श्रीभगवान् उवाच । त्वम् अशोच्यान् अन्वशोचः । [त्वम्] प्रज्ञावादान् च भाषसे । पण्डिताः गतासून् अगतासून् च न अनुशोचन्ति ॥
El Señor dijo: Tú te has afligido por quienes no merecen aflicción. Y pronuncias palabras de sabiduría. Los sabios no se afligen por los que han muerto ni por los que viven.
Segmento 1 — avataraṇikā (1): el texto de 1.2 a 2.9 muestra la causa de los defectos que son semilla del saṃsāra
अत्र च “दृष्ट्वा तु पाण्डवानीकम्” (गी १.२) इत्यारभ्य “न योत्स्य इति गोविन्दम् उक्त्वा तूष्णीं बभूव ह” (गी २.९) इत्येतदन्तः प्राणिनां शोक-मोहादि-संसार-बीज-भूत-दोष-उद्भव-कारण-प्रदर्शनार्थत्वेन व्याख्येयो ग्रन्थः।
Y aquí, el texto que empieza con «Pero, habiendo visto el ejército de los Pāṇḍavas» (Gī. 1.2) y termina con «"No lucharé", dijo a Govinda, y quedó en silencio» (Gī. 2.9) ha de explicarse como destinado a mostrar la causa del surgimiento de los defectos de los seres vivos, como la aflicción y el engaño, que son la semilla del saṃsāra.
Análisis palabra por palabra
अत्र0इदम्+त्रल् (taddhita)aquíच0yदृष्ट्वा0√दृश् (1 भ्वादि P)क्त्वाhabiendo vistoतु0peroपाण्डवानीकम्2/1पाण्डवानीक-अफलम् n[पाण्डवानाम् अनीकम्] षष्ठी-TPel ejército de los Pāṇḍavasइति0asíआरभ्य0आ+√रभ् (1 भ्वादि A)ल्यप्empezandoन0noयोत्स्येI/1√युध् (4 दिवादि A)लृट्कर्तरिlucharéइति0asíगोविन्दम्2/1गोविन्द-अरामः ma Govindaउक्त्वा0√वच् (2 अदादि P)क्त्वाhabiendo dichoतूष्णीम्0en silencioबभूवIII/1√भू (1 भ्वादि P)लिट्कर्तरिquedóह0(partícula)इति0asíएतदन्तः1/1एतदन्त-अरामः m[एतत् अन्तः यस्य सः] BVque termina en estoप्राणिनाम्6/3प्राण+इनि (taddhita)प्राणिन्-इन्योगिन् mde los seres vivosशोकमोहादिसंसारबीजभूतदोष-उद्भवकारणप्रदर्शनार्थत्वेन3/1…प्रदर्शनार्थ+त्व (taddhita)…प्रदर्शनार्थत्व-अफलम् n[शोकमोहादीनां संसारबीजभूतानां दोषाणाम् उद्भवस्य कारणस्य प्रदर्शनम् अर्थः यस्य, तस्य भावः] BV + त्वpor tener como fin mostrar la causa del surgimiento de los defectos, como la aflicción y el engaño, que son la semilla del saṃsāraव्याख्येयः1/1वि+आ+√ख्या (2 अदादि P)यत्व्याख्येय-अरामः mha de explicarseग्रन्थः1/1√ग्रन्थ् (9 क्र्यादि P)घञ्ग्रन्थ-अरामः mel texto
Segmento 2 — avataraṇikā (2): Arjuna mostró su aflicción y su engaño
तथा हि अर्जुनेन राज्यगुरु-पुत्र-मित्र-सुहृत्-स्वजन-सम्बन्धि-बान्धवेषु अहमेषाम् मम एते इत्येवं भ्रान्ति-प्रत्यय-निमित्त-स्नेह-विच्छेदादि-निमित्तावात्मनः शोकमोहौ प्रदर्शितौ “कथं भीष्ममहं सङ्ख्ये” (गी २.४) इत्यादिना।
En efecto, con palabras como «¿Cómo [lucharé] yo en la batalla contra Bhīṣma…?» (Gī. 2.4), Arjuna mostró su propia aflicción y su engaño respecto del reino, los maestros, los hijos, los amigos, los allegados, los suyos, los parientes y los familiares. Aflicción y engaño que tenían por causa la ruptura del afecto, etc., un afecto nacido a su vez de la noción errónea «yo soy de estos; estos son míos».
Análisis palabra por palabra
तथा0तद्+थाल् (taddhita)asíहि0en efectoअर्जुनेन3/1अर्जुन-अरामः mpor Arjunaराज्यगुरुपुत्रमित्रसुहृत्स्वजनसम्बन्धिबान्धवेषु7/3राज्यगुरुपुत्रमित्रसुहृत्स्वजनसम्बन्धिबान्धव-अरामः m[राज्यं च गुरवः च पुत्राः च मित्राणि च सुहृदः च स्वजनाः च सम्बन्धिनः च बान्धवाः च] DVrespecto del reino, los maestros, los hijos, los amigos, los allegados, los suyos, los parientes y los familiaresअहम्1/1अस्मद्yoएषाम्6/3इदम् mde estosमम6/1अस्मद्míosएते1/3एतद् mestosइति0asíएवम्0de este modoभ्रान्तिप्रत्ययनिमित्तस्नेहविच्छेदादिनिमित्तौ1/2भ्रान्तिप्रत्ययनिमित्तस्नेहविच्छेदादिनिमित्त-अरामः m[भ्रान्तिप्रत्ययः निमित्तं यस्य सः स्नेहः, तस्य विच्छेदादि निमित्तं ययोः तौ] BVcausados por la ruptura, etc., del afecto nacido de la noción erróneaआत्मनः6/1आत्मन्-न्आत्मन् msuyosशोकमोहौ1/2शोकमोह-अरामः m[शोकः च मोहः च] DVla aflicción y el engañoप्रदर्शितौ1/2प्र+√दृश् (1 भ्वादि P)णिच् + क्तप्रदर्शित-अरामः mfueron mostradosकथम्0¿cómo?भीष्मम्2/1भीष्म-अरामः mcontra Bhīṣmaअहम्1/1अस्मद्yoसङ्ख्ये7/1सम्+√ख्या (2 अदादि P)कसङ्ख्य-अफलम् nen la batallaइत्यादिना3/1इत्यादि-इवारि n[इति आदिः यस्य तत्] BVcon [palabras] como estas
Segmento 3 — avataraṇikā (3): vencido, dejó su deber y quiso tomar el ajeno
शोकमोहाभ्यां ह्यभिभूत-विवेक-विज्ञानः स्वत एव क्षात्रधर्मे युद्धे प्रवृत्तोऽपि तस्माद् युद्धादुपरराम, परधर्मं च भिक्षा-जीवनादिकं कर्त्तुं प्रववृते।।
Con el discernimiento y el saber vencidos por la aflicción y el engaño, aunque por sí mismo se había entregado a la batalla, que es el deber del kṣatriya, desistió de esa batalla y se dispuso a practicar el deber ajeno, como vivir de limosna.
Análisis palabra por palabra
शोकमोहाभ्याम्3/2शोकमोह-अरामः m[शोकः च मोहः च] DVpor la aflicción y el engañoहि0en efectoअभिभूतविवेकविज्ञानः1/1वि+√ज्ञा (9 क्र्यादि P)ल्युट्अभिभूतविवेकविज्ञान-अरामः m[अभिभूते विवेकविज्ञाने यस्य सः] BVcon el discernimiento y el saber vencidosस्वतः0स्व+तसिल् (taddhita)por síएव0mismoक्षात्रधर्मे7/1क्षात्रधर्म-अरामः m[क्षात्रः धर्मः] KDen el deber del kṣatriyaयुद्धे7/1√युध् (4 दिवादि A)क्तयुद्ध-अफलम् nen la batallaप्रवृत्तः1/1प्र+√वृत् (1 भ्वादि A)क्तप्रवृत्त-अरामः mentregadoअपि0aunqueतस्मात्5/1तद् nde esaयुद्धात्5/1√युध् (4 दिवादि A)क्तयुद्ध-अफलम् nbatallaउपररामIII/1उप+√रम् (1 भ्वादि A)लिट्कर्तरिdesistióपरधर्मम्2/1परधर्म-अरामः m[परस्य धर्मः] षष्ठी-TPel deber ajenoच0yभिक्षाजीवनादिकम्2/1भिक्षाजीवनादिक-अरामः m[भिक्षया जीवनम् आदिः यस्य सः] BVcomo vivir de limosnaकर्त्तुम्0√कृ (8 तनादि U)तुमुन्practicarप्रववृतेIII/1प्र+√वृत् (1 भ्वादि A)लिट्कर्तरिse dispuso
Segmento 4 — avataraṇikā (4): lo mismo ocurre a todos los seres
तथा च सर्वप्राणिनां शोक-मोहादि-दोषाविष्ट-चेतसां स्वभावत एव स्वधर्म-परित्यागः प्रतिषिद्ध-सेवा च स्यात्। स्वधर्मे प्रवृत्तानामपि तेषां वाङ्-मनः-कायादीनां प्रवृत्तिः फलाभिसन्धिपूर्विकैव साहङ्कारा च भवति।
Del mismo modo, en todos los seres vivos cuya mente está poseída por defectos como la aflicción y el engaño se darán, ya por naturaleza, el abandono del propio deber y la práctica de lo prohibido. Y aun cuando se ocupan en su propio deber, la actividad de su palabra, su mente, su cuerpo, etc., va siempre precedida por la intención de obtener el fruto y acompañada del sentido del yo (ahaṅkāra).
Análisis palabra por palabra
तथा0तद्+थाल् (taddhita)del mismo modoच0tambiénसर्वप्राणिनाम्6/3सर्वप्राणिन्-इन्योगिन् m[सर्वे प्राणिनः] KDde todos los seres vivosशोकमोहादिदोषाविष्टचेतसाम्6/3शोकमोहादिदोषाविष्टचेतस्-स्वेधस् m[शोकमोहादिभिः दोषैः आविष्टं चेतः येषां ते] BVcuya mente está poseída por defectos como la aflicción y el engañoस्वभावतः0स्वभाव+तसिल् (taddhita)por naturalezaएव0yaस्वधर्मपरित्यागः1/1परि+√त्यज् (1 भ्वादि P)घञ्स्वधर्मपरित्याग-अरामः m[स्वधर्मस्य परित्यागः] षष्ठी-TPel abandono del propio deberप्रतिषिद्धसेवा1/1√सेव् (1 भ्वादि A)अ + टाप्प्रतिषिद्धसेवा-आसीता f[प्रतिषिद्धस्य सेवा] षष्ठी-TPla práctica de lo prohibidoच0yस्यात्III/1√अस् (2 अदादि P)विधिलिङ्कर्तरिse daráस्वधर्मे7/1स्वधर्म-अरामः m[स्वस्य धर्मः] षष्ठी-TPen el propio deberप्रवृत्तानाम्6/3प्र+√वृत् (1 भ्वादि A)क्तप्रवृत्त-अरामः mocupadosअपि0aunतेषाम्6/3तद् mde ellosवाङ्मनःकायादीनाम्6/3वाङ्मनःकायादि-इहरिः m[वाक् च मनः च कायः च आदयः येषाम्] BVde la palabra, la mente, el cuerpo, etc.प्रवृत्तिः1/1प्र+√वृत् (1 भ्वादि A)क्तिन्प्रवृत्ति-इमति fla actividadफलाभिसन्धिपूर्विका1/1फलाभिसन्धिपूर्विका-आसीता f[फलाभिसन्धिः पूर्वः यस्याः सा] BVprecedida por la intención de obtener el frutoएव0siempreसाहङ्कारा1/1साहङ्कारा-आसीता f[अहङ्कारेण सह वर्तते या सा] BVacompañada del sentido del yoच0yभवतिIII/1√भू (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिes
Segmento 5 — avataraṇikā (5): por eso la aflicción y el engaño son la semilla del saṃsāra
तत्रैवं सति धर्माधर्मोपचयाद् इष्टानिष्ट-जन्म-सुख-दुःख-संप्राप्ति-लक्षणः संसारोऽनुपरतो भवतीत्यतः संसार-बीज-भूतौ शोकमोहौ।
Siendo así, por la acumulación de mérito y demérito, el saṃsāra, caracterizado por la obtención de nacimientos deseables e indeseables, de placer y de dolor, no cesa. Por eso la aflicción y el engaño son la semilla del saṃsāra.
Análisis palabra por palabra
तत्र0तद्+त्रल् (taddhita)ahíएवम्0asíसति7/1√अस् (2 अदादि P)शतृसत्-त्जगत् nsiendoधर्माधर्मोपचयात्5/1उप+√चि (5 स्वादि U)अच्धर्माधर्मोपचय-अरामः m[धर्मस्य च अधर्मस्य च उपचयः] षष्ठी-TPpor la acumulación de mérito y deméritoइष्टानिष्टजन्मसुखदुःखसंप्राप्तिलक्षणः1/1इष्टानिष्टजन्मसुखदुःखसंप्राप्तिलक्षण-अरामः m[इष्टानिष्टयोः जन्मनोः सुखदुःखयोः च संप्राप्तिः लक्षणं यस्य सः] BVcaracterizado por la obtención de nacimientos deseables e indeseables, de placer y de dolorसंसारः1/1सम्+√सृ (1 भ्वादि P)घञ्संसार-अरामः mel saṃsāraअनुपरतः1/1उप+√रम् (1 भ्वादि A)क्तअनुपरत-अरामः m[न उपरतः] नञ्-TPsin cesarभवतिIII/1√भू (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिestáइति0(así)अतः0इदम्+तसिल् (taddhita)por esoसंसारबीजभूतौ1/2√भू (1 भ्वादि P)क्तसंसारबीजभूत-अरामः m[संसारस्य बीजं भूतौ] KDque son la semilla del saṃsāraशोकमोहौ1/2शोकमोह-अरामः m[शोकः च मोहः च] DVla aflicción y el engaño
Segmento 6 — avataraṇikā (6): solo el conocimiento del Ser los hace cesar; por eso habla el Señor
तयोश्च सर्वकर्म-संन्यास-पूर्वकादात्मज्ञानान्नान्यतो निवृत्तिः इति तदुपदिदिक्षुः सर्वलोकानुग्रहार्थमर्जुनं निमित्तीकृत्य आह भगवान् वासुदेवः - अशोच्यान् इत्यादि।।
Y su cese no viene de otra cosa que del conocimiento del Ser precedido por la renuncia a toda acción. Por eso el Señor Vāsudeva, deseoso de enseñarlo para favorecer a todo el mundo, tomando a Arjuna como ocasión, dice: «A los que no merecen aflicción…», etc.
Análisis palabra por palabra
तयोः6/2तद् mde ambosच0yसर्वकर्मसंन्यासपूर्वकात्5/1सर्वकर्मसंन्यासपूर्वक-अफलम् n[सर्वकर्मसंन्यासः पूर्वः यस्य तत्] BVprecedido por la renuncia a toda acciónआत्मज्ञानात्5/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)ल्युट्आत्मज्ञान-अफलम् n[आत्मनः ज्ञानम्] षष्ठी-TPdel conocimiento del Serन0noअन्यतः0अन्य+तसिल् (taddhita)de otra cosaनिवृत्तिः1/1नि+√वृत् (1 भ्वादि A)क्तिन्निवृत्ति-इमति fel ceseइति0por esoतदुपदिदिक्षुः1/1उप+√दिश् (6 तुदादि U)सन् + उतदुपदिदिक्षु-उगुरुः m[तत् उपदिदिक्षुः] द्वितीया-TPdeseoso de enseñarloसर्वलोकानुग्रहार्थम्0[सर्वलोकस्य अनुग्रहाय] चतुर्थी-TPpara favorecer a todo el mundoअर्जुनम्2/1अर्जुन-अरामः ma Arjunaनिमित्तीकृत्य0निमित्त+च्वि+√कृ (8 तनादि U)ल्यप्tomando como ocasiónआहIII/1√ब्रू (2 अदादि U)लट्कर्तरिdiceभगवान्1/1भग+मतुप् (taddhita)भगवत्-त्भगवत् mel Señorवासुदेवः1/1वसुदेव+अण् (taddhita, अपत्य)वासुदेव-अरामः mVāsudevaअशोच्यान्2/3√शुच् (1 भ्वादि P)ण्यत्अशोच्य-अरामः m[न शोच्याः] नञ्-TP«a los que no merecen aflicción»इत्यादि2/1इत्यादि-इवारि n[इति आदिः यस्य तत्] BVetcétera
Segmento 7 — avataraṇikā (7): la tesis de algunos: la liberación viene del conocimiento unido a la acción
अत्र केचिदाहुः। सर्वकर्म-संन्यास-पूर्वकादात्मज्ञान-निष्ठा-मात्रादेव केवलात् कैवल्यं न प्राप्यत एव। किं तर्हि - अग्निहोत्रादि-श्रौत-स्मार्त्त-कर्म-सहिताद् ज्ञानात् कैवल्य-प्राप्तिरिति सर्वासु गीतासु निश्चितोऽर्थ इति।
Sobre esto, algunos dicen: «De la sola dedicación al conocimiento del Ser, precedida por la renuncia a toda acción, aislada, no se alcanza en absoluto la liberación (kaivalya). ¿Qué, entonces? El sentido establecido en todas las Gītās es que la liberación se alcanza por el conocimiento acompañado de las acciones śrauta y smārta, como el agnihotra».
Análisis palabra por palabra
अत्र0इदम्+त्रल् (taddhita)sobre estoकेचित्1/3किम् mचित्algunosआहुःIII/3√ब्रू (2 अदादि U)लट्कर्तरिdicenसर्वकर्मसंन्यासपूर्वकात्5/1सर्वकर्मसंन्यासपूर्वक-अफलम् n[सर्वकर्मसंन्यासः पूर्वः यस्य तत्] BVprecedida por la renuncia a toda acciónआत्मज्ञाननिष्ठामात्रात्5/1आत्मज्ञाननिष्ठामात्र-अफलम् n[आत्मज्ञाने निष्ठा, सा एव मात्रम्] सप्तमी-TPde la sola dedicación al conocimiento del Serएव0soloकेवलात्5/1केवल-अफलम् naisladaकैवल्यम्1/1केवल+ष्यञ् (taddhita)कैवल्य-अफलम् nla liberaciónन0noप्राप्यतेIII/1प्र+√आप् (5 स्वादि P)लट्कर्मणिse alcanzaएव0en absolutoकिम्1/1किम् n¿qué?तर्हि0entoncesअग्निहोत्रादिश्रौतस्मार्त्तकर्मसहितात्5/1अग्निहोत्रादिश्रौतस्मार्त्तकर्मसहित-अफलम् n[अग्निहोत्रादिभिः श्रौतस्मार्त्तकर्मभिः सहितम्] तृतीया-TPacompañado de las acciones śrauta y smārta, como el agnihotraज्ञानात्5/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)ल्युट्ज्ञान-अफलम् npor el conocimientoकैवल्यप्राप्तिः1/1प्र+√आप् (5 स्वादि P)क्तिन्कैवल्यप्राप्ति-इमति f[कैवल्यस्य प्राप्तिः] षष्ठी-TPel logro de la liberaciónइति0(que)सर्वासु7/3सर्व fen todasगीतासु7/3√गै (1 भ्वादि P)क्तगीता-आसीता flas Gītāsनिश्चितः1/1निस्+√चि (5 स्वादि U)क्तनिश्चित-अरामः mestablecidoअर्थः1/1अर्थ-अरामः mel sentidoइति0(dicen)
Segmento 8 — avataraṇikā (8): las pruebas que aducen
ज्ञापकं चाऽऽहुरस्यार्थस्य “अथ चेत्त्वमिमं धर्म्यं सङ्ग्रामं न करिष्यसि”(गी २.३३), “कर्मण्येवाधिकारस्ते” (गी २.४७), “कुरु कर्मैव तस्मात्त्वम्” (गी ४.१५) इत्यादि।
Y como prueba de este sentido aducen: «Pero si no libras esta batalla conforme al dharma…» (Gī. 2.33), «Tu derecho es solo a la acción» (Gī. 2.47), «Por tanto, realiza tú la acción» (Gī. 4.15), etc.
Análisis palabra por palabra
ज्ञापकम्2/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)णिच् + ण्वुल्ज्ञापक-अफलम् ncomo pruebaच0yआहुःIII/3√ब्रू (2 अदादि U)लट्कर्तरिaducenअस्य6/1इदम् mde esteअर्थस्य6/1अर्थ-अरामः msentidoअथ0peroचेत्0siत्वम्1/1युष्मद्túइमम्2/1इदम् mestaधर्म्यम्2/1धर्म+यत् (taddhita)धर्म्य-अरामः mconforme al dharmaसङ्ग्रामम्2/1सङ्ग्राम-अरामः mbatallaन0noकरिष्यसिII/1√कृ (8 तनादि U)लृट्कर्तरिlibrasकर्मणि7/1कर्मन्-न्नाम na la acciónएव0soloअधिकारः1/1अधि+√कृ (8 तनादि U)घञ्अधिकार-अरामः mel derechoते6/1युष्मद्tuकुरुII/1√कृ (8 तनादि U)लोट्कर्तरिrealizaकर्म2/1कर्मन्-न्नाम nla acciónएव0(precisamente)तस्मात्5/1तद् npor tantoत्वम्1/1युष्मद्túइत्यादि2/1इत्यादि-इवारि n[इति आदिः यस्य तत्] BVetcétera
Segmento 9 — avataraṇikā (9): la acción védica, aunque implique violencia, no es adharma
हिंसादि-युक्तत्वाद् वैदिकं कर्माधर्मायेतीयमप्याशङ्का न कार्या। कथम्? क्षात्रं कर्म युद्धलक्षणं गुरु-भ्रातृ-पुत्रादि-हिंसा-लक्षणमत्यन्त-क्रूरमपि स्वधर्म इति कृत्वा नाधर्माय,
[Y añaden:] «Tampoco ha de plantearse la objeción de que la acción védica lleva al adharma por estar unida a la violencia, etc. ¿Por qué? Porque la acción del kṣatriya, que consiste en la guerra y en dar muerte a maestros, hermanos, hijos, etc., aun siendo extremadamente cruel, no lleva al adharma, por considerarse el propio deber».
Análisis palabra por palabra
हिंसादियुक्तत्वात्5/1हिंसादियुक्त+त्व (taddhita)हिंसादियुक्तत्व-अफलम् n[हिंसादिभिः युक्तस्य भावः] तृतीया-TP + त्वpor estar unida a la violencia, etc.वैदिकम्1/1वेद+ठञ् (taddhita)वैदिक-अफलम् nvédicaकर्म1/1कर्मन्-न्नाम nla acciónअधर्माय4/1अधर्म-अरामः m[न धर्मः] नञ्-TPlleva al adharmaइति0(que)इयम्1/1इदम् festaअपि0tampocoआशङ्का1/1आ+√शङ्क् (1 भ्वादि A)अ + टाप्आशङ्का-आसीता fobjeciónन0noकार्या1/1√कृ (8 तनादि U)ण्यत्कार्या-आसीता fha de plantearseकथम्0¿por qué?क्षात्रम्1/1क्षत्र+अण् (taddhita)क्षात्र-अफलम् ndel kṣatriyaकर्म1/1कर्मन्-न्नाम nla acciónयुद्धलक्षणम्1/1युद्धलक्षण-अफलम् n[युद्धं लक्षणं यस्य तत्] BVque consiste en la guerraगुरुभ्रातृपुत्रादिहिंसालक्षणम्1/1गुरुभ्रातृपुत्रादिहिंसालक्षण-अफलम् n[गुरुभ्रातृपुत्रादीनां हिंसा लक्षणं यस्य तत्] BVque consiste en dar muerte a maestros, hermanos, hijos, etc.अत्यन्तक्रूरम्1/1अत्यन्तक्रूर-अफलम् n[अत्यन्तं क्रूरम्] KDextremadamente cruelअपि0aun siendoस्वधर्मः1/1स्वधर्म-अरामः m[स्वस्य धर्मः] षष्ठी-TPel propio deberइति0asíकृत्वा0√कृ (8 तनादि U)क्त्वाpor considerarseन0noअधर्माय4/1अधर्म-अरामः m[न धर्मः] नञ्-TPlleva al adharma
Segmento 10 — avataraṇikā (10): con mayor razón no son adharma las acciones védicas prescritas
तदकरणे च “ततः स्वधर्मं कीर्त्तिं च हित्वा पापम् अवाप्स्यसि” (गी २.३३) इति ब्रुवता यावज्जीवादि-श्रुति-चोदितानां स्वकर्मणां पश्वादि-हिंसा-लक्षणानां च कर्मणां प्रागेव नाधर्मत्वमिति सुनिश्चितमुक्तं भवतीति।।
«Y [el Señor], al decir que si no la hace “entonces, abandonando tu deber y tu fama, incurrirás en pecado” (Gī. 2.33), deja dicho con toda certeza que, con mayor razón, no son adharma las acciones propias ordenadas por textos de la śruti como “mientras viva [ofrezca el agnihotra]” ni las acciones que consisten en dar muerte a animales, etc.». [Así dicen.]
Análisis palabra por palabra
तदकरणे7/1√कृ (8 तनादि U)ल्युट्तदकरण-अफलम् n[तस्य अकरणम्] षष्ठी-TPen caso de no hacerlaच0yततः0तद्+तसिल् (taddhita)entoncesस्वधर्मम्2/1स्वधर्म-अरामः m[स्वस्य धर्मः] षष्ठी-TPtu deberकीर्त्तिम्2/1√कॄत् (10 चुरादि U)क्तिन्कीर्त्ति-इमति ftu famaच0yहित्वा0√हा (3 जुहोत्यादि P)क्त्वाabandonandoपापम्2/1पाप-अफलम् npecadoअवाप्स्यसिII/1अव+√आप् (5 स्वादि P)लृट्कर्तरिincurrirásइति0asíब्रुवता3/1√ब्रू (2 अदादि U)शतृब्रुवत्-त्पचत् mpor quien diceयावज्जीवादिश्रुतिचोदितानाम्6/3√चुद् (10 चुरादि U)क्तयावज्जीवादिश्रुतिचोदित-अफलम् n[यावज्जीवादिभिः श्रुतिभिः चोदितानि] तृतीया-TPordenadas por textos de la śruti como «mientras viva»स्वकर्मणाम्6/3स्वकर्मन्-न्नाम n[स्वस्य कर्म] षष्ठी-TPde las acciones propiasपश्वादिहिंसालक्षणानाम्6/3पश्वादिहिंसालक्षण-अफलम् n[पश्वादीनां हिंसा लक्षणं येषां तानि] BVque consisten en dar muerte a animales, etc.च0yकर्मणाम्6/3कर्मन्-न्नाम nde las accionesप्राक्0de antemanoएव0ya (con mayor razón)न0noअधर्मत्वम्1/1अधर्म+त्व (taddhita)अधर्मत्व-अफलम् nel ser adharmaइति0(que)सुनिश्चितम्1/1सु+निस्+√चि (5 स्वादि U)क्तसुनिश्चित-अफलम् ncon toda certezaउक्तम्1/1√वच् (2 अदादि P)क्तउक्त-अफलम् ndichoभवतिIII/1√भू (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिquedaइति0(así dicen)
Segmento 11 — avataraṇikā (11): eso es falso: se enuncian dos dedicaciones distintas
तदसत्। ज्ञान-कर्म-निष्ठयोर्विभाग-वचनाद् बुद्धि-द्वय-आश्रययोः।
Eso es incorrecto, porque se enuncia la distinción entre la dedicación al conocimiento y la dedicación a la acción, que se apoyan en dos convicciones [distintas].
Análisis palabra por palabra
तत्1/1तद् nesoअसत्1/1√अस् (2 अदादि P)शतृअसत्-त्जगत् n[न सत्] नञ्-TPes incorrectoज्ञानकर्मनिष्ठयोः6/2नि+√स्था (1 भ्वादि P)अङ् + टाप्ज्ञानकर्मनिष्ठा-आसीता f[ज्ञानं च कर्म च, तयोः निष्ठे] DV-गर्भ षष्ठी-TPde las dedicaciones al conocimiento y a la acciónविभागवचनात्5/1√वच् (2 अदादि P)ल्युट्विभागवचन-अफलम् n[विभागस्य वचनम्] षष्ठी-TPporque se enuncia la distinciónबुद्धिद्वय-आश्रययोः6/2बुद्धिद्वयाश्रया-आसीता f[बुद्धिद्वयम् आश्रयः ययोः ते] BVque se apoyan en dos convicciones
Segmento 12 — avataraṇikā (12): lo que va de 2.11 a 2.31 es sāṅkhya
“अशोच्यान्...” (गी २.११) इत्यादिना भगवता यावत् “स्वधर्ममपि चावेक्ष्य...” (गी २.३१) इत्येतदन्तेन ग्रन्थेन यत्परमार्थात्म-तत्त्व-निरूपणं कृतं तत्साङ्ख्यम्।
La exposición de la realidad del Ser, la realidad suprema, que el Señor hace en el texto que empieza con «A los que no merecen aflicción…» (Gī. 2.11) y termina con «Y considerando también tu propio deber…» (Gī. 2.31), eso es sāṅkhya.
Análisis palabra por palabra
अशोच्यान्2/3√शुच् (1 भ्वादि P)ण्यत्अशोच्य-अरामः m[न शोच्याः] नञ्-TPa los que no merecen aflicciónइत्यादिना3/1इत्यादि-इवारि n[इति आदिः यस्य तत्] BVcon [el texto] que empieza asíभगवता3/1भगवत्-त्भगवत् mpor el Señorयावत्0hastaस्वधर्मम्2/1स्वधर्म-अरामः m[स्वस्य धर्मः] षष्ठी-TPel propio deberअपि0tambiénच0yअवेक्ष्य0अव+√ईक्ष् (1 भ्वादि A)ल्यप्considerandoइति0asíएतदन्तेन3/1एतदन्त-अरामः m[एतत् अन्तः यस्य सः] BVque termina en estoग्रन्थेन3/1√ग्रन्थ् (9 क्र्यादि P)घञ्ग्रन्थ-अरामः mcon el textoयत्1/1यद् nla queपरमार्थात्मतत्त्वनिरूपणम्1/1नि+√रूप (10 चुरादि U)ल्युट्परमार्थात्मतत्त्वनिरूपण-अफलम् n[परमार्थस्य आत्मनः तत्त्वस्य निरूपणम्] षष्ठी-TPexposición de la realidad del Ser, la realidad supremaकृतम्1/1√कृ (8 तनादि U)क्तकृत-अफलम् nhechaतत्1/1तद् nesoसाङ्ख्यम्1/1सङ्ख्या+अण् (taddhita)साङ्ख्य-अफलम् nes sāṅkhya
Segmento 13 — avataraṇikā (13): la convicción sāṅkhya y los sāṅkhyas
तद्विषया बुद्धिरात्मनो जन्मादि-षड्विक्रिया-अभावाद् अकर्त्तात्मेति प्रकरणार्थ-निरूपणाद्या जायते सा सांख्य-बुद्धिः। सा येषां ज्ञानिनामुचिता भवति ते सांख्याः।।
La convicción que tiene eso por objeto, la que surge del examen del sentido de la sección, a saber, que el Ser no es agente porque en él no se dan las seis modificaciones, empezando por el nacimiento, esa es la convicción sāṅkhya. Los sabios a quienes esta convicción es apropiada son los sāṅkhyas.
Análisis palabra por palabra
तद्विषया1/1तद्विषया-आसीता f[तत् विषयः यस्याः सा] BVque tiene eso por objetoबुद्धिः1/1√बुध् (4 दिवादि A)क्तिन्बुद्धि-इमति fla convicciónआत्मनः6/1आत्मन्-न्आत्मन् mdel Serजन्मादिषड्विक्रिया-अभावात्5/1जन्मादिषड्विक्रियाभाव-अरामः m[जन्मादीनां षण्णां विक्रियाणाम् अभावः] षष्ठी-TPpor la ausencia de las seis modificaciones, empezando por el nacimientoअकर्त्ता1/1√कृ (8 तनादि U)तृच्अकर्तृ-ऋदातृ m[न कर्ता] नञ्-TPno es agenteआत्मा1/1आत्मन्-न्आत्मन् mel Serइति0(que)प्रकरणार्थनिरूपणात्5/1नि+√रूप (10 चुरादि U)ल्युट्प्रकरणार्थनिरूपण-अफलम् n[प्रकरणस्य अर्थस्य निरूपणम्] षष्ठी-TPdel examen del sentido de la secciónया1/1यद् fla queजायतेIII/1√जन् (4 दिवादि A)लट्कर्तरिsurgeसा1/1तद् fesaसांख्यबुद्धिः1/1√बुध् (4 दिवादि A)क्तिन्सांख्यबुद्धि-इमति f[सांख्यस्य बुद्धिः] षष्ठी-TPes la convicción sāṅkhyaसा1/1तद् festaयेषाम्6/3यद् ma quienesज्ञानिनाम्6/3ज्ञान+इनि (taddhita)ज्ञानिन्-इन्योगिन् msabiosउचिता1/1√उच् (4 दिवादि P)क्तउचिता-आसीता fapropiadaभवतिIII/1√भू (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिesते1/3तद् mellosसांख्याः1/3सङ्ख्या+अण् (taddhita)सांख्य-अरामः mson los sāṅkhyas
Segmento 14 — avataraṇikā (14): el yoga, la convicción del yoga y los yoguis
एतस्या बुद्धेर्जन्मनः प्रागात्मनो देहादि-व्यतिरिक्तत्व-कर्त्तृत्व-भोक्तृत्वाद्यपेक्षो धर्माधर्म-विवेक-पूर्वको मोक्ष-साधनानुष्ठान-निरूपण-लक्षणो योगः। तद्विषया बुद्धिर्योग-बुद्धिः। सा येषां कर्मिणामुचिता भवति ते योगिनः।।
Antes de que surja esta convicción, el yoga consiste en exponer la práctica de los medios para la liberación; presupone que el Ser es distinto del cuerpo, etc., que es agente y experimentador, etc., y va precedido por el discernimiento entre dharma y adharma. La convicción que tiene eso por objeto es la convicción del yoga. Los hombres de acción a quienes es apropiada son los yoguis.
Análisis palabra por palabra
एतस्याः6/1एतद् fde estaबुद्धेः6/1√बुध् (4 दिवादि A)क्तिन्बुद्धि-इमति fconvicciónजन्मनः5/1जन्मन्-न्नाम ndel surgimientoप्राक्0antesआत्मनः6/1आत्मन्-न्आत्मन् mdel Serदेहादिव्यतिरिक्तत्वकर्त्तृत्वभोक्तृत्वाद्यपेक्षः1/1देहादिव्यतिरिक्तत्वकर्तृत्वभोक्तृत्वाद्यपेक्ष-अरामः m[देहादिव्यतिरिक्तत्वकर्तृत्वभोक्तृत्वादीनाम् अपेक्षा यस्य सः] BVque presupone que es distinto del cuerpo, etc., agente y experimentadorधर्माधर्मविवेकपूर्वकः1/1धर्माधर्मविवेकपूर्वक-अरामः m[धर्माधर्मयोः विवेकः पूर्वः यस्य सः] BVprecedido por el discernimiento entre dharma y adharmaमोक्षसाधनानुष्ठाननिरूपणलक्षणः1/1मोक्षसाधनानुष्ठाननिरूपणलक्षण-अरामः m[मोक्षसाधनानाम् अनुष्ठानस्य निरूपणं लक्षणं यस्य सः] BVque consiste en exponer la práctica de los medios para la liberaciónयोगः1/1√युज् (7 रुधादि U)घञ्योग-अरामः mel yogaतद्विषया1/1तद्विषया-आसीता f[तत् विषयः यस्याः सा] BVque tiene eso por objetoबुद्धिः1/1√बुध् (4 दिवादि A)क्तिन्बुद्धि-इमति fla convicciónयोगबुद्धिः1/1√बुध् (4 दिवादि A)क्तिन्योगबुद्धि-इमति f[योगस्य बुद्धिः] षष्ठी-TPes la convicción del yogaसा1/1तद् festaयेषाम्6/3यद् ma quienesकर्मिणाम्6/3कर्मन्+इनि (taddhita)कर्मिन्-इन्योगिन् mhombres de acciónउचिता1/1√उच् (4 दिवादि P)क्तउचिता-आसीता fapropiadaभवतिIII/1√भू (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिesते1/3तद् mellosयोगिनः1/3योग+इनि (taddhita)योगिन्-इन्योगिन् mson los yoguis
Segmento 15 — avataraṇikā (15): el Señor mismo indicó las dos convicciones
तथा च भगवता विभक्ते द्वे बुद्धी निर्दिष्टे “एषा तेऽभिहिता साङ्ख्ये बुद्धिर्योगे त्विमां शृणु” (गी २.३९) इति।
Y así, el Señor indicó dos convicciones diferenciadas: «Esta convicción te ha sido expuesta en el sāṅkhya; escucha ahora esta en el yoga» (Gī. 2.39).
Análisis palabra por palabra
तथा0तद्+थाल् (taddhita)asíच0yभगवता3/1भगवत्-त्भगवत् mpor el Señorविभक्ते1/2वि+√भज् (1 भ्वादि U)क्तविभक्ता-आसीता fdiferenciadasद्वे1/2द्वि fdosबुद्धी1/2√बुध् (4 दिवादि A)क्तिन्बुद्धि-इमति fconviccionesनिर्दिष्टे1/2निर्+√दिश् (6 तुदादि U)क्तनिर्दिष्टा-आसीता ffueron indicadasएषा1/1एतद् festaते4/1युष्मद्a tiअभिहिता1/1अभि+√धा (3 जुहोत्यादि U)क्तअभिहिता-आसीता fha sido expuestaसाङ्ख्ये7/1सङ्ख्या+अण् (taddhita)साङ्ख्य-अफलम् nen el sāṅkhyaबुद्धिः1/1√बुध् (4 दिवादि A)क्तिन्बुद्धि-इमति fconvicciónयोगे7/1√युज् (7 रुधादि U)घञ्योग-अरामः men el yogaतु0ahoraइमाम्2/1इदम् festaशृणुII/1√श्रु (1 भ्वादि P)लोट्कर्तरिescuchaइति0así
Segmento 16 — avataraṇikā (16): las dos dedicaciones de 3.3
तयोश्च साङ्ख्य-बुद्ध्याश्रयां ज्ञानयोगेन निष्ठां साङ्ख्यानां विभक्तां वक्ष्यति “पुरा वेदात्मना मया प्रोक्ता” इति। तथा च योग-बुद्ध्याश्रयां कर्मयोगेन निष्ठां विभक्तां च वक्ष्यति “कर्मयोगेन योगिनाम्” (गी ३.३) इति।
Y de entre ambas, [el Señor] expondrá como diferenciada la dedicación de los sāṅkhyas por el yoga del conocimiento, que se apoya en la convicción sāṅkhya: «Antiguamente la proclamé yo, cuya naturaleza es el Veda». Y del mismo modo expondrá como diferenciada la dedicación por el yoga de la acción, que se apoya en la convicción del yoga: «la de los yoguis, por el yoga de la acción» (Gī. 3.3).
Análisis palabra por palabra
तयोः7/2तद् fde entre ambasच0yसाङ्ख्यबुद्ध्याश्रयाम्2/1साङ्ख्यबुद्ध्याश्रया-आसीता f[साङ्ख्यबुद्धिः आश्रयः यस्याः सा] BVque se apoya en la convicción sāṅkhyaज्ञानयोगेन3/1ज्ञानयोग-अरामः m[ज्ञानम् एव योगः] KDpor el yoga del conocimientoनिष्ठाम्2/1नि+√स्था (1 भ्वादि P)अङ् + टाप्निष्ठा-आसीता fla dedicaciónसाङ्ख्यानाम्6/3सङ्ख्या+अण् (taddhita)साङ्ख्य-अरामः mde los sāṅkhyasविभक्ताम्2/1वि+√भज् (1 भ्वादि U)क्तविभक्ता-आसीता fdiferenciadaवक्ष्यतिIII/1√वच् (2 अदादि P)लृट्कर्तरिexpondráपुरा0antiguamenteवेदात्मना3/1वेदात्मन्-न्आत्मन् m[वेदः आत्मा यस्य सः] BVcuya naturaleza es el Vedaमया3/1अस्मद्por míप्रोक्ता1/1प्र+√वच् (2 अदादि P)क्तप्रोक्ता-आसीता ffue proclamadaइति0asíतथा0तद्+थाल् (taddhita)del mismo modoच0yयोगबुद्ध्याश्रयाम्2/1योगबुद्ध्याश्रया-आसीता f[योगबुद्धिः आश्रयः यस्याः सा] BVque se apoya en la convicción del yogaकर्मयोगेन3/1कर्मयोग-अरामः m[कर्म एव योगः] KDpor el yoga de la acciónनिष्ठाम्2/1नि+√स्था (1 भ्वादि P)अङ् + टाप्निष्ठा-आसीता fla dedicaciónविभक्ताम्2/1वि+√भज् (1 भ्वादि U)क्तविभक्ता-आसीता fdiferenciadaच0yवक्ष्यतिIII/1√वच् (2 अदादि P)लृट्कर्तरिexpondráकर्मयोगेन3/1कर्मयोग-अरामः m[कर्म एव योगः] KDpor el yoga de la acciónयोगिनाम्6/3योग+इनि (taddhita)योगिन्-इन्योगिन् mde los yoguisइति0así
Segmento 17 — avataraṇikā (17): conocimiento y acción no pueden residir en una misma persona
एवं साङ्ख्य-बुद्धिं योग-बुद्धिं चाश्रित्य द्वे निष्ठे विभक्ते भगवतोक्ते ज्ञान-कर्मणोः कर्तृत्वाकर्तृत्वैकत्वानेकत्व-बुद्ध्याश्रययोः एक-पुरुषाश्रयत्वासम्भवं पश्यता।
Así, apoyándose en la convicción sāṅkhya y en la convicción del yoga, el Señor enunció dos dedicaciones diferenciadas, porque veía que el conocimiento y la acción, que se apoyan en las convicciones de no-agencia y unidad y de agencia y multiplicidad, no pueden tener por sede a una misma persona.
Análisis palabra por palabra
एवम्0asíसाङ्ख्यबुद्धिम्2/1√बुध् (4 दिवादि A)क्तिन्साङ्ख्यबुद्धि-इमति f[साङ्ख्यस्य बुद्धिः] षष्ठी-TPla convicción sāṅkhyaयोगबुद्धिम्2/1√बुध् (4 दिवादि A)क्तिन्योगबुद्धि-इमति f[योगस्य बुद्धिः] षष्ठी-TPla convicción del yogaच0yआश्रित्य0आ+√श्रि (1 भ्वादि U)ल्यप्apoyándose enद्वे1/2द्वि fdosनिष्ठे1/2नि+√स्था (1 भ्वादि P)अङ् + टाप्निष्ठा-आसीता fdedicacionesविभक्ते1/2वि+√भज् (1 भ्वादि U)क्तविभक्ता-आसीता fdiferenciadasभगवता3/1भगवत्-त्भगवत् mpor el Señorउक्ते1/2√वच् (2 अदादि P)क्तउक्ता-आसीता ffueron enunciadasज्ञानकर्मणोः6/2ज्ञानकर्मन्-न्नाम n[ज्ञानं च कर्म च] DVdel conocimiento y la acciónकर्तृत्वाकर्तृत्वैकत्वानेकत्वबुद्ध्याश्रययोः6/2कर्तृत्वाकर्तृत्वैकत्वानेकत्वबुद्ध्याश्रय-अफलम् n[कर्तृत्वाकर्तृत्वैकत्वानेकत्वबुद्धिः आश्रयः ययोः ते] BVque se apoyan en las convicciones de agencia o no-agencia, de unidad o multiplicidadएकपुरुषाश्रयत्वासम्भवम्2/1एकपुरुषाश्रयत्वासम्भव-अरामः m[एकपुरुषाश्रयत्वस्य असम्भवः] षष्ठी-TPla imposibilidad de tener por sede a una misma personaपश्यता3/1√दृश् (1 भ्वादि P)शतृपश्यत्-त्पचत् mque veía
Segmento 18 — avataraṇikā (18): la misma distinción en el Śatapatha-brāhmaṇa
यथैतद् विभागवचनं तथैव दर्शितं शातपथीये ब्राह्मणे “एतमेव प्रव्राजिनो लोकमिच्छन्तो ब्राह्मणाः प्रव्रजन्ति” इति सर्वकर्मसंन्यासं विधाय तच्छेषेण “किं प्रजया करिष्यामो येषां नोऽयमात्मायं लोकः” (बृ. ४.४.२२) इति।
Tal como es esta enunciación de la distinción, así mismo se muestra en el Brāhmaṇa del Śatapatha: tras prescribir la renuncia a toda acción con «Deseando solo este mundo, los brāhmaṇas renunciantes parten como errantes», [dice] en su complemento: «¿Qué haremos con la descendencia nosotros, cuyo mundo es este Ser?» (Bṛ. 4.4.22).
Análisis palabra por palabra
यथा0tal comoएतत्1/1एतद् nestaविभागवचनम्1/1√वच् (2 अदादि P)ल्युट्विभागवचन-अफलम् n[विभागस्य वचनम्] षष्ठी-TPenunciación de la distinciónतथा0तद्+थाल् (taddhita)asíएव0mismoदर्शितम्1/1√दृश् (1 भ्वादि P)णिच् + क्तदर्शित-अफलम् nse muestraशातपथीये7/1शतपथ+छ (taddhita)शातपथीय-अफलम् ndel Śatapathaब्राह्मणे7/1ब्रह्मन्+अण् (taddhita)ब्राह्मण-अफलम् nen el Brāhmaṇaएतम्2/1एतद् mesteएव0soloप्रव्राजिनः1/3प्र+√व्रज् (1 भ्वादि P)णिनिप्रव्राजिन्-इन्योगिन् mrenunciantesलोकम्2/1लोक-अरामः mmundoइच्छन्तः1/3√इष् (6 तुदादि P)शतृइच्छत्-त्पचत् mdeseandoब्राह्मणाः1/3ब्रह्मन्+अण् (taddhita)ब्राह्मण-अरामः mlos brāhmaṇasप्रव्रजन्तिIII/3प्र+√व्रज् (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिparten como errantesइति0asíसर्वकर्मसंन्यासम्2/1सम्+नि+√अस् (4 दिवादि P)घञ्सर्वकर्मसंन्यास-अरामः m[सर्वेषां कर्मणां संन्यासः] षष्ठी-TPla renuncia a toda acciónविधाय0वि+√धा (3 जुहोत्यादि U)ल्यप्tras prescribirतच्छेषेण3/1तच्छेष-अरामः m[तस्य शेषः] षष्ठी-TPcon su complementoकिम्2/1किम् n¿qué?प्रजया3/1प्रजा-आसीता fcon la descendenciaकरिष्यामःI/3√कृ (8 तनादि U)लृट्कर्तरिharemosयेषाम्6/3यद् mcuyoनः6/3अस्मद्nuestroअयम्1/1इदम् mesteआत्मा1/1आत्मन्-न्आत्मन् mSerअयम्1/1इदम् mesteलोकः1/1लोक-अरामः mes el mundoइति0así
Segmento 19 — avataraṇikā (19): las acciones son para quien tiene ignorancia y deseo (Bṛ. 1.4.17), 1
तत्रैव (बृ १.४.१७) च “प्राग्दारपरिग्रहात् पुरुष आत्मा प्राकृतो धर्मजिज्ञासोत्तरकालं लोकत्रयसाधनं पुत्रं द्विप्रकारं च वित्तं मानुषं दैवं च,
Y allí mismo (Bṛ. 1.4.17) [se dice]: «Antes de tomar esposa, el hombre, el ser ordinario, después de indagar el dharma, [deseó] los medios para los tres mundos: un hijo y la riqueza de dos clases, humana y divina;
Análisis palabra por palabra
तत्र0तद्+त्रल् (taddhita)allíएव0mismoच0yप्राक्0antes deदारपरिग्रहात्5/1परि+√ग्रह् (9 क्र्यादि U)अप्दारपरिग्रह-अरामः m[दाराणां परिग्रहः] षष्ठी-TPtomar esposaपुरुषः1/1पुरुष-अरामः mel hombreआत्मा1/1आत्मन्-न्आत्मन् mel serप्राकृतः1/1प्रकृति+अण् (taddhita)प्राकृत-अरामः mordinarioधर्मजिज्ञासोत्तरकालम्2/1धर्मजिज्ञासोत्तरकाल-अरामः m[धर्मजिज्ञासायाः उत्तरः कालः] षष्ठी-TPdespués de indagar el dharmaलोकत्रयसाधनम्2/1लोकत्रयसाधन-अफलम् n[लोकत्रयस्य साधनम्] षष्ठी-TPlos medios para los tres mundosपुत्रम्2/1पुत्र-अरामः mun hijoद्विप्रकारम्2/1द्विप्रकार-अफलम् n[द्वौ प्रकारौ यस्य तत्] BVde dos clasesच0yवित्तम्2/1√विद् (6 तुदादि U)क्तवित्त-अफलम् nla riquezaमानुषम्2/1मनुष्+अण् (taddhita)मानुष-अफलम् nhumanaदैवम्2/1देव+अण् (taddhita)दैव-अफलम् ndivinaच0y
Segmento 20 — avataraṇikā (20): las acciones son para quien tiene ignorancia y deseo (Bṛ. 1.4.17), 2
तत्र मानुषं वित्तं कर्मरूपं पितृलोक-प्राप्ति-साधनं, विद्यां च दैवं वित्तं देवलोक-प्राप्ति-साधनं, सोऽकामयत” इत्यविद्याकामवत एव सर्वाणि कर्माणि श्रौतादीनि दर्शितानि।
de ellas, la riqueza humana, que consiste en la acción, medio para alcanzar el mundo de los antepasados, y el conocimiento [meditativo], riqueza divina, medio para alcanzar el mundo de los dioses: él [lo] deseó». Así se muestra que todas las acciones, las śrauta y las demás, son solo para quien tiene ignorancia y deseo.
Análisis palabra por palabra
तत्र0तद्+त्रल् (taddhita)de ellasमानुषम्2/1मनुष्+अण् (taddhita)मानुष-अफलम् nhumanaवित्तम्2/1√विद् (6 तुदादि U)क्तवित्त-अफलम् nla riquezaकर्मरूपम्2/1कर्मरूप-अफलम् n[कर्म रूपं यस्य तत्] BVque consiste en la acciónपितृलोकप्राप्तिसाधनम्2/1पितृलोकप्राप्तिसाधन-अफलम् n[पितृलोकस्य प्राप्तेः साधनम्] षष्ठी-TPmedio para alcanzar el mundo de los antepasadosविद्याम्2/1√विद् (2 अदादि P)क्यप् + टाप्विद्या-आसीता fel conocimientoच0yदैवम्2/1देव+अण् (taddhita)दैव-अफलम् ndivinaवित्तम्2/1√विद् (6 तुदादि U)क्तवित्त-अफलम् nriquezaदेवलोकप्राप्तिसाधनम्2/1देवलोकप्राप्तिसाधन-अफलम् n[देवलोकस्य प्राप्तेः साधनम्] षष्ठी-TPmedio para alcanzar el mundo de los diosesसः1/1तद् mélअकामयतIII/1√कम् (1 भ्वादि A)णिङ्लङ्कर्तरिdeseóइति0asíअविद्याकामवतः6/1अविद्याकाम+मतुप् (taddhita)अविद्याकामवत्-त्भगवत् m[अविद्या च कामः च] DV + मतुप्de quien tiene ignorancia y deseoएव0soloसर्वाणि1/3सर्व ntodasकर्माणि1/3कर्मन्-न्नाम nlas accionesश्रौतादीनि1/3श्रौतादि-इवारि n[श्रौतम् आदिः येषां तानि] BVlas śrauta y las demásदर्शितानि1/3√दृश् (1 भ्वादि P)णिच् + क्तदर्शित-अफलम् nse muestran
Segmento 21 — avataraṇikā (21): la renuncia es para quien no desea; sin la distinción, todo esto sería incoherente
“तेभ्यो व्युत्थाय प्रव्रजन्ति” इति व्युत्थानमात्मानमेव लोकमिच्छतोऽकामस्य विहितम्। तदेतद् विभाग-वचनमनुपपन्नं स्याद्यदि श्रौतकर्म-ज्ञानयोः समुच्चयोऽभिप्रेतः स्याद्भगवतः।।
Con «elevándose por encima de ellas, parten como errantes», se prescribe ese elevarse por encima para el que no tiene deseo y desea solo al Ser como su mundo. Esta enunciación de la distinción sería incoherente si el Señor pretendiera la combinación de la acción śrauta y el conocimiento.
Análisis palabra por palabra
तेभ्यः5/3तद् nde ellasव्युत्थाय0वि+उत्+√स्था (1 भ्वादि P)ल्यप्elevándose por encimaप्रव्रजन्तिIII/3प्र+√व्रज् (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिparten como errantesइति0asíव्युत्थानम्1/1वि+उत्+√स्था (1 भ्वादि P)ल्युट्व्युत्थान-अफलम् nel elevarse por encimaआत्मानम्2/1आत्मन्-न्आत्मन् mal Serएव0soloलोकम्2/1लोक-अरामः mcomo mundoइच्छतः6/1√इष् (6 तुदादि P)शतृइच्छत्-त्पचत् mdel que deseaअकामस्य6/1अकाम-अरामः m[न विद्यते कामः यस्य सः] नञ्-BVdel que no tiene deseoविहितम्1/1वि+√धा (3 जुहोत्यादि U)क्तविहित-अफलम् nestá prescritoतत्1/1तद् nesaएतत्1/1एतद् nestaविभागवचनम्1/1√वच् (2 अदादि P)ल्युट्विभागवचन-अफलम् n[विभागस्य वचनम्] षष्ठी-TPenunciación de la distinciónअनुपपन्नम्1/1उप+√पद् (4 दिवादि A)क्तअनुपपन्न-अफलम् n[न उपपन्नम्] नञ्-TPincoherenteस्यात्III/1√अस् (2 अदादि P)विधिलिङ्कर्तरिseríaयदि0siश्रौतकर्मज्ञानयोः6/2श्रौतकर्मज्ञान-अफलम् n[श्रौतं कर्म च ज्ञानं च] DVde la acción śrauta y el conocimientoसमुच्चयः1/1सम्+उत्+√चि (5 स्वादि U)अच्समुच्चय-अरामः mla combinaciónअभिप्रेतः1/1अभि+प्र+√इ (2 अदादि P)क्तअभिप्रेत-अरामः mpretendidaस्यात्III/1√अस् (2 अदादि P)विधिलिङ्कर्तरिfueraभगवतः6/1भगवत्-त्भगवत् mpor el Señor
Segmento 22 — avataraṇikā (22): tampoco tendría sentido la pregunta de Arjuna en 3.1
न चार्जुनस्य प्रश्न उपपन्नो भवति “ज्यायसी चेत् कर्मणस्ते” (गी.३.१) इत्यादिः।
Ni tendría sentido la pregunta de Arjuna que empieza: «Si para ti el conocimiento es superior a la acción…» (Gī. 3.1).
Análisis palabra por palabra
न0niच0yअर्जुनस्य6/1अर्जुन-अरामः mde Arjunaप्रश्नः1/1√प्रच्छ् (6 तुदादि P)नङ्प्रश्न-अरामः mla preguntaउपपन्नः1/1उप+√पद् (4 दिवादि A)क्तउपपन्न-अरामः mcoherenteभवतिIII/1√भू (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिesज्यायसी1/1प्रशस्य+ईयसुन् (taddhita) + ङीप्ज्यायसी-ईनदी fsuperiorचेत्0siकर्मणः5/1कर्मन्-न्नाम na la acciónते6/1युष्मद्para tiइत्यादिः1/1इत्यादि-इहरिः m[इति आदिः यस्य सः] BVque empieza así
Segmento 23 — avataraṇikā (23): Arjuna no habría atribuido al Señor lo que no había oído
एकपुरुषानुष्ठेयत्व-असम्भवं बुद्धि-कर्मणोर्भगवता पूर्वमनुक्तं कथम् अर्जुनोऽश्रुतं बुद्धेश्च कर्मणो ज्यायस्त्वं भगवति अध्यारोपयेन्मृषैव “ज्यायसी चेत् कर्मणस्ते मता बुद्धिः” (गी ३.१) इति।
Si el Señor no hubiera dicho antes que el conocimiento y la acción no pueden ser practicados por una misma persona, ¿cómo iba Arjuna a atribuirle falsamente la superioridad del conocimiento sobre la acción, que no había oído, diciendo: «Si consideras que el conocimiento es superior a la acción…» (Gī. 3.1)?
Análisis palabra por palabra
एकपुरुषानुष्ठेयत्व-असम्भवम्2/1एकपुरुषानुष्ठेयत्वासम्भव-अरामः m[एकपुरुषानुष्ठेयत्वस्य असम्भवः] षष्ठी-TPla imposibilidad de ser practicados por una misma personaबुद्धिकर्मणोः6/2बुद्धिकर्मन्-न्नाम n[बुद्धिः च कर्म च] DVdel conocimiento y la acciónभगवता3/1भगवत्-त्भगवत् mpor el Señorपूर्वम्0antesअनुक्तम्2/1√वच् (2 अदादि P)क्तअनुक्त-अरामः m[न उक्तम्] नञ्-TPno dichaकथम्0¿cómo?अर्जुनः1/1अर्जुन-अरामः mArjunaअश्रुतम्2/1√श्रु (1 भ्वादि P)क्तअश्रुत-अफलम् n[न श्रुतम्] नञ्-TPno oídaबुद्धेः6/1√बुध् (4 दिवादि A)क्तिन्बुद्धि-इमति fdel conocimientoच0yकर्मणः5/1कर्मन्-न्नाम nsobre la acciónज्यायस्त्वम्2/1ज्यायस्+त्व (taddhita)ज्यायस्त्व-अफलम् nla superioridadभगवति7/1भगवत्-त्भगवत् mal Señorअध्यारोपयेत्III/1अधि+आ+√रुह् (1 भ्वादि P)णिच्विधिलिङ्कर्तरिatribuiríaमृषा0falsamenteएव0(precisamente)ज्यायसी1/1प्रशस्य+ईयसुन् (taddhita) + ङीप्ज्यायसी-ईनदी fsuperiorचेत्0siकर्मणः5/1कर्मन्-न्नाम na la acciónते6/1युष्मद्por tiमता1/1√मन् (4 दिवादि A)क्तमता-आसीता fconsideradoबुद्धिः1/1√बुध् (4 दिवादि A)क्तिन्बुद्धि-इमति fel conocimientoइति0así
Segmento 24 — avataraṇikā (24): ni habría preguntado por uno solo de los dos en 5.1
किञ्च यदि बुद्धिकर्मणोः सर्वेषां समुच्चय उक्तः स्यादर्जुनस्यापि स उक्त एवेति “यच्छ्रेय एतयोरेकं तन्मे ब्रूहि सुनिश्चितम्” (गी ५.१) इति कथम् उभयोः उपदेशे सति अन्यतरविषय एव प्रश्नः स्यात्।
Además, si se hubiera enseñado a todos la combinación del conocimiento y la acción, también a Arjuna se le habría enseñado. Entonces, habiendo enseñanza de ambos, ¿cómo iba a ser su pregunta sobre uno solo de los dos: «Dime con certeza cuál de estos dos es el mejor» (Gī. 5.1)?
Análisis palabra por palabra
किञ्च0ademásयदि0siबुद्धिकर्मणोः6/2बुद्धिकर्मन्-न्नाम n[बुद्धिः च कर्म च] DVdel conocimiento y la acciónसर्वेषाम्6/3सर्व ma todosसमुच्चयः1/1सम्+उत्+√चि (5 स्वादि U)अच्समुच्चय-अरामः mla combinaciónउक्तः1/1√वच् (2 अदादि P)क्तउक्त-अरामः menseñadaस्यात्III/1√अस् (2 अदादि P)विधिलिङ्कर्तरिhubiera sidoअर्जुनस्य6/1अर्जुन-अरामः ma Arjunaअपि0tambiénसः1/1तद् mellaउक्तः1/1√वच् (2 अदादि P)क्तउक्त-अरामः menseñadaएव0ciertamenteइति0(así)यत्1/1यद् nlo queश्रेयः1/1प्रशस्य+ईयसुन् (taddhita)श्रेयस्-स्मनस् nes mejorएतयोः6/2एतद् nde estos dosएकम्1/1एक nunoतत्2/1तद् nesoमे4/1अस्मद्a míब्रूहिII/1√ब्रू (2 अदादि U)लोट्कर्तरिdimeसुनिश्चितम्2/1सु+निस्+√चि (5 स्वादि U)क्तसुनिश्चित-अफलम् ncon certezaइति0asíकथम्0¿cómo?उभयोः6/2उभ nde ambosउपदेशे7/1उप+√दिश् (6 तुदादि U)घञ्उपदेश-अरामः menseñanzaसति7/1√अस् (2 अदादि P)शतृसत्-त्पचत् mhabiendoअन्यतरविषयः1/1अन्यतरविषय-अरामः m[अन्यतरः विषयः यस्य सः] BVsobre uno solo de los dosएव0soloप्रश्नः1/1√प्रच्छ् (6 तुदादि P)नङ्प्रश्न-अरामः mla preguntaस्यात्III/1√अस् (2 अदादि P)विधिलिङ्कर्तरिsería
Segmento 25 — avataraṇikā (25): el ejemplo del médico
न हि पित्त-प्रशमनार्थिनो वैद्येन मधुरं शीतं च भोक्तव्यमित्युपदिष्टे तयोरन्यतरत् पित्त-प्रशमन-कारणं ब्रूहीति प्रश्नः सम्भवति।।
Pues, cuando el médico ha prescrito a quien busca calmar la bilis que tome alimentos dulces y frescos, no cabe la pregunta: «Dime cuál de los dos calma la bilis».
Análisis palabra por palabra
न0noहि0puesपित्तप्रशमनार्थिनः6/1अर्थ+इनि (taddhita)पित्तप्रशमनार्थिन्-इन्योगिन् m[पित्तप्रशमनस्य अर्थी] षष्ठी-TPde quien busca calmar la bilisवैद्येन3/1विद्या+अण् (taddhita)वैद्य-अरामः mpor el médicoमधुरम्1/1मधुर-अफलम् nlo dulceशीतम्1/1√श्यै (1 भ्वादि A)क्तशीत-अफलम् nlo frescoच0yभोक्तव्यम्1/1√भुज् (7 रुधादि P)तव्यभोक्तव्य-अफलम् nha de tomarseइति0(que)उपदिष्टे7/1उप+√दिश् (6 तुदादि U)क्तउपदिष्ट-अफलम् nhabiendo sido prescritoतयोः6/2तद् nde esos dosअन्यतरत्2/1अन्यतर ncuálपित्तप्रशमनकारणम्2/1पित्तप्रशमनकारण-अफलम् n[पित्तप्रशमनस्य कारणम्] षष्ठी-TPcalma la bilisब्रूहिII/1√ब्रू (2 अदादि U)लोट्कर्तरिdimeइति0(así)प्रश्नः1/1√प्रच्छ् (6 तुदादि P)नङ्प्रश्न-अरामः mla preguntaसम्भवतिIII/1सम्+√भू (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिcabe
Segmento 26 — avataraṇikā (26): si Arjuna no hubiera entendido, la respuesta habría sido otra
अथ अर्जुनस्य भगवदुक्त-वचनार्थ-विवेकानवधारण-निमित्तः प्रश्नः कल्पयेत् तथापि भगवता प्रश्नानुरूपं प्रतिवचनं देयं मया बुद्धिकर्मणोः समुच्चय उक्तः, किमर्थमित्थं त्वं भ्रान्तोऽसि इति,
Y si se supusiera que la pregunta de Arjuna se debió a que no captó con discernimiento el sentido de las palabras dichas por el Señor, aun así el Señor habría tenido que dar una respuesta conforme a la pregunta: «Yo enseñé la combinación del conocimiento y la acción; ¿por qué estás así confundido?».
Análisis palabra por palabra
अथ0y siअर्जुनस्य6/1अर्जुन-अरामः mde Arjunaभगवदुक्तवचनार्थविवेकानवधारणनिमित्तः1/1भगवदुक्तवचनार्थविवेकानवधारणनिमित्त-अरामः m[भगवता उक्तानां वचनानाम् अर्थस्य विवेकेन अनवधारणं निमित्तं यस्य सः] BVdebida a no captar con discernimiento el sentido de las palabras dichas por el Señorप्रश्नः1/1√प्रच्छ् (6 तुदादि P)नङ्प्रश्न-अरामः mla preguntaकल्पयेत्III/1√कृप् (1 भ्वादि A)णिच्विधिलिङ्कर्तरि[uno] supusieraतथा0तद्+थाल् (taddhita)asíअपि0aunभगवता3/1भगवत्-त्भगवत् mpor el Señorप्रश्नानुरूपम्1/1प्रश्नानुरूप-अफलम् n[प्रश्नस्य अनुरूपम्] षष्ठी-TPconforme a la preguntaप्रतिवचनम्1/1प्रति+√वच् (2 अदादि P)ल्युट्प्रतिवचन-अफलम् nuna respuestaदेयम्1/1√दा (3 जुहोत्यादि U)यत्देय-अफलम् nhabría de darseमया3/1अस्मद्por míबुद्धिकर्मणोः6/2बुद्धिकर्मन्-न्नाम n[बुद्धिः च कर्म च] DVdel conocimiento y la acciónसमुच्चयः1/1सम्+उत्+√चि (5 स्वादि U)अच्समुच्चय-अरामः mla combinaciónउक्तः1/1√वच् (2 अदादि P)क्तउक्त-अरामः mfue enseñadaकिमर्थम्0¿por qué?इत्थम्0इदम्+थमु (taddhita)asíत्वम्1/1युष्मद्túभ्रान्तः1/1√भ्रम् (4 दिवादि P)क्तभ्रान्त-अरामः mconfundidoअसिII/1√अस् (2 अदादि P)लट्कर्तरिestásइति0(así)
Segmento 27 — avataraṇikā (27): no cabía responder con otra cosa (3.3)
न तु पुनः प्रतिवचनमननुरूपं पृष्टादन्यदेव “द्वे निष्ठे मया पुरा प्रोक्ते” इति वक्तुं युक्तम्।।
Pero no sería apropiado dar una respuesta que no se ajusta [a la pregunta], distinta de lo preguntado: «Antiguamente proclamé yo dos dedicaciones» [Gī. 3.3].
Análisis palabra por palabra
न0noतु0peroपुनः0en cambioप्रतिवचनम्1/1प्रति+√वच् (2 अदादि P)ल्युट्प्रतिवचन-अफलम् nuna respuestaअननुरूपम्1/1अननुरूप-अफलम् n[न अनुरूपम्] नञ्-TPque no se ajustaपृष्टात्5/1√प्रच्छ् (6 तुदादि P)क्तपृष्ट-अफलम् nde lo preguntadoअन्यत्1/1अन्य ndistintaएव0(del todo)द्वे1/2द्वि fdosनिष्ठे1/2नि+√स्था (1 भ्वादि P)अङ् + टाप्निष्ठा-आसीता fdedicacionesमया3/1अस्मद्por míपुरा0antiguamenteप्रोक्ते1/2प्र+√वच् (2 अदादि P)क्तप्रोक्ता-आसीता ffueron proclamadasइति0asíवक्तुम्0√वच् (2 अदादि P)तुमुन्decirयुक्तम्1/1√युज् (7 रुधादि U)क्तयुक्त-अफलम् napropiado
Segmento 28 — avataraṇikā (28): tampoco vale combinar el conocimiento solo con la acción smārta
नापि स्मार्त्तेनैव कर्मणा बुद्धेः समुच्चयेऽभिप्रेते विभाग-वचनादि सर्वमुपपन्नं स्यात्। किञ्च क्षत्रियस्य युद्धं स्मार्त्तं कर्म स्वधर्ममिति जानतः “तत्किं कर्मणि घोरे मां नियोजयसि” (गी ३.१) इत्युपालम्भोऽनुपपन्नः।
Tampoco, si se pretendiera la combinación del conocimiento solo con la acción smārta, tendría coherencia todo lo dicho, la enunciación de la distinción, etc. Además, a quien sabía que la guerra, acción smārta, es el propio deber del kṣatriya, no le cuadraría el reproche: «¿Por qué, entonces, me empleas en una acción terrible?» (Gī. 3.1).
Análisis palabra por palabra
न0noअपि0tampocoस्मार्त्तेन3/1स्मृति+अण् (taddhita)स्मार्त्त-अफलम् nsmārtaएव0soloकर्मणा3/1कर्मन्-न्नाम ncon la acciónबुद्धेः6/1√बुध् (4 दिवादि A)क्तिन्बुद्धि-इमति fdel conocimientoसमुच्चये7/1सम्+उत्+√चि (5 स्वादि U)अच्समुच्चय-अरामः mla combinaciónअभिप्रेते7/1अभि+प्र+√इ (2 अदादि P)क्तअभिप्रेत-अरामः msi se pretendieraविभागवचनादि1/1विभागवचनादि-इवारि n[विभागवचनम् आदिः यस्य तत्] BVla enunciación de la distinción, etc.सर्वम्1/1सर्व ntodoउपपन्नम्1/1उप+√पद् (4 दिवादि A)क्तउपपन्न-अफलम् ncoherenteस्यात्III/1√अस् (2 अदादि P)विधिलिङ्कर्तरिseríaकिञ्च0ademásक्षत्रियस्य6/1क्षत्र+घ (taddhita)क्षत्रिय-अरामः mdel kṣatriyaयुद्धम्2/1√युध् (4 दिवादि A)क्तयुद्ध-अफलम् nla guerraस्मार्त्तम्2/1स्मृति+अण् (taddhita)स्मार्त्त-अफलम् nsmārtaकर्म2/1कर्मन्-न्नाम nacciónस्वधर्मम्2/1स्वधर्म-अरामः m[स्वस्य धर्मः] षष्ठी-TPel propio deberइति0(que es)जानतः6/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)शतृजानत्-त्पचत् mde quien sabeतत्0entoncesकिम्0¿por qué?कर्मणि7/1कर्मन्-न्नाम nen una acciónघोरे7/1घोर-अफलम् nterribleमाम्2/1अस्मद्meनियोजयसिII/1नि+√युज् (7 रुधादि U)णिच्लट्कर्तरिempleasइति0asíउपालम्भः1/1उप+आ+√लभ् (1 भ्वादि A)घञ्उपालम्भ-अरामः mel reprocheअनुपपन्नः1/1उप+√पद् (4 दिवादि A)क्तअनुपपन्न-अरामः m[न उपपन्नः] नञ्-TPno cuadraría
Segmento 29 — avataraṇikā (29): conclusión: en la Gītā nadie puede mostrar tal combinación
तस्माद् गीताशास्त्रे ईषन्मात्रेणापि श्रौतेन स्मार्त्तेन वा कर्मणा आत्मज्ञानस्य समुच्चयो न केनचिद् दर्शयितुं शक्यः।।
Por tanto, en el śāstra de la Gītā nadie puede mostrar ni en la más mínima medida una combinación del conocimiento del Ser con la acción, sea śrauta o smārta.
Análisis palabra por palabra
तस्मात्5/1तद् npor tantoगीताशास्त्रे7/1गीताशास्त्र-अफलम् n[गीता एव शास्त्रम्] KDen el śāstra de la Gītāईषन्मात्रेण3/1ईषन्मात्र-अफलम् n[ईषत् मात्रा यस्य तत्] BVen la más mínima medidaअपि0ni siquieraश्रौतेन3/1श्रुति+अण् (taddhita)श्रौत-अफलम् nśrautaस्मार्त्तेन3/1स्मृति+अण् (taddhita)स्मार्त्त-अफलम् nsmārtaवा0oकर्मणा3/1कर्मन्-न्नाम ncon la acciónआत्मज्ञानस्य6/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)ल्युट्आत्मज्ञान-अफलम् n[आत्मनः ज्ञानम्] षष्ठी-TPdel conocimiento del Serसमुच्चयः1/1सम्+उत्+√चि (5 स्वादि U)अच्समुच्चय-अरामः mla combinaciónन0noकेनचित्3/1किम् mचित्por nadieदर्शयितुम्0√दृश् (1 भ्वादि P)णिच् + तुमुन्mostrarशक्यः1/1√शक् (5 स्वादि P)यत्शक्य-अरामः mpuede
Segmento 30 — avataraṇikā (30): el sabio que ha alcanzado el conocimiento
यस्य त्वज्ञानाद्रागादि-दोषतो वा कर्मणि प्रवृत्तस्य यज्ञेन दानेन तपसा वा विशुद्ध-सत्त्वस्य ज्ञानमुत्पन्नं परमार्थ-तत्त्व-विषयम् एकमेवेदं सर्वं ब्रह्माकर्तृ च इति,
Pero hay quien se dedicó a la acción por ignorancia o por defectos como el apego, y cuya mente se purificó por el sacrificio, la dádiva o la austeridad; en él surgió el conocimiento que tiene por objeto la realidad suprema: «Todo esto es solo Brahman, uno, y no es agente».
Análisis palabra por palabra
यस्य6/1यद् mde aquelतु0peroअज्ञानात्5/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)ल्युट्अज्ञान-अफलम् n[न ज्ञानम्] नञ्-TPpor ignoranciaरागादिदोषतः0रागादिदोष+तसिल् (taddhita)[रागादयः दोषाः] KDpor defectos como el apegoवा0oकर्मणि7/1कर्मन्-न्नाम na la acciónप्रवृत्तस्य6/1प्र+√वृत् (1 भ्वादि A)क्तप्रवृत्त-अरामः mdedicadoयज्ञेन3/1√यज् (1 भ्वादि U)नङ्यज्ञ-अरामः mpor el sacrificioदानेन3/1√दा (3 जुहोत्यादि U)ल्युट्दान-अफलम् nla dádivaतपसा3/1तपस्-स्मनस् nla austeridadवा0oविशुद्धसत्त्वस्य6/1विशुद्धसत्त्व-अरामः m[विशुद्धं सत्त्वं यस्य सः] BVcuya mente se purificóज्ञानम्1/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)ल्युट्ज्ञान-अफलम् nel conocimientoउत्पन्नम्1/1उत्+√पद् (4 दिवादि A)क्तउत्पन्न-अफलम् nsurgióपरमार्थतत्त्वविषयम्1/1परमार्थतत्त्वविषय-अफलम् n[परमार्थतत्त्वं विषयः यस्य तत्] BVque tiene por objeto la realidad supremaएकम्1/1एक nunoएव0soloइदम्1/1इदम् nestoसर्वम्1/1सर्व ntodoब्रह्म1/1ब्रह्मन्-न्नाम nes Brahmanअकर्तृ1/1√कृ (8 तनादि U)तृच्अकर्तृ-ऋदातृ n[न कर्तृ] नञ्-TPno agenteच0yइति0(así)
Segmento 31 — avataraṇikā (31): su actividad aparente no es acción que se combine con el conocimiento
तस्य कर्मणि कर्मप्रयोजने च निवृत्तेऽपि लोक-सङ्ग्रहार्थं यत्नपूर्वं यथा प्रवृत्तः तथैव कर्मणि प्रवृत्तस्य यत्प्रवृत्ति-रूपं दृश्यते न तत्कर्म, येन बुद्धेः समुच्चयः स्यात्।
Para él han cesado la acción y el propósito de la acción; aun así, por el bien del mundo, sigue dedicado a la acción con el mismo esmero con que lo estaba antes. Lo que en él se ve con forma de actividad no es acción con la que se combine el conocimiento.
Análisis palabra por palabra
तस्य6/1तद् mpara élकर्मणि7/1कर्मन्-न्नाम nla acciónकर्मप्रयोजने7/1कर्मप्रयोजन-अफलम् n[कर्मणः प्रयोजनम्] षष्ठी-TPel propósito de la acciónच0yनिवृत्ते7/1नि+√वृत् (1 भ्वादि A)क्तनिवृत्त-अफलम् nhabiendo cesadoअपि0aunqueलोकसङ्ग्रहार्थम्0[लोकसङ्ग्रहाय] चतुर्थी-TPpor el bien del mundoयत्नपूर्वम्0[यत्नः पूर्वः यस्मिन् कर्मणि] BVcon esmeroयथा0comoप्रवृत्तः1/1प्र+√वृत् (1 भ्वादि A)क्तप्रवृत्त-अरामः m[estaba] dedicadoतथा0तद्+थाल् (taddhita)asíएव0mismoकर्मणि7/1कर्मन्-न्नाम na la acciónप्रवृत्तस्य6/1प्र+√वृत् (1 भ्वादि A)क्तप्रवृत्त-अरामः mdel que está dedicadoयत्1/1यद् nlo queप्रवृत्तिरूपम्1/1प्रवृत्तिरूप-अफलम् n[प्रवृत्तिः रूपं यस्य तत्] BVcon forma de actividadदृश्यतेIII/1√दृश् (1 भ्वादि P)लट्कर्मणिse veन0noतत्1/1तद् nesoकर्म1/1कर्मन्-न्नाम nes acciónयेन3/1यद् ncon la cualबुद्धेः6/1√बुध् (4 दिवादि A)क्तिन्बुद्धि-इमति fdel conocimientoसमुच्चयः1/1सम्+उत्+√चि (5 स्वादि U)अच्समुच्चय-अरामः mla combinaciónस्यात्III/1√अस् (2 अदादि P)विधिलिङ्कर्तरिse diera
Segmento 32 — avataraṇikā (32): como la actividad guerrera de Vāsudeva
यथा भगवतो वासुदेवस्य क्षात्र-कर्म-चेष्टितं न ज्ञानेन समुच्चीयते पुरुषार्थ-सिद्धये तद्वत् तत्फलाभिसन्धि-अहङ्काराभावस्य तुल्यत्वाद् विदुषः। तत्त्ववित्तु नाहं करोमि इति मन्यते, न च तत्फलमभिसन्धत्ते।
Así como la actuación del Señor Vāsudeva en la acción del kṣatriya no se combina con el conocimiento para lograr la meta humana, lo mismo ocurre con el sabio, porque en él se da igualmente la ausencia de intención de fruto y de sentido del yo. El conocedor de la verdad piensa «yo no hago», y no busca el fruto de ello.
Análisis palabra por palabra
यथा0así comoभगवतः6/1भगवत्-त्भगवत् mdel Señorवासुदेवस्य6/1वसुदेव+अण् (taddhita, अपत्य)वासुदेव-अरामः mVāsudevaक्षात्रकर्मचेष्टितम्1/1√चेष्ट् (1 भ्वादि A)क्तक्षात्रकर्मचेष्टित-अफलम् n[क्षात्रकर्मणि चेष्टितम्] सप्तमी-TPla actuación en la acción del kṣatriyaन0noज्ञानेन3/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)ल्युट्ज्ञान-अफलम् ncon el conocimientoसमुच्चीयतेIII/1सम्+उत्+√चि (5 स्वादि U)लट्कर्मणिse combinaपुरुषार्थसिद्धये4/1√सिध् (4 दिवादि P)क्तिन्पुरुषार्थसिद्धि-इमति f[पुरुषार्थस्य सिद्धिः] षष्ठी-TPpara lograr la meta humanaतद्वत्0तद्+वति (taddhita)lo mismoतत्फलाभिसन्धि-अहङ्काराभावस्य6/1तत्फलाभिसन्ध्यहङ्काराभाव-अरामः m[तत्फलाभिसन्धेः अहङ्कारस्य च अभावः] षष्ठी-TPde la ausencia de intención de fruto y de sentido del yoतुल्यत्वात्5/1तुल्य+त्व (taddhita)तुल्यत्व-अफलम् npor darse igualmenteविदुषः6/1√विद् (2 अदादि P)क्वसुविद्वस्-स्विद्वस् men el sabioतत्त्ववित्1/1√विद् (2 अदादि P)क्विप्तत्त्वविद्-द्सुहृद् m[तत्त्वं वेत्ति] उपपद-TPel conocedor de la verdadतु0(en efecto)न0noअहम्1/1अस्मद्yoकरोमिI/1√कृ (8 तनादि U)लट्कर्तरिhagoइति0asíमन्यतेIII/1√मन् (4 दिवादि A)लट्कर्तरिpiensaन0noच0yतत्फलम्2/1तत्फल-अफलम् n[तस्य फलम्] षष्ठी-TPel fruto de elloअभिसन्धत्तेIII/1अभि+सम्+√धा (3 जुहोत्यादि U)लट्कर्तरिbusca
Segmento 33 — avataraṇikā (33): el ejemplo del agnihotra cuyo deseo se ha perdido
यथा च स्वर्गादि-कामार्थिनः अग्निहोत्रादि-कर्म-साधनानुष्ठानाय आहिताग्नेः काम्ये एवाग्निहोत्रादौ प्रवृत्तस्य सामिकृते विनष्टेऽपि कामे तदेवाग्निहोत्राद्यनुष्ठितेऽपि न तत् काम्यमग्निहोत्रादि भवति।
Y es como el que busca el cielo u otro objeto de deseo e instala los fuegos para practicar el medio que es la acción del agnihotra, etc., y emprende el agnihotra como rito motivado por el deseo: si, hecho a medias, el deseo desaparece, aunque se realice ese mismo agnihotra, ese agnihotra ya no es un rito motivado por el deseo.
Análisis palabra por palabra
यथा0comoच0yस्वर्गादिकामार्थिनः6/1अर्थ+इनि (taddhita)स्वर्गादिकामार्थिन्-इन्योगिन् m[स्वर्गादिकामस्य अर्थी] षष्ठी-TPdel que busca el cielo u otro objeto de deseoअग्निहोत्रादिकर्मसाधनानुष्ठानाय4/1अनु+√स्था (1 भ्वादि P)ल्युट्अग्निहोत्रादिकर्मसाधनानुष्ठान-अफलम् n[अग्निहोत्रादिकर्मणः साधनस्य अनुष्ठानम्] षष्ठी-TPpara practicar el medio que es la acción del agnihotra, etc.आहिताग्नेः6/1आहिताग्नि-इहरिः m[आहितः अग्निः येन सः] BVque ha instalado los fuegosकाम्ये7/1√कम् (1 भ्वादि A)णिङ् + यत्काम्य-अरामः mmotivado por el deseoएव0precisamenteअग्निहोत्रादौ7/1अग्निहोत्रादि-इहरिः m[अग्निहोत्रम् आदिः यस्य सः] BVen el agnihotra, etc.प्रवृत्तस्य6/1प्र+√वृत् (1 भ्वादि A)क्तप्रवृत्त-अरामः mque ha emprendidoसामिकृते7/1√कृ (8 तनादि U)क्तसामिकृत-अफलम् n[सामि कृतम्] सुप्सुपाhecho a mediasविनष्टे7/1वि+√नश् (4 दिवादि P)क्तविनष्ट-अरामः mdesaparecidoअपि0aunqueकामे7/1√कम् (1 भ्वादि A)घञ्काम-अरामः mel deseoतत्1/1तद् neseएव0mismoअग्निहोत्रादि1/1अग्निहोत्रादि-इवारि n[अग्निहोत्रम् आदिः यस्य तत्] BVagnihotra, etc.अनुष्ठिते7/1अनु+√स्था (1 भ्वादि P)क्तअनुष्ठित-अफलम् nrealizadoअपि0aunqueन0noतत्1/1तद् neseकाम्यम्1/1√कम् (1 भ्वादि A)णिङ् + यत्काम्य-अफलम् nmotivado por el deseoअग्निहोत्रादि1/1अग्निहोत्रादि-इवारि n[अग्निहोत्रम् आदिः यस्य तत्] BVagnihotra, etc.भवतिIII/1√भू (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिes
Segmento 34 — avataraṇikā (34): así lo muestra el Señor (5.7, 13.31)
तथा च दर्शयति भगवान् “कुर्वन्नपि” (गी ५.७), “न करोति न लिप्यते” (गी १३.३१) इति तत्र तत्र।।
Y así lo muestra el Señor en distintos lugares: «aun actuando…» (Gī. 5.7), «no actúa ni se mancha» (Gī. 13.31).
Análisis palabra por palabra
तथा0तद्+थाल् (taddhita)asíच0yदर्शयतिIII/1√दृश् (1 भ्वादि P)णिच्लट्कर्तरिmuestraभगवान्1/1भग+मतुप् (taddhita)भगवत्-त्भगवत् mel Señorकुर्वन्1/1√कृ (8 तनादि U)शतृकुर्वत्-त्पचत् mactuandoअपि0aunन0noकरोतिIII/1√कृ (8 तनादि U)लट्कर्तरिactúaन0niलिप्यतेIII/1√लिप् (6 तुदादि U)लट्कर्मणिse manchaइति0asíतत्र0तद्+त्रल् (taddhita)en un lugarतत्र0तद्+त्रल् (taddhita)y en otro
Segmento 35 — avataraṇikā (35): cómo entender «Janaka y otros alcanzaron la perfección por la acción»
यच्च “पूर्वैः पूर्वतरं कृतम्” (गी ४.१५) “कर्मणैव हि संसिद्धिमास्थिता जनकादयः” (गी ३.२०) इति, तत्तु प्रविभज्य विज्ञेयम्। तत्कथम्?
Y lo que se dice en «lo que hicieron los antiguos en tiempos aún más antiguos» (Gī. 4.15) y «Janaka y otros alcanzaron la perfección por la acción» (Gī. 3.20) ha de entenderse distinguiendo [dos casos]. ¿Cómo?
Análisis palabra por palabra
यत्1/1यद् nlo queच0yपूर्वैः3/3पूर्व mpor los antiguosपूर्वतरम्0पूर्व+तरप् (taddhita)en tiempos aún más antiguosकृतम्1/1√कृ (8 तनादि U)क्तकृत-अफलम् nhechoकर्मणा3/1कर्मन्-न्नाम npor la acciónएव0precisamenteहि0en efectoसंसिद्धिम्2/1सम्+√सिध् (4 दिवादि P)क्तिन्संसिद्धि-इमति fla perfecciónआस्थिताः1/3आ+√स्था (1 भ्वादि P)क्तआस्थित-अरामः malcanzaronजनकादयः1/3जनकादि-इहरिः m[जनकः आदिः येषां ते] BVJanaka y otrosइति0asíतत्1/1तद् nesoतु0en cambioप्रविभज्य0प्र+वि+√भज् (1 भ्वादि U)ल्यप्distinguiendoविज्ञेयम्1/1वि+√ज्ञा (9 क्र्यादि P)यत्विज्ञेय-अफलम् nha de entenderseतत्1/1तद् nesoकथम्0¿cómo?
Segmento 36 — avataraṇikā (36): primer caso: si eran conocedores de la verdad
यदि तावत् पूर्वे जनकादयः तत्त्वविदोऽपि प्रवृत्तकर्माणः स्युः, ते लोकसङ्ग्रहार्थं “गुणा गुणेषु वर्त्तन्ते” (गी ३.२८) इति ज्ञानेनैव संसिद्धिमास्थिताः। कर्मसंन्यासे प्राप्तेऽपि कर्मणा सहैव संसिद्धिमास्थिताः, न कर्मसंन्यासं कृतवन्त इत्येषोऽर्थः।
En primer lugar, si los antiguos, Janaka y otros, aun siendo conocedores de la verdad, siguieron entregados a la acción por el bien del mundo, alcanzaron la perfección solo por el conocimiento «las cualidades actúan sobre las cualidades» (Gī. 3.28). El sentido es este: aunque les correspondía la renuncia a la acción, alcanzaron la perfección sin dejar la acción; no hicieron la renuncia a la acción.
Análisis palabra por palabra
यदि0siतावत्0en primer lugarपूर्वे1/3पूर्व mlos antiguosजनकादयः1/3जनकादि-इहरिः m[जनकः आदिः येषां ते] BVJanaka y otrosतत्त्वविदः1/3√विद् (2 अदादि P)क्विप्तत्त्वविद्-द्सुहृद् m[तत्त्वं विदन्ति] उपपद-TPconocedores de la verdadअपि0aun siendoप्रवृत्तकर्माणः1/3प्रवृत्तकर्मन्-न्आत्मन् m[प्रवृत्तं कर्म येषां ते] BVentregados a la acciónस्युःIII/3√अस् (2 अदादि P)विधिलिङ्कर्तरिfueronते1/3तद् mellosलोकसङ्ग्रहार्थम्0[लोकसङ्ग्रहाय] चतुर्थी-TPpor el bien del mundoगुणाः1/3गुण-अरामः mlas cualidadesगुणेषु7/3गुण-अरामः msobre las cualidadesवर्त्तन्तेIII/3√वृत् (1 भ्वादि A)लट्कर्तरिactúanइति0asíज्ञानेन3/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)ल्युट्ज्ञान-अफलम् npor el conocimientoएव0soloसंसिद्धिम्2/1सम्+√सिध् (4 दिवादि P)क्तिन्संसिद्धि-इमति fla perfecciónआस्थिताः1/3आ+√स्था (1 भ्वादि P)क्तआस्थित-अरामः malcanzaronकर्मसंन्यासे7/1सम्+नि+√अस् (4 दिवादि P)घञ्कर्मसंन्यास-अरामः m[कर्मणां संन्यासः] षष्ठी-TPla renuncia a la acciónप्राप्ते7/1प्र+√आप् (5 स्वादि P)क्तप्राप्त-अरामः mcorrespondiéndolesअपि0aunqueकर्मणा3/1कर्मन्-न्नाम nla acciónसह0conएव0precisamenteसंसिद्धिम्2/1सम्+√सिध् (4 दिवादि P)क्तिन्संसिद्धि-इमति fla perfecciónआस्थिताः1/3आ+√स्था (1 भ्वादि P)क्तआस्थित-अरामः malcanzaronन0noकर्मसंन्यासम्2/1सम्+नि+√अस् (4 दिवादि P)घञ्कर्मसंन्यास-अरामः m[कर्मणां संन्यासः] षष्ठी-TPla renuncia a la acciónकृतवन्तः1/3√कृ (8 तनादि U)क्तवतुकृतवत्-त्भगवत् mhicieronइति0(así)एषः1/1एतद् mesteअर्थः1/1अर्थ-अरामः mes el sentido
Segmento 37 — avataraṇikā (37): segundo caso: si no lo eran, la perfección es la purificación de la mente
अथ न ते तत्त्वविदः ईश्वर-समर्पितेन कर्मणा साधनभूतेन संसिद्धिं सत्त्वशुद्धिं ज्ञानोत्पत्ति-लक्षणां वा संसिद्धिमास्थिता जनकादय इति व्याख्येयम्। एतमेवार्थं वक्ष्यति भगवान् “सत्त्व-शुद्धये कर्म कुर्वन्ति” (गी ५.११) इति।
Y si no eran conocedores de la verdad, ha de explicarse así: Janaka y otros alcanzaron, por la acción ofrecida al Señor (Īśvara), que es un medio, la perfección que es la purificación de la mente, o bien la perfección que consiste en el surgimiento del conocimiento. Este mismo sentido expondrá el Señor: «realizan la acción para purificar la mente» (Gī. 5.11).
Análisis palabra por palabra
अथ0y siन0noते1/3तद् mellosतत्त्वविदः1/3√विद् (2 अदादि P)क्विप्तत्त्वविद्-द्सुहृद् m[तत्त्वं विदन्ति] उपपद-TPeran conocedores de la verdadईश्वरसमर्पितेन3/1सम्+√ऋ (1 भ्वादि P)णिच् + क्तईश्वरसमर्पित-अफलम् n[ईश्वरे समर्पितम्] सप्तमी-TPofrecida al Señorकर्मणा3/1कर्मन्-न्नाम npor la acciónसाधनभूतेन3/1√भू (1 भ्वादि P)क्तसाधनभूत-अफलम् n[साधनं भूतम्] KDque es un medioसंसिद्धिम्2/1सम्+√सिध् (4 दिवादि P)क्तिन्संसिद्धि-इमति fla perfecciónसत्त्वशुद्धिम्2/1√शुध् (4 दिवादि P)क्तिन्सत्त्वशुद्धि-इमति f[सत्त्वस्य शुद्धिः] षष्ठी-TPque es la purificación de la menteज्ञानोत्पत्तिलक्षणाम्2/1ज्ञानोत्पत्तिलक्षणा-आसीता f[ज्ञानोत्पत्तिः लक्षणं यस्याः सा] BVque consiste en el surgimiento del conocimientoवा0o bienसंसिद्धिम्2/1सम्+√सिध् (4 दिवादि P)क्तिन्संसिद्धि-इमति fla perfecciónआस्थिताः1/3आ+√स्था (1 भ्वादि P)क्तआस्थित-अरामः malcanzaronजनकादयः1/3जनकादि-इहरिः m[जनकः आदिः येषां ते] BVJanaka y otrosइति0asíव्याख्येयम्1/1वि+आ+√ख्या (2 अदादि P)यत्व्याख्येय-अफलम् nha de explicarseएतम्2/1एतद् mesteएव0mismoअर्थम्2/1अर्थ-अरामः msentidoवक्ष्यतिIII/1√वच् (2 अदादि P)लृट्कर्तरिexpondráभगवान्1/1भग+मतुप् (taddhita)भगवत्-त्भगवत् mel Señorसत्त्वशुद्धये4/1√शुध् (4 दिवादि P)क्तिन्सत्त्वशुद्धि-इमति f[सत्त्वस्य शुद्धिः] षष्ठी-TPpara purificar la menteकर्म2/1कर्मन्-न्नाम nla acciónकुर्वन्तिIII/3√कृ (8 तनादि U)लट्कर्तरिrealizanइति0así
Segmento 38 — avataraṇikā (38): de la perfección por la acción a la dedicación al conocimiento (18.46, 18.50)
“स्वकर्मणा तमभ्यर्च्य सिद्धिं विन्दति मानवः” (गी १८.४६) इत्युक्त्वा सिद्धिं प्राप्तस्य च पुनर्ज्ञाननिष्ठां वक्ष्यति “सिद्धिं प्राप्तो यथा ब्रह्म” (गी १८.५०) इत्यादिना।।
Tras decir «adorándolo con su propia acción, el hombre alcanza la perfección» (Gī. 18.46), expondrá a continuación la dedicación al conocimiento para el que ha alcanzado la perfección, con palabras como «cómo el que ha alcanzado la perfección [alcanza] Brahman» (Gī. 18.50).
Análisis palabra por palabra
स्वकर्मणा3/1स्वकर्मन्-न्नाम n[स्वस्य कर्म] षष्ठी-TPcon su propia acciónतम्2/1तद् ma Élअभ्यर्च्य0अभि+√अर्च् (1 भ्वादि P)ल्यप्adorandoसिद्धिम्2/1√सिध् (4 दिवादि P)क्तिन्सिद्धि-इमति fla perfecciónविन्दतिIII/1√विद् (6 तुदादि U)लट्कर्तरिalcanzaमानवः1/1मनु+अण् (taddhita)मानव-अरामः mel hombreइति0asíउक्त्वा0√वच् (2 अदादि P)क्त्वाtras decirसिद्धिम्2/1√सिध् (4 दिवादि P)क्तिन्सिद्धि-इमति fla perfecciónप्राप्तस्य6/1प्र+√आप् (5 स्वादि P)क्तप्राप्त-अरामः mpara el que ha alcanzadoच0yपुनः0a continuaciónज्ञाननिष्ठाम्2/1नि+√स्था (1 भ्वादि P)अङ् + टाप्ज्ञाननिष्ठा-आसीता f[ज्ञाने निष्ठा] सप्तमी-TPla dedicación al conocimientoवक्ष्यतिIII/1√वच् (2 अदादि P)लृट्कर्तरिexpondráसिद्धिम्2/1√सिध् (4 दिवादि P)क्तिन्सिद्धि-इमति fla perfecciónप्राप्तः1/1प्र+√आप् (5 स्वादि P)क्तप्राप्त-अरामः mel que ha alcanzadoयथा0cómoब्रह्म2/1ब्रह्मन्-न्नाम nBrahmanइत्यादिना3/1इत्यादि-इवारि n[इति आदिः यस्य तत्] BVcon [palabras] como estas
Segmento 39 — avataraṇikā (39): conclusión: la liberación viene solo del conocimiento de la verdad
तस्माद् गीतासु केवलादेव तत्त्वज्ञानान्मोक्षप्राप्तिर्न कर्मसमुच्चितादिति निश्चितोऽर्थः। यथा चायमर्थः तथा प्रकरणशो विभज्य तत्र तत्र दर्शयिष्यामः।।
Por tanto, el sentido establecido en las Gītās es que la liberación se alcanza solo por el conocimiento de la verdad, y no por un conocimiento combinado con la acción. Y mostraremos, distinguiendo sección por sección, en cada lugar, cómo es este sentido.
Análisis palabra por palabra
तस्मात्5/1तद् npor tantoगीतासु7/3√गै (1 भ्वादि P)क्तगीता-आसीता fen las Gītāsकेवलात्5/1केवल-अफलम् nsoloएव0precisamenteतत्त्वज्ञानात्5/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)ल्युट्तत्त्वज्ञान-अफलम् n[तत्त्वस्य ज्ञानम्] षष्ठी-TPpor el conocimiento de la verdadमोक्षप्राप्तिः1/1प्र+√आप् (5 स्वादि P)क्तिन्मोक्षप्राप्ति-इमति f[मोक्षस्य प्राप्तिः] षष्ठी-TPel logro de la liberaciónन0noकर्मसमुच्चितात्5/1सम्+उत्+√चि (5 स्वादि U)क्तकर्मसमुच्चित-अफलम् n[कर्मणा समुच्चितम्] तृतीया-TPpor el combinado con la acciónइति0(que)निश्चितः1/1निस्+√चि (5 स्वादि U)क्तनिश्चित-अरामः mestablecidoअर्थः1/1अर्थ-अरामः mel sentidoयथा0cómoच0yअयम्1/1इदम् mesteअर्थः1/1अर्थ-अरामः msentidoतथा0तद्+थाल् (taddhita)asíप्रकरणशः0प्रकरण+शस् (taddhita)sección por secciónविभज्य0वि+√भज् (1 भ्वादि U)ल्यप्distinguiendoतत्र0तद्+त्रल् (taddhita)en un lugarतत्र0तद्+त्रल् (taddhita)y en otroदर्शयिष्यामःI/3√दृश् (1 भ्वादि P)णिच्लृट्कर्तरिmostraremos
Segmento 40 — avataraṇikā (40): el Señor ve que Arjuna solo se salva por el conocimiento del Ser
तत्रैवं धर्म-सम्मूढ-चेतसो महति शोकसागरे निमग्नस्य अर्जुनस्य अन्यत्रात्मज्ञानादुद्धरणमपश्यन् भगवान् वासुदेवः ततः अर्जुनमुद्दिधारयिषुः आत्मज्ञानाय अवतारयन्नाह -
Así pues, el Señor Vāsudeva, que no veía para Arjuna, de mente confundida respecto del dharma y hundido en el gran océano de la aflicción, otro rescate que el conocimiento del Ser, deseoso de sacarlo de allí y conduciéndolo al conocimiento del Ser, dijo:
Análisis palabra por palabra
तत्र0तद्+त्रल् (taddhita)así puesएवम्0de este modoधर्मसम्मूढचेतसः6/1धर्मसम्मूढचेतस्-स्वेधस् m[धर्मे सम्मूढं चेतः यस्य सः] BVde mente confundida respecto del dharmaमहति7/1महत्-त्महत् men el granशोकसागरे7/1शोकसागर-अरामः m[शोकः एव सागरः] KDocéano de la aflicciónनिमग्नस्य6/1नि+√मस्ज् (6 तुदादि P)क्तनिमग्न-अरामः mhundidoअर्जुनस्य6/1अर्जुन-अरामः mpara Arjunaअन्यत्र0अन्य+त्रल् (taddhita)fuera deआत्मज्ञानात्5/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)ल्युट्आत्मज्ञान-अफलम् n[आत्मनः ज्ञानम्] षष्ठी-TPel conocimiento del Serउद्धरणम्2/1उत्+√हृ (1 भ्वादि U)ल्युट्उद्धरण-अफलम् nrescateअपश्यन्1/1√दृश् (1 भ्वादि P)शतृअपश्यत्-त्पचत् m[न पश्यन्] नञ्-TPno viendoभगवान्1/1भग+मतुप् (taddhita)भगवत्-त्भगवत् mel Señorवासुदेवः1/1वसुदेव+अण् (taddhita, अपत्य)वासुदेव-अरामः mVāsudevaततः0तद्+तसिल् (taddhita)de allíअर्जुनम्2/1अर्जुन-अरामः ma Arjunaउद्दिधारयिषुः1/1उत्+√धृ (1 भ्वादि U)णिच् + सन् + उउद्दिधारयिषु-उगुरुः mdeseoso de sacarआत्मज्ञानाय4/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)ल्युट्आत्मज्ञान-अफलम् n[आत्मनः ज्ञानम्] षष्ठी-TPal conocimiento del Serअवतारयन्1/1अव+√तॄ (1 भ्वादि P)णिच् + शतृअवतारयत्-त्पचत् mconduciendoआहIII/1√ब्रू (2 अदादि U)लट्कर्तरिdijo
Segmento 41 — «aśocyān»: Bhīṣma, Droṇa y los demás no merecen aflicción
अशोच्यानित्यादि। न शोच्या अशोच्या भीष्मद्रोणादयः सद्वृत्तत्वात्, परमार्थरूपेण च नित्यत्वात्,
[Comentando] «aśocyān», etc.: los que no son dignos de aflicción son Bhīṣma, Droṇa y los demás, por su buena conducta y porque en su naturaleza real son eternos.
Análisis palabra por palabra
अशोच्यान्2/3√शुच् (1 भ्वादि P)ण्यत्अशोच्य-अरामः m[न शोच्याः] नञ्-TP«aśocyān»इत्यादि2/1इत्यादि-इवारि n[इति आदिः यस्य तत्] BVetc.न0noशोच्याः1/3√शुच् (1 भ्वादि P)ण्यत्शोच्य-अरामः mdignos de aflicciónअशोच्याः1/3√शुच् (1 भ्वादि P)ण्यत्अशोच्य-अरामः m[न शोच्याः] नञ्-TPlos que no merecen aflicciónभीष्मद्रोणादयः1/3भीष्मद्रोणादि-इहरिः m[भीष्मद्रोणौ आदी येषां ते] BVBhīṣma, Droṇa y los demásसद्वृत्तत्वात्5/1सद्वृत्त+त्व (taddhita)सद्वृत्तत्व-अफलम् n[सत् वृत्तं येषां ते, तेषां भावः] BV + त्वpor su buena conductaपरमार्थरूपेण3/1परमार्थरूप-अफलम् n[परमार्थः रूपम्] KDen su naturaleza realच0yनित्यत्वात्5/1नित्य+त्व (taddhita)नित्यत्व-अफलम् npor ser eternos
Segmento 42 — «te has afligido» por ellos
तान् अशोच्यान् अन्वशोचः अनुशोचितवानसि ते म्रियन्ते मन्निमित्तम्, अहं तैर्विनाभूतः किं करिष्यामि राज्य-सुखादिना इति।
Por ellos, que «no merecen aflicción», «te has afligido» (anuśocitavān asi), [pensando]: «Mueren por mi causa; privado de ellos, ¿qué haré yo con los placeres del reino, etc.?».
Análisis palabra por palabra
तान्2/3तद् mpor ellosअशोच्यान्2/3√शुच् (1 भ्वादि P)ण्यत्अशोच्य-अरामः m[न शोच्याः] नञ्-TP«que no merecen aflicción»अन्वशोचःII/1अनु+√शुच् (1 भ्वादि P)लङ्कर्तरि«te has afligido»अनुशोचितवान्1/1अनु+√शुच् (1 भ्वादि P)क्तवतुअनुशोचितवत्-त्भगवत् mte has afligido (glosa)असिII/1√अस् (2 अदादि P)लट्कर्तरि(eres)ते1/3तद् mellosम्रियन्तेIII/3√मृ (6 तुदादि A)लट्कर्तरिmuerenमन्निमित्तम्0[अहं निमित्तं यस्य तत्] BVpor mi causaअहम्1/1अस्मद्yoतैः3/3तद् mde ellosविनाभूतः1/1√भू (1 भ्वादि P)क्तविनाभूत-अरामः m[विना भूतः] सुप्सुपाprivadoकिम्2/1किम् n¿qué?करिष्यामिI/1√कृ (8 तनादि U)लृट्कर्तरिharéराज्यसुखादिना3/1राज्यसुखादि-इवारि n[राज्यसुखम् आदिः यस्य तत्] BVcon los placeres del reino, etc.इति0(así)
Segmento 43 — «pronuncias palabras de sabiduría»: necedad y sabiduría a la vez
त्वं प्रज्ञावादान् प्रज्ञावतां बुद्धिमतां वादांश्च वचनानि च भाषसे। तदेतन्मौढ्यं पाण्डित्यं च विरुद्धमात्मनि दर्शयस्युन्मत्त इव इत्यभिप्रायः।
Y «tú pronuncias palabras de sabiduría», es decir, los dichos, las palabras, de los que tienen sabiduría, de los inteligentes. La intención es: «Muestras en ti mismo, como un loco, necedad y sabiduría, que son contradictorias».
Análisis palabra por palabra
त्वम्1/1युष्मद्«tú»प्रज्ञावादान्2/3√वद् (1 भ्वादि P)घञ्प्रज्ञावाद-अरामः m[प्रज्ञावतां वादाः] षष्ठी-TP«palabras de sabiduría»प्रज्ञावताम्6/3प्रज्ञा+मतुप् (taddhita)प्रज्ञावत्-त्भगवत् mde los que tienen sabiduría (glosa)बुद्धिमताम्6/3बुद्धि+मतुप् (taddhita)बुद्धिमत्-त्भगवत् mde los inteligentesवादान्2/3√वद् (1 भ्वादि P)घञ्वाद-अरामः mlos dichosच0yवचनानि2/3√वच् (2 अदादि P)ल्युट्वचन-अफलम् nlas palabrasच0yभाषसेII/1√भाष् (1 भ्वादि A)लट्कर्तरि«pronuncias»तत्2/1तद् nesaएतत्2/1एतद् nestaमौढ्यम्2/1मूढ+ष्यञ् (taddhita)मौढ्य-अफलम् nnecedadपाण्डित्यम्2/1पण्डित+ष्यञ् (taddhita)पाण्डित्य-अफलम् nsabiduríaच0yविरुद्धम्2/1वि+√रुध् (7 रुधादि U)क्तविरुद्ध-अफलम् ncontradictoriasआत्मनि7/1आत्मन्-न्आत्मन् men ti mismoदर्शयसिII/1√दृश् (1 भ्वादि P)णिच्लट्कर्तरिmuestrasउन्मत्तः1/1उत्+√मद् (4 दिवादि P)क्तउन्मत्त-अरामः mun locoइव0comoइति0(tal)अभिप्रायः1/1अभि+प्र+√इ (2 अदादि P)अच्अभिप्राय-अरामः mes la intención
Segmento 44 — «los sabios no se afligen ni por los muertos ni por los vivos»
यस्माद् गतासून् गत-प्राणान् मृतान् अगतासून् अगत-प्राणान् जीवतः च नानुशोचन्ति पण्डिताः आत्मज्ञाः।
Porque «los sabios», los que conocen el Ser (ātmajña), «no se afligen» por «los que han muerto», aquellos cuyo aliento se ha ido, los muertos, «ni por los que viven», aquellos cuyo aliento no se ha ido, los vivos.
Análisis palabra por palabra
यस्मात्5/1यद् nporqueगतासून्2/3गतासु-उगुरुः m[गताः असवः येषां ते] BV«por los que han muerto»गतप्राणान्2/3गतप्राण-अरामः m[गताः प्राणाः येषां ते] BVcuyo aliento se ha ido (glosa)मृतान्2/3√मृ (6 तुदादि A)क्तमृत-अरामः mlos muertosअगतासून्2/3अगतासु-उगुरुः m[न गतासवः] नञ्-TP«por los que viven»अगतप्राणान्2/3अगतप्राण-अरामः m[न गताः प्राणाः येषां ते] नञ्-BVcuyo aliento no se ha ido (glosa)जीवतः2/3√जीव् (1 भ्वादि P)शतृजीवत्-त्पचत् mlos vivosच0«y»न0«no»अनुशोचन्तिIII/3अनु+√शुच् (1 भ्वादि P)लट्कर्तरि«se afligen»पण्डिताः1/3पण्डा+इतच् (taddhita)पण्डित-अरामः m«los sabios»आत्मज्ञाः1/3√ज्ञा (9 क्र्यादि P)कआत्मज्ञ-अरामः m[आत्मानं जानन्ति] उपपद-TPlos que conocen el Ser (glosa)
Segmento 45 — quién es «paṇḍita»; tú eres un necio
पण्डाऽऽत्मविषया बुद्धिर्येषां ते हि पण्डिताः पाण्डित्यं निर्विद्य (बृ. ३.५.१) इति श्रुतेः। परमार्थतस्तु नित्यानशोच्याननुशोचस्यतो मूढोऽसीत्यभिप्रायः।। ११ ।।
Pues son paṇḍitas aquellos que tienen paṇḍā, la convicción que tiene por objeto el Ser, según la śruti: «habiendo adquirido plenamente la sabiduría (pāṇḍitya)» (Bṛ. 3.5.1). La intención es: «Pero tú te afliges por quienes en realidad son eternos y no merecen aflicción; por tanto, eres un necio». ॥11॥
Análisis palabra por palabra
पण्डा1/1पण्डा-आसीता fpaṇḍāआत्मविषया1/1आत्मविषया-आसीता f[आत्मा विषयः यस्याः सा] BVque tiene por objeto el Serबुद्धिः1/1√बुध् (4 दिवादि A)क्तिन्बुद्धि-इमति fla convicciónयेषाम्6/3यद् mquienes tienenते1/3तद् mellosहि0puesपण्डिताः1/3पण्डा+इतच् (taddhita)पण्डित-अरामः mson paṇḍitasपाण्डित्यम्2/1पण्डित+ष्यञ् (taddhita)पाण्डित्य-अफलम् nla sabiduríaनिर्विद्य0निर्+√विद् (2 अदादि P)ल्यप्habiendo adquirido plenamenteइति0asíश्रुतेः5/1√श्रु (1 भ्वादि P)क्तिन्श्रुति-इमति fsegún la śrutiपरमार्थतः0परमार्थ+तसिल् (taddhita)en realidadतु0peroनित्यान्2/3नित्य-अरामः meternosअशोच्यान्2/3√शुच् (1 भ्वादि P)ण्यत्अशोच्य-अरामः m[न शोच्याः] नञ्-TPque no merecen aflicciónअनुशोचसिII/1अनु+√शुच् (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिte afligesअतः0इदम्+तसिल् (taddhita)por tantoमूढः1/1√मुह् (4 दिवादि P)क्तमूढ-अरामः mnecioअसिII/1√अस् (2 अदादि P)लट्कर्तरिeresइति0(tal)अभिप्रायः1/1अभि+प्र+√इ (2 अदादि P)अच्अभिप्राय-अरामः mes la intención
