo falso”. Él subió en silencio al carro y se marchó. Te pregunto por él: ¿dónde está ese puruṣa?».
Segmento 1 — avataraṇikā: el mundo se reabsorbe en el akṣara y nace de él
अथ हैनं सुकेशा भारद्वाजः पप्रच्छ। समस्तं जगत् कार्य-करण-लक्षणं सह विज्ञानात्मना परस्मिन् अक्षरे सुषुप्ति-काले संप्रतिष्ठते इत्युक्तम्। सामर्थ्यात् प्रलये अपि तस्मिन् एवाक्षरे संप्रतिष्ठते जगत्, तत एव उत्पद्यते इति च सिद्धम् भवति। न हि अकारणे कार्यस्य संप्रतिष्ठानमुपपद्यते।
«Entonces Sukeśā, hijo de Bharadvāja, le preguntó». Se ha dicho que el mundo entero, formado por efectos (kārya) e instrumentos (karaṇa), se asienta durante el sueño profundo, junto con el vijñānātman, en el supremo akṣara. De ahí se sigue por implicación que también en la disolución (pralaya) el mundo se reabsorbe en ese mismo akṣara, y que nace de él. Porque un efecto no puede reabsorberse en lo que no es su causa.
Análisis palabra por palabra
अथ0entoncesह0(partícula)एनम्2/1एतद् ma élसुकेशा1/1सुकेशन्-न्राजन् mSukeśāभारद्वाजः1/1भरद्वाज+taddhita (अपत्य)भारद्वाज-अरामः mhijo de Bharadvājaपप्रच्छIII/1√प्रच्छ् (6 तुदादि P)लिट्कर्तरिpreguntóसमस्तम्1/1सम्+√अस् (4 दिवादि P)क्तसमस्त-अफलम् nenteroजगत्1/1जगत्-त्जगत् nel mundoकार्यकरणलक्षणम्1/1कार्यकरणलक्षण-अफलम् n[कार्याणि च करणानि च लक्षणं यस्य तत्] BVformado por efectos e instrumentosसह0junto conविज्ञानात्मना3/1विज्ञानात्मन्-न्आत्मन् m[विज्ञानम् आत्मा] KDel vijñānātmanपरस्मिन्7/1पर nsupremoअक्षरे7/1अक्षर-अफलम् nen el akṣaraसुषुप्तिकाले7/1सुषुप्तिकाल-अरामः m[सुषुप्तेः कालः] षष्ठी-TPdurante el sueño profundoसंप्रतिष्ठतेIII/1सम्+प्र+√स्था (1 भ्वादि P)लट्कर्तरि (forma A, समवप्रविभ्यः स्थः)se asientaइति0asíउक्तम्1/1√वच् (2 अदादि P)क्तउक्त-अफलम् nse ha dichoसामर्थ्यात्5/1समर्थ+taddhita (भाव)सामर्थ्य-अफलम् npor implicaciónप्रलये7/1प्र+√ली (4 दिवादि A)अच्प्रलय-अरामः men la disoluciónअपि0tambiénतस्मिन्7/1तद् nen eseएव0mismoअक्षरे7/1अक्षर-अफलम् nakṣaraसंप्रतिष्ठतेIII/1सम्+प्र+√स्था (1 भ्वादि P)लट्कर्तरि (forma A)se reabsorbeजगत्1/1जगत्-त्जगत् nel mundoततः0तद्+तसिल् (taddhita)de élएव0mismoउत्पद्यतेIII/1उत्+√पद् (4 दिवादि A)लट्कर्तरिnaceइति0asíच0yसिद्धम्1/1√सिध् (4 दिवादि P)क्तसिद्ध-अफलम् nestablecidoभवतिIII/1√भू (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिquedaन0noहि0porqueअकारणे7/1अकारण-अफलम् n[न कारणम्] नञ्-TPen lo que no es su causaकार्यस्य6/1√कृ (8 तनादि U)ण्यत्कार्य-अफलम् ndel efectoसंप्रतिष्ठानम्1/1सम्+प्र+√स्था (1 भ्वादि P)ल्युट्संप्रतिष्ठान-अफलम् nel reabsorberseउपपद्यतेIII/1उप+√पद् (4 दिवादि A)लट्कर्तरिes posible
Segmento 2 — avataraṇikā: el conocimiento de la raíz del mundo da el bien supremo
उक्तं च “आत्मनः एषः प्राणो जायते (प्र.उप. ३.३)” इति। जगतश्च यन्मूलं तत्परिज्ञानात् परं श्रेयः इति सर्वोपनिषदां निश्चितः अर्थः।
Y se ha dicho: «De ātman nace este prāṇa» (Pr. 3.3). Y el sentido firmemente establecido de todas las Upaniṣads es que el bien supremo se alcanza por el conocimiento pleno de aquello que es la raíz del mundo.
Análisis palabra por palabra
उक्तम्1/1√वच् (2 अदादि P)क्तउक्त-अफलम् nse ha dichoच0yआत्मनः5/1आत्मन्-न्आत्मन् mde ātmanएषः1/1एतद् mesteप्राणः1/1प्राण-अरामः mprāṇaजायतेIII/1√जन् (4 दिवादि A)लट्कर्तरिnaceइति0(fin de la cita)जगतः6/1जगत्-त्जगत् ndel mundoच0yयत्1/1यद् nlo queमूलम्1/1मूल-अफलम् n[es] la raízतत्परिज्ञानात्5/1परि+√ज्ञा (9 क्र्यादि P)ल्युट्तत्परिज्ञान-अफलम् n[तस्य परिज्ञानम्] षष्ठी-TPpor su conocimiento plenoपरम्1/1पर nsupremoश्रेयः1/1श्रेयस्-स्मनस् nbienइति0asíसर्वोपनिषदाम्6/3उप+नि+√सद् (1 भ्वादि P)क्विप्सर्वोपनिषद्-द्जगत् (aquí f)[सर्वाः उपनिषदः] KDde todas las Upaniṣadsनिश्चितः1/1निस्+√चि (5 स्वादि U)क्तनिश्चित-अरामः mfirmemente establecidoअर्थः1/1अर्थ-अरामः m[es] el sentido
Segmento 3 — avataraṇikā: el propósito de esta pregunta
अनन्तरं चोक्तं “स सर्वज्ञः सर्वः भवति (प्र.उप. ३.३)” इति। वक्तव्यं च क्व तर्हि तदक्षरं सत्यं पुरुषाख्यं विज्ञेयमिति। तदर्थोऽयं प्रश्नः आरभ्यते।
Y a continuación se ha dicho: «Él se vuelve omnisciente, se vuelve todo». Queda entonces por decir dónde ha de conocerse ese akṣara verdadero llamado puruṣa. Con ese fin se inicia esta pregunta.
Análisis palabra por palabra
अनन्तरम्0a continuaciónच0yउक्तम्1/1√वच् (2 अदादि P)क्तउक्त-अफलम् nse ha dichoसः1/1तद् mélसर्वज्ञः1/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)कसर्वज्ञ-अरामः m[सर्वं जानाति इति] उपपद-TPomniscienteसर्वः1/1सर्व mtodoभवतिIII/1√भू (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिse vuelveइति0(fin de la cita)वक्तव्यम्1/1√वच् (2 अदादि P)तव्यवक्तव्य-अफलम् nha de decirseच0yक्व0dóndeतर्हि0entoncesतत्1/1तद् neseअक्षरम्1/1अक्षर-अफलम् nakṣaraसत्यम्1/1सत्य-अफलम् nverdaderoपुरुषाख्यम्1/1पुरुषाख्य-अफलम् n[पुरुषः आख्या यस्य तत्] BVllamado puruṣaविज्ञेयम्1/1वि+√ज्ञा (9 क्र्यादि P)यत्विज्ञेय-अफलम् nha de conocerseइति0(fin de la cuestión)तदर्थः1/1तदर्थ-अरामः m[तत् अर्थः यस्य सः] BVcon ese finअयम्1/1इदम् mestaप्रश्नः1/1प्रश्न-अरामः mpreguntaआरभ्यतेIII/1आ+√रभ् (1 भ्वादि A)लट्कर्मणिse inicia
Segmento 4 — avataraṇikā: para qué se cuenta la anécdota
वृत्तान्वाख्यानं च विज्ञानस्य दुर्लभत्व-ख्यापनेन तल्लब्ध्यर्थं मुमुक्षूणां यत्न-विशेषोत्पादनार्थम् -
Y la narración de lo sucedido, al mostrar lo difícil que es de alcanzar este conocimiento, sirve para suscitar en quienes buscan la liberación un empeño especial por alcanzarlo:
Análisis palabra por palabra
वृत्तान्वाख्यानम्1/1अनु+आ+√ख्या (2 अदादि P)ल्युट्वृत्तान्वाख्यान-अफलम् n[वृत्तस्य अन्वाख्यानम्] षष्ठी-TPla narración de lo sucedidoच0yविज्ञानस्य6/1वि+√ज्ञा (9 क्र्यादि P)ल्युट्विज्ञान-अफलम् ndel conocimientoदुर्लभत्वख्यापनेन3/1√ख्या (2 अदादि P)णिच्ल्युट्दुर्लभत्वख्यापन-अफलम् n[दुर्लभत्वस्य ख्यापनम्] षष्ठी-TPal mostrar lo difícil que es de alcanzarतल्लब्ध्यर्थम्0[तल्लब्धये इदम्] चतुर्थी-TPpara alcanzarloमुमुक्षूणाम्6/3√मुच् (6 तुदादि U)सन्उमुमुक्षु-उगुरुः mde quienes buscan la liberaciónयत्नविशेषोत्पादनार्थम्0[यत्नविशेषस्य उत्पादनाय इदम्] चतुर्थी-TPpara suscitar un empeño especial
Segmento 5 — glosa de भगवन् हिरण्यनाभः कौसल्यः राजपुत्रः मामुपेत्य एतं प्रश्नम् अपृच्छत
हे भगवन् हिरण्यनाभः नामतः कोसलायां भवः कौसल्यः राजपुत्रः जातितः क्षत्रियः मामुपेत्य उपगम्य एतम् उच्यमानं प्रश्नम् अपृच्छत
«Venerable señor, Hiraṇyanābha», que así se llamaba, «de Kosala», es decir, nacido en Kosalā, «príncipe», kṣatriya por casta, «se acercó a mí» (upagamya) y me «hizo esta pregunta», la que ahora se expone:
Análisis palabra por palabra
हे0ohभगवन्S/1भगवत्-त्भगवत् m¡venerable señor!हिरण्यनाभः1/1हिरण्यनाभ-अरामः mHiraṇyanābhaनामतः0नामन्+तसिल् (taddhita)de nombreकोसलायाम्7/1कोसला-आसीता fen Kosalāभवः1/1√भू (1 भ्वादि P)अच्भव-अरामः mnacidoकौसल्यः1/1कोसला+taddhita (तत्र भवः)कौसल्य-अरामः mde Kosalaराजपुत्रः1/1राजपुत्र-अरामः m[राज्ञः पुत्रः] षष्ठी-TPpríncipeजातितः0जाति+तसिल् (taddhita)por castaक्षत्रियः1/1क्षत्रिय-अरामः mkṣatriyaमाम्2/1अस्मद्a míउपेत्य0उप+√इ (2 अदादि P)ल्यप्tras acercarseउपगम्य0उप+√गम् (1 भ्वादि P)ल्यप्tras aproximarse (glosa)एतम्2/1एतद् mestaउच्यमानम्2/1√वच् (2 अदादि P)शानच् (कर्मणि)उच्यमान-अरामः mque ahora se exponeप्रश्नम्2/1प्रश्न-अरामः mpreguntaअपृच्छतIII/1√प्रच्छ् (6 तुदादि P)लङ्कर्तरि (forma A)hizo
Segmento 6 — glosa de षोडशकलम्
षोडशकलं षोडश-संख्याकाः कलाः अवयवाः इव आत्मनि अविद्याध्यारोपित-रूपाः यस्मिन् पुरुषे सोऽयं षोडशकलः तं षोडशकलम्।
«De dieciséis partes»: se llama así el puruṣa en el que dieciséis partes (kalāḥ), como si fueran miembros suyos, tienen una forma superpuesta al ātman por la avidyā. Por ese puruṣa [preguntó].
Nota. Paramārthānanda entiende ṣoḍaśakalā como el universo, dividido en dieciséis componentes, y el ṣoḍaśakala-puruṣa como Brahman en forma del universo (viśvarūpa). Śaṅkara lo entiende como el puruṣa sin partes al que la avidyā superpone dieciséis partes, como si fueran miembros.
Análisis palabra por palabra
षोडशकलम्2/1षोडशकल-अरामः m[षोडश कलाः यस्य सः] BVde dieciséis partesषोडशसंख्याकाः1/3षोडशसंख्याका-आसीता f[षोडश संख्या यासां ताः] BVen número de dieciséisकलाः1/3कला-आसीता fpartesअवयवाः1/3अवयव-अरामः mmiembrosइव0comoआत्मनि7/1आत्मन्-न्आत्मन् mal ātmanअविद्याध्यारोपितरूपाः1/3अविद्याध्यारोपितरूपा-आसीता f[अविद्यया अध्यारोपितं रूपं यासां ताः] BVcuya forma está superpuesta por la avidyāयस्मिन्7/1यद् men el queपुरुषे7/1पुरुष-अरामः mpuruṣaसः1/1तद् meseअयम्1/1इदम् mesteषोडशकलः1/1षोडशकल-अरामः m[षोडश कलाः यस्य सः] BVel de dieciséis partesतम्2/1तद् ma eseषोडशकलम्2/1षोडशकल-अरामः m[षोडश कलाः यस्य सः] BVde dieciséis partes
Segmento 7 — glosa de भारद्वाज पुरुषं वेत्थ … नाहमिमं वेद
हे भारद्वाज पुरुषं वेत्थ विजानासि? तमहं राजपुत्रं कुमारम् पृष्टवन्तम् अब्रुवं अब्रवम् उक्तवानस्मि - नाहमिमं वेद यं त्वं पृच्छसि इति।
«Bhāradvāja, ¿conoces» (vijānāsi) «al puruṣa» [de dieciséis partes]? «Yo le dije» (abravam, uktavān asmi) «al joven», el príncipe que me había preguntado: «No conozco a este» por el que preguntas.
Análisis palabra por palabra
हे0ohभारद्वाजS/1भरद्वाज+taddhita (अपत्य)भारद्वाज-अरामः m¡Bhāradvāja!पुरुषम्2/1पुरुष-अरामः mal puruṣaवेत्थII/1√विद् (2 अदादि P)लट् (विदो लटो वा)कर्तरि¿conocesविजानासिII/1वि+√ज्ञा (9 क्र्यादि P)लट्कर्तरिconoces (glosa)तम्2/1तद् ma eseअहम्1/1अस्मद्yoराजपुत्रम्2/1राजपुत्र-अरामः m[राज्ञः पुत्रः] षष्ठी-TPpríncipeकुमारम्2/1कुमार-अरामः mjovenपृष्टवन्तम्2/1√प्रच्छ् (6 तुदादि P)क्तवतुपृष्टवत्-त्भगवत् mque había preguntadoअब्रुवम्I/1√ब्रू (2 अदादि U)लङ्कर्तरिdijeअब्रवम्I/1√ब्रू (2 अदादि U)लङ्कर्तरिdije (forma regular)उक्तवान्1/1√वच् (2 अदादि P)क्तवतुउक्तवत्-त्भगवत् mhe dicho (glosa)अस्मिI/1√अस् (2 अदादि P)लट्कर्तरि(auxiliar)न0noअहम्1/1अस्मद्yoइमम्2/1इदम् ma esteवेदI/1√विद् (2 अदादि P)लट् (विदो लटो वा)कर्तरिconozcoयम्2/1यद् mpor el queत्वम्1/1युष्मद्túपृच्छसिII/1√प्रच्छ् (6 तुदादि P)लट्कर्तरिpreguntasइति0(fin de la cita)
Segmento 8 — por qué añadió una razón: él no le creía
एवमुक्तवत्यपि मयि अज्ञानमसम्भावयन्तं तम् अज्ञाने कारणम् अवादिषम्।
Aunque yo le había dicho esto, él no creía posible mi ignorancia; así que le di una razón de ella:
Análisis palabra por palabra
एवम्0asíउक्तवति7/1√वच् (2 अदादि P)क्तवतुउक्तवत्-त्भगवत् mhabiendo dichoअपि0aunqueमयि7/1अस्मद्yoअज्ञानम्2/1अज्ञान-अफलम् n[न ज्ञानम्] नञ्-TPla ignoranciaअसम्भावयन्तम्2/1सम्+√भू (1 भ्वादि P)णिच्शतृअसम्भावयत्-त्पचत् m[न सम्भावयन्] नञ्-TPque no creía posibleतम्2/1तद् ma élअज्ञाने7/1अज्ञान-अफलम् n[न ज्ञानम्] नञ्-TPde la ignoranciaकारणम्2/1कारण-अफलम् nuna razónअवादिषम्I/1√वद् (1 भ्वादि P)लुङ्कर्तरिdije
Segmento 9 — glosa de यद्यहम् इमम् अवेदिषं कथं ते नावक्ष्यमिति
यदि कथंचिद् अहम् इमं त्वया पृष्टं पुरुषम् अवेदिषं विदितवानस्मि कथम् अत्यन्त-शिष्य-गुणवते अर्थिने ते तुभ्यं नावक्ष्यं नोक्तवानस्मि। न ब्रूयाम् इत्यर्थः।
«Si» de algún modo «yo hubiera conocido» (viditavān asmi) a «este» puruṣa por el que me preguntas, «¿cómo no te lo habría dicho» (noktavān asmi) a ti, que lo pides y tienes en sumo grado las cualidades de un discípulo? El sentido es: ¿[cómo] no te lo iba a decir?
Análisis palabra por palabra
यदि0siकथंचित्0de algún modoअहम्1/1अस्मद्yoइमम्2/1इदम् ma esteत्वया3/1युष्मद्por tiपृष्टम्2/1√प्रच्छ् (6 तुदादि P)क्तपृष्ट-अरामः mpreguntadoपुरुषम्2/1पुरुष-अरामः mpuruṣaअवेदिषम्I/1√विद् (2 अदादि P)लुङ्कर्तरिhubiera conocidoविदितवान्1/1√विद् (2 अदादि P)क्तवतुविदितवत्-त्भगवत् mhubiera conocido (glosa)अस्मिI/1√अस् (2 अदादि P)लट्कर्तरि(auxiliar)कथम्0¿cómoअत्यन्तशिष्यगुणवते4/1अत्यन्तशिष्यगुण+मतुप् (taddhita)अत्यन्तशिष्यगुणवत्-त्भगवत् m[अत्यन्तं शिष्यगुणाः अस्य सन्ति]que tiene en sumo grado las cualidades de un discípuloअर्थिने4/1अर्थ+इनि (taddhita)अर्थिन्-इन्योगिन् mque lo pideते4/1युष्मद्a tiतुभ्यम्4/1युष्मद्a ti (glosa)न0noअवक्ष्यम्I/1√वच् (2 अदादि P)लृङ्कर्तरिhabría dicho?न0noउक्तवान्1/1√वच् (2 अदादि P)क्तवतुउक्तवत्-त्भगवत् mhabría dicho (glosa)अस्मिI/1√अस् (2 अदादि P)लट्कर्तरि(auxiliar)न0noब्रूयाम्I/1√ब्रू (2 अदादि U)विधिलिङ्कर्तरिdiríaइति0asíअर्थः1/1अर्थ-अरामः m[es] el sentido
Segmento 10 — glosa de समूलो वा एष परिशुष्यति योऽनृतमभिवदति
भूयोऽपि अप्रत्ययम् इव आलक्ष्य प्रत्याययितुम् अब्रुवम्। समूलः सह मूलेन वा एषः अन्यथा सन्तमात्मानमन्यथा कुर्वन् अनृतम् अयथाभूतार्थम् अभिवदति यः सः परिशुष्यति शोषमुपैति, इहलोक-परलोकाभ्यां विच्छिद्यते, विनश्यति।
Al notar que él parecía seguir sin creerme, le dije de nuevo, para convencerle: quien, presentándose como distinto de lo que en verdad es, «dice lo falso», algo que no corresponde a la realidad, «ese se seca de raíz» (saha mūlena): llega a secarse, queda separado de este mundo y del otro, perece.
Nota. Paramārthānanda lee samūla como «junto con su familia»: quien miente se destruye con los suyos. Śaṅkara lo glosa «con la raíz» (saha mūlena): se seca y queda separado de este mundo y del otro.
Análisis palabra por palabra
भूयः0de nuevoअपि0tambiénअप्रत्ययम्2/1अप्रत्यय-अरामः m[न प्रत्ययः] नञ्-TPincredulidadइव0comoआलक्ष्य0आ+√लक्ष् (10 चुरादि U)ल्यप्al notarप्रत्याययितुम्0प्रति+√इ (2 अदादि P)णिच्तुमुन्para convencerleअब्रुवम्I/1√ब्रू (2 अदादि U)लङ्कर्तरिdijeसमूलः1/1समूल-अरामः m[मूलेन सह वर्तमानः] BVde raízसह0conमूलेन3/1मूल-अफलम् nla raízवा0(partícula)एषः1/1एतद् meseअन्यथा0अन्य+थाल् (taddhita)de un modoसन्तम्2/1√अस् (2 अदादि P)शतृसत्-त्पचत् mque esआत्मानम्2/1आत्मन्-न्आत्मन् ma sí mismoअन्यथा0अन्य+थाल् (taddhita)de otro modoकुर्वन्1/1√कृ (8 तनादि U)शतृकुर्वत्-त्पचत् mhaciendo [pasar]अनृतम्2/1अनृत-अफलम् n[न ऋतम्] नञ्-TPlo falsoअयथाभूतार्थम्2/1अयथाभूतार्थ-अफलम् n[अयथाभूतः अर्थः यस्य तत्] BVlo que no corresponde a la realidadअभिवदतिIII/1अभि+√वद् (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिdiceयः1/1यद् mquienसः1/1तद् meseपरिशुष्यतिIII/1परि+√शुष् (4 दिवादि P)लट्कर्तरिse secaशोषम्2/1√शुष् (4 दिवादि P)घञ्शोष-अरामः ma la sequedadउपैतिIII/1उप+√इ (2 अदादि P)लट्कर्तरिllegaइहलोकपरलोकाभ्याम्5/2इहलोकपरलोक-अरामः m[इहलोकः च परलोकः च] DVde este mundo y del otroविच्छिद्यतेIII/1वि+√छिद् (7 रुधादि U)लट्कर्मणिqueda separadoविनश्यतिIII/1वि+√नश् (4 दिवादि P)लट्कर्तरिperece
Segmento 11 — glosa de तस्मान्नार्हाम्यनृतं वक्तुम् । स तूष्णीं रथमारुह्य प्रवव्राज
यतः एवं जाने तस्माद् नार्हामि अहम् अनृतं वक्तुम् मूढवत्। सः राजपुत्रः एवं प्रत्यायितः तूष्णीं व्रीडितः रथमारुह्य प्रवव्राज प्रगतवान् यथाऽऽगतमेव।
Como sé esto, «por eso no puedo decir lo falso», como haría un necio. «Él», el príncipe, así convencido, «subió en silencio a su carro», avergonzado, «y se marchó» (pragatavān) tal como había venido.
Análisis palabra por palabra
यतः0यद्+तसिल् (taddhita)puesto queएवम्0asíजानेI/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)लट्कर्तरि (forma A, अनुपसर्गाज्ज्ञः)séतस्मात्5/1तद् npor esoन0noअर्हामिI/1√अर्ह् (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिpuedoअहम्1/1अस्मद्yoअनृतम्2/1अनृत-अफलम् n[न ऋतम्] नञ्-TPlo falsoवक्तुम्0√वच् (2 अदादि P)तुमुन्decirमूढवत्0मूढ+वति (taddhita)como un necioसः1/1तद् mélराजपुत्रः1/1राजपुत्र-अरामः m[राज्ञः पुत्रः] षष्ठी-TPel príncipeएवम्0asíप्रत्यायितः1/1प्रति+√इ (2 अदादि P)णिच्क्तप्रत्यायित-अरामः mconvencidoतूष्णीम्0en silencioव्रीडितः1/1√व्रीड् (4 दिवादि P)क्तव्रीडित-अरामः mavergonzadoरथम्2/1रथ-अरामः mal carroआरुह्य0आ+√रुह् (1 भ्वादि P)ल्यप्tras subirप्रवव्राजIII/1प्र+√व्रज् (1 भ्वादि P)लिट्कर्तरिse marchóप्रगतवान्1/1प्र+√गम् (1 भ्वादि P)क्तवतुप्रगतवत्-त्भगवत् mse fue (glosa)यथा0tal comoआगतम्1/1आ+√गम् (1 भ्वादि P)क्तआगत-अफलम् nhabía venidoएव0precisamente
Segmento 12 — lo que se aprende de la anécdota
अतो न्यायतः उपसन्नाय योग्याय जानता विद्या वक्तव्या एव, अनृतं च न वक्तव्यं सर्वासु अपि अवस्थासु इत्येतत् सिद्धं भवति।
De aquí queda establecido que quien sabe debe comunicar el conocimiento a quien es apto y se le acerca según la norma, y que no se debe decir lo falso en ninguna circunstancia.
Análisis palabra por palabra
अतः0इदम्+तसिल् (taddhita)de aquíन्यायतः0न्याय+तसिल् (taddhita)según la normaउपसन्नाय4/1उप+√सद् (1 भ्वादि P)क्तउपसन्न-अरामः mal que se acercaयोग्याय4/1योग्य-अरामः maptoजानता3/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)शतृजानत्-त्पचत् mpor quien sabeविद्या1/1विद्या-आसीता fel conocimientoवक्तव्या1/1√वच् (2 अदादि P)तव्यवक्तव्या-आसीता fha de comunicarseएव0sin faltaअनृतम्1/1अनृत-अफलम् n[न ऋतम्] नञ्-TPlo falsoच0yन0noवक्तव्यम्1/1√वच् (2 अदादि P)तव्यवक्तव्य-अफलम् nha de decirseसर्वासु7/3सर्व fen todasअपि0[absolutamente]अवस्थासु7/3अवस्था-आसीता flas circunstanciasइति0asíएतत्1/1एतद् nestoसिद्धम्1/1√सिध् (4 दिवादि P)क्तसिद्ध-अफलम् nestablecidoभवतिIII/1√भू (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिqueda
Segmento 13 — glosa de तं त्वा पृच्छामि क्वासौ पुरुष इति
तं पुरुषं त्वा त्वां पृच्छामि मम हृदि विज्ञेयत्वेन शल्यमिव मे हृदि स्थितं क्वासौ वर्त्तते विज्ञेयः पुरुषः इति॥ १ ॥
«Te» (tvām) «pregunto por ese» puruṣa que, como algo que he de conocer, está clavado en mi corazón como una espina: «¿dónde está ese puruṣa» que ha de conocerse?». ॥1॥
Análisis palabra por palabra
तम्2/1तद् mpor eseपुरुषम्2/1पुरुष-अरामः mpuruṣaत्वा2/1युष्मद्a tiत्वाम्2/1युष्मद्a ti (glosa)पृच्छामिI/1√प्रच्छ् (6 तुदादि P)लट्कर्तरिpreguntoमम6/1अस्मद्miहृदि7/1हृद्-द्जगत् (aquí n)en el corazónविज्ञेयत्वेन3/1विज्ञेय+त्व (taddhita)विज्ञेयत्व-अफलम् ncomo algo por conocerशल्यम्2/1शल्य-अफलम् nuna espinaइव0comoमे6/1अस्मद्miहृदि7/1हृद्-द्जगत् (aquí n)en el corazónस्थितम्2/1√स्था (1 भ्वादि P)क्तस्थित-अरामः mclavadoक्व0¿dóndeअसौ1/1अदस् meseवर्त्ततेIII/1√वृत् (1 भ्वादि A)लट्कर्तरिestáविज्ञेयः1/1वि+√ज्ञा (9 क्र्यादि P)यत्विज्ञेय-अरामः mque ha de conocerseपुरुषः1/1पुरुष-अरामः mpuruṣa?इति0(fin de la pregunta)
