El Señor dijo: Tú te has afligido por quienes no merecen aflicción. Y pronuncias palabras de sabiduría. Los sabios no se afligen por los que han muerto ni por los que viven.
Segmento 1 — avataraṇikā (1): el texto de 1.2 a 2.9 muestra la causa de los defectos que son semilla del saṃsāra
अत्र चatra ca “दृष्ट्वा तु पाण्डवानीकम्dṛṣṭvā tu pāṇḍavānīkam” (गी १gī 1.२2) इत्यारभ्यityārabhya “न योत्स्य इति गोविन्दम् उक्त्वा तूष्णीं बभूव हna yotsya iti govindam uktvā tūṣṇīṃ babhūva ha” (गी २gī 2.९9) इत्येतदन्तः प्राणिनां शोकityetadantaḥ prāṇināṃ śoka-मोहादिmohādi-संसारsaṃsāra-बीजbīja-भूतbhūta-दोषdoṣa-उद्भवudbhava-कारणkāraṇa-प्रदर्शनार्थत्वेन व्याख्येयो ग्रन्थः।pradarśanārthatvena vyākhyeyo granthaḥ |
Y aquí, el texto que empieza con «Pero, habiendo visto el ejército de los Pāṇḍavas» (Gī. 1.2) y termina con «"No lucharé", dijo a Govinda, y quedó en silencio» (Gī. 2.9) ha de explicarse como destinado a mostrar la causa del surgimiento de los defectos de los seres vivos, como la aflicción y el engaño, que son la semilla del saṃsāra.
Análisis palabra por palabra
अत्रatra0इदम्idam+त्रल्tral (taddhita)aquíचca0yदृष्ट्वाdṛṣṭvā0√दृश्dṛś (1 भ्वादिbhvādi P)क्त्वाktvāhabiendo vistoतुtu0peroपाण्डवानीकम्pāṇḍavānīkam2/1पाण्डवानीकpāṇḍavānīka-अaफलम्phalam n[पाण्डवानाम् अनीकम्pāṇḍavānām anīkam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPel ejército de los Pāṇḍavasइतिiti0asíआरभ्यārabhya0आā+√रभ्rabh (1 भ्वादिbhvādi A)ल्यप्lyapempezandoनna0noयोत्स्येyotsyeI/1√युध्yudh (4 दिवादिdivādi A)लृट्lṛṭकर्तरिkartarilucharéइतिiti0asíगोविन्दम्govindam2/1गोविन्दgovinda-अaरामःrāmaḥ ma Govindaउक्त्वाuktvā0√वच्vac (2 अदादिadādi P)क्त्वाktvāhabiendo dichoतूष्णीम्tūṣṇīm0en silencioबभूवbabhūvaIII/1√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)लिट्liṭकर्तरिkartariquedóहha0(partícula)इतिiti0asíएतदन्तःetadantaḥ1/1एतदन्तetadanta-अaरामःrāmaḥ m[एतत् अन्तः यस्य सःetat antaḥ yasya saḥ] BVque termina en estoप्राणिनाम्prāṇinām6/3प्राणprāṇa+इनिini (taddhita)प्राणिन्prāṇin-इन्inयोगिन्yogin mde los seres vivosशोकमोहादिसंसारबीजभूतदोषśokamohādisaṃsārabījabhūtadoṣa-उद्भवकारणप्रदर्शनार्थत्वेनudbhavakāraṇapradarśanārthatvena3/1…प्रदर्शनार्थpradarśanārtha+त्वtva (taddhita)…प्रदर्शनार्थत्वpradarśanārthatva-अaफलम्phalam n[शोकमोहादीनां संसारबीजभूतानां दोषाणाम् उद्भवस्य कारणस्य प्रदर्शनम् अर्थः यस्यśokamohādīnāṃ saṃsārabījabhūtānāṃ doṣāṇām udbhavasya kāraṇasya pradarśanam arthaḥ yasya, तस्य भावःtasya bhāvaḥ] BV + त्वtvapor tener como fin mostrar la causa del surgimiento de los defectos, como la aflicción y el engaño, que son la semilla del saṃsāraव्याख्येयःvyākhyeyaḥ1/1विvi+आā+√ख्याkhyā (2 अदादिadādi P)यत्yatव्याख्येयvyākhyeya-अaरामःrāmaḥ mha de explicarseग्रन्थःgranthaḥ1/1√ग्रन्थ्granth (9 क्र्यादिkryādi P)घञ्ghañग्रन्थgrantha-अaरामःrāmaḥ mel texto
Segmento 2 — avataraṇikā (2): Arjuna mostró su aflicción y su engaño
तथा हि अर्जुनेन राज्यगुरुtathā hi arjunena rājyaguru-पुत्रputra-मित्रmitra-सुहृत्suhṛt-स्वजनsvajana-सम्बन्धिsambandhi-बान्धवेषु अहमेषाम् मम एते इत्येवं भ्रान्तिbāndhaveṣu ahameṣām mama ete ityevaṃ bhrānti-प्रत्ययpratyaya-निमित्तnimitta-स्नेहsneha-विच्छेदादिvicchedādi-निमित्तावात्मनः शोकमोहौ प्रदर्शितौnimittāvātmanaḥ śokamohau pradarśitau “कथं भीष्ममहं सङ्ख्येkathaṃ bhīṣmamahaṃ saṅkhye” (गी २gī 2.४4) इत्यादिना।ityādinā |
En efecto, con palabras como «¿Cómo [lucharé] yo en la batalla contra Bhīṣma…?» (Gī. 2.4), Arjuna mostró su propia aflicción y su engaño respecto del reino, los maestros, los hijos, los amigos, los allegados, los suyos, los parientes y los familiares. Aflicción y engaño que tenían por causa la ruptura del afecto, etc., un afecto nacido a su vez de la noción errónea «yo soy de estos; estos son míos».
Análisis palabra por palabra
तथाtathā0तद्tad+थाल्thāl (taddhita)asíहिhi0en efectoअर्जुनेनarjunena3/1अर्जुनarjuna-अaरामःrāmaḥ mpor Arjunaराज्यगुरुपुत्रमित्रसुहृत्स्वजनसम्बन्धिबान्धवेषुrājyaguruputramitrasuhṛtsvajanasambandhibāndhaveṣu7/3राज्यगुरुपुत्रमित्रसुहृत्स्वजनसम्बन्धिबान्धवrājyaguruputramitrasuhṛtsvajanasambandhibāndhava-अaरामःrāmaḥ m[राज्यं च गुरवः च पुत्राः च मित्राणि च सुहृदः च स्वजनाः च सम्बन्धिनः च बान्धवाः चrājyaṃ ca guravaḥ ca putrāḥ ca mitrāṇi ca suhṛdaḥ ca svajanāḥ ca sambandhinaḥ ca bāndhavāḥ ca] DVrespecto del reino, los maestros, los hijos, los amigos, los allegados, los suyos, los parientes y los familiaresअहम्aham1/1अस्मद्asmadyoएषाम्eṣām6/3इदम्idam mde estosममmama6/1अस्मद्asmadmíosएतेete1/3एतद्etad mestosइतिiti0asíएवम्evam0de este modoभ्रान्तिप्रत्ययनिमित्तस्नेहविच्छेदादिनिमित्तौbhrāntipratyayanimittasnehavicchedādinimittau1/2भ्रान्तिप्रत्ययनिमित्तस्नेहविच्छेदादिनिमित्तbhrāntipratyayanimittasnehavicchedādinimitta-अaरामःrāmaḥ m[भ्रान्तिप्रत्ययः निमित्तं यस्य सः स्नेहःbhrāntipratyayaḥ nimittaṃ yasya saḥ snehaḥ, तस्य विच्छेदादि निमित्तं ययोः तौtasya vicchedādi nimittaṃ yayoḥ tau] BVcausados por la ruptura, etc., del afecto nacido de la noción erróneaआत्मनःātmanaḥ6/1आत्मन्ātman-न्nआत्मन्ātman msuyosशोकमोहौśokamohau1/2शोकमोहśokamoha-अaरामःrāmaḥ m[शोकः च मोहः चśokaḥ ca mohaḥ ca] DVla aflicción y el engañoप्रदर्शितौpradarśitau1/2प्रpra+√दृश्dṛś (1 भ्वादिbhvādi P)णिच्ṇic + क्तktaप्रदर्शितpradarśita-अaरामःrāmaḥ mfueron mostradosकथम्katham0¿cómo?भीष्मम्bhīṣmam2/1भीष्मbhīṣma-अaरामःrāmaḥ mcontra Bhīṣmaअहम्aham1/1अस्मद्asmadyoसङ्ख्येsaṅkhye7/1सम्sam+√ख्याkhyā (2 अदादिadādi P)कkaसङ्ख्यsaṅkhya-अaफलम्phalam nen la batallaइत्यादिनाityādinā3/1इत्यादिityādi-इiवारिvāri n[इति आदिः यस्य तत्iti ādiḥ yasya tat] BVcon [palabras] como estas
Segmento 3 — avataraṇikā (3): vencido, dejó su deber y quiso tomar el ajeno
शोकमोहाभ्यां ह्यभिभूतśokamohābhyāṃ hyabhibhūta-विवेकviveka-विज्ञानः स्वत एव क्षात्रधर्मे युद्धे प्रवृत्तोऽपि तस्माद् युद्धादुपररामvijñānaḥ svata eva kṣātradharme yuddhe pravṛtto'pi tasmād yuddhādupararāma, परधर्मं च भिक्षाparadharmaṃ ca bhikṣā-जीवनादिकं कर्त्तुं प्रववृते।।jīvanādikaṃ karttuṃ pravavṛte | |
Con el discernimiento y el saber vencidos por la aflicción y el engaño, aunque por sí mismo se había entregado a la batalla, que es el deber del kṣatriya, desistió de esa batalla y se dispuso a practicar el deber ajeno, como vivir de limosna.
Análisis palabra por palabra
शोकमोहाभ्याम्śokamohābhyām3/2शोकमोहśokamoha-अaरामःrāmaḥ m[शोकः च मोहः चśokaḥ ca mohaḥ ca] DVpor la aflicción y el engañoहिhi0en efectoअभिभूतविवेकविज्ञानःabhibhūtavivekavijñānaḥ1/1विvi+√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)ल्युट्lyuṭअभिभूतविवेकविज्ञानabhibhūtavivekavijñāna-अaरामःrāmaḥ m[अभिभूते विवेकविज्ञाने यस्य सःabhibhūte vivekavijñāne yasya saḥ] BVcon el discernimiento y el saber vencidosस्वतःsvataḥ0स्वsva+तसिल्tasil (taddhita)por síएवeva0mismoक्षात्रधर्मेkṣātradharme7/1क्षात्रधर्मkṣātradharma-अaरामःrāmaḥ m[क्षात्रः धर्मःkṣātraḥ dharmaḥ] KDen el deber del kṣatriyaयुद्धेyuddhe7/1√युध्yudh (4 दिवादिdivādi A)क्तktaयुद्धyuddha-अaफलम्phalam nen la batallaप्रवृत्तःpravṛttaḥ1/1प्रpra+√वृत्vṛt (1 भ्वादिbhvādi A)क्तktaप्रवृत्तpravṛtta-अaरामःrāmaḥ mentregadoअपिapi0aunqueतस्मात्tasmāt5/1तद्tad nde esaयुद्धात्yuddhāt5/1√युध्yudh (4 दिवादिdivādi A)क्तktaयुद्धyuddha-अaफलम्phalam nbatallaउपररामupararāmaIII/1उपupa+√रम्ram (1 भ्वादिbhvādi A)लिट्liṭकर्तरिkartaridesistióपरधर्मम्paradharmam2/1परधर्मparadharma-अaरामःrāmaḥ m[परस्य धर्मःparasya dharmaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPel deber ajenoचca0yभिक्षाजीवनादिकम्bhikṣājīvanādikam2/1भिक्षाजीवनादिकbhikṣājīvanādika-अaरामःrāmaḥ m[भिक्षया जीवनम् आदिः यस्य सःbhikṣayā jīvanam ādiḥ yasya saḥ] BVcomo vivir de limosnaकर्त्तुम्karttum0√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)तुमुन्tumunpracticarप्रववृतेpravavṛteIII/1प्रpra+√वृत्vṛt (1 भ्वादिbhvādi A)लिट्liṭकर्तरिkartarise dispuso
Segmento 4 — avataraṇikā (4): lo mismo ocurre a todos los seres
तथा च सर्वप्राणिनां शोकtathā ca sarvaprāṇināṃ śoka-मोहादिmohādi-दोषाविष्टdoṣāviṣṭa-चेतसां स्वभावत एव स्वधर्मcetasāṃ svabhāvata eva svadharma-परित्यागः प्रतिषिद्धparityāgaḥ pratiṣiddha-सेवा च स्यात्। स्वधर्मे प्रवृत्तानामपि तेषां वाङ्sevā ca syāt | svadharme pravṛttānāmapi teṣāṃ vāṅ-मनःmanaḥ-कायादीनां प्रवृत्तिः फलाभिसन्धिपूर्विकैव साहङ्कारा च भवति।kāyādīnāṃ pravṛttiḥ phalābhisandhipūrvikaiva sāhaṅkārā ca bhavati |
Del mismo modo, en todos los seres vivos cuya mente está poseída por defectos como la aflicción y el engaño se darán, ya por naturaleza, el abandono del propio deber y la práctica de lo prohibido. Y aun cuando se ocupan en su propio deber, la actividad de su palabra, su mente, su cuerpo, etc., va siempre precedida por la intención de obtener el fruto y acompañada del sentido del yo (ahaṅkāra).
Análisis palabra por palabra
तथाtathā0तद्tad+थाल्thāl (taddhita)del mismo modoचca0tambiénसर्वप्राणिनाम्sarvaprāṇinām6/3सर्वप्राणिन्sarvaprāṇin-इन्inयोगिन्yogin m[सर्वे प्राणिनःsarve prāṇinaḥ] KDde todos los seres vivosशोकमोहादिदोषाविष्टचेतसाम्śokamohādidoṣāviṣṭacetasām6/3शोकमोहादिदोषाविष्टचेतस्śokamohādidoṣāviṣṭacetas-स्sवेधस्vedhas m[शोकमोहादिभिः दोषैः आविष्टं चेतः येषां तेśokamohādibhiḥ doṣaiḥ āviṣṭaṃ cetaḥ yeṣāṃ te] BVcuya mente está poseída por defectos como la aflicción y el engañoस्वभावतःsvabhāvataḥ0स्वभावsvabhāva+तसिल्tasil (taddhita)por naturalezaएवeva0yaस्वधर्मपरित्यागःsvadharmaparityāgaḥ1/1परिpari+√त्यज्tyaj (1 भ्वादिbhvādi P)घञ्ghañस्वधर्मपरित्यागsvadharmaparityāga-अaरामःrāmaḥ m[स्वधर्मस्य परित्यागःsvadharmasya parityāgaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPel abandono del propio deberप्रतिषिद्धसेवाpratiṣiddhasevā1/1√सेव्sev (1 भ्वादिbhvādi A)अa + टाप्ṭāpप्रतिषिद्धसेवाpratiṣiddhasevā-आāसीताsītā f[प्रतिषिद्धस्य सेवाpratiṣiddhasya sevā] षष्ठीṣaṣṭhī-TPla práctica de lo prohibidoचca0yस्यात्syātIII/1√अस्as (2 अदादिadādi P)विधिलिङ्vidhiliṅकर्तरिkartarise daráस्वधर्मेsvadharme7/1स्वधर्मsvadharma-अaरामःrāmaḥ m[स्वस्य धर्मःsvasya dharmaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPen el propio deberप्रवृत्तानाम्pravṛttānām6/3प्रpra+√वृत्vṛt (1 भ्वादिbhvādi A)क्तktaप्रवृत्तpravṛtta-अaरामःrāmaḥ mocupadosअपिapi0aunतेषाम्teṣām6/3तद्tad mde ellosवाङ्मनःकायादीनाम्vāṅmanaḥkāyādīnām6/3वाङ्मनःकायादिvāṅmanaḥkāyādi-इiहरिःhariḥ m[वाक् च मनः च कायः च आदयः येषाम्vāk ca manaḥ ca kāyaḥ ca ādayaḥ yeṣām] BVde la palabra, la mente, el cuerpo, etc.प्रवृत्तिःpravṛttiḥ1/1प्रpra+√वृत्vṛt (1 भ्वादिbhvādi A)क्तिन्ktinप्रवृत्तिpravṛtti-इiमतिmati fla actividadफलाभिसन्धिपूर्विकाphalābhisandhipūrvikā1/1फलाभिसन्धिपूर्विकाphalābhisandhipūrvikā-आāसीताsītā f[फलाभिसन्धिः पूर्वः यस्याः साphalābhisandhiḥ pūrvaḥ yasyāḥ sā] BVprecedida por la intención de obtener el frutoएवeva0siempreसाहङ्काराsāhaṅkārā1/1साहङ्काराsāhaṅkārā-आāसीताsītā f[अहङ्कारेण सह वर्तते या साahaṅkāreṇa saha vartate yā sā] BVacompañada del sentido del yoचca0yभवतिbhavatiIII/1√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartaries
Segmento 5 — avataraṇikā (5): por eso la aflicción y el engaño son la semilla del saṃsāra
तत्रैवं सति धर्माधर्मोपचयाद् इष्टानिष्टtatraivaṃ sati dharmādharmopacayād iṣṭāniṣṭa-जन्मjanma-सुखsukha-दुःखduḥkha-संप्राप्तिsaṃprāpti-लक्षणः संसारोऽनुपरतो भवतीत्यतः संसारlakṣaṇaḥ saṃsāro'nuparato bhavatītyataḥ saṃsāra-बीजbīja-भूतौ शोकमोहौ।bhūtau śokamohau |
Siendo así, por la acumulación de mérito y demérito, el saṃsāra, caracterizado por la obtención de nacimientos deseables e indeseables, de placer y de dolor, no cesa. Por eso la aflicción y el engaño son la semilla del saṃsāra.
Análisis palabra por palabra
तत्रtatra0तद्tad+त्रल्tral (taddhita)ahíएवम्evam0asíसतिsati7/1√अस्as (2 अदादिadādi P)शतृśatṛसत्sat-त्tजगत्jagat nsiendoधर्माधर्मोपचयात्dharmādharmopacayāt5/1उपupa+√चिci (5 स्वादिsvādi U)अच्acधर्माधर्मोपचयdharmādharmopacaya-अaरामःrāmaḥ m[धर्मस्य च अधर्मस्य च उपचयःdharmasya ca adharmasya ca upacayaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPpor la acumulación de mérito y deméritoइष्टानिष्टजन्मसुखदुःखसंप्राप्तिलक्षणःiṣṭāniṣṭajanmasukhaduḥkhasaṃprāptilakṣaṇaḥ1/1इष्टानिष्टजन्मसुखदुःखसंप्राप्तिलक्षणiṣṭāniṣṭajanmasukhaduḥkhasaṃprāptilakṣaṇa-अaरामःrāmaḥ m[इष्टानिष्टयोः जन्मनोः सुखदुःखयोः च संप्राप्तिः लक्षणं यस्य सःiṣṭāniṣṭayoḥ janmanoḥ sukhaduḥkhayoḥ ca saṃprāptiḥ lakṣaṇaṃ yasya saḥ] BVcaracterizado por la obtención de nacimientos deseables e indeseables, de placer y de dolorसंसारःsaṃsāraḥ1/1सम्sam+√सृsṛ (1 भ्वादिbhvādi P)घञ्ghañसंसारsaṃsāra-अaरामःrāmaḥ mel saṃsāraअनुपरतःanuparataḥ1/1उपupa+√रम्ram (1 भ्वादिbhvādi A)क्तktaअनुपरतanuparata-अaरामःrāmaḥ m[न उपरतःna uparataḥ] नञ्nañ-TPsin cesarभवतिbhavatiIII/1√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartariestáइतिiti0(así)अतःataḥ0इदम्idam+तसिल्tasil (taddhita)por esoसंसारबीजभूतौsaṃsārabījabhūtau1/2√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)क्तktaसंसारबीजभूतsaṃsārabījabhūta-अaरामःrāmaḥ m[संसारस्य बीजं भूतौsaṃsārasya bījaṃ bhūtau] KDque son la semilla del saṃsāraशोकमोहौśokamohau1/2शोकमोहśokamoha-अaरामःrāmaḥ m[शोकः च मोहः चśokaḥ ca mohaḥ ca] DVla aflicción y el engaño
Segmento 6 — avataraṇikā (6): solo el conocimiento del Ser los hace cesar; por eso habla el Señor
तयोश्च सर्वकर्मtayośca sarvakarma-संन्यासsaṃnyāsa-पूर्वकादात्मज्ञानान्नान्यतो निवृत्तिः इति तदुपदिदिक्षुः सर्वलोकानुग्रहार्थमर्जुनं निमित्तीकृत्य आह भगवान् वासुदेवःpūrvakādātmajñānānnānyato nivṛttiḥ iti tadupadidikṣuḥ sarvalokānugrahārthamarjunaṃ nimittīkṛtya āha bhagavān vāsudevaḥ - अशोच्यान्aśocyān इत्यादि।।ityādi | |
Y su cese no viene de otra cosa que del conocimiento del Ser precedido por la renuncia a toda acción. Por eso el Señor Vāsudeva, deseoso de enseñarlo para favorecer a todo el mundo, tomando a Arjuna como ocasión, dice: «A los que no merecen aflicción…», etc.
Análisis palabra por palabra
तयोःtayoḥ6/2तद्tad mde ambosचca0yसर्वकर्मसंन्यासपूर्वकात्sarvakarmasaṃnyāsapūrvakāt5/1सर्वकर्मसंन्यासपूर्वकsarvakarmasaṃnyāsapūrvaka-अaफलम्phalam n[सर्वकर्मसंन्यासः पूर्वः यस्य तत्sarvakarmasaṃnyāsaḥ pūrvaḥ yasya tat] BVprecedido por la renuncia a toda acciónआत्मज्ञानात्ātmajñānāt5/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)ल्युट्lyuṭआत्मज्ञानātmajñāna-अaफलम्phalam n[आत्मनः ज्ञानम्ātmanaḥ jñānam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPdel conocimiento del Serनna0noअन्यतःanyataḥ0अन्यanya+तसिल्tasil (taddhita)de otra cosaनिवृत्तिःnivṛttiḥ1/1निni+√वृत्vṛt (1 भ्वादिbhvādi A)क्तिन्ktinनिवृत्तिnivṛtti-इiमतिmati fel ceseइतिiti0por esoतदुपदिदिक्षुःtadupadidikṣuḥ1/1उपupa+√दिश्diś (6 तुदादिtudādi U)सन्san + उuतदुपदिदिक्षुtadupadidikṣu-उuगुरुःguruḥ m[तत् उपदिदिक्षुःtat upadidikṣuḥ] द्वितीयाdvitīyā-TPdeseoso de enseñarloसर्वलोकानुग्रहार्थम्sarvalokānugrahārtham0[सर्वलोकस्य अनुग्रहायsarvalokasya anugrahāya] चतुर्थीcaturthī-TPpara favorecer a todo el mundoअर्जुनम्arjunam2/1अर्जुनarjuna-अaरामःrāmaḥ ma Arjunaनिमित्तीकृत्यnimittīkṛtya0निमित्तnimitta+च्विcvi+√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)ल्यप्lyaptomando como ocasiónआहāhaIII/1√ब्रूbrū (2 अदादिadādi U)लट्laṭकर्तरिkartaridiceभगवान्bhagavān1/1भगbhaga+मतुप्matup (taddhita)भगवत्bhagavat-त्tभगवत्bhagavat mel Señorवासुदेवःvāsudevaḥ1/1वसुदेवvasudeva+अण्aṇ (taddhita, अपत्यapatya)वासुदेवvāsudeva-अaरामःrāmaḥ mVāsudevaअशोच्यान्aśocyān2/3√शुच्śuc (1 भ्वादिbhvādi P)ण्यत्ṇyatअशोच्यaśocya-अaरामःrāmaḥ m[न शोच्याःna śocyāḥ] नञ्nañ-TP«a los que no merecen aflicción»इत्यादिityādi2/1इत्यादिityādi-इiवारिvāri n[इति आदिः यस्य तत्iti ādiḥ yasya tat] BVetcétera
Segmento 7 — avataraṇikā (7): la tesis de algunos: la liberación viene del conocimiento unido a la acción
अत्र केचिदाहुः। सर्वकर्मatra kecidāhuḥ | sarvakarma-संन्यासsaṃnyāsa-पूर्वकादात्मज्ञानpūrvakādātmajñāna-निष्ठाniṣṭhā-मात्रादेव केवलात् कैवल्यं न प्राप्यत एव। किं तर्हिmātrādeva kevalāt kaivalyaṃ na prāpyata eva | kiṃ tarhi - अग्निहोत्रादिagnihotrādi-श्रौतśrauta-स्मार्त्तsmārtta-कर्मkarma-सहिताद् ज्ञानात् कैवल्यsahitād jñānāt kaivalya-प्राप्तिरिति सर्वासु गीतासु निश्चितोऽर्थ इति।prāptiriti sarvāsu gītāsu niścito'rtha iti |
Sobre esto, algunos dicen: «De la sola dedicación al conocimiento del Ser, precedida por la renuncia a toda acción, aislada, no se alcanza en absoluto la liberación (kaivalya). ¿Qué, entonces? El sentido establecido en todas las Gītās es que la liberación se alcanza por el conocimiento acompañado de las acciones śrauta y smārta, como el agnihotra».
Análisis palabra por palabra
अत्रatra0इदम्idam+त्रल्tral (taddhita)sobre estoकेचित्kecit1/3किम्kim mचित्citalgunosआहुःāhuḥIII/3√ब्रूbrū (2 अदादिadādi U)लट्laṭकर्तरिkartaridicenसर्वकर्मसंन्यासपूर्वकात्sarvakarmasaṃnyāsapūrvakāt5/1सर्वकर्मसंन्यासपूर्वकsarvakarmasaṃnyāsapūrvaka-अaफलम्phalam n[सर्वकर्मसंन्यासः पूर्वः यस्य तत्sarvakarmasaṃnyāsaḥ pūrvaḥ yasya tat] BVprecedida por la renuncia a toda acciónआत्मज्ञाननिष्ठामात्रात्ātmajñānaniṣṭhāmātrāt5/1आत्मज्ञाननिष्ठामात्रātmajñānaniṣṭhāmātra-अaफलम्phalam n[आत्मज्ञाने निष्ठाātmajñāne niṣṭhā, सा एव मात्रम्sā eva mātram] सप्तमीsaptamī-TPde la sola dedicación al conocimiento del Serएवeva0soloकेवलात्kevalāt5/1केवलkevala-अaफलम्phalam naisladaकैवल्यम्kaivalyam1/1केवलkevala+ष्यञ्ṣyañ (taddhita)कैवल्यkaivalya-अaफलम्phalam nla liberaciónनna0noप्राप्यतेprāpyateIII/1प्रpra+√आप्āp (5 स्वादिsvādi P)लट्laṭकर्मणिkarmaṇise alcanzaएवeva0en absolutoकिम्kim1/1किम्kim n¿qué?तर्हिtarhi0entoncesअग्निहोत्रादिश्रौतस्मार्त्तकर्मसहितात्agnihotrādiśrautasmārttakarmasahitāt5/1अग्निहोत्रादिश्रौतस्मार्त्तकर्मसहितagnihotrādiśrautasmārttakarmasahita-अaफलम्phalam n[अग्निहोत्रादिभिः श्रौतस्मार्त्तकर्मभिः सहितम्agnihotrādibhiḥ śrautasmārttakarmabhiḥ sahitam] तृतीयाtṛtīyā-TPacompañado de las acciones śrauta y smārta, como el agnihotraज्ञानात्jñānāt5/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)ल्युट्lyuṭज्ञानjñāna-अaफलम्phalam npor el conocimientoकैवल्यप्राप्तिःkaivalyaprāptiḥ1/1प्रpra+√आप्āp (5 स्वादिsvādi P)क्तिन्ktinकैवल्यप्राप्तिkaivalyaprāpti-इiमतिmati f[कैवल्यस्य प्राप्तिःkaivalyasya prāptiḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPel logro de la liberaciónइतिiti0(que)सर्वासुsarvāsu7/3सर्वsarva fen todasगीतासुgītāsu7/3√गैgai (1 भ्वादिbhvādi P)क्तktaगीताgītā-आāसीताsītā flas Gītāsनिश्चितःniścitaḥ1/1निस्nis+√चिci (5 स्वादिsvādi U)क्तktaनिश्चितniścita-अaरामःrāmaḥ mestablecidoअर्थःarthaḥ1/1अर्थartha-अaरामःrāmaḥ mel sentidoइतिiti0(dicen)
Segmento 8 — avataraṇikā (8): las pruebas que aducen
ज्ञापकं चाऽऽहुरस्यार्थस्यjñāpakaṃ cā''hurasyārthasya “अथ चेत्त्वमिमं धर्म्यं सङ्ग्रामं न करिष्यसिatha cettvamimaṃ dharmyaṃ saṅgrāmaṃ na kariṣyasi”(गी २gī 2.३३33), “कर्मण्येवाधिकारस्तेkarmaṇyevādhikāraste” (गी २gī 2.४७47), “कुरु कर्मैव तस्मात्त्वम्kuru karmaiva tasmāttvam” (गी ४gī 4.१५15) इत्यादि।ityādi |
Y como prueba de este sentido aducen: «Pero si no libras esta batalla conforme al dharma…» (Gī. 2.33), «Tu derecho es solo a la acción» (Gī. 2.47), «Por tanto, realiza tú la acción» (Gī. 4.15), etc.
Análisis palabra por palabra
ज्ञापकम्jñāpakam2/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)णिच्ṇic + ण्वुल्ṇvulज्ञापकjñāpaka-अaफलम्phalam ncomo pruebaचca0yआहुःāhuḥIII/3√ब्रूbrū (2 अदादिadādi U)लट्laṭकर्तरिkartariaducenअस्यasya6/1इदम्idam mde esteअर्थस्यarthasya6/1अर्थartha-अaरामःrāmaḥ msentidoअथatha0peroचेत्cet0siत्वम्tvam1/1युष्मद्yuṣmadtúइमम्imam2/1इदम्idam mestaधर्म्यम्dharmyam2/1धर्मdharma+यत्yat (taddhita)धर्म्यdharmya-अaरामःrāmaḥ mconforme al dharmaसङ्ग्रामम्saṅgrāmam2/1सङ्ग्रामsaṅgrāma-अaरामःrāmaḥ mbatallaनna0noकरिष्यसिkariṣyasiII/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)लृट्lṛṭकर्तरिkartarilibrasकर्मणिkarmaṇi7/1कर्मन्karman-न्nनामnāma na la acciónएवeva0soloअधिकारःadhikāraḥ1/1अधिadhi+√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)घञ्ghañअधिकारadhikāra-अaरामःrāmaḥ mel derechoतेte6/1युष्मद्yuṣmadtuकुरुkuruII/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)लोट्loṭकर्तरिkartarirealizaकर्मkarma2/1कर्मन्karman-न्nनामnāma nla acciónएवeva0(precisamente)तस्मात्tasmāt5/1तद्tad npor tantoत्वम्tvam1/1युष्मद्yuṣmadtúइत्यादिityādi2/1इत्यादिityādi-इiवारिvāri n[इति आदिः यस्य तत्iti ādiḥ yasya tat] BVetcétera
Segmento 9 — avataraṇikā (9): la acción védica, aunque implique violencia, no es adharma
हिंसादिhiṃsādi-युक्तत्वाद् वैदिकं कर्माधर्मायेतीयमप्याशङ्का न कार्या। कथम्yuktatvād vaidikaṃ karmādharmāyetīyamapyāśaṅkā na kāryā | katham? क्षात्रं कर्म युद्धलक्षणं गुरुkṣātraṃ karma yuddhalakṣaṇaṃ guru-भ्रातृbhrātṛ-पुत्रादिputrādi-हिंसाhiṃsā-लक्षणमत्यन्तlakṣaṇamatyanta-क्रूरमपि स्वधर्म इति कृत्वा नाधर्मायkrūramapi svadharma iti kṛtvā nādharmāya,
[Y añaden:] «Tampoco ha de plantearse la objeción de que la acción védica lleva al adharma por estar unida a la violencia, etc. ¿Por qué? Porque la acción del kṣatriya, que consiste en la guerra y en dar muerte a maestros, hermanos, hijos, etc., aun siendo extremadamente cruel, no lleva al adharma, por considerarse el propio deber».
Análisis palabra por palabra
हिंसादियुक्तत्वात्hiṃsādiyuktatvāt5/1हिंसादियुक्तhiṃsādiyukta+त्वtva (taddhita)हिंसादियुक्तत्वhiṃsādiyuktatva-अaफलम्phalam n[हिंसादिभिः युक्तस्य भावःhiṃsādibhiḥ yuktasya bhāvaḥ] तृतीयाtṛtīyā-TP + त्वtvapor estar unida a la violencia, etc.वैदिकम्vaidikam1/1वेदveda+ठञ्ṭhañ (taddhita)वैदिकvaidika-अaफलम्phalam nvédicaकर्मkarma1/1कर्मन्karman-न्nनामnāma nla acciónअधर्मायadharmāya4/1अधर्मadharma-अaरामःrāmaḥ m[न धर्मःna dharmaḥ] नञ्nañ-TPlleva al adharmaइतिiti0(que)इयम्iyam1/1इदम्idam festaअपिapi0tampocoआशङ्काāśaṅkā1/1आā+√शङ्क्śaṅk (1 भ्वादिbhvādi A)अa + टाप्ṭāpआशङ्काāśaṅkā-आāसीताsītā fobjeciónनna0noकार्याkāryā1/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)ण्यत्ṇyatकार्याkāryā-आāसीताsītā fha de plantearseकथम्katham0¿por qué?क्षात्रम्kṣātram1/1क्षत्रkṣatra+अण्aṇ (taddhita)क्षात्रkṣātra-अaफलम्phalam ndel kṣatriyaकर्मkarma1/1कर्मन्karman-न्nनामnāma nla acciónयुद्धलक्षणम्yuddhalakṣaṇam1/1युद्धलक्षणyuddhalakṣaṇa-अaफलम्phalam n[युद्धं लक्षणं यस्य तत्yuddhaṃ lakṣaṇaṃ yasya tat] BVque consiste en la guerraगुरुभ्रातृपुत्रादिहिंसालक्षणम्gurubhrātṛputrādihiṃsālakṣaṇam1/1गुरुभ्रातृपुत्रादिहिंसालक्षणgurubhrātṛputrādihiṃsālakṣaṇa-अaफलम्phalam n[गुरुभ्रातृपुत्रादीनां हिंसा लक्षणं यस्य तत्gurubhrātṛputrādīnāṃ hiṃsā lakṣaṇaṃ yasya tat] BVque consiste en dar muerte a maestros, hermanos, hijos, etc.अत्यन्तक्रूरम्atyantakrūram1/1अत्यन्तक्रूरatyantakrūra-अaफलम्phalam n[अत्यन्तं क्रूरम्atyantaṃ krūram] KDextremadamente cruelअपिapi0aun siendoस्वधर्मःsvadharmaḥ1/1स्वधर्मsvadharma-अaरामःrāmaḥ m[स्वस्य धर्मःsvasya dharmaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPel propio deberइतिiti0asíकृत्वाkṛtvā0√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)क्त्वाktvāpor considerarseनna0noअधर्मायadharmāya4/1अधर्मadharma-अaरामःrāmaḥ m[न धर्मःna dharmaḥ] नञ्nañ-TPlleva al adharma
Segmento 10 — avataraṇikā (10): con mayor razón no son adharma las acciones védicas prescritas
तदकरणे चtadakaraṇe ca “ततः स्वधर्मं कीर्त्तिं च हित्वा पापम् अवाप्स्यसिtataḥ svadharmaṃ kīrttiṃ ca hitvā pāpam avāpsyasi” (गी २gī 2.३३33) इति ब्रुवता यावज्जीवादिiti bruvatā yāvajjīvādi-श्रुतिśruti-चोदितानां स्वकर्मणां पश्वादिcoditānāṃ svakarmaṇāṃ paśvādi-हिंसाhiṃsā-लक्षणानां च कर्मणां प्रागेव नाधर्मत्वमिति सुनिश्चितमुक्तं भवतीति।।lakṣaṇānāṃ ca karmaṇāṃ prāgeva nādharmatvamiti suniścitamuktaṃ bhavatīti | |
«Y [el Señor], al decir que si no la hace “entonces, abandonando tu deber y tu fama, incurrirás en pecado” (Gī. 2.33), deja dicho con toda certeza que, con mayor razón, no son adharma las acciones propias ordenadas por textos de la śruti como “mientras viva [ofrezca el agnihotra]” ni las acciones que consisten en dar muerte a animales, etc.». [Así dicen.]
Análisis palabra por palabra
तदकरणेtadakaraṇe7/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)ल्युट्lyuṭतदकरणtadakaraṇa-अaफलम्phalam n[तस्य अकरणम्tasya akaraṇam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPen caso de no hacerlaचca0yततःtataḥ0तद्tad+तसिल्tasil (taddhita)entoncesस्वधर्मम्svadharmam2/1स्वधर्मsvadharma-अaरामःrāmaḥ m[स्वस्य धर्मःsvasya dharmaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPtu deberकीर्त्तिम्kīrttim2/1√कॄत्kṝt (10 चुरादिcurādi U)क्तिन्ktinकीर्त्तिkīrtti-इiमतिmati ftu famaचca0yहित्वाhitvā0√हाhā (3 जुहोत्यादिjuhotyādi P)क्त्वाktvāabandonandoपापम्pāpam2/1पापpāpa-अaफलम्phalam npecadoअवाप्स्यसिavāpsyasiII/1अवava+√आप्āp (5 स्वादिsvādi P)लृट्lṛṭकर्तरिkartariincurrirásइतिiti0asíब्रुवताbruvatā3/1√ब्रूbrū (2 अदादिadādi U)शतृśatṛब्रुवत्bruvat-त्tपचत्pacat mpor quien diceयावज्जीवादिश्रुतिचोदितानाम्yāvajjīvādiśruticoditānām6/3√चुद्cud (10 चुरादिcurādi U)क्तktaयावज्जीवादिश्रुतिचोदितyāvajjīvādiśruticodita-अaफलम्phalam n[यावज्जीवादिभिः श्रुतिभिः चोदितानिyāvajjīvādibhiḥ śrutibhiḥ coditāni] तृतीयाtṛtīyā-TPordenadas por textos de la śruti como «mientras viva»स्वकर्मणाम्svakarmaṇām6/3स्वकर्मन्svakarman-न्nनामnāma n[स्वस्य कर्मsvasya karma] षष्ठीṣaṣṭhī-TPde las acciones propiasपश्वादिहिंसालक्षणानाम्paśvādihiṃsālakṣaṇānām6/3पश्वादिहिंसालक्षणpaśvādihiṃsālakṣaṇa-अaफलम्phalam n[पश्वादीनां हिंसा लक्षणं येषां तानिpaśvādīnāṃ hiṃsā lakṣaṇaṃ yeṣāṃ tāni] BVque consisten en dar muerte a animales, etc.चca0yकर्मणाम्karmaṇām6/3कर्मन्karman-न्nनामnāma nde las accionesप्राक्prāk0de antemanoएवeva0ya (con mayor razón)नna0noअधर्मत्वम्adharmatvam1/1अधर्मadharma+त्वtva (taddhita)अधर्मत्वadharmatva-अaफलम्phalam nel ser adharmaइतिiti0(que)सुनिश्चितम्suniścitam1/1सुsu+निस्nis+√चिci (5 स्वादिsvādi U)क्तktaसुनिश्चितsuniścita-अaफलम्phalam ncon toda certezaउक्तम्uktam1/1√वच्vac (2 अदादिadādi P)क्तktaउक्तukta-अaफलम्phalam ndichoभवतिbhavatiIII/1√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartariquedaइतिiti0(así dicen)
Segmento 11 — avataraṇikā (11): eso es falso: se enuncian dos dedicaciones distintas
तदसत्। ज्ञानtadasat | jñāna-कर्मkarma-निष्ठयोर्विभागniṣṭhayorvibhāga-वचनाद् बुद्धिvacanād buddhi-द्वयdvaya-आश्रययोः।āśrayayoḥ |
Eso es incorrecto, porque se enuncia la distinción entre la dedicación al conocimiento y la dedicación a la acción, que se apoyan en dos convicciones [distintas].
Análisis palabra por palabra
तत्tat1/1तद्tad nesoअसत्asat1/1√अस्as (2 अदादिadādi P)शतृśatṛअसत्asat-त्tजगत्jagat n[न सत्na sat] नञ्nañ-TPes incorrectoज्ञानकर्मनिष्ठयोःjñānakarmaniṣṭhayoḥ6/2निni+√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)अङ्aṅ + टाप्ṭāpज्ञानकर्मनिष्ठाjñānakarmaniṣṭhā-आāसीताsītā f[ज्ञानं च कर्म चjñānaṃ ca karma ca, तयोः निष्ठेtayoḥ niṣṭhe] DV-गर्भ षष्ठीgarbha ṣaṣṭhī-TPde las dedicaciones al conocimiento y a la acciónविभागवचनात्vibhāgavacanāt5/1√वच्vac (2 अदादिadādi P)ल्युट्lyuṭविभागवचनvibhāgavacana-अaफलम्phalam n[विभागस्य वचनम्vibhāgasya vacanam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPporque se enuncia la distinciónबुद्धिद्वयbuddhidvaya-आश्रययोःāśrayayoḥ6/2बुद्धिद्वयाश्रयाbuddhidvayāśrayā-आāसीताsītā f[बुद्धिद्वयम् आश्रयः ययोः तेbuddhidvayam āśrayaḥ yayoḥ te] BVque se apoyan en dos convicciones
Segmento 12 — avataraṇikā (12): lo que va de 2.11 a 2.31 es sāṅkhya
“अशोच्यान्aśocyān...” (गी २gī 2.११11) इत्यादिना भगवता यावत्ityādinā bhagavatā yāvat “स्वधर्ममपि चावेक्ष्यsvadharmamapi cāvekṣya...” (गी २gī 2.३१31) इत्येतदन्तेन ग्रन्थेन यत्परमार्थात्मityetadantena granthena yatparamārthātma-तत्त्वtattva-निरूपणं कृतं तत्साङ्ख्यम्।nirūpaṇaṃ kṛtaṃ tatsāṅkhyam |
La exposición de la realidad del Ser, la realidad suprema, que el Señor hace en el texto que empieza con «A los que no merecen aflicción…» (Gī. 2.11) y termina con «Y considerando también tu propio deber…» (Gī. 2.31), eso es sāṅkhya.
Análisis palabra por palabra
अशोच्यान्aśocyān2/3√शुच्śuc (1 भ्वादिbhvādi P)ण्यत्ṇyatअशोच्यaśocya-अaरामःrāmaḥ m[न शोच्याःna śocyāḥ] नञ्nañ-TPa los que no merecen aflicciónइत्यादिनाityādinā3/1इत्यादिityādi-इiवारिvāri n[इति आदिः यस्य तत्iti ādiḥ yasya tat] BVcon [el texto] que empieza asíभगवताbhagavatā3/1भगवत्bhagavat-त्tभगवत्bhagavat mpor el Señorयावत्yāvat0hastaस्वधर्मम्svadharmam2/1स्वधर्मsvadharma-अaरामःrāmaḥ m[स्वस्य धर्मःsvasya dharmaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPel propio deberअपिapi0tambiénचca0yअवेक्ष्यavekṣya0अवava+√ईक्ष्īkṣ (1 भ्वादिbhvādi A)ल्यप्lyapconsiderandoइतिiti0asíएतदन्तेनetadantena3/1एतदन्तetadanta-अaरामःrāmaḥ m[एतत् अन्तः यस्य सःetat antaḥ yasya saḥ] BVque termina en estoग्रन्थेनgranthena3/1√ग्रन्थ्granth (9 क्र्यादिkryādi P)घञ्ghañग्रन्थgrantha-अaरामःrāmaḥ mcon el textoयत्yat1/1यद्yad nla queपरमार्थात्मतत्त्वनिरूपणम्paramārthātmatattvanirūpaṇam1/1निni+√रूपrūpa (10 चुरादिcurādi U)ल्युट्lyuṭपरमार्थात्मतत्त्वनिरूपणparamārthātmatattvanirūpaṇa-अaफलम्phalam n[परमार्थस्य आत्मनः तत्त्वस्य निरूपणम्paramārthasya ātmanaḥ tattvasya nirūpaṇam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPexposición de la realidad del Ser, la realidad supremaकृतम्kṛtam1/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)क्तktaकृतkṛta-अaफलम्phalam nhechaतत्tat1/1तद्tad nesoसाङ्ख्यम्sāṅkhyam1/1सङ्ख्याsaṅkhyā+अण्aṇ (taddhita)साङ्ख्यsāṅkhya-अaफलम्phalam nes sāṅkhya
Segmento 13 — avataraṇikā (13): la convicción sāṅkhya y los sāṅkhyas
तद्विषया बुद्धिरात्मनो जन्मादिtadviṣayā buddhirātmano janmādi-षड्विक्रियाṣaḍvikriyā-अभावाद् अकर्त्तात्मेति प्रकरणार्थabhāvād akarttātmeti prakaraṇārtha-निरूपणाद्या जायते सा सांख्यnirūpaṇādyā jāyate sā sāṃkhya-बुद्धिः। सा येषां ज्ञानिनामुचिता भवति ते सांख्याः।।buddhiḥ | sā yeṣāṃ jñānināmucitā bhavati te sāṃkhyāḥ | |
La convicción que tiene eso por objeto, la que surge del examen del sentido de la sección, a saber, que el Ser no es agente porque en él no se dan las seis modificaciones, empezando por el nacimiento, esa es la convicción sāṅkhya. Los sabios a quienes esta convicción es apropiada son los sāṅkhyas.
Análisis palabra por palabra
तद्विषयाtadviṣayā1/1तद्विषयाtadviṣayā-आāसीताsītā f[तत् विषयः यस्याः साtat viṣayaḥ yasyāḥ sā] BVque tiene eso por objetoबुद्धिःbuddhiḥ1/1√बुध्budh (4 दिवादिdivādi A)क्तिन्ktinबुद्धिbuddhi-इiमतिmati fla convicciónआत्मनःātmanaḥ6/1आत्मन्ātman-न्nआत्मन्ātman mdel Serजन्मादिषड्विक्रियाjanmādiṣaḍvikriyā-अभावात्abhāvāt5/1जन्मादिषड्विक्रियाभावjanmādiṣaḍvikriyābhāva-अaरामःrāmaḥ m[जन्मादीनां षण्णां विक्रियाणाम् अभावःjanmādīnāṃ ṣaṇṇāṃ vikriyāṇām abhāvaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPpor la ausencia de las seis modificaciones, empezando por el nacimientoअकर्त्ताakarttā1/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)तृच्tṛcअकर्तृakartṛ-ऋṛदातृdātṛ m[न कर्ताna kartā] नञ्nañ-TPno es agenteआत्माātmā1/1आत्मन्ātman-न्nआत्मन्ātman mel Serइतिiti0(que)प्रकरणार्थनिरूपणात्prakaraṇārthanirūpaṇāt5/1निni+√रूपrūpa (10 चुरादिcurādi U)ल्युट्lyuṭप्रकरणार्थनिरूपणprakaraṇārthanirūpaṇa-अaफलम्phalam n[प्रकरणस्य अर्थस्य निरूपणम्prakaraṇasya arthasya nirūpaṇam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPdel examen del sentido de la secciónयाyā1/1यद्yad fla queजायतेjāyateIII/1√जन्jan (4 दिवादिdivādi A)लट्laṭकर्तरिkartarisurgeसाsā1/1तद्tad fesaसांख्यबुद्धिःsāṃkhyabuddhiḥ1/1√बुध्budh (4 दिवादिdivādi A)क्तिन्ktinसांख्यबुद्धिsāṃkhyabuddhi-इiमतिmati f[सांख्यस्य बुद्धिःsāṃkhyasya buddhiḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPes la convicción sāṅkhyaसाsā1/1तद्tad festaयेषाम्yeṣām6/3यद्yad ma quienesज्ञानिनाम्jñāninām6/3ज्ञानjñāna+इनिini (taddhita)ज्ञानिन्jñānin-इन्inयोगिन्yogin msabiosउचिताucitā1/1√उच्uc (4 दिवादिdivādi P)क्तktaउचिताucitā-आāसीताsītā fapropiadaभवतिbhavatiIII/1√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartariesतेte1/3तद्tad mellosसांख्याःsāṃkhyāḥ1/3सङ्ख्याsaṅkhyā+अण्aṇ (taddhita)सांख्यsāṃkhya-अaरामःrāmaḥ mson los sāṅkhyas
Segmento 14 — avataraṇikā (14): el yoga, la convicción del yoga y los yoguis
एतस्या बुद्धेर्जन्मनः प्रागात्मनो देहादिetasyā buddherjanmanaḥ prāgātmano dehādi-व्यतिरिक्तत्वvyatiriktatva-कर्त्तृत्वkarttṛtva-भोक्तृत्वाद्यपेक्षो धर्माधर्मbhoktṛtvādyapekṣo dharmādharma-विवेकviveka-पूर्वको मोक्षpūrvako mokṣa-साधनानुष्ठानsādhanānuṣṭhāna-निरूपणnirūpaṇa-लक्षणो योगः। तद्विषया बुद्धिर्योगlakṣaṇo yogaḥ | tadviṣayā buddhiryoga-बुद्धिः। सा येषां कर्मिणामुचिता भवति ते योगिनः।।buddhiḥ | sā yeṣāṃ karmiṇāmucitā bhavati te yoginaḥ | |
Antes de que surja esta convicción, el yoga consiste en exponer la práctica de los medios para la liberación; presupone que el Ser es distinto del cuerpo, etc., que es agente y experimentador, etc., y va precedido por el discernimiento entre dharma y adharma. La convicción que tiene eso por objeto es la convicción del yoga. Los hombres de acción a quienes es apropiada son los yoguis.
Análisis palabra por palabra
एतस्याःetasyāḥ6/1एतद्etad fde estaबुद्धेःbuddheḥ6/1√बुध्budh (4 दिवादिdivādi A)क्तिन्ktinबुद्धिbuddhi-इiमतिmati fconvicciónजन्मनःjanmanaḥ5/1जन्मन्janman-न्nनामnāma ndel surgimientoप्राक्prāk0antesआत्मनःātmanaḥ6/1आत्मन्ātman-न्nआत्मन्ātman mdel Serदेहादिव्यतिरिक्तत्वकर्त्तृत्वभोक्तृत्वाद्यपेक्षःdehādivyatiriktatvakarttṛtvabhoktṛtvādyapekṣaḥ1/1देहादिव्यतिरिक्तत्वकर्तृत्वभोक्तृत्वाद्यपेक्षdehādivyatiriktatvakartṛtvabhoktṛtvādyapekṣa-अaरामःrāmaḥ m[देहादिव्यतिरिक्तत्वकर्तृत्वभोक्तृत्वादीनाम् अपेक्षा यस्य सःdehādivyatiriktatvakartṛtvabhoktṛtvādīnām apekṣā yasya saḥ] BVque presupone que es distinto del cuerpo, etc., agente y experimentadorधर्माधर्मविवेकपूर्वकःdharmādharmavivekapūrvakaḥ1/1धर्माधर्मविवेकपूर्वकdharmādharmavivekapūrvaka-अaरामःrāmaḥ m[धर्माधर्मयोः विवेकः पूर्वः यस्य सःdharmādharmayoḥ vivekaḥ pūrvaḥ yasya saḥ] BVprecedido por el discernimiento entre dharma y adharmaमोक्षसाधनानुष्ठाननिरूपणलक्षणःmokṣasādhanānuṣṭhānanirūpaṇalakṣaṇaḥ1/1मोक्षसाधनानुष्ठाननिरूपणलक्षणmokṣasādhanānuṣṭhānanirūpaṇalakṣaṇa-अaरामःrāmaḥ m[मोक्षसाधनानाम् अनुष्ठानस्य निरूपणं लक्षणं यस्य सःmokṣasādhanānām anuṣṭhānasya nirūpaṇaṃ lakṣaṇaṃ yasya saḥ] BVque consiste en exponer la práctica de los medios para la liberaciónयोगःyogaḥ1/1√युज्yuj (7 रुधादिrudhādi U)घञ्ghañयोगyoga-अaरामःrāmaḥ mel yogaतद्विषयाtadviṣayā1/1तद्विषयाtadviṣayā-आāसीताsītā f[तत् विषयः यस्याः साtat viṣayaḥ yasyāḥ sā] BVque tiene eso por objetoबुद्धिःbuddhiḥ1/1√बुध्budh (4 दिवादिdivādi A)क्तिन्ktinबुद्धिbuddhi-इiमतिmati fla convicciónयोगबुद्धिःyogabuddhiḥ1/1√बुध्budh (4 दिवादिdivādi A)क्तिन्ktinयोगबुद्धिyogabuddhi-इiमतिmati f[योगस्य बुद्धिःyogasya buddhiḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPes la convicción del yogaसाsā1/1तद्tad festaयेषाम्yeṣām6/3यद्yad ma quienesकर्मिणाम्karmiṇām6/3कर्मन्karman+इनिini (taddhita)कर्मिन्karmin-इन्inयोगिन्yogin mhombres de acciónउचिताucitā1/1√उच्uc (4 दिवादिdivādi P)क्तktaउचिताucitā-आāसीताsītā fapropiadaभवतिbhavatiIII/1√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartariesतेte1/3तद्tad mellosयोगिनःyoginaḥ1/3योगyoga+इनिini (taddhita)योगिन्yogin-इन्inयोगिन्yogin mson los yoguis
Segmento 15 — avataraṇikā (15): el Señor mismo indicó las dos convicciones
तथा च भगवता विभक्ते द्वे बुद्धी निर्दिष्टेtathā ca bhagavatā vibhakte dve buddhī nirdiṣṭe “एषा तेऽभिहिता साङ्ख्ये बुद्धिर्योगे त्विमां शृणुeṣā te'bhihitā sāṅkhye buddhiryoge tvimāṃ śṛṇu” (गी २gī 2.३९39) इति।iti |
Y así, el Señor indicó dos convicciones diferenciadas: «Esta convicción te ha sido expuesta en el sāṅkhya; escucha ahora esta en el yoga» (Gī. 2.39).
Análisis palabra por palabra
तथाtathā0तद्tad+थाल्thāl (taddhita)asíचca0yभगवताbhagavatā3/1भगवत्bhagavat-त्tभगवत्bhagavat mpor el Señorविभक्तेvibhakte1/2विvi+√भज्bhaj (1 भ्वादिbhvādi U)क्तktaविभक्ताvibhaktā-आāसीताsītā fdiferenciadasद्वेdve1/2द्विdvi fdosबुद्धीbuddhī1/2√बुध्budh (4 दिवादिdivādi A)क्तिन्ktinबुद्धिbuddhi-इiमतिmati fconviccionesनिर्दिष्टेnirdiṣṭe1/2निर्nir+√दिश्diś (6 तुदादिtudādi U)क्तktaनिर्दिष्टाnirdiṣṭā-आāसीताsītā ffueron indicadasएषाeṣā1/1एतद्etad festaतेte4/1युष्मद्yuṣmada tiअभिहिताabhihitā1/1अभिabhi+√धाdhā (3 जुहोत्यादिjuhotyādi U)क्तktaअभिहिताabhihitā-आāसीताsītā fha sido expuestaसाङ्ख्येsāṅkhye7/1सङ्ख्याsaṅkhyā+अण्aṇ (taddhita)साङ्ख्यsāṅkhya-अaफलम्phalam nen el sāṅkhyaबुद्धिःbuddhiḥ1/1√बुध्budh (4 दिवादिdivādi A)क्तिन्ktinबुद्धिbuddhi-इiमतिmati fconvicciónयोगेyoge7/1√युज्yuj (7 रुधादिrudhādi U)घञ्ghañयोगyoga-अaरामःrāmaḥ men el yogaतुtu0ahoraइमाम्imām2/1इदम्idam festaशृणुśṛṇuII/1√श्रुśru (1 भ्वादिbhvādi P)लोट्loṭकर्तरिkartariescuchaइतिiti0así
Segmento 16 — avataraṇikā (16): las dos dedicaciones de 3.3
तयोश्च साङ्ख्यtayośca sāṅkhya-बुद्ध्याश्रयां ज्ञानयोगेन निष्ठां साङ्ख्यानां विभक्तां वक्ष्यतिbuddhyāśrayāṃ jñānayogena niṣṭhāṃ sāṅkhyānāṃ vibhaktāṃ vakṣyati “पुरा वेदात्मना मया प्रोक्ताpurā vedātmanā mayā proktā” इति। तथा च योगiti | tathā ca yoga-बुद्ध्याश्रयां कर्मयोगेन निष्ठां विभक्तां च वक्ष्यतिbuddhyāśrayāṃ karmayogena niṣṭhāṃ vibhaktāṃ ca vakṣyati “कर्मयोगेन योगिनाम्karmayogena yoginām” (गी ३gī 3.३3) इति।iti |
Y de entre ambas, [el Señor] expondrá como diferenciada la dedicación de los sāṅkhyas por el yoga del conocimiento, que se apoya en la convicción sāṅkhya: «Antiguamente la proclamé yo, cuya naturaleza es el Veda». Y del mismo modo expondrá como diferenciada la dedicación por el yoga de la acción, que se apoya en la convicción del yoga: «la de los yoguis, por el yoga de la acción» (Gī. 3.3).
Análisis palabra por palabra
तयोःtayoḥ7/2तद्tad fde entre ambasचca0yसाङ्ख्यबुद्ध्याश्रयाम्sāṅkhyabuddhyāśrayām2/1साङ्ख्यबुद्ध्याश्रयाsāṅkhyabuddhyāśrayā-आāसीताsītā f[साङ्ख्यबुद्धिः आश्रयः यस्याः साsāṅkhyabuddhiḥ āśrayaḥ yasyāḥ sā] BVque se apoya en la convicción sāṅkhyaज्ञानयोगेनjñānayogena3/1ज्ञानयोगjñānayoga-अaरामःrāmaḥ m[ज्ञानम् एव योगःjñānam eva yogaḥ] KDpor el yoga del conocimientoनिष्ठाम्niṣṭhām2/1निni+√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)अङ्aṅ + टाप्ṭāpनिष्ठाniṣṭhā-आāसीताsītā fla dedicaciónसाङ्ख्यानाम्sāṅkhyānām6/3सङ्ख्याsaṅkhyā+अण्aṇ (taddhita)साङ्ख्यsāṅkhya-अaरामःrāmaḥ mde los sāṅkhyasविभक्ताम्vibhaktām2/1विvi+√भज्bhaj (1 भ्वादिbhvādi U)क्तktaविभक्ताvibhaktā-आāसीताsītā fdiferenciadaवक्ष्यतिvakṣyatiIII/1√वच्vac (2 अदादिadādi P)लृट्lṛṭकर्तरिkartariexpondráपुराpurā0antiguamenteवेदात्मनाvedātmanā3/1वेदात्मन्vedātman-न्nआत्मन्ātman m[वेदः आत्मा यस्य सःvedaḥ ātmā yasya saḥ] BVcuya naturaleza es el Vedaमयाmayā3/1अस्मद्asmadpor míप्रोक्ताproktā1/1प्रpra+√वच्vac (2 अदादिadādi P)क्तktaप्रोक्ताproktā-आāसीताsītā ffue proclamadaइतिiti0asíतथाtathā0तद्tad+थाल्thāl (taddhita)del mismo modoचca0yयोगबुद्ध्याश्रयाम्yogabuddhyāśrayām2/1योगबुद्ध्याश्रयाyogabuddhyāśrayā-आāसीताsītā f[योगबुद्धिः आश्रयः यस्याः साyogabuddhiḥ āśrayaḥ yasyāḥ sā] BVque se apoya en la convicción del yogaकर्मयोगेनkarmayogena3/1कर्मयोगkarmayoga-अaरामःrāmaḥ m[कर्म एव योगःkarma eva yogaḥ] KDpor el yoga de la acciónनिष्ठाम्niṣṭhām2/1निni+√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)अङ्aṅ + टाप्ṭāpनिष्ठाniṣṭhā-आāसीताsītā fla dedicaciónविभक्ताम्vibhaktām2/1विvi+√भज्bhaj (1 भ्वादिbhvādi U)क्तktaविभक्ताvibhaktā-आāसीताsītā fdiferenciadaचca0yवक्ष्यतिvakṣyatiIII/1√वच्vac (2 अदादिadādi P)लृट्lṛṭकर्तरिkartariexpondráकर्मयोगेनkarmayogena3/1कर्मयोगkarmayoga-अaरामःrāmaḥ m[कर्म एव योगःkarma eva yogaḥ] KDpor el yoga de la acciónयोगिनाम्yoginām6/3योगyoga+इनिini (taddhita)योगिन्yogin-इन्inयोगिन्yogin mde los yoguisइतिiti0así
Segmento 17 — avataraṇikā (17): conocimiento y acción no pueden residir en una misma persona
एवं साङ्ख्यevaṃ sāṅkhya-बुद्धिं योगbuddhiṃ yoga-बुद्धिं चाश्रित्य द्वे निष्ठे विभक्ते भगवतोक्ते ज्ञानbuddhiṃ cāśritya dve niṣṭhe vibhakte bhagavatokte jñāna-कर्मणोः कर्तृत्वाकर्तृत्वैकत्वानेकत्वkarmaṇoḥ kartṛtvākartṛtvaikatvānekatva-बुद्ध्याश्रययोः एकbuddhyāśrayayoḥ eka-पुरुषाश्रयत्वासम्भवं पश्यता।puruṣāśrayatvāsambhavaṃ paśyatā |
Así, apoyándose en la convicción sāṅkhya y en la convicción del yoga, el Señor enunció dos dedicaciones diferenciadas, porque veía que el conocimiento y la acción, que se apoyan en las convicciones de no-agencia y unidad y de agencia y multiplicidad, no pueden tener por sede a una misma persona.
Análisis palabra por palabra
एवम्evam0asíसाङ्ख्यबुद्धिम्sāṅkhyabuddhim2/1√बुध्budh (4 दिवादिdivādi A)क्तिन्ktinसाङ्ख्यबुद्धिsāṅkhyabuddhi-इiमतिmati f[साङ्ख्यस्य बुद्धिःsāṅkhyasya buddhiḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPla convicción sāṅkhyaयोगबुद्धिम्yogabuddhim2/1√बुध्budh (4 दिवादिdivādi A)क्तिन्ktinयोगबुद्धिyogabuddhi-इiमतिmati f[योगस्य बुद्धिःyogasya buddhiḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPla convicción del yogaचca0yआश्रित्यāśritya0आā+√श्रिśri (1 भ्वादिbhvādi U)ल्यप्lyapapoyándose enद्वेdve1/2द्विdvi fdosनिष्ठेniṣṭhe1/2निni+√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)अङ्aṅ + टाप्ṭāpनिष्ठाniṣṭhā-आāसीताsītā fdedicacionesविभक्तेvibhakte1/2विvi+√भज्bhaj (1 भ्वादिbhvādi U)क्तktaविभक्ताvibhaktā-आāसीताsītā fdiferenciadasभगवताbhagavatā3/1भगवत्bhagavat-त्tभगवत्bhagavat mpor el Señorउक्तेukte1/2√वच्vac (2 अदादिadādi P)क्तktaउक्ताuktā-आāसीताsītā ffueron enunciadasज्ञानकर्मणोःjñānakarmaṇoḥ6/2ज्ञानकर्मन्jñānakarman-न्nनामnāma n[ज्ञानं च कर्म चjñānaṃ ca karma ca] DVdel conocimiento y la acciónकर्तृत्वाकर्तृत्वैकत्वानेकत्वबुद्ध्याश्रययोःkartṛtvākartṛtvaikatvānekatvabuddhyāśrayayoḥ6/2कर्तृत्वाकर्तृत्वैकत्वानेकत्वबुद्ध्याश्रयkartṛtvākartṛtvaikatvānekatvabuddhyāśraya-अaफलम्phalam n[कर्तृत्वाकर्तृत्वैकत्वानेकत्वबुद्धिः आश्रयः ययोः तेkartṛtvākartṛtvaikatvānekatvabuddhiḥ āśrayaḥ yayoḥ te] BVque se apoyan en las convicciones de agencia o no-agencia, de unidad o multiplicidadएकपुरुषाश्रयत्वासम्भवम्ekapuruṣāśrayatvāsambhavam2/1एकपुरुषाश्रयत्वासम्भवekapuruṣāśrayatvāsambhava-अaरामःrāmaḥ m[एकपुरुषाश्रयत्वस्य असम्भवःekapuruṣāśrayatvasya asambhavaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPla imposibilidad de tener por sede a una misma personaपश्यताpaśyatā3/1√दृश्dṛś (1 भ्वादिbhvādi P)शतृśatṛपश्यत्paśyat-त्tपचत्pacat mque veía
Segmento 18 — avataraṇikā (18): la misma distinción en el Śatapatha-brāhmaṇa
यथैतद् विभागवचनं तथैव दर्शितं शातपथीये ब्राह्मणेyathaitad vibhāgavacanaṃ tathaiva darśitaṃ śātapathīye brāhmaṇe “एतमेव प्रव्राजिनो लोकमिच्छन्तो ब्राह्मणाः प्रव्रजन्तिetameva pravrājino lokamicchanto brāhmaṇāḥ pravrajanti” इति सर्वकर्मसंन्यासं विधाय तच्छेषेणiti sarvakarmasaṃnyāsaṃ vidhāya taccheṣeṇa “किं प्रजया करिष्यामो येषां नोऽयमात्मायं लोकःkiṃ prajayā kariṣyāmo yeṣāṃ no'yamātmāyaṃ lokaḥ” (बृbṛ. ४4.४4.२२22) इति।iti |
Tal como es esta enunciación de la distinción, así mismo se muestra en el Brāhmaṇa del Śatapatha: tras prescribir la renuncia a toda acción con «Deseando solo este mundo, los brāhmaṇas renunciantes parten como errantes», [dice] en su complemento: «¿Qué haremos con la descendencia nosotros, cuyo mundo es este Ser?» (Bṛ. 4.4.22).
Análisis palabra por palabra
यथाyathā0tal comoएतत्etat1/1एतद्etad nestaविभागवचनम्vibhāgavacanam1/1√वच्vac (2 अदादिadādi P)ल्युट्lyuṭविभागवचनvibhāgavacana-अaफलम्phalam n[विभागस्य वचनम्vibhāgasya vacanam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPenunciación de la distinciónतथाtathā0तद्tad+थाल्thāl (taddhita)asíएवeva0mismoदर्शितम्darśitam1/1√दृश्dṛś (1 भ्वादिbhvādi P)णिच्ṇic + क्तktaदर्शितdarśita-अaफलम्phalam nse muestraशातपथीयेśātapathīye7/1शतपथśatapatha+छcha (taddhita)शातपथीयśātapathīya-अaफलम्phalam ndel Śatapathaब्राह्मणेbrāhmaṇe7/1ब्रह्मन्brahman+अण्aṇ (taddhita)ब्राह्मणbrāhmaṇa-अaफलम्phalam nen el Brāhmaṇaएतम्etam2/1एतद्etad mesteएवeva0soloप्रव्राजिनःpravrājinaḥ1/3प्रpra+√व्रज्vraj (1 भ्वादिbhvādi P)णिनिṇiniप्रव्राजिन्pravrājin-इन्inयोगिन्yogin mrenunciantesलोकम्lokam2/1लोकloka-अaरामःrāmaḥ mmundoइच्छन्तःicchantaḥ1/3√इष्iṣ (6 तुदादिtudādi P)शतृśatṛइच्छत्icchat-त्tपचत्pacat mdeseandoब्राह्मणाःbrāhmaṇāḥ1/3ब्रह्मन्brahman+अण्aṇ (taddhita)ब्राह्मणbrāhmaṇa-अaरामःrāmaḥ mlos brāhmaṇasप्रव्रजन्तिpravrajantiIII/3प्रpra+√व्रज्vraj (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartariparten como errantesइतिiti0asíसर्वकर्मसंन्यासम्sarvakarmasaṃnyāsam2/1सम्sam+निni+√अस्as (4 दिवादिdivādi P)घञ्ghañसर्वकर्मसंन्यासsarvakarmasaṃnyāsa-अaरामःrāmaḥ m[सर्वेषां कर्मणां संन्यासःsarveṣāṃ karmaṇāṃ saṃnyāsaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPla renuncia a toda acciónविधायvidhāya0विvi+√धाdhā (3 जुहोत्यादिjuhotyādi U)ल्यप्lyaptras prescribirतच्छेषेणtaccheṣeṇa3/1तच्छेषtaccheṣa-अaरामःrāmaḥ m[तस्य शेषःtasya śeṣaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPcon su complementoकिम्kim2/1किम्kim n¿qué?प्रजयाprajayā3/1प्रजाprajā-आāसीताsītā fcon la descendenciaकरिष्यामःkariṣyāmaḥI/3√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)लृट्lṛṭकर्तरिkartariharemosयेषाम्yeṣām6/3यद्yad mcuyoनःnaḥ6/3अस्मद्asmadnuestroअयम्ayam1/1इदम्idam mesteआत्माātmā1/1आत्मन्ātman-न्nआत्मन्ātman mSerअयम्ayam1/1इदम्idam mesteलोकःlokaḥ1/1लोकloka-अaरामःrāmaḥ mes el mundoइतिiti0así
Segmento 19 — avataraṇikā (19): las acciones son para quien tiene ignorancia y deseo (Bṛ. 1.4.17), 1
तत्रैवtatraiva (बृ १bṛ 1.४4.१७17) चca “प्राग्दारपरिग्रहात् पुरुष आत्मा प्राकृतो धर्मजिज्ञासोत्तरकालं लोकत्रयसाधनं पुत्रं द्विप्रकारं च वित्तं मानुषं दैवं चprāgdāraparigrahāt puruṣa ātmā prākṛto dharmajijñāsottarakālaṃ lokatrayasādhanaṃ putraṃ dviprakāraṃ ca vittaṃ mānuṣaṃ daivaṃ ca,
Y allí mismo (Bṛ. 1.4.17) [se dice]: «Antes de tomar esposa, el hombre, el ser ordinario, después de indagar el dharma, [deseó] los medios para los tres mundos: un hijo y la riqueza de dos clases, humana y divina;
Análisis palabra por palabra
तत्रtatra0तद्tad+त्रल्tral (taddhita)allíएवeva0mismoचca0yप्राक्prāk0antes deदारपरिग्रहात्dāraparigrahāt5/1परिpari+√ग्रह्grah (9 क्र्यादिkryādi U)अप्apदारपरिग्रहdāraparigraha-अaरामःrāmaḥ m[दाराणां परिग्रहःdārāṇāṃ parigrahaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPtomar esposaपुरुषःpuruṣaḥ1/1पुरुषpuruṣa-अaरामःrāmaḥ mel hombreआत्माātmā1/1आत्मन्ātman-न्nआत्मन्ātman mel serप्राकृतःprākṛtaḥ1/1प्रकृतिprakṛti+अण्aṇ (taddhita)प्राकृतprākṛta-अaरामःrāmaḥ mordinarioधर्मजिज्ञासोत्तरकालम्dharmajijñāsottarakālam2/1धर्मजिज्ञासोत्तरकालdharmajijñāsottarakāla-अaरामःrāmaḥ m[धर्मजिज्ञासायाः उत्तरः कालःdharmajijñāsāyāḥ uttaraḥ kālaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPdespués de indagar el dharmaलोकत्रयसाधनम्lokatrayasādhanam2/1लोकत्रयसाधनlokatrayasādhana-अaफलम्phalam n[लोकत्रयस्य साधनम्lokatrayasya sādhanam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPlos medios para los tres mundosपुत्रम्putram2/1पुत्रputra-अaरामःrāmaḥ mun hijoद्विप्रकारम्dviprakāram2/1द्विप्रकारdviprakāra-अaफलम्phalam n[द्वौ प्रकारौ यस्य तत्dvau prakārau yasya tat] BVde dos clasesचca0yवित्तम्vittam2/1√विद्vid (6 तुदादिtudādi U)क्तktaवित्तvitta-अaफलम्phalam nla riquezaमानुषम्mānuṣam2/1मनुष्manuṣ+अण्aṇ (taddhita)मानुषmānuṣa-अaफलम्phalam nhumanaदैवम्daivam2/1देवdeva+अण्aṇ (taddhita)दैवdaiva-अaफलम्phalam ndivinaचca0y
Segmento 20 — avataraṇikā (20): las acciones son para quien tiene ignorancia y deseo (Bṛ. 1.4.17), 2
तत्र मानुषं वित्तं कर्मरूपं पितृलोकtatra mānuṣaṃ vittaṃ karmarūpaṃ pitṛloka-प्राप्तिprāpti-साधनंsādhanaṃ, विद्यां च दैवं वित्तं देवलोकvidyāṃ ca daivaṃ vittaṃ devaloka-प्राप्तिprāpti-साधनंsādhanaṃ, सोऽकामयतso'kāmayata” इत्यविद्याकामवत एव सर्वाणि कर्माणि श्रौतादीनि दर्शितानि।ityavidyākāmavata eva sarvāṇi karmāṇi śrautādīni darśitāni |
de ellas, la riqueza humana, que consiste en la acción, medio para alcanzar el mundo de los antepasados, y el conocimiento [meditativo], riqueza divina, medio para alcanzar el mundo de los dioses: él [lo] deseó». Así se muestra que todas las acciones, las śrauta y las demás, son solo para quien tiene ignorancia y deseo.
Análisis palabra por palabra
तत्रtatra0तद्tad+त्रल्tral (taddhita)de ellasमानुषम्mānuṣam2/1मनुष्manuṣ+अण्aṇ (taddhita)मानुषmānuṣa-अaफलम्phalam nhumanaवित्तम्vittam2/1√विद्vid (6 तुदादिtudādi U)क्तktaवित्तvitta-अaफलम्phalam nla riquezaकर्मरूपम्karmarūpam2/1कर्मरूपkarmarūpa-अaफलम्phalam n[कर्म रूपं यस्य तत्karma rūpaṃ yasya tat] BVque consiste en la acciónपितृलोकप्राप्तिसाधनम्pitṛlokaprāptisādhanam2/1पितृलोकप्राप्तिसाधनpitṛlokaprāptisādhana-अaफलम्phalam n[पितृलोकस्य प्राप्तेः साधनम्pitṛlokasya prāpteḥ sādhanam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPmedio para alcanzar el mundo de los antepasadosविद्याम्vidyām2/1√विद्vid (2 अदादिadādi P)क्यप्kyap + टाप्ṭāpविद्याvidyā-आāसीताsītā fel conocimientoचca0yदैवम्daivam2/1देवdeva+अण्aṇ (taddhita)दैवdaiva-अaफलम्phalam ndivinaवित्तम्vittam2/1√विद्vid (6 तुदादिtudādi U)क्तktaवित्तvitta-अaफलम्phalam nriquezaदेवलोकप्राप्तिसाधनम्devalokaprāptisādhanam2/1देवलोकप्राप्तिसाधनdevalokaprāptisādhana-अaफलम्phalam n[देवलोकस्य प्राप्तेः साधनम्devalokasya prāpteḥ sādhanam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPmedio para alcanzar el mundo de los diosesसःsaḥ1/1तद्tad mélअकामयतakāmayataIII/1√कम्kam (1 भ्वादिbhvādi A)णिङ्ṇiṅलङ्laṅकर्तरिkartarideseóइतिiti0asíअविद्याकामवतःavidyākāmavataḥ6/1अविद्याकामavidyākāma+मतुप्matup (taddhita)अविद्याकामवत्avidyākāmavat-त्tभगवत्bhagavat m[अविद्या च कामः चavidyā ca kāmaḥ ca] DV + मतुप्matupde quien tiene ignorancia y deseoएवeva0soloसर्वाणिsarvāṇi1/3सर्वsarva ntodasकर्माणिkarmāṇi1/3कर्मन्karman-न्nनामnāma nlas accionesश्रौतादीनिśrautādīni1/3श्रौतादिśrautādi-इiवारिvāri n[श्रौतम् आदिः येषां तानिśrautam ādiḥ yeṣāṃ tāni] BVlas śrauta y las demásदर्शितानिdarśitāni1/3√दृश्dṛś (1 भ्वादिbhvādi P)णिच्ṇic + क्तktaदर्शितdarśita-अaफलम्phalam nse muestran
Segmento 21 — avataraṇikā (21): la renuncia es para quien no desea; sin la distinción, todo esto sería incoherente
“तेभ्यो व्युत्थाय प्रव्रजन्तिtebhyo vyutthāya pravrajanti” इति व्युत्थानमात्मानमेव लोकमिच्छतोऽकामस्य विहितम्। तदेतद् विभागiti vyutthānamātmānameva lokamicchato'kāmasya vihitam | tadetad vibhāga-वचनमनुपपन्नं स्याद्यदि श्रौतकर्मvacanamanupapannaṃ syādyadi śrautakarma-ज्ञानयोः समुच्चयोऽभिप्रेतः स्याद्भगवतः।।jñānayoḥ samuccayo'bhipretaḥ syādbhagavataḥ | |
Con «elevándose por encima de ellas, parten como errantes», se prescribe ese elevarse por encima para el que no tiene deseo y desea solo al Ser como su mundo. Esta enunciación de la distinción sería incoherente si el Señor pretendiera la combinación de la acción śrauta y el conocimiento.
Análisis palabra por palabra
तेभ्यःtebhyaḥ5/3तद्tad nde ellasव्युत्थायvyutthāya0विvi+उत्ut+√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)ल्यप्lyapelevándose por encimaप्रव्रजन्तिpravrajantiIII/3प्रpra+√व्रज्vraj (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartariparten como errantesइतिiti0asíव्युत्थानम्vyutthānam1/1विvi+उत्ut+√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)ल्युट्lyuṭव्युत्थानvyutthāna-अaफलम्phalam nel elevarse por encimaआत्मानम्ātmānam2/1आत्मन्ātman-न्nआत्मन्ātman mal Serएवeva0soloलोकम्lokam2/1लोकloka-अaरामःrāmaḥ mcomo mundoइच्छतःicchataḥ6/1√इष्iṣ (6 तुदादिtudādi P)शतृśatṛइच्छत्icchat-त्tपचत्pacat mdel que deseaअकामस्यakāmasya6/1अकामakāma-अaरामःrāmaḥ m[न विद्यते कामः यस्य सःna vidyate kāmaḥ yasya saḥ] नञ्nañ-BVdel que no tiene deseoविहितम्vihitam1/1विvi+√धाdhā (3 जुहोत्यादिjuhotyādi U)क्तktaविहितvihita-अaफलम्phalam nestá prescritoतत्tat1/1तद्tad nesaएतत्etat1/1एतद्etad nestaविभागवचनम्vibhāgavacanam1/1√वच्vac (2 अदादिadādi P)ल्युट्lyuṭविभागवचनvibhāgavacana-अaफलम्phalam n[विभागस्य वचनम्vibhāgasya vacanam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPenunciación de la distinciónअनुपपन्नम्anupapannam1/1उपupa+√पद्pad (4 दिवादिdivādi A)क्तktaअनुपपन्नanupapanna-अaफलम्phalam n[न उपपन्नम्na upapannam] नञ्nañ-TPincoherenteस्यात्syātIII/1√अस्as (2 अदादिadādi P)विधिलिङ्vidhiliṅकर्तरिkartariseríaयदिyadi0siश्रौतकर्मज्ञानयोःśrautakarmajñānayoḥ6/2श्रौतकर्मज्ञानśrautakarmajñāna-अaफलम्phalam n[श्रौतं कर्म च ज्ञानं चśrautaṃ karma ca jñānaṃ ca] DVde la acción śrauta y el conocimientoसमुच्चयःsamuccayaḥ1/1सम्sam+उत्ut+√चिci (5 स्वादिsvādi U)अच्acसमुच्चयsamuccaya-अaरामःrāmaḥ mla combinaciónअभिप्रेतःabhipretaḥ1/1अभिabhi+प्रpra+√इi (2 अदादिadādi P)क्तktaअभिप्रेतabhipreta-अaरामःrāmaḥ mpretendidaस्यात्syātIII/1√अस्as (2 अदादिadādi P)विधिलिङ्vidhiliṅकर्तरिkartarifueraभगवतःbhagavataḥ6/1भगवत्bhagavat-त्tभगवत्bhagavat mpor el Señor
Segmento 22 — avataraṇikā (22): tampoco tendría sentido la pregunta de Arjuna en 3.1
न चार्जुनस्य प्रश्न उपपन्नो भवतिna cārjunasya praśna upapanno bhavati “ज्यायसी चेत् कर्मणस्तेjyāyasī cet karmaṇaste” (गीgī.३3.१1) इत्यादिः।ityādiḥ |
Ni tendría sentido la pregunta de Arjuna que empieza: «Si para ti el conocimiento es superior a la acción…» (Gī. 3.1).
Análisis palabra por palabra
नna0niचca0yअर्जुनस्यarjunasya6/1अर्जुनarjuna-अaरामःrāmaḥ mde Arjunaप्रश्नःpraśnaḥ1/1√प्रच्छ्pracch (6 तुदादिtudādi P)नङ्naṅप्रश्नpraśna-अaरामःrāmaḥ mla preguntaउपपन्नःupapannaḥ1/1उपupa+√पद्pad (4 दिवादिdivādi A)क्तktaउपपन्नupapanna-अaरामःrāmaḥ mcoherenteभवतिbhavatiIII/1√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartariesज्यायसीjyāyasī1/1प्रशस्यpraśasya+ईयसुन्īyasun (taddhita) + ङीप्ṅīpज्यायसीjyāyasī-ईīनदीnadī fsuperiorचेत्cet0siकर्मणःkarmaṇaḥ5/1कर्मन्karman-न्nनामnāma na la acciónतेte6/1युष्मद्yuṣmadpara tiइत्यादिःityādiḥ1/1इत्यादिityādi-इiहरिःhariḥ m[इति आदिः यस्य सःiti ādiḥ yasya saḥ] BVque empieza así
Segmento 23 — avataraṇikā (23): Arjuna no habría atribuido al Señor lo que no había oído
एकपुरुषानुष्ठेयत्वekapuruṣānuṣṭheyatva-असम्भवं बुद्धिasambhavaṃ buddhi-कर्मणोर्भगवता पूर्वमनुक्तं कथम् अर्जुनोऽश्रुतं बुद्धेश्च कर्मणो ज्यायस्त्वं भगवति अध्यारोपयेन्मृषैवkarmaṇorbhagavatā pūrvamanuktaṃ katham arjuno'śrutaṃ buddheśca karmaṇo jyāyastvaṃ bhagavati adhyāropayenmṛṣaiva “ज्यायसी चेत् कर्मणस्ते मता बुद्धिःjyāyasī cet karmaṇaste matā buddhiḥ” (गी ३gī 3.१1) इति।iti |
Si el Señor no hubiera dicho antes que el conocimiento y la acción no pueden ser practicados por una misma persona, ¿cómo iba Arjuna a atribuirle falsamente la superioridad del conocimiento sobre la acción, que no había oído, diciendo: «Si consideras que el conocimiento es superior a la acción…» (Gī. 3.1)?
Análisis palabra por palabra
एकपुरुषानुष्ठेयत्वekapuruṣānuṣṭheyatva-असम्भवम्asambhavam2/1एकपुरुषानुष्ठेयत्वासम्भवekapuruṣānuṣṭheyatvāsambhava-अaरामःrāmaḥ m[एकपुरुषानुष्ठेयत्वस्य असम्भवःekapuruṣānuṣṭheyatvasya asambhavaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPla imposibilidad de ser practicados por una misma personaबुद्धिकर्मणोःbuddhikarmaṇoḥ6/2बुद्धिकर्मन्buddhikarman-न्nनामnāma n[बुद्धिः च कर्म चbuddhiḥ ca karma ca] DVdel conocimiento y la acciónभगवताbhagavatā3/1भगवत्bhagavat-त्tभगवत्bhagavat mpor el Señorपूर्वम्pūrvam0antesअनुक्तम्anuktam2/1√वच्vac (2 अदादिadādi P)क्तktaअनुक्तanukta-अaरामःrāmaḥ m[न उक्तम्na uktam] नञ्nañ-TPno dichaकथम्katham0¿cómo?अर्जुनःarjunaḥ1/1अर्जुनarjuna-अaरामःrāmaḥ mArjunaअश्रुतम्aśrutam2/1√श्रुśru (1 भ्वादिbhvādi P)क्तktaअश्रुतaśruta-अaफलम्phalam n[न श्रुतम्na śrutam] नञ्nañ-TPno oídaबुद्धेःbuddheḥ6/1√बुध्budh (4 दिवादिdivādi A)क्तिन्ktinबुद्धिbuddhi-इiमतिmati fdel conocimientoचca0yकर्मणःkarmaṇaḥ5/1कर्मन्karman-न्nनामnāma nsobre la acciónज्यायस्त्वम्jyāyastvam2/1ज्यायस्jyāyas+त्वtva (taddhita)ज्यायस्त्वjyāyastva-अaफलम्phalam nla superioridadभगवतिbhagavati7/1भगवत्bhagavat-त्tभगवत्bhagavat mal Señorअध्यारोपयेत्adhyāropayetIII/1अधिadhi+आā+√रुह्ruh (1 भ्वादिbhvādi P)णिच्ṇicविधिलिङ्vidhiliṅकर्तरिkartariatribuiríaमृषाmṛṣā0falsamenteएवeva0(precisamente)ज्यायसीjyāyasī1/1प्रशस्यpraśasya+ईयसुन्īyasun (taddhita) + ङीप्ṅīpज्यायसीjyāyasī-ईīनदीnadī fsuperiorचेत्cet0siकर्मणःkarmaṇaḥ5/1कर्मन्karman-न्nनामnāma na la acciónतेte6/1युष्मद्yuṣmadpor tiमताmatā1/1√मन्man (4 दिवादिdivādi A)क्तktaमताmatā-आāसीताsītā fconsideradoबुद्धिःbuddhiḥ1/1√बुध्budh (4 दिवादिdivādi A)क्तिन्ktinबुद्धिbuddhi-इiमतिmati fel conocimientoइतिiti0así
Segmento 24 — avataraṇikā (24): ni habría preguntado por uno solo de los dos en 5.1
किञ्च यदि बुद्धिकर्मणोः सर्वेषां समुच्चय उक्तः स्यादर्जुनस्यापि स उक्त एवेतिkiñca yadi buddhikarmaṇoḥ sarveṣāṃ samuccaya uktaḥ syādarjunasyāpi sa ukta eveti “यच्छ्रेय एतयोरेकं तन्मे ब्रूहि सुनिश्चितम्yacchreya etayorekaṃ tanme brūhi suniścitam” (गी ५gī 5.१1) इतिiti कथम् उभयोः उपदेशे सतिkatham ubhayoḥ upadeśe sati अन्यतरविषय एव प्रश्नः स्यात्।anyataraviṣaya eva praśnaḥ syāt |
Además, si se hubiera enseñado a todos la combinación del conocimiento y la acción, también a Arjuna se le habría enseñado. Entonces, habiendo enseñanza de ambos, ¿cómo iba a ser su pregunta sobre uno solo de los dos: «Dime con certeza cuál de estos dos es el mejor» (Gī. 5.1)?
Análisis palabra por palabra
किञ्चkiñca0ademásयदिyadi0siबुद्धिकर्मणोःbuddhikarmaṇoḥ6/2बुद्धिकर्मन्buddhikarman-न्nनामnāma n[बुद्धिः च कर्म चbuddhiḥ ca karma ca] DVdel conocimiento y la acciónसर्वेषाम्sarveṣām6/3सर्वsarva ma todosसमुच्चयःsamuccayaḥ1/1सम्sam+उत्ut+√चिci (5 स्वादिsvādi U)अच्acसमुच्चयsamuccaya-अaरामःrāmaḥ mla combinaciónउक्तःuktaḥ1/1√वच्vac (2 अदादिadādi P)क्तktaउक्तukta-अaरामःrāmaḥ menseñadaस्यात्syātIII/1√अस्as (2 अदादिadādi P)विधिलिङ्vidhiliṅकर्तरिkartarihubiera sidoअर्जुनस्यarjunasya6/1अर्जुनarjuna-अaरामःrāmaḥ ma Arjunaअपिapi0tambiénसःsaḥ1/1तद्tad mellaउक्तःuktaḥ1/1√वच्vac (2 अदादिadādi P)क्तktaउक्तukta-अaरामःrāmaḥ menseñadaएवeva0ciertamenteइतिiti0(así)यत्yat1/1यद्yad nlo queश्रेयःśreyaḥ1/1प्रशस्यpraśasya+ईयसुन्īyasun (taddhita)श्रेयस्śreyas-स्sमनस्manas nes mejorएतयोःetayoḥ6/2एतद्etad nde estos dosएकम्ekam1/1एकeka nunoतत्tat2/1तद्tad nesoमेme4/1अस्मद्asmada míब्रूहिbrūhiII/1√ब्रूbrū (2 अदादिadādi U)लोट्loṭकर्तरिkartaridimeसुनिश्चितम्suniścitam2/1सुsu+निस्nis+√चिci (5 स्वादिsvādi U)क्तktaसुनिश्चितsuniścita-अaफलम्phalam ncon certezaइतिiti0asíकथम्katham0¿cómo?उभयोःubhayoḥ6/2उभubha nde ambosउपदेशेupadeśe7/1उपupa+√दिश्diś (6 तुदादिtudādi U)घञ्ghañउपदेशupadeśa-अaरामःrāmaḥ menseñanzaसतिsati7/1√अस्as (2 अदादिadādi P)शतृśatṛसत्sat-त्tपचत्pacat mhabiendoअन्यतरविषयःanyataraviṣayaḥ1/1अन्यतरविषयanyataraviṣaya-अaरामःrāmaḥ m[अन्यतरः विषयः यस्य सःanyataraḥ viṣayaḥ yasya saḥ] BVsobre uno solo de los dosएवeva0soloप्रश्नःpraśnaḥ1/1√प्रच्छ्pracch (6 तुदादिtudādi P)नङ्naṅप्रश्नpraśna-अaरामःrāmaḥ mla preguntaस्यात्syātIII/1√अस्as (2 अदादिadādi P)विधिलिङ्vidhiliṅकर्तरिkartarisería
Segmento 25 — avataraṇikā (25): el ejemplo del médico
न हि पित्तna hi pitta-प्रशमनार्थिनो वैद्येन मधुरं शीतं च भोक्तव्यमित्युपदिष्टे तयोरन्यतरत् पित्तpraśamanārthino vaidyena madhuraṃ śītaṃ ca bhoktavyamityupadiṣṭe tayoranyatarat pitta-प्रशमनpraśamana-कारणं ब्रूहीति प्रश्नः सम्भवति।।kāraṇaṃ brūhīti praśnaḥ sambhavati | |
Pues, cuando el médico ha prescrito a quien busca calmar la bilis que tome alimentos dulces y frescos, no cabe la pregunta: «Dime cuál de los dos calma la bilis».
Análisis palabra por palabra
नna0noहिhi0puesपित्तप्रशमनार्थिनःpittapraśamanārthinaḥ6/1अर्थartha+इनिini (taddhita)पित्तप्रशमनार्थिन्pittapraśamanārthin-इन्inयोगिन्yogin m[पित्तप्रशमनस्य अर्थीpittapraśamanasya arthī] षष्ठीṣaṣṭhī-TPde quien busca calmar la bilisवैद्येनvaidyena3/1विद्याvidyā+अण्aṇ (taddhita)वैद्यvaidya-अaरामःrāmaḥ mpor el médicoमधुरम्madhuram1/1मधुरmadhura-अaफलम्phalam nlo dulceशीतम्śītam1/1√श्यैśyai (1 भ्वादिbhvādi A)क्तktaशीतśīta-अaफलम्phalam nlo frescoचca0yभोक्तव्यम्bhoktavyam1/1√भुज्bhuj (7 रुधादिrudhādi P)तव्यtavyaभोक्तव्यbhoktavya-अaफलम्phalam nha de tomarseइतिiti0(que)उपदिष्टेupadiṣṭe7/1उपupa+√दिश्diś (6 तुदादिtudādi U)क्तktaउपदिष्टupadiṣṭa-अaफलम्phalam nhabiendo sido prescritoतयोःtayoḥ6/2तद्tad nde esos dosअन्यतरत्anyatarat2/1अन्यतरanyatara ncuálपित्तप्रशमनकारणम्pittapraśamanakāraṇam2/1पित्तप्रशमनकारणpittapraśamanakāraṇa-अaफलम्phalam n[पित्तप्रशमनस्य कारणम्pittapraśamanasya kāraṇam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPcalma la bilisब्रूहिbrūhiII/1√ब्रूbrū (2 अदादिadādi U)लोट्loṭकर्तरिkartaridimeइतिiti0(así)प्रश्नःpraśnaḥ1/1√प्रच्छ्pracch (6 तुदादिtudādi P)नङ्naṅप्रश्नpraśna-अaरामःrāmaḥ mla preguntaसम्भवतिsambhavatiIII/1सम्sam+√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartaricabe
Segmento 26 — avataraṇikā (26): si Arjuna no hubiera entendido, la respuesta habría sido otra
अथ अर्जुनस्य भगवदुक्तatha arjunasya bhagavadukta-वचनार्थvacanārtha-विवेकानवधारणvivekānavadhāraṇa-निमित्तः प्रश्नः कल्पयेत् तथापि भगवता प्रश्नानुरूपं प्रतिवचनं देयं मया बुद्धिकर्मणोः समुच्चय उक्तःnimittaḥ praśnaḥ kalpayet tathāpi bhagavatā praśnānurūpaṃ prativacanaṃ deyaṃ mayā buddhikarmaṇoḥ samuccaya uktaḥ, किमर्थमित्थं त्वं भ्रान्तोऽसि इतिkimarthamitthaṃ tvaṃ bhrānto'si iti,
Y si se supusiera que la pregunta de Arjuna se debió a que no captó con discernimiento el sentido de las palabras dichas por el Señor, aun así el Señor habría tenido que dar una respuesta conforme a la pregunta: «Yo enseñé la combinación del conocimiento y la acción; ¿por qué estás así confundido?».
Análisis palabra por palabra
अथatha0y siअर्जुनस्यarjunasya6/1अर्जुनarjuna-अaरामःrāmaḥ mde Arjunaभगवदुक्तवचनार्थविवेकानवधारणनिमित्तःbhagavaduktavacanārthavivekānavadhāraṇanimittaḥ1/1भगवदुक्तवचनार्थविवेकानवधारणनिमित्तbhagavaduktavacanārthavivekānavadhāraṇanimitta-अaरामःrāmaḥ m[भगवता उक्तानां वचनानाम् अर्थस्य विवेकेन अनवधारणं निमित्तं यस्य सःbhagavatā uktānāṃ vacanānām arthasya vivekena anavadhāraṇaṃ nimittaṃ yasya saḥ] BVdebida a no captar con discernimiento el sentido de las palabras dichas por el Señorप्रश्नःpraśnaḥ1/1√प्रच्छ्pracch (6 तुदादिtudādi P)नङ्naṅप्रश्नpraśna-अaरामःrāmaḥ mla preguntaकल्पयेत्kalpayetIII/1√कृप्kṛp (1 भ्वादिbhvādi A)णिच्ṇicविधिलिङ्vidhiliṅकर्तरिkartari[uno] supusieraतथाtathā0तद्tad+थाल्thāl (taddhita)asíअपिapi0aunभगवताbhagavatā3/1भगवत्bhagavat-त्tभगवत्bhagavat mpor el Señorप्रश्नानुरूपम्praśnānurūpam1/1प्रश्नानुरूपpraśnānurūpa-अaफलम्phalam n[प्रश्नस्य अनुरूपम्praśnasya anurūpam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPconforme a la preguntaप्रतिवचनम्prativacanam1/1प्रतिprati+√वच्vac (2 अदादिadādi P)ल्युट्lyuṭप्रतिवचनprativacana-अaफलम्phalam nuna respuestaदेयम्deyam1/1√दाdā (3 जुहोत्यादिjuhotyādi U)यत्yatदेयdeya-अaफलम्phalam nhabría de darseमयाmayā3/1अस्मद्asmadpor míबुद्धिकर्मणोःbuddhikarmaṇoḥ6/2बुद्धिकर्मन्buddhikarman-न्nनामnāma n[बुद्धिः च कर्म चbuddhiḥ ca karma ca] DVdel conocimiento y la acciónसमुच्चयःsamuccayaḥ1/1सम्sam+उत्ut+√चिci (5 स्वादिsvādi U)अच्acसमुच्चयsamuccaya-अaरामःrāmaḥ mla combinaciónउक्तःuktaḥ1/1√वच्vac (2 अदादिadādi P)क्तktaउक्तukta-अaरामःrāmaḥ mfue enseñadaकिमर्थम्kimartham0¿por qué?इत्थम्ittham0इदम्idam+थमुthamu (taddhita)asíत्वम्tvam1/1युष्मद्yuṣmadtúभ्रान्तःbhrāntaḥ1/1√भ्रम्bhram (4 दिवादिdivādi P)क्तktaभ्रान्तbhrānta-अaरामःrāmaḥ mconfundidoअसिasiII/1√अस्as (2 अदादिadādi P)लट्laṭकर्तरिkartariestásइतिiti0(así)
Segmento 27 — avataraṇikā (27): no cabía responder con otra cosa (3.3)
न तु पुनः प्रतिवचनमननुरूपं पृष्टादन्यदेवna tu punaḥ prativacanamananurūpaṃ pṛṣṭādanyadeva “द्वे निष्ठे मया पुरा प्रोक्तेdve niṣṭhe mayā purā prokte” इति वक्तुं युक्तम्।।iti vaktuṃ yuktam | |
Pero no sería apropiado dar una respuesta que no se ajusta [a la pregunta], distinta de lo preguntado: «Antiguamente proclamé yo dos dedicaciones» [Gī. 3.3].
Análisis palabra por palabra
नna0noतुtu0peroपुनःpunaḥ0en cambioप्रतिवचनम्prativacanam1/1प्रतिprati+√वच्vac (2 अदादिadādi P)ल्युट्lyuṭप्रतिवचनprativacana-अaफलम्phalam nuna respuestaअननुरूपम्ananurūpam1/1अननुरूपananurūpa-अaफलम्phalam n[न अनुरूपम्na anurūpam] नञ्nañ-TPque no se ajustaपृष्टात्pṛṣṭāt5/1√प्रच्छ्pracch (6 तुदादिtudādi P)क्तktaपृष्टpṛṣṭa-अaफलम्phalam nde lo preguntadoअन्यत्anyat1/1अन्यanya ndistintaएवeva0(del todo)द्वेdve1/2द्विdvi fdosनिष्ठेniṣṭhe1/2निni+√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)अङ्aṅ + टाप्ṭāpनिष्ठाniṣṭhā-आāसीताsītā fdedicacionesमयाmayā3/1अस्मद्asmadpor míपुराpurā0antiguamenteप्रोक्तेprokte1/2प्रpra+√वच्vac (2 अदादिadādi P)क्तktaप्रोक्ताproktā-आāसीताsītā ffueron proclamadasइतिiti0asíवक्तुम्vaktum0√वच्vac (2 अदादिadādi P)तुमुन्tumundecirयुक्तम्yuktam1/1√युज्yuj (7 रुधादिrudhādi U)क्तktaयुक्तyukta-अaफलम्phalam napropiado
Segmento 28 — avataraṇikā (28): tampoco vale combinar el conocimiento solo con la acción smārta
नापि स्मार्त्तेनैव कर्मणा बुद्धेः समुच्चयेऽभिप्रेते विभागnāpi smārttenaiva karmaṇā buddheḥ samuccaye'bhiprete vibhāga-वचनादि सर्वमुपपन्नं स्यात्। किञ्च क्षत्रियस्य युद्धं स्मार्त्तं कर्म स्वधर्ममिति जानतःvacanādi sarvamupapannaṃ syāt | kiñca kṣatriyasya yuddhaṃ smārttaṃ karma svadharmamiti jānataḥ “तत्किं कर्मणि घोरे मां नियोजयसिtatkiṃ karmaṇi ghore māṃ niyojayasi” (गी ३gī 3.१1) इत्युपालम्भोऽनुपपन्नः।ityupālambho'nupapannaḥ |
Tampoco, si se pretendiera la combinación del conocimiento solo con la acción smārta, tendría coherencia todo lo dicho, la enunciación de la distinción, etc. Además, a quien sabía que la guerra, acción smārta, es el propio deber del kṣatriya, no le cuadraría el reproche: «¿Por qué, entonces, me empleas en una acción terrible?» (Gī. 3.1).
Análisis palabra por palabra
नna0noअपिapi0tampocoस्मार्त्तेनsmārttena3/1स्मृतिsmṛti+अण्aṇ (taddhita)स्मार्त्तsmārtta-अaफलम्phalam nsmārtaएवeva0soloकर्मणाkarmaṇā3/1कर्मन्karman-न्nनामnāma ncon la acciónबुद्धेःbuddheḥ6/1√बुध्budh (4 दिवादिdivādi A)क्तिन्ktinबुद्धिbuddhi-इiमतिmati fdel conocimientoसमुच्चयेsamuccaye7/1सम्sam+उत्ut+√चिci (5 स्वादिsvādi U)अच्acसमुच्चयsamuccaya-अaरामःrāmaḥ mla combinaciónअभिप्रेतेabhiprete7/1अभिabhi+प्रpra+√इi (2 अदादिadādi P)क्तktaअभिप्रेतabhipreta-अaरामःrāmaḥ msi se pretendieraविभागवचनादिvibhāgavacanādi1/1विभागवचनादिvibhāgavacanādi-इiवारिvāri n[विभागवचनम् आदिः यस्य तत्vibhāgavacanam ādiḥ yasya tat] BVla enunciación de la distinción, etc.सर्वम्sarvam1/1सर्वsarva ntodoउपपन्नम्upapannam1/1उपupa+√पद्pad (4 दिवादिdivādi A)क्तktaउपपन्नupapanna-अaफलम्phalam ncoherenteस्यात्syātIII/1√अस्as (2 अदादिadādi P)विधिलिङ्vidhiliṅकर्तरिkartariseríaकिञ्चkiñca0ademásक्षत्रियस्यkṣatriyasya6/1क्षत्रkṣatra+घgha (taddhita)क्षत्रियkṣatriya-अaरामःrāmaḥ mdel kṣatriyaयुद्धम्yuddham2/1√युध्yudh (4 दिवादिdivādi A)क्तktaयुद्धyuddha-अaफलम्phalam nla guerraस्मार्त्तम्smārttam2/1स्मृतिsmṛti+अण्aṇ (taddhita)स्मार्त्तsmārtta-अaफलम्phalam nsmārtaकर्मkarma2/1कर्मन्karman-न्nनामnāma nacciónस्वधर्मम्svadharmam2/1स्वधर्मsvadharma-अaरामःrāmaḥ m[स्वस्य धर्मःsvasya dharmaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPel propio deberइतिiti0(que es)जानतःjānataḥ6/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)शतृśatṛजानत्jānat-त्tपचत्pacat mde quien sabeतत्tat0entoncesकिम्kim0¿por qué?कर्मणिkarmaṇi7/1कर्मन्karman-न्nनामnāma nen una acciónघोरेghore7/1घोरghora-अaफलम्phalam nterribleमाम्mām2/1अस्मद्asmadmeनियोजयसिniyojayasiII/1निni+√युज्yuj (7 रुधादिrudhādi U)णिच्ṇicलट्laṭकर्तरिkartariempleasइतिiti0asíउपालम्भःupālambhaḥ1/1उपupa+आā+√लभ्labh (1 भ्वादिbhvādi A)घञ्ghañउपालम्भupālambha-अaरामःrāmaḥ mel reprocheअनुपपन्नःanupapannaḥ1/1उपupa+√पद्pad (4 दिवादिdivādi A)क्तktaअनुपपन्नanupapanna-अaरामःrāmaḥ m[न उपपन्नःna upapannaḥ] नञ्nañ-TPno cuadraría
Segmento 29 — avataraṇikā (29): conclusión: en la Gītā nadie puede mostrar tal combinación
तस्माद् गीताशास्त्रे ईषन्मात्रेणापि श्रौतेन स्मार्त्तेन वा कर्मणा आत्मज्ञानस्य समुच्चयो न केनचिद् दर्शयितुं शक्यः।।tasmād gītāśāstre īṣanmātreṇāpi śrautena smārttena vā karmaṇā ātmajñānasya samuccayo na kenacid darśayituṃ śakyaḥ | |
Por tanto, en el śāstra de la Gītā nadie puede mostrar ni en la más mínima medida una combinación del conocimiento del Ser con la acción, sea śrauta o smārta.
Análisis palabra por palabra
तस्मात्tasmāt5/1तद्tad npor tantoगीताशास्त्रेgītāśāstre7/1गीताशास्त्रgītāśāstra-अaफलम्phalam n[गीता एव शास्त्रम्gītā eva śāstram] KDen el śāstra de la Gītāईषन्मात्रेणīṣanmātreṇa3/1ईषन्मात्रīṣanmātra-अaफलम्phalam n[ईषत् मात्रा यस्य तत्īṣat mātrā yasya tat] BVen la más mínima medidaअपिapi0ni siquieraश्रौतेनśrautena3/1श्रुतिśruti+अण्aṇ (taddhita)श्रौतśrauta-अaफलम्phalam nśrautaस्मार्त्तेनsmārttena3/1स्मृतिsmṛti+अण्aṇ (taddhita)स्मार्त्तsmārtta-अaफलम्phalam nsmārtaवाvā0oकर्मणाkarmaṇā3/1कर्मन्karman-न्nनामnāma ncon la acciónआत्मज्ञानस्यātmajñānasya6/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)ल्युट्lyuṭआत्मज्ञानātmajñāna-अaफलम्phalam n[आत्मनः ज्ञानम्ātmanaḥ jñānam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPdel conocimiento del Serसमुच्चयःsamuccayaḥ1/1सम्sam+उत्ut+√चिci (5 स्वादिsvādi U)अच्acसमुच्चयsamuccaya-अaरामःrāmaḥ mla combinaciónनna0noकेनचित्kenacit3/1किम्kim mचित्citpor nadieदर्शयितुम्darśayitum0√दृश्dṛś (1 भ्वादिbhvādi P)णिच्ṇic + तुमुन्tumunmostrarशक्यःśakyaḥ1/1√शक्śak (5 स्वादिsvādi P)यत्yatशक्यśakya-अaरामःrāmaḥ mpuede
Segmento 30 — avataraṇikā (30): el sabio que ha alcanzado el conocimiento
यस्य त्वज्ञानाद्रागादिyasya tvajñānādrāgādi-दोषतो वा कर्मणि प्रवृत्तस्य यज्ञेन दानेन तपसा वा विशुद्धdoṣato vā karmaṇi pravṛttasya yajñena dānena tapasā vā viśuddha-सत्त्वस्य ज्ञानमुत्पन्नं परमार्थsattvasya jñānamutpannaṃ paramārtha-तत्त्वtattva-विषयम् एकमेवेदं सर्वं ब्रह्माकर्तृ च इतिviṣayam ekamevedaṃ sarvaṃ brahmākartṛ ca iti,
Pero hay quien se dedicó a la acción por ignorancia o por defectos como el apego, y cuya mente se purificó por el sacrificio, la dádiva o la austeridad; en él surgió el conocimiento que tiene por objeto la realidad suprema: «Todo esto es solo Brahman, uno, y no es agente».
Análisis palabra por palabra
यस्यyasya6/1यद्yad mde aquelतुtu0peroअज्ञानात्ajñānāt5/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)ल्युट्lyuṭअज्ञानajñāna-अaफलम्phalam n[न ज्ञानम्na jñānam] नञ्nañ-TPpor ignoranciaरागादिदोषतःrāgādidoṣataḥ0रागादिदोषrāgādidoṣa+तसिल्tasil (taddhita)[रागादयः दोषाःrāgādayaḥ doṣāḥ] KDpor defectos como el apegoवाvā0oकर्मणिkarmaṇi7/1कर्मन्karman-न्nनामnāma na la acciónप्रवृत्तस्यpravṛttasya6/1प्रpra+√वृत्vṛt (1 भ्वादिbhvādi A)क्तktaप्रवृत्तpravṛtta-अaरामःrāmaḥ mdedicadoयज्ञेनyajñena3/1√यज्yaj (1 भ्वादिbhvādi U)नङ्naṅयज्ञyajña-अaरामःrāmaḥ mpor el sacrificioदानेनdānena3/1√दाdā (3 जुहोत्यादिjuhotyādi U)ल्युट्lyuṭदानdāna-अaफलम्phalam nla dádivaतपसाtapasā3/1तपस्tapas-स्sमनस्manas nla austeridadवाvā0oविशुद्धसत्त्वस्यviśuddhasattvasya6/1विशुद्धसत्त्वviśuddhasattva-अaरामःrāmaḥ m[विशुद्धं सत्त्वं यस्य सःviśuddhaṃ sattvaṃ yasya saḥ] BVcuya mente se purificóज्ञानम्jñānam1/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)ल्युट्lyuṭज्ञानjñāna-अaफलम्phalam nel conocimientoउत्पन्नम्utpannam1/1उत्ut+√पद्pad (4 दिवादिdivādi A)क्तktaउत्पन्नutpanna-अaफलम्phalam nsurgióपरमार्थतत्त्वविषयम्paramārthatattvaviṣayam1/1परमार्थतत्त्वविषयparamārthatattvaviṣaya-अaफलम्phalam n[परमार्थतत्त्वं विषयः यस्य तत्paramārthatattvaṃ viṣayaḥ yasya tat] BVque tiene por objeto la realidad supremaएकम्ekam1/1एकeka nunoएवeva0soloइदम्idam1/1इदम्idam nestoसर्वम्sarvam1/1सर्वsarva ntodoब्रह्मbrahma1/1ब्रह्मन्brahman-न्nनामnāma nes Brahmanअकर्तृakartṛ1/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)तृच्tṛcअकर्तृakartṛ-ऋṛदातृdātṛ n[न कर्तृna kartṛ] नञ्nañ-TPno agenteचca0yइतिiti0(así)
Segmento 31 — avataraṇikā (31): su actividad aparente no es acción que se combine con el conocimiento
तस्य कर्मणि कर्मप्रयोजने च निवृत्तेऽपि लोकtasya karmaṇi karmaprayojane ca nivṛtte'pi loka-सङ्ग्रहार्थं यत्नपूर्वं यथा प्रवृत्तः तथैव कर्मणि प्रवृत्तस्य यत्प्रवृत्तिsaṅgrahārthaṃ yatnapūrvaṃ yathā pravṛttaḥ tathaiva karmaṇi pravṛttasya yatpravṛtti-रूपं दृश्यते न तत्कर्मrūpaṃ dṛśyate na tatkarma, येन बुद्धेः समुच्चयः स्यात्।yena buddheḥ samuccayaḥ syāt |
Para él han cesado la acción y el propósito de la acción; aun así, por el bien del mundo, sigue dedicado a la acción con el mismo esmero con que lo estaba antes. Lo que en él se ve con forma de actividad no es acción con la que se combine el conocimiento.
Análisis palabra por palabra
तस्यtasya6/1तद्tad mpara élकर्मणिkarmaṇi7/1कर्मन्karman-न्nनामnāma nla acciónकर्मप्रयोजनेkarmaprayojane7/1कर्मप्रयोजनkarmaprayojana-अaफलम्phalam n[कर्मणः प्रयोजनम्karmaṇaḥ prayojanam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPel propósito de la acciónचca0yनिवृत्तेnivṛtte7/1निni+√वृत्vṛt (1 भ्वादिbhvādi A)क्तktaनिवृत्तnivṛtta-अaफलम्phalam nhabiendo cesadoअपिapi0aunqueलोकसङ्ग्रहार्थम्lokasaṅgrahārtham0[लोकसङ्ग्रहायlokasaṅgrahāya] चतुर्थीcaturthī-TPpor el bien del mundoयत्नपूर्वम्yatnapūrvam0[यत्नः पूर्वः यस्मिन् कर्मणिyatnaḥ pūrvaḥ yasmin karmaṇi] BVcon esmeroयथाyathā0comoप्रवृत्तःpravṛttaḥ1/1प्रpra+√वृत्vṛt (1 भ्वादिbhvādi A)क्तktaप्रवृत्तpravṛtta-अaरामःrāmaḥ m[estaba] dedicadoतथाtathā0तद्tad+थाल्thāl (taddhita)asíएवeva0mismoकर्मणिkarmaṇi7/1कर्मन्karman-न्nनामnāma na la acciónप्रवृत्तस्यpravṛttasya6/1प्रpra+√वृत्vṛt (1 भ्वादिbhvādi A)क्तktaप्रवृत्तpravṛtta-अaरामःrāmaḥ mdel que está dedicadoयत्yat1/1यद्yad nlo queप्रवृत्तिरूपम्pravṛttirūpam1/1प्रवृत्तिरूपpravṛttirūpa-अaफलम्phalam n[प्रवृत्तिः रूपं यस्य तत्pravṛttiḥ rūpaṃ yasya tat] BVcon forma de actividadदृश्यतेdṛśyateIII/1√दृश्dṛś (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्मणिkarmaṇise veनna0noतत्tat1/1तद्tad nesoकर्मkarma1/1कर्मन्karman-न्nनामnāma nes acciónयेनyena3/1यद्yad ncon la cualबुद्धेःbuddheḥ6/1√बुध्budh (4 दिवादिdivādi A)क्तिन्ktinबुद्धिbuddhi-इiमतिmati fdel conocimientoसमुच्चयःsamuccayaḥ1/1सम्sam+उत्ut+√चिci (5 स्वादिsvādi U)अच्acसमुच्चयsamuccaya-अaरामःrāmaḥ mla combinaciónस्यात्syātIII/1√अस्as (2 अदादिadādi P)विधिलिङ्vidhiliṅकर्तरिkartarise diera
Segmento 32 — avataraṇikā (32): como la actividad guerrera de Vāsudeva
यथा भगवतो वासुदेवस्य क्षात्रyathā bhagavato vāsudevasya kṣātra-कर्मkarma-चेष्टितं न ज्ञानेन समुच्चीयते पुरुषार्थceṣṭitaṃ na jñānena samuccīyate puruṣārtha-सिद्धये तद्वत् तत्फलाभिसन्धिsiddhaye tadvat tatphalābhisandhi-अहङ्काराभावस्य तुल्यत्वाद् विदुषः। तत्त्ववित्तु नाहं करोमि इति मन्यतेahaṅkārābhāvasya tulyatvād viduṣaḥ | tattvavittu nāhaṃ karomi iti manyate, न च तत्फलमभिसन्धत्ते।na ca tatphalamabhisandhatte |
Así como la actuación del Señor Vāsudeva en la acción del kṣatriya no se combina con el conocimiento para lograr la meta humana, lo mismo ocurre con el sabio, porque en él se da igualmente la ausencia de intención de fruto y de sentido del yo. El conocedor de la verdad piensa «yo no hago», y no busca el fruto de ello.
Análisis palabra por palabra
यथाyathā0así comoभगवतःbhagavataḥ6/1भगवत्bhagavat-त्tभगवत्bhagavat mdel Señorवासुदेवस्यvāsudevasya6/1वसुदेवvasudeva+अण्aṇ (taddhita, अपत्यapatya)वासुदेवvāsudeva-अaरामःrāmaḥ mVāsudevaक्षात्रकर्मचेष्टितम्kṣātrakarmaceṣṭitam1/1√चेष्ट्ceṣṭ (1 भ्वादिbhvādi A)क्तktaक्षात्रकर्मचेष्टितkṣātrakarmaceṣṭita-अaफलम्phalam n[क्षात्रकर्मणि चेष्टितम्kṣātrakarmaṇi ceṣṭitam] सप्तमीsaptamī-TPla actuación en la acción del kṣatriyaनna0noज्ञानेनjñānena3/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)ल्युट्lyuṭज्ञानjñāna-अaफलम्phalam ncon el conocimientoसमुच्चीयतेsamuccīyateIII/1सम्sam+उत्ut+√चिci (5 स्वादिsvādi U)लट्laṭकर्मणिkarmaṇise combinaपुरुषार्थसिद्धयेpuruṣārthasiddhaye4/1√सिध्sidh (4 दिवादिdivādi P)क्तिन्ktinपुरुषार्थसिद्धिpuruṣārthasiddhi-इiमतिmati f[पुरुषार्थस्य सिद्धिःpuruṣārthasya siddhiḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPpara lograr la meta humanaतद्वत्tadvat0तद्tad+वतिvati (taddhita)lo mismoतत्फलाभिसन्धिtatphalābhisandhi-अहङ्काराभावस्यahaṅkārābhāvasya6/1तत्फलाभिसन्ध्यहङ्काराभावtatphalābhisandhyahaṅkārābhāva-अaरामःrāmaḥ m[तत्फलाभिसन्धेः अहङ्कारस्य च अभावःtatphalābhisandheḥ ahaṅkārasya ca abhāvaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPde la ausencia de intención de fruto y de sentido del yoतुल्यत्वात्tulyatvāt5/1तुल्यtulya+त्वtva (taddhita)तुल्यत्वtulyatva-अaफलम्phalam npor darse igualmenteविदुषःviduṣaḥ6/1√विद्vid (2 अदादिadādi P)क्वसुkvasuविद्वस्vidvas-स्sविद्वस्vidvas men el sabioतत्त्ववित्tattvavit1/1√विद्vid (2 अदादिadādi P)क्विप्kvipतत्त्वविद्tattvavid-द्dसुहृद्suhṛd m[तत्त्वं वेत्तिtattvaṃ vetti] उपपदupapada-TPel conocedor de la verdadतुtu0(en efecto)नna0noअहम्aham1/1अस्मद्asmadyoकरोमिkaromiI/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)लट्laṭकर्तरिkartarihagoइतिiti0asíमन्यतेmanyateIII/1√मन्man (4 दिवादिdivādi A)लट्laṭकर्तरिkartaripiensaनna0noचca0yतत्फलम्tatphalam2/1तत्फलtatphala-अaफलम्phalam n[तस्य फलम्tasya phalam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPel fruto de elloअभिसन्धत्तेabhisandhatteIII/1अभिabhi+सम्sam+√धाdhā (3 जुहोत्यादिjuhotyādi U)लट्laṭकर्तरिkartaribusca
Segmento 33 — avataraṇikā (33): el ejemplo del agnihotra cuyo deseo se ha perdido
यथा च स्वर्गादिyathā ca svargādi-कामार्थिनः अग्निहोत्रादिkāmārthinaḥ agnihotrādi-कर्मkarma-साधनानुष्ठानाय आहिताग्नेः काम्ये एवाग्निहोत्रादौ प्रवृत्तस्य सामिकृते विनष्टेऽपि कामे तदेवाग्निहोत्राद्यनुष्ठितेऽपि न तत् काम्यमग्निहोत्रादि भवति।sādhanānuṣṭhānāya āhitāgneḥ kāmye evāgnihotrādau pravṛttasya sāmikṛte vinaṣṭe'pi kāme tadevāgnihotrādyanuṣṭhite'pi na tat kāmyamagnihotrādi bhavati |
Y es como el que busca el cielo u otro objeto de deseo e instala los fuegos para practicar el medio que es la acción del agnihotra, etc., y emprende el agnihotra como rito motivado por el deseo: si, hecho a medias, el deseo desaparece, aunque se realice ese mismo agnihotra, ese agnihotra ya no es un rito motivado por el deseo.
Análisis palabra por palabra
यथाyathā0comoचca0yस्वर्गादिकामार्थिनःsvargādikāmārthinaḥ6/1अर्थartha+इनिini (taddhita)स्वर्गादिकामार्थिन्svargādikāmārthin-इन्inयोगिन्yogin m[स्वर्गादिकामस्य अर्थीsvargādikāmasya arthī] षष्ठीṣaṣṭhī-TPdel que busca el cielo u otro objeto de deseoअग्निहोत्रादिकर्मसाधनानुष्ठानायagnihotrādikarmasādhanānuṣṭhānāya4/1अनुanu+√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)ल्युट्lyuṭअग्निहोत्रादिकर्मसाधनानुष्ठानagnihotrādikarmasādhanānuṣṭhāna-अaफलम्phalam n[अग्निहोत्रादिकर्मणः साधनस्य अनुष्ठानम्agnihotrādikarmaṇaḥ sādhanasya anuṣṭhānam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPpara practicar el medio que es la acción del agnihotra, etc.आहिताग्नेःāhitāgneḥ6/1आहिताग्निāhitāgni-इiहरिःhariḥ m[आहितः अग्निः येन सःāhitaḥ agniḥ yena saḥ] BVque ha instalado los fuegosकाम्येkāmye7/1√कम्kam (1 भ्वादिbhvādi A)णिङ्ṇiṅ + यत्yatकाम्यkāmya-अaरामःrāmaḥ mmotivado por el deseoएवeva0precisamenteअग्निहोत्रादौagnihotrādau7/1अग्निहोत्रादिagnihotrādi-इiहरिःhariḥ m[अग्निहोत्रम् आदिः यस्य सःagnihotram ādiḥ yasya saḥ] BVen el agnihotra, etc.प्रवृत्तस्यpravṛttasya6/1प्रpra+√वृत्vṛt (1 भ्वादिbhvādi A)क्तktaप्रवृत्तpravṛtta-अaरामःrāmaḥ mque ha emprendidoसामिकृतेsāmikṛte7/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)क्तktaसामिकृतsāmikṛta-अaफलम्phalam n[सामि कृतम्sāmi kṛtam] सुप्सुपाsupsupāhecho a mediasविनष्टेvinaṣṭe7/1विvi+√नश्naś (4 दिवादिdivādi P)क्तktaविनष्टvinaṣṭa-अaरामःrāmaḥ mdesaparecidoअपिapi0aunqueकामेkāme7/1√कम्kam (1 भ्वादिbhvādi A)घञ्ghañकामkāma-अaरामःrāmaḥ mel deseoतत्tat1/1तद्tad neseएवeva0mismoअग्निहोत्रादिagnihotrādi1/1अग्निहोत्रादिagnihotrādi-इiवारिvāri n[अग्निहोत्रम् आदिः यस्य तत्agnihotram ādiḥ yasya tat] BVagnihotra, etc.अनुष्ठितेanuṣṭhite7/1अनुanu+√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)क्तktaअनुष्ठितanuṣṭhita-अaफलम्phalam nrealizadoअपिapi0aunqueनna0noतत्tat1/1तद्tad neseकाम्यम्kāmyam1/1√कम्kam (1 भ्वादिbhvādi A)णिङ्ṇiṅ + यत्yatकाम्यkāmya-अaफलम्phalam nmotivado por el deseoअग्निहोत्रादिagnihotrādi1/1अग्निहोत्रादिagnihotrādi-इiवारिvāri n[अग्निहोत्रम् आदिः यस्य तत्agnihotram ādiḥ yasya tat] BVagnihotra, etc.भवतिbhavatiIII/1√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartaries
Segmento 34 — avataraṇikā (34): así lo muestra el Señor (5.7, 13.31)
तथा च दर्शयति भगवान्tathā ca darśayati bhagavān “कुर्वन्नपिkurvannapi” (गी ५gī 5.७7), “न करोति न लिप्यतेna karoti na lipyate” (गी १३gī 13.३१31) इति तत्र तत्र।।iti tatra tatra | |
Y así lo muestra el Señor en distintos lugares: «aun actuando…» (Gī. 5.7), «no actúa ni se mancha» (Gī. 13.31).
Análisis palabra por palabra
तथाtathā0तद्tad+थाल्thāl (taddhita)asíचca0yदर्शयतिdarśayatiIII/1√दृश्dṛś (1 भ्वादिbhvādi P)णिच्ṇicलट्laṭकर्तरिkartarimuestraभगवान्bhagavān1/1भगbhaga+मतुप्matup (taddhita)भगवत्bhagavat-त्tभगवत्bhagavat mel Señorकुर्वन्kurvan1/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)शतृśatṛकुर्वत्kurvat-त्tपचत्pacat mactuandoअपिapi0aunनna0noकरोतिkarotiIII/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)लट्laṭकर्तरिkartariactúaनna0niलिप्यतेlipyateIII/1√लिप्lip (6 तुदादिtudādi U)लट्laṭकर्मणिkarmaṇise manchaइतिiti0asíतत्रtatra0तद्tad+त्रल्tral (taddhita)en un lugarतत्रtatra0तद्tad+त्रल्tral (taddhita)y en otro
Segmento 35 — avataraṇikā (35): cómo entender «Janaka y otros alcanzaron la perfección por la acción»
यच्चyacca “पूर्वैः पूर्वतरं कृतम्pūrvaiḥ pūrvataraṃ kṛtam” (गी ४gī 4.१५15) “कर्मणैव हि संसिद्धिमास्थिता जनकादयःkarmaṇaiva hi saṃsiddhimāsthitā janakādayaḥ” (गी ३gī 3.२०20) इतिiti, तत्तु प्रविभज्य विज्ञेयम्। तत्कथम्tattu pravibhajya vijñeyam | tatkatham?
Y lo que se dice en «lo que hicieron los antiguos en tiempos aún más antiguos» (Gī. 4.15) y «Janaka y otros alcanzaron la perfección por la acción» (Gī. 3.20) ha de entenderse distinguiendo [dos casos]. ¿Cómo?
Análisis palabra por palabra
यत्yat1/1यद्yad nlo queचca0yपूर्वैःpūrvaiḥ3/3पूर्वpūrva mpor los antiguosपूर्वतरम्pūrvataram0पूर्वpūrva+तरप्tarap (taddhita)en tiempos aún más antiguosकृतम्kṛtam1/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)क्तktaकृतkṛta-अaफलम्phalam nhechoकर्मणाkarmaṇā3/1कर्मन्karman-न्nनामnāma npor la acciónएवeva0precisamenteहिhi0en efectoसंसिद्धिम्saṃsiddhim2/1सम्sam+√सिध्sidh (4 दिवादिdivādi P)क्तिन्ktinसंसिद्धिsaṃsiddhi-इiमतिmati fla perfecciónआस्थिताःāsthitāḥ1/3आā+√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)क्तktaआस्थितāsthita-अaरामःrāmaḥ malcanzaronजनकादयःjanakādayaḥ1/3जनकादिjanakādi-इiहरिःhariḥ m[जनकः आदिः येषां तेjanakaḥ ādiḥ yeṣāṃ te] BVJanaka y otrosइतिiti0asíतत्tat1/1तद्tad nesoतुtu0en cambioप्रविभज्यpravibhajya0प्रpra+विvi+√भज्bhaj (1 भ्वादिbhvādi U)ल्यप्lyapdistinguiendoविज्ञेयम्vijñeyam1/1विvi+√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)यत्yatविज्ञेयvijñeya-अaफलम्phalam nha de entenderseतत्tat1/1तद्tad nesoकथम्katham0¿cómo?
Segmento 36 — avataraṇikā (36): primer caso: si eran conocedores de la verdad
यदि तावत् पूर्वे जनकादयः तत्त्वविदोऽपि प्रवृत्तकर्माणः स्युःyadi tāvat pūrve janakādayaḥ tattvavido'pi pravṛttakarmāṇaḥ syuḥ, ते लोकसङ्ग्रहार्थंte lokasaṅgrahārthaṃ “गुणा गुणेषु वर्त्तन्तेguṇā guṇeṣu varttante” (गी ३gī 3.२८28) इति ज्ञानेनैव संसिद्धिमास्थिताः। कर्मसंन्यासे प्राप्तेऽपि कर्मणा सहैव संसिद्धिमास्थिताःiti jñānenaiva saṃsiddhimāsthitāḥ | karmasaṃnyāse prāpte'pi karmaṇā sahaiva saṃsiddhimāsthitāḥ, न कर्मसंन्यासं कृतवन्त इत्येषोऽर्थः।na karmasaṃnyāsaṃ kṛtavanta ityeṣo'rthaḥ |
En primer lugar, si los antiguos, Janaka y otros, aun siendo conocedores de la verdad, siguieron entregados a la acción por el bien del mundo, alcanzaron la perfección solo por el conocimiento «las cualidades actúan sobre las cualidades» (Gī. 3.28). El sentido es este: aunque les correspondía la renuncia a la acción, alcanzaron la perfección sin dejar la acción; no hicieron la renuncia a la acción.
Análisis palabra por palabra
यदिyadi0siतावत्tāvat0en primer lugarपूर्वेpūrve1/3पूर्वpūrva mlos antiguosजनकादयःjanakādayaḥ1/3जनकादिjanakādi-इiहरिःhariḥ m[जनकः आदिः येषां तेjanakaḥ ādiḥ yeṣāṃ te] BVJanaka y otrosतत्त्वविदःtattvavidaḥ1/3√विद्vid (2 अदादिadādi P)क्विप्kvipतत्त्वविद्tattvavid-द्dसुहृद्suhṛd m[तत्त्वं विदन्तिtattvaṃ vidanti] उपपदupapada-TPconocedores de la verdadअपिapi0aun siendoप्रवृत्तकर्माणःpravṛttakarmāṇaḥ1/3प्रवृत्तकर्मन्pravṛttakarman-न्nआत्मन्ātman m[प्रवृत्तं कर्म येषां तेpravṛttaṃ karma yeṣāṃ te] BVentregados a la acciónस्युःsyuḥIII/3√अस्as (2 अदादिadādi P)विधिलिङ्vidhiliṅकर्तरिkartarifueronतेte1/3तद्tad mellosलोकसङ्ग्रहार्थम्lokasaṅgrahārtham0[लोकसङ्ग्रहायlokasaṅgrahāya] चतुर्थीcaturthī-TPpor el bien del mundoगुणाःguṇāḥ1/3गुणguṇa-अaरामःrāmaḥ mlas cualidadesगुणेषुguṇeṣu7/3गुणguṇa-अaरामःrāmaḥ msobre las cualidadesवर्त्तन्तेvarttanteIII/3√वृत्vṛt (1 भ्वादिbhvādi A)लट्laṭकर्तरिkartariactúanइतिiti0asíज्ञानेनjñānena3/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)ल्युट्lyuṭज्ञानjñāna-अaफलम्phalam npor el conocimientoएवeva0soloसंसिद्धिम्saṃsiddhim2/1सम्sam+√सिध्sidh (4 दिवादिdivādi P)क्तिन्ktinसंसिद्धिsaṃsiddhi-इiमतिmati fla perfecciónआस्थिताःāsthitāḥ1/3आā+√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)क्तktaआस्थितāsthita-अaरामःrāmaḥ malcanzaronकर्मसंन्यासेkarmasaṃnyāse7/1सम्sam+निni+√अस्as (4 दिवादिdivādi P)घञ्ghañकर्मसंन्यासkarmasaṃnyāsa-अaरामःrāmaḥ m[कर्मणां संन्यासःkarmaṇāṃ saṃnyāsaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPla renuncia a la acciónप्राप्तेprāpte7/1प्रpra+√आप्āp (5 स्वादिsvādi P)क्तktaप्राप्तprāpta-अaरामःrāmaḥ mcorrespondiéndolesअपिapi0aunqueकर्मणाkarmaṇā3/1कर्मन्karman-न्nनामnāma nla acciónसहsaha0conएवeva0precisamenteसंसिद्धिम्saṃsiddhim2/1सम्sam+√सिध्sidh (4 दिवादिdivādi P)क्तिन्ktinसंसिद्धिsaṃsiddhi-इiमतिmati fla perfecciónआस्थिताःāsthitāḥ1/3आā+√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)क्तktaआस्थितāsthita-अaरामःrāmaḥ malcanzaronनna0noकर्मसंन्यासम्karmasaṃnyāsam2/1सम्sam+निni+√अस्as (4 दिवादिdivādi P)घञ्ghañकर्मसंन्यासkarmasaṃnyāsa-अaरामःrāmaḥ m[कर्मणां संन्यासःkarmaṇāṃ saṃnyāsaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPla renuncia a la acciónकृतवन्तःkṛtavantaḥ1/3√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)क्तवतुktavatuकृतवत्kṛtavat-त्tभगवत्bhagavat mhicieronइतिiti0(así)एषःeṣaḥ1/1एतद्etad mesteअर्थःarthaḥ1/1अर्थartha-अaरामःrāmaḥ mes el sentido
Segmento 37 — avataraṇikā (37): segundo caso: si no lo eran, la perfección es la purificación de la mente
अथ न ते तत्त्वविदः ईश्वरatha na te tattvavidaḥ īśvara-समर्पितेन कर्मणा साधनभूतेन संसिद्धिं सत्त्वशुद्धिं ज्ञानोत्पत्तिsamarpitena karmaṇā sādhanabhūtena saṃsiddhiṃ sattvaśuddhiṃ jñānotpatti-लक्षणां वा संसिद्धिमास्थिता जनकादय इति व्याख्येयम्। एतमेवार्थं वक्ष्यति भगवान्lakṣaṇāṃ vā saṃsiddhimāsthitā janakādaya iti vyākhyeyam | etamevārthaṃ vakṣyati bhagavān “सत्त्वsattva-शुद्धये कर्म कुर्वन्तिśuddhaye karma kurvanti” (गी ५gī 5.११11) इति।iti |
Y si no eran conocedores de la verdad, ha de explicarse así: Janaka y otros alcanzaron, por la acción ofrecida al Señor (Īśvara), que es un medio, la perfección que es la purificación de la mente, o bien la perfección que consiste en el surgimiento del conocimiento. Este mismo sentido expondrá el Señor: «realizan la acción para purificar la mente» (Gī. 5.11).
Análisis palabra por palabra
अथatha0y siनna0noतेte1/3तद्tad mellosतत्त्वविदःtattvavidaḥ1/3√विद्vid (2 अदादिadādi P)क्विप्kvipतत्त्वविद्tattvavid-द्dसुहृद्suhṛd m[तत्त्वं विदन्तिtattvaṃ vidanti] उपपदupapada-TPeran conocedores de la verdadईश्वरसमर्पितेनīśvarasamarpitena3/1सम्sam+√ऋṛ (1 भ्वादिbhvādi P)णिच्ṇic + क्तktaईश्वरसमर्पितīśvarasamarpita-अaफलम्phalam n[ईश्वरे समर्पितम्īśvare samarpitam] सप्तमीsaptamī-TPofrecida al Señorकर्मणाkarmaṇā3/1कर्मन्karman-न्nनामnāma npor la acciónसाधनभूतेनsādhanabhūtena3/1√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)क्तktaसाधनभूतsādhanabhūta-अaफलम्phalam n[साधनं भूतम्sādhanaṃ bhūtam] KDque es un medioसंसिद्धिम्saṃsiddhim2/1सम्sam+√सिध्sidh (4 दिवादिdivādi P)क्तिन्ktinसंसिद्धिsaṃsiddhi-इiमतिmati fla perfecciónसत्त्वशुद्धिम्sattvaśuddhim2/1√शुध्śudh (4 दिवादिdivādi P)क्तिन्ktinसत्त्वशुद्धिsattvaśuddhi-इiमतिmati f[सत्त्वस्य शुद्धिःsattvasya śuddhiḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPque es la purificación de la menteज्ञानोत्पत्तिलक्षणाम्jñānotpattilakṣaṇām2/1ज्ञानोत्पत्तिलक्षणाjñānotpattilakṣaṇā-आāसीताsītā f[ज्ञानोत्पत्तिः लक्षणं यस्याः साjñānotpattiḥ lakṣaṇaṃ yasyāḥ sā] BVque consiste en el surgimiento del conocimientoवाvā0o bienसंसिद्धिम्saṃsiddhim2/1सम्sam+√सिध्sidh (4 दिवादिdivādi P)क्तिन्ktinसंसिद्धिsaṃsiddhi-इiमतिmati fla perfecciónआस्थिताःāsthitāḥ1/3आā+√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)क्तktaआस्थितāsthita-अaरामःrāmaḥ malcanzaronजनकादयःjanakādayaḥ1/3जनकादिjanakādi-इiहरिःhariḥ m[जनकः आदिः येषां तेjanakaḥ ādiḥ yeṣāṃ te] BVJanaka y otrosइतिiti0asíव्याख्येयम्vyākhyeyam1/1विvi+आā+√ख्याkhyā (2 अदादिadādi P)यत्yatव्याख्येयvyākhyeya-अaफलम्phalam nha de explicarseएतम्etam2/1एतद्etad mesteएवeva0mismoअर्थम्artham2/1अर्थartha-अaरामःrāmaḥ msentidoवक्ष्यतिvakṣyatiIII/1√वच्vac (2 अदादिadādi P)लृट्lṛṭकर्तरिkartariexpondráभगवान्bhagavān1/1भगbhaga+मतुप्matup (taddhita)भगवत्bhagavat-त्tभगवत्bhagavat mel Señorसत्त्वशुद्धयेsattvaśuddhaye4/1√शुध्śudh (4 दिवादिdivādi P)क्तिन्ktinसत्त्वशुद्धिsattvaśuddhi-इiमतिmati f[सत्त्वस्य शुद्धिःsattvasya śuddhiḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPpara purificar la menteकर्मkarma2/1कर्मन्karman-न्nनामnāma nla acciónकुर्वन्तिkurvantiIII/3√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)लट्laṭकर्तरिkartarirealizanइतिiti0así
Segmento 38 — avataraṇikā (38): de la perfección por la acción a la dedicación al conocimiento (18.46, 18.50)
“स्वकर्मणा तमभ्यर्च्य सिद्धिं विन्दति मानवःsvakarmaṇā tamabhyarcya siddhiṃ vindati mānavaḥ” (गी १८gī 18.४६46) इत्युक्त्वा सिद्धिं प्राप्तस्य च पुनर्ज्ञाननिष्ठां वक्ष्यतिityuktvā siddhiṃ prāptasya ca punarjñānaniṣṭhāṃ vakṣyati “सिद्धिं प्राप्तो यथा ब्रह्मsiddhiṃ prāpto yathā brahma” (गी १८gī 18.५०50) इत्यादिना।।ityādinā | |
Tras decir «adorándolo con su propia acción, el hombre alcanza la perfección» (Gī. 18.46), expondrá a continuación la dedicación al conocimiento para el que ha alcanzado la perfección, con palabras como «cómo el que ha alcanzado la perfección [alcanza] Brahman» (Gī. 18.50).
Análisis palabra por palabra
स्वकर्मणाsvakarmaṇā3/1स्वकर्मन्svakarman-न्nनामnāma n[स्वस्य कर्मsvasya karma] षष्ठीṣaṣṭhī-TPcon su propia acciónतम्tam2/1तद्tad ma Élअभ्यर्च्यabhyarcya0अभिabhi+√अर्च्arc (1 भ्वादिbhvādi P)ल्यप्lyapadorandoसिद्धिम्siddhim2/1√सिध्sidh (4 दिवादिdivādi P)क्तिन्ktinसिद्धिsiddhi-इiमतिmati fla perfecciónविन्दतिvindatiIII/1√विद्vid (6 तुदादिtudādi U)लट्laṭकर्तरिkartarialcanzaमानवःmānavaḥ1/1मनुmanu+अण्aṇ (taddhita)मानवmānava-अaरामःrāmaḥ mel hombreइतिiti0asíउक्त्वाuktvā0√वच्vac (2 अदादिadādi P)क्त्वाktvātras decirसिद्धिम्siddhim2/1√सिध्sidh (4 दिवादिdivādi P)क्तिन्ktinसिद्धिsiddhi-इiमतिmati fla perfecciónप्राप्तस्यprāptasya6/1प्रpra+√आप्āp (5 स्वादिsvādi P)क्तktaप्राप्तprāpta-अaरामःrāmaḥ mpara el que ha alcanzadoचca0yपुनःpunaḥ0a continuaciónज्ञाननिष्ठाम्jñānaniṣṭhām2/1निni+√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)अङ्aṅ + टाप्ṭāpज्ञाननिष्ठाjñānaniṣṭhā-आāसीताsītā f[ज्ञाने निष्ठाjñāne niṣṭhā] सप्तमीsaptamī-TPla dedicación al conocimientoवक्ष्यतिvakṣyatiIII/1√वच्vac (2 अदादिadādi P)लृट्lṛṭकर्तरिkartariexpondráसिद्धिम्siddhim2/1√सिध्sidh (4 दिवादिdivādi P)क्तिन्ktinसिद्धिsiddhi-इiमतिmati fla perfecciónप्राप्तःprāptaḥ1/1प्रpra+√आप्āp (5 स्वादिsvādi P)क्तktaप्राप्तprāpta-अaरामःrāmaḥ mel que ha alcanzadoयथाyathā0cómoब्रह्मbrahma2/1ब्रह्मन्brahman-न्nनामnāma nBrahmanइत्यादिनाityādinā3/1इत्यादिityādi-इiवारिvāri n[इति आदिः यस्य तत्iti ādiḥ yasya tat] BVcon [palabras] como estas
Segmento 39 — avataraṇikā (39): conclusión: la liberación viene solo del conocimiento de la verdad
तस्माद् गीतासु केवलादेव तत्त्वज्ञानान्मोक्षप्राप्तिर्न कर्मसमुच्चितादिति निश्चितोऽर्थः। यथा चायमर्थः तथा प्रकरणशो विभज्य तत्र तत्र दर्शयिष्यामः।।tasmād gītāsu kevalādeva tattvajñānānmokṣaprāptirna karmasamuccitāditi niścito'rthaḥ | yathā cāyamarthaḥ tathā prakaraṇaśo vibhajya tatra tatra darśayiṣyāmaḥ | |
Por tanto, el sentido establecido en las Gītās es que la liberación se alcanza solo por el conocimiento de la verdad, y no por un conocimiento combinado con la acción. Y mostraremos, distinguiendo sección por sección, en cada lugar, cómo es este sentido.
Análisis palabra por palabra
तस्मात्tasmāt5/1तद्tad npor tantoगीतासुgītāsu7/3√गैgai (1 भ्वादिbhvādi P)क्तktaगीताgītā-आāसीताsītā fen las Gītāsकेवलात्kevalāt5/1केवलkevala-अaफलम्phalam nsoloएवeva0precisamenteतत्त्वज्ञानात्tattvajñānāt5/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)ल्युट्lyuṭतत्त्वज्ञानtattvajñāna-अaफलम्phalam n[तत्त्वस्य ज्ञानम्tattvasya jñānam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPpor el conocimiento de la verdadमोक्षप्राप्तिःmokṣaprāptiḥ1/1प्रpra+√आप्āp (5 स्वादिsvādi P)क्तिन्ktinमोक्षप्राप्तिmokṣaprāpti-इiमतिmati f[मोक्षस्य प्राप्तिःmokṣasya prāptiḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPel logro de la liberaciónनna0noकर्मसमुच्चितात्karmasamuccitāt5/1सम्sam+उत्ut+√चिci (5 स्वादिsvādi U)क्तktaकर्मसमुच्चितkarmasamuccita-अaफलम्phalam n[कर्मणा समुच्चितम्karmaṇā samuccitam] तृतीयाtṛtīyā-TPpor el combinado con la acciónइतिiti0(que)निश्चितःniścitaḥ1/1निस्nis+√चिci (5 स्वादिsvādi U)क्तktaनिश्चितniścita-अaरामःrāmaḥ mestablecidoअर्थःarthaḥ1/1अर्थartha-अaरामःrāmaḥ mel sentidoयथाyathā0cómoचca0yअयम्ayam1/1इदम्idam mesteअर्थःarthaḥ1/1अर्थartha-अaरामःrāmaḥ msentidoतथाtathā0तद्tad+थाल्thāl (taddhita)asíप्रकरणशःprakaraṇaśaḥ0प्रकरणprakaraṇa+शस्śas (taddhita)sección por secciónविभज्यvibhajya0विvi+√भज्bhaj (1 भ्वादिbhvādi U)ल्यप्lyapdistinguiendoतत्रtatra0तद्tad+त्रल्tral (taddhita)en un lugarतत्रtatra0तद्tad+त्रल्tral (taddhita)y en otroदर्शयिष्यामःdarśayiṣyāmaḥI/3√दृश्dṛś (1 भ्वादिbhvādi P)णिच्ṇicलृट्lṛṭकर्तरिkartarimostraremos
Segmento 40 — avataraṇikā (40): el Señor ve que Arjuna solo se salva por el conocimiento del Ser
तत्रैवं धर्मtatraivaṃ dharma-सम्मूढsammūḍha-चेतसो महति शोकसागरे निमग्नस्य अर्जुनस्य अन्यत्रात्मज्ञानादुद्धरणमपश्यन् भगवान् वासुदेवः ततः अर्जुनमुद्दिधारयिषुः आत्मज्ञानाय अवतारयन्नाहcetaso mahati śokasāgare nimagnasya arjunasya anyatrātmajñānāduddharaṇamapaśyan bhagavān vāsudevaḥ tataḥ arjunamuddidhārayiṣuḥ ātmajñānāya avatārayannāha -
Así pues, el Señor Vāsudeva, que no veía para Arjuna, de mente confundida respecto del dharma y hundido en el gran océano de la aflicción, otro rescate que el conocimiento del Ser, deseoso de sacarlo de allí y conduciéndolo al conocimiento del Ser, dijo:
Análisis palabra por palabra
तत्रtatra0तद्tad+त्रल्tral (taddhita)así puesएवम्evam0de este modoधर्मसम्मूढचेतसःdharmasammūḍhacetasaḥ6/1धर्मसम्मूढचेतस्dharmasammūḍhacetas-स्sवेधस्vedhas m[धर्मे सम्मूढं चेतः यस्य सःdharme sammūḍhaṃ cetaḥ yasya saḥ] BVde mente confundida respecto del dharmaमहतिmahati7/1महत्mahat-त्tमहत्mahat men el granशोकसागरेśokasāgare7/1शोकसागरśokasāgara-अaरामःrāmaḥ m[शोकः एव सागरःśokaḥ eva sāgaraḥ] KDocéano de la aflicciónनिमग्नस्यnimagnasya6/1निni+√मस्ज्masj (6 तुदादिtudādi P)क्तktaनिमग्नnimagna-अaरामःrāmaḥ mhundidoअर्जुनस्यarjunasya6/1अर्जुनarjuna-अaरामःrāmaḥ mpara Arjunaअन्यत्रanyatra0अन्यanya+त्रल्tral (taddhita)fuera deआत्मज्ञानात्ātmajñānāt5/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)ल्युट्lyuṭआत्मज्ञानātmajñāna-अaफलम्phalam n[आत्मनः ज्ञानम्ātmanaḥ jñānam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPel conocimiento del Serउद्धरणम्uddharaṇam2/1उत्ut+√हृhṛ (1 भ्वादिbhvādi U)ल्युट्lyuṭउद्धरणuddharaṇa-अaफलम्phalam nrescateअपश्यन्apaśyan1/1√दृश्dṛś (1 भ्वादिbhvādi P)शतृśatṛअपश्यत्apaśyat-त्tपचत्pacat m[न पश्यन्na paśyan] नञ्nañ-TPno viendoभगवान्bhagavān1/1भगbhaga+मतुप्matup (taddhita)भगवत्bhagavat-त्tभगवत्bhagavat mel Señorवासुदेवःvāsudevaḥ1/1वसुदेवvasudeva+अण्aṇ (taddhita, अपत्यapatya)वासुदेवvāsudeva-अaरामःrāmaḥ mVāsudevaततःtataḥ0तद्tad+तसिल्tasil (taddhita)de allíअर्जुनम्arjunam2/1अर्जुनarjuna-अaरामःrāmaḥ ma Arjunaउद्दिधारयिषुःuddidhārayiṣuḥ1/1उत्ut+√धृdhṛ (1 भ्वादिbhvādi U)णिच्ṇic + सन्san + उuउद्दिधारयिषुuddidhārayiṣu-उuगुरुःguruḥ mdeseoso de sacarआत्मज्ञानायātmajñānāya4/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)ल्युट्lyuṭआत्मज्ञानātmajñāna-अaफलम्phalam n[आत्मनः ज्ञानम्ātmanaḥ jñānam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPal conocimiento del Serअवतारयन्avatārayan1/1अवava+√तॄtṝ (1 भ्वादिbhvādi P)णिच्ṇic + शतृśatṛअवतारयत्avatārayat-त्tपचत्pacat mconduciendoआहāhaIII/1√ब्रूbrū (2 अदादिadādi U)लट्laṭकर्तरिkartaridijo
Segmento 41 — «aśocyān»: Bhīṣma, Droṇa y los demás no merecen aflicción
अशोच्यानित्यादि। न शोच्या अशोच्या भीष्मद्रोणादयः सद्वृत्तत्वात्aśocyānityādi | na śocyā aśocyā bhīṣmadroṇādayaḥ sadvṛttatvāt, परमार्थरूपेण च नित्यत्वात्paramārtharūpeṇa ca nityatvāt,
[Comentando] «aśocyān», etc.: los que no son dignos de aflicción son Bhīṣma, Droṇa y los demás, por su buena conducta y porque en su naturaleza real son eternos.
Análisis palabra por palabra
अशोच्यान्aśocyān2/3√शुच्śuc (1 भ्वादिbhvādi P)ण्यत्ṇyatअशोच्यaśocya-अaरामःrāmaḥ m[न शोच्याःna śocyāḥ] नञ्nañ-TP«aśocyān»इत्यादिityādi2/1इत्यादिityādi-इiवारिvāri n[इति आदिः यस्य तत्iti ādiḥ yasya tat] BVetc.नna0noशोच्याःśocyāḥ1/3√शुच्śuc (1 भ्वादिbhvādi P)ण्यत्ṇyatशोच्यśocya-अaरामःrāmaḥ mdignos de aflicciónअशोच्याःaśocyāḥ1/3√शुच्śuc (1 भ्वादिbhvādi P)ण्यत्ṇyatअशोच्यaśocya-अaरामःrāmaḥ m[न शोच्याःna śocyāḥ] नञ्nañ-TPlos que no merecen aflicciónभीष्मद्रोणादयःbhīṣmadroṇādayaḥ1/3भीष्मद्रोणादिbhīṣmadroṇādi-इiहरिःhariḥ m[भीष्मद्रोणौ आदी येषां तेbhīṣmadroṇau ādī yeṣāṃ te] BVBhīṣma, Droṇa y los demásसद्वृत्तत्वात्sadvṛttatvāt5/1सद्वृत्तsadvṛtta+त्वtva (taddhita)सद्वृत्तत्वsadvṛttatva-अaफलम्phalam n[सत् वृत्तं येषां तेsat vṛttaṃ yeṣāṃ te, तेषां भावःteṣāṃ bhāvaḥ] BV + त्वtvapor su buena conductaपरमार्थरूपेणparamārtharūpeṇa3/1परमार्थरूपparamārtharūpa-अaफलम्phalam n[परमार्थः रूपम्paramārthaḥ rūpam] KDen su naturaleza realचca0yनित्यत्वात्nityatvāt5/1नित्यnitya+त्वtva (taddhita)नित्यत्वnityatva-अaफलम्phalam npor ser eternos
Segmento 42 — «te has afligido» por ellos
तान्tān अशोच्यान्aśocyān अन्वशोचःanvaśocaḥ अनुशोचितवानसि ते म्रियन्ते मन्निमित्तम्anuśocitavānasi te mriyante mannimittam, अहं तैर्विनाभूतः किं करिष्यामि राज्यahaṃ tairvinābhūtaḥ kiṃ kariṣyāmi rājya-सुखादिना इति।sukhādinā iti |
Por ellos, que «no merecen aflicción», «te has afligido» (anuśocitavān asi), [pensando]: «Mueren por mi causa; privado de ellos, ¿qué haré yo con los placeres del reino, etc.?».
Análisis palabra por palabra
तान्tān2/3तद्tad mpor ellosअशोच्यान्aśocyān2/3√शुच्śuc (1 भ्वादिbhvādi P)ण्यत्ṇyatअशोच्यaśocya-अaरामःrāmaḥ m[न शोच्याःna śocyāḥ] नञ्nañ-TP«que no merecen aflicción»अन्वशोचःanvaśocaḥII/1अनुanu+√शुच्śuc (1 भ्वादिbhvādi P)लङ्laṅकर्तरिkartari«te has afligido»अनुशोचितवान्anuśocitavān1/1अनुanu+√शुच्śuc (1 भ्वादिbhvādi P)क्तवतुktavatuअनुशोचितवत्anuśocitavat-त्tभगवत्bhagavat mte has afligido (glosa)असिasiII/1√अस्as (2 अदादिadādi P)लट्laṭकर्तरिkartari(eres)तेte1/3तद्tad mellosम्रियन्तेmriyanteIII/3√मृmṛ (6 तुदादिtudādi A)लट्laṭकर्तरिkartarimuerenमन्निमित्तम्mannimittam0[अहं निमित्तं यस्य तत्ahaṃ nimittaṃ yasya tat] BVpor mi causaअहम्aham1/1अस्मद्asmadyoतैःtaiḥ3/3तद्tad mde ellosविनाभूतःvinābhūtaḥ1/1√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)क्तktaविनाभूतvinābhūta-अaरामःrāmaḥ m[विना भूतःvinā bhūtaḥ] सुप्सुपाsupsupāprivadoकिम्kim2/1किम्kim n¿qué?करिष्यामिkariṣyāmiI/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)लृट्lṛṭकर्तरिkartariharéराज्यसुखादिनाrājyasukhādinā3/1राज्यसुखादिrājyasukhādi-इiवारिvāri n[राज्यसुखम् आदिः यस्य तत्rājyasukham ādiḥ yasya tat] BVcon los placeres del reino, etc.इतिiti0(así)
Segmento 43 — «pronuncias palabras de sabiduría»: necedad y sabiduría a la vez
त्वंtvaṃ प्रज्ञावादान्prajñāvādān प्रज्ञावतां बुद्धिमतां वादांश्च वचनानि चprajñāvatāṃ buddhimatāṃ vādāṃśca vacanāni ca भाषसेbhāṣase। तदेतन्मौढ्यं पाण्डित्यं च विरुद्धमात्मनि दर्शयस्युन्मत्त इव इत्यभिप्रायः। | tadetanmauḍhyaṃ pāṇḍityaṃ ca viruddhamātmani darśayasyunmatta iva ityabhiprāyaḥ |
Y «tú pronuncias palabras de sabiduría», es decir, los dichos, las palabras, de los que tienen sabiduría, de los inteligentes. La intención es: «Muestras en ti mismo, como un loco, necedad y sabiduría, que son contradictorias».
Análisis palabra por palabra
त्वम्tvam1/1युष्मद्yuṣmad«tú»प्रज्ञावादान्prajñāvādān2/3√वद्vad (1 भ्वादिbhvādi P)घञ्ghañप्रज्ञावादprajñāvāda-अaरामःrāmaḥ m[प्रज्ञावतां वादाःprajñāvatāṃ vādāḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TP«palabras de sabiduría»प्रज्ञावताम्prajñāvatām6/3प्रज्ञाprajñā+मतुप्matup (taddhita)प्रज्ञावत्prajñāvat-त्tभगवत्bhagavat mde los que tienen sabiduría (glosa)बुद्धिमताम्buddhimatām6/3बुद्धिbuddhi+मतुप्matup (taddhita)बुद्धिमत्buddhimat-त्tभगवत्bhagavat mde los inteligentesवादान्vādān2/3√वद्vad (1 भ्वादिbhvādi P)घञ्ghañवादvāda-अaरामःrāmaḥ mlos dichosचca0yवचनानिvacanāni2/3√वच्vac (2 अदादिadādi P)ल्युट्lyuṭवचनvacana-अaफलम्phalam nlas palabrasचca0yभाषसेbhāṣaseII/1√भाष्bhāṣ (1 भ्वादिbhvādi A)लट्laṭकर्तरिkartari«pronuncias»तत्tat2/1तद्tad nesaएतत्etat2/1एतद्etad nestaमौढ्यम्mauḍhyam2/1मूढmūḍha+ष्यञ्ṣyañ (taddhita)मौढ्यmauḍhya-अaफलम्phalam nnecedadपाण्डित्यम्pāṇḍityam2/1पण्डितpaṇḍita+ष्यञ्ṣyañ (taddhita)पाण्डित्यpāṇḍitya-अaफलम्phalam nsabiduríaचca0yविरुद्धम्viruddham2/1विvi+√रुध्rudh (7 रुधादिrudhādi U)क्तktaविरुद्धviruddha-अaफलम्phalam ncontradictoriasआत्मनिātmani7/1आत्मन्ātman-न्nआत्मन्ātman men ti mismoदर्शयसिdarśayasiII/1√दृश्dṛś (1 भ्वादिbhvādi P)णिच्ṇicलट्laṭकर्तरिkartarimuestrasउन्मत्तःunmattaḥ1/1उत्ut+√मद्mad (4 दिवादिdivādi P)क्तktaउन्मत्तunmatta-अaरामःrāmaḥ mun locoइवiva0comoइतिiti0(tal)अभिप्रायःabhiprāyaḥ1/1अभिabhi+प्रpra+√इi (2 अदादिadādi P)अच्acअभिप्रायabhiprāya-अaरामःrāmaḥ mes la intención
Segmento 44 — «los sabios no se afligen ni por los muertos ni por los vivos»
यस्माद्yasmād गतासून्gatāsūn गतgata-प्राणान् मृतान्prāṇān mṛtān अगतासून्agatāsūn अगतagata-प्राणान् जीवतःprāṇān jīvataḥ चca नानुशोचन्तिnānuśocanti पण्डिताःpaṇḍitāḥ आत्मज्ञाः।ātmajñāḥ |
Porque «los sabios», los que conocen el Ser (ātmajña), «no se afligen» por «los que han muerto», aquellos cuyo aliento se ha ido, los muertos, «ni por los que viven», aquellos cuyo aliento no se ha ido, los vivos.
Análisis palabra por palabra
यस्मात्yasmāt5/1यद्yad nporqueगतासून्gatāsūn2/3गतासुgatāsu-उuगुरुःguruḥ m[गताः असवः येषां तेgatāḥ asavaḥ yeṣāṃ te] BV«por los que han muerto»गतप्राणान्gataprāṇān2/3गतप्राणgataprāṇa-अaरामःrāmaḥ m[गताः प्राणाः येषां तेgatāḥ prāṇāḥ yeṣāṃ te] BVcuyo aliento se ha ido (glosa)मृतान्mṛtān2/3√मृmṛ (6 तुदादिtudādi A)क्तktaमृतmṛta-अaरामःrāmaḥ mlos muertosअगतासून्agatāsūn2/3अगतासुagatāsu-उuगुरुःguruḥ m[न गतासवःna gatāsavaḥ] नञ्nañ-TP«por los que viven»अगतप्राणान्agataprāṇān2/3अगतप्राणagataprāṇa-अaरामःrāmaḥ m[न गताः प्राणाः येषां तेna gatāḥ prāṇāḥ yeṣāṃ te] नञ्nañ-BVcuyo aliento no se ha ido (glosa)जीवतःjīvataḥ2/3√जीव्jīv (1 भ्वादिbhvādi P)शतृśatṛजीवत्jīvat-त्tपचत्pacat mlos vivosचca0«y»नna0«no»अनुशोचन्तिanuśocantiIII/3अनुanu+√शुच्śuc (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartari«se afligen»पण्डिताःpaṇḍitāḥ1/3पण्डाpaṇḍā+इतच्itac (taddhita)पण्डितpaṇḍita-अaरामःrāmaḥ m«los sabios»आत्मज्ञाःātmajñāḥ1/3√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)कkaआत्मज्ञātmajña-अaरामःrāmaḥ m[आत्मानं जानन्तिātmānaṃ jānanti] उपपदupapada-TPlos que conocen el Ser (glosa)
Segmento 45 — quién es «paṇḍita»; tú eres un necio
पण्डाऽऽत्मविषया बुद्धिर्येषां ते हि पण्डिताः पाण्डित्यं निर्विद्यpaṇḍā''tmaviṣayā buddhiryeṣāṃ te hi paṇḍitāḥ pāṇḍityaṃ nirvidya (बृbṛ. ३3.५5.१1) इति श्रुतेः। परमार्थतस्तु नित्यानशोच्याननुशोचस्यतो मूढोऽसीत्यभिप्रायः।। ११ ।।iti śruteḥ | paramārthatastu nityānaśocyānanuśocasyato mūḍho'sītyabhiprāyaḥ | | 11 | |
Pues son paṇḍitas aquellos que tienen paṇḍā, la convicción que tiene por objeto el Ser, según la śruti: «habiendo adquirido plenamente la sabiduría (pāṇḍitya)» (Bṛ. 3.5.1). La intención es: «Pero tú te afliges por quienes en realidad son eternos y no merecen aflicción; por tanto, eres un necio». ॥||11॥ ||
Análisis palabra por palabra
पण्डाpaṇḍā1/1पण्डाpaṇḍā-आāसीताsītā fpaṇḍāआत्मविषयाātmaviṣayā1/1आत्मविषयाātmaviṣayā-आāसीताsītā f[आत्मा विषयः यस्याः साātmā viṣayaḥ yasyāḥ sā] BVque tiene por objeto el Serबुद्धिःbuddhiḥ1/1√बुध्budh (4 दिवादिdivādi A)क्तिन्ktinबुद्धिbuddhi-इiमतिmati fla convicciónयेषाम्yeṣām6/3यद्yad mquienes tienenतेte1/3तद्tad mellosहिhi0puesपण्डिताःpaṇḍitāḥ1/3पण्डाpaṇḍā+इतच्itac (taddhita)पण्डितpaṇḍita-अaरामःrāmaḥ mson paṇḍitasपाण्डित्यम्pāṇḍityam2/1पण्डितpaṇḍita+ष्यञ्ṣyañ (taddhita)पाण्डित्यpāṇḍitya-अaफलम्phalam nla sabiduríaनिर्विद्यnirvidya0निर्nir+√विद्vid (2 अदादिadādi P)ल्यप्lyaphabiendo adquirido plenamenteइतिiti0asíश्रुतेःśruteḥ5/1√श्रुśru (1 भ्वादिbhvādi P)क्तिन्ktinश्रुतिśruti-इiमतिmati fsegún la śrutiपरमार्थतःparamārthataḥ0परमार्थparamārtha+तसिल्tasil (taddhita)en realidadतुtu0peroनित्यान्nityān2/3नित्यnitya-अaरामःrāmaḥ meternosअशोच्यान्aśocyān2/3√शुच्śuc (1 भ्वादिbhvādi P)ण्यत्ṇyatअशोच्यaśocya-अaरामःrāmaḥ m[न शोच्याःna śocyāḥ] नञ्nañ-TPque no merecen aflicciónअनुशोचसिanuśocasiII/1अनुanu+√शुच्śuc (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartarite afligesअतःataḥ0इदम्idam+तसिल्tasil (taddhita)por tantoमूढःmūḍhaḥ1/1√मुह्muh (4 दिवादिdivādi P)क्तktaमूढmūḍha-अaरामःrāmaḥ mnecioअसिasiII/1√अस्as (2 अदादिadādi P)लट्laṭकर्तरिkartarieresइतिiti0(tal)अभिप्रायःabhiprāyaḥ1/1अभिabhi+प्रpra+√इi (2 अदादिadādi P)अच्acअभिप्रायabhiprāya-अaरामःrāmaḥ mes la intención