Saltar al contenido
गीताभाष्यम्

Bhagavad Gītā 2.14

los contactos de los sentidos, que dan frío y calor, placer y dolor, vienen y se van: sopórtalos

Sánscrito en

मात्रास्पर्शास्तु कौन्तेय शीतोष्णसुखदुःखदाः ।

आगमापायिनोऽनित्यास्तांस्तितिक्षस्व भारत ॥ २.१४ ॥

mātrāsparśāstu kaunteya śītoṣṇasukhaduḥkhadāḥ |

āgamāpāyino'nityāstāṃstitikṣasva bhārata || 2.14 ||

Oh hijo de Kuntī, los contactos de los órganos de los sentidos con el mundo sensible, que dan lugar al frío y al calor, al placer y al dolor, y que por naturaleza vienen y se van, no son constantes. Sopórtalos, oh descendiente de Bharata.

«Oh! Son of Kuntī, the contacts of the sense organs with the sensory world which give rise to cold and heat, pleasure and pain, which have the nature of coming and going are not constant. Endure them. Oh! Descendant of Bharata.» — Swami Dayānanda, tal como la imprime el PDF de clase (p. 27)

Palabra por palabra

मात्रास्पर्शाःmātrāsparśāḥ1/3√स्पृश्spṛś (6 तुदादिtudādi P)घञ्ghañमात्रास्पर्शmātrāsparśa-अaरामःrāmaḥ m[मात्राणां स्पर्शाःmātrāṇāṃ sparśāḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPlos contactos de los sentidosतुtu0en verdadकौन्तेयkaunteyaS/1कुन्तीkuntī+ढक्ḍhak (taddhita)कौन्तेयkaunteya-अaरामःrāmaḥ m¡oh hijo de Kuntī!शीतोष्णसुखदुःखदाःśītoṣṇasukhaduḥkhadāḥ1/3√दाdā (3 जुहोत्यादिjuhotyādi U)कkaशीतोष्णसुखदुःखदśītoṣṇasukhaduḥkhada-अaरामःrāmaḥ m[शीतोष्णसुखदुःखानि ददातिśītoṣṇasukhaduḥkhāni dadāti] उपपदupapada-TPque dan frío y calor, placer y dolorआगमापायिनःāgamāpāyinaḥ1/3आगमापायāgamāpāya+इनिini (taddhita)आगमापायिन्āgamāpāyin-इन्inयोगिन्yogin m[आगमः च अपायः चāgamaḥ ca apāyaḥ ca] DVque vienen y se vanअनित्याःanityāḥ1/3अनित्यanitya-अaरामःrāmaḥ m[न नित्याःna nityāḥ] नञ्nañ-TPno son constantesतान्tān2/3तद्tad mlosतितिक्षस्वtitikṣasvaII/1√तिज्tij (1 भ्वादिbhvādi A)सन्sanलोट्loṭकर्तरिkartarisoportaभारतbhārataS/1भरतbharata+अण्aṇ (taddhita)भारतbhārata-अaरामःrāmaḥ m¡oh descendiente de Bharata!

Anvaya (el verso en orden de prosa)

कौन्तेयkaunteya, शीतोष्णसुखदुःखदाः मात्रास्पर्शाः तु आगमापायिनः । अनित्याः । भारतśītoṣṇasukhaduḥkhadāḥ mātrāsparśāḥ tu āgamāpāyinaḥ | anityāḥ | bhārata, तान् तितिक्षस्व ॥tān titikṣasva ||

Oh hijo de Kuntī, los contactos de los sentidos, que dan frío y calor, placer y dolor, vienen y se van; no son constantes. Oh descendiente de Bharata, sopórtalos.

Bhāṣya de Śaṅkara

Lee el comentario de Śaṅkara

Déjanos tu correo y se abre toda la Biblioteca Vedanta: el bhāṣya íntegro de cada verso, el análisis gramatical completo y los PDF de cada texto. Solo una vez.

Te escribiremos sobre Vedanta. Puedes darte de baja cuando quieras.

Segmento 1 — avataraṇikā: aunque no haya engaño sobre el Ser, sí se ven el engaño y el pesar mundanos

यद्यपि आत्मविनाशनिमित्तः मोहः न सम्भवति नित्यः आत्मा इति विजानतः तथापि शीतोष्णसुखदुःखyadyapi ātmavināśanimittaḥ mohaḥ na sambhavati nityaḥ ātmā iti vijānataḥ tathāpi śītoṣṇasukhaduḥkha-प्राप्तिनिमित्तः मोहः लौकिकः दृश्यते सुखवियोगनिमित्तः दुःखसंयोगनिमित्तः च शोकः इत्येतदर्जुनस्य वचनमाशङ्क्य आहprāptinimittaḥ mohaḥ laukikaḥ dṛśyate sukhaviyoganimittaḥ duḥkhasaṃyoganimittaḥ ca śokaḥ ityetadarjunasya vacanamāśaṅkya āha -

Aunque en quien sabe que el Ser es eterno no cabe el engaño causado por la destrucción del Ser, se ve, sin embargo, el engaño mundano causado por recibir frío y calor, placer y dolor, y el pesar causado por separarse del placer y por unirse al dolor. Previendo estas palabras de Arjuna, [el Señor] dice:

Análisis palabra por palabra
यद्यपिyadyapi0aunqueआत्मविनाशनिमित्तःātmavināśanimittaḥ1/1आत्मविनाशनिमित्तātmavināśanimitta-अaरामःrāmaḥ m[आत्मनः विनाशः निमित्तं यस्य सःātmanaḥ vināśaḥ nimittaṃ yasya saḥ] BVcausado por la destrucción del Serमोहःmohaḥ1/1√मुह्muh (4 दिवादिdivādi P)घञ्ghañमोहmoha-अaरामःrāmaḥ mel engañoनna0noसम्भवतिsambhavatiIII/1सम्sam+√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartaricabeनित्यःnityaḥ1/1नित्यnitya-अaरामःrāmaḥ meternoआत्माātmā1/1आत्मन्ātman-न्nआत्मन्ātman mel Serइतिiti0queविजानतःvijānataḥ6/1विvi+√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)शतृśatṛविजानत्vijānat-त्tपचत्pacat men quien sabeतथापिtathāpi0sin embargoशीतोष्णसुखदुःखप्राप्तिनिमित्तःśītoṣṇasukhaduḥkhaprāptinimittaḥ1/1शीतोष्णसुखदुःखप्राप्तिनिमित्तśītoṣṇasukhaduḥkhaprāptinimitta-अaरामःrāmaḥ m[शीतोष्णसुखदुःखानां प्राप्तिः निमित्तं यस्य सःśītoṣṇasukhaduḥkhānāṃ prāptiḥ nimittaṃ yasya saḥ] BVcausado por recibir frío y calor, placer y dolorमोहःmohaḥ1/1√मुह्muh (4 दिवादिdivādi P)घञ्ghañमोहmoha-अaरामःrāmaḥ mel engañoलौकिकःlaukikaḥ1/1लोकloka+ठक्ṭhak (taddhita)लौकिकlaukika-अaरामःrāmaḥ mmundanoदृश्यतेdṛśyateIII/1√दृश्dṛś (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्मणिkarmaṇise veसुखवियोगनिमित्तःsukhaviyoganimittaḥ1/1सुखवियोगनिमित्तsukhaviyoganimitta-अaरामःrāmaḥ m[सुखस्य वियोगः निमित्तं यस्य सःsukhasya viyogaḥ nimittaṃ yasya saḥ] BVcausado por separarse del placerदुःखसंयोगनिमित्तःduḥkhasaṃyoganimittaḥ1/1दुःखसंयोगनिमित्तduḥkhasaṃyoganimitta-अaरामःrāmaḥ m[दुःखस्य संयोगः निमित्तं यस्य सःduḥkhasya saṃyogaḥ nimittaṃ yasya saḥ] BVcausado por unirse al dolorचca0yशोकःśokaḥ1/1√शुच्śuc (1 भ्वादिbhvādi P)घञ्ghañशोकśoka-अaरामःrāmaḥ mel pesarइतिiti0asíएतत्etat2/1एतद्etad nestasअर्जुनस्यarjunasya6/1अर्जुनarjuna-अaरामःrāmaḥ mde Arjunaवचनम्vacanam2/1√वच्vac (2 अदादिadādi P)ल्युट्lyuṭवचनvacana-अaफलम्phalam npalabrasआशङ्क्यāśaṅkya0आā+√शङ्क्śaṅk (1 भ्वादिbhvādi A)ल्यप्lyappreviendoआहāhaIII/1√ब्रूbrū (2 अदादिadādi U)लट्laṭकर्तरिkartaridice

Segmento 2 — «mātrāsparśāḥ»: los sentidos y sus contactos con el sonido y demás

मात्रास्पर्शा इति। मात्रा आभिर्मीयन्ते शब्दादय इति श्रोत्रादीनीन्द्रियाणिmātrāsparśā iti | mātrā ābhirmīyante śabdādaya iti śrotrādīnīndriyāṇi, मात्राणांmātrāṇāṃ स्पर्शाःsparśāḥ शब्दादिभिः संयोगाः तेśabdādibhiḥ saṃyogāḥ te शीतोष्णसुखदुःखदाःśītoṣṇasukhaduḥkhadāḥ शीतम् उष्णं सुखं दुःखं च प्रयच्छन्तीति।śītam uṣṇaṃ sukhaṃ duḥkhaṃ ca prayacchantīti |

[Comentando] «mātrāsparśāḥ»: mātrā son los órganos de los sentidos, el oído y los demás, porque con ellos se miden (mīyante) el sonido y los demás [objetos]. «Los contactos de los sentidos» son sus uniones con el sonido y los demás; estos «dan frío y calor, placer y dolor», porque procuran frío, calor, placer y dolor.

Análisis palabra por palabra
मात्रास्पर्शाःmātrāsparśāḥ1/3√स्पृश्spṛś (6 तुदादिtudādi P)घञ्ghañमात्रास्पर्शmātrāsparśa-अaरामःrāmaḥ m«mātrāsparśāḥ»इतिiti0(se comenta)मात्राःmātrāḥ1/3मात्राmātrā-आāसीताsītā fmātrāआभिःābhiḥ3/3इदम्idam fcon ellosमीयन्तेmīyanteIII/3√माmā (2 अदादिadādi P)लट्laṭकर्मणिkarmaṇise midenशब्दादयःśabdādayaḥ1/3शब्दादिśabdādi-इiहरिःhariḥ m[शब्दः आदिः येषां तेśabdaḥ ādiḥ yeṣāṃ te] BVel sonido y los demásइतिiti0por esoश्रोत्रादीनिśrotrādīni1/3श्रोत्रादिśrotrādi-इiवारिvāri n[श्रोत्रम् आदिः येषां तानिśrotram ādiḥ yeṣāṃ tāni] BVel oído y los demásइन्द्रियाणिindriyāṇi1/3इन्द्रियindriya-अaफलम्phalam nórganos de los sentidosमात्राणाम्mātrāṇām6/3मात्राmātrā-आāसीताsītā f«de los sentidos»स्पर्शाःsparśāḥ1/3√स्पृश्spṛś (6 तुदादिtudādi P)घञ्ghañस्पर्शsparśa-अaरामःrāmaḥ m«los contactos»शब्दादिभिःśabdādibhiḥ3/3शब्दादिśabdādi-इiहरिःhariḥ m[शब्दः आदिः येषां तेśabdaḥ ādiḥ yeṣāṃ te] BVcon el sonido y los demásसंयोगाःsaṃyogāḥ1/3सम्sam+√युज्yuj (7 रुधादिrudhādi U)घञ्ghañसंयोगsaṃyoga-अaरामःrāmaḥ m[son] las unionesतेte1/3तद्tad mestosशीतोष्णसुखदुःखदाःśītoṣṇasukhaduḥkhadāḥ1/3√दाdā (3 जुहोत्यादिjuhotyādi U)कkaशीतोष्णसुखदुःखदśītoṣṇasukhaduḥkhada-अaरामःrāmaḥ m[शीतोष्णसुखदुःखानि ददातिśītoṣṇasukhaduḥkhāni dadāti] उपपदupapada-TP«dan frío y calor, placer y dolor»शीतम्śītam2/1शीतśīta-अaफलम्phalam nfríoउष्णम्uṣṇam2/1उष्णuṣṇa-अaफलम्phalam ncalorसुखम्sukham2/1सुखsukha-अaफलम्phalam nplacerदुःखम्duḥkham2/1दुःखduḥkha-अaफलम्phalam ndolorचca0yप्रयच्छन्तिprayacchantiIII/3प्रpra+√दाdā (दाण्dāṇ, 1 भ्वादिbhvādi P; यच्छyaccha-आदेशādeśa)लट्laṭकर्तरिkartariprocuranइतिiti0porque

Segmento 3 — o bien: «sparśa» son los objetos

अथवा स्पृश्यन्ते इति स्पर्शा विषयाः शब्दादयः। मात्राश्च स्पर्शाश्च शीतोष्णathavā spṛśyante iti sparśā viṣayāḥ śabdādayaḥ | mātrāśca sparśāśca śītoṣṇa-सुखदुःखदाःsukhaduḥkhadāḥ

O bien: sparśa son los objetos, el sonido y los demás, porque son tocados (spṛśyante). [Así,] los sentidos y los objetos dan frío y calor, placer y dolor.

Análisis palabra por palabra
अथवाathavā0o bienस्पृश्यन्तेspṛśyanteIII/3√स्पृश्spṛś (6 तुदादिtudādi P)लट्laṭकर्मणिkarmaṇison tocadosइतिiti0por esoस्पर्शाःsparśāḥ1/3√स्पृश्spṛś (6 तुदादिtudādi P)घञ्ghañस्पर्शsparśa-अaरामःrāmaḥ msparśaविषयाःviṣayāḥ1/3विषयviṣaya-अaरामःrāmaḥ m[son] los objetosशब्दादयःśabdādayaḥ1/3शब्दादिśabdādi-इiहरिःhariḥ m[शब्दः आदिः येषां तेśabdaḥ ādiḥ yeṣāṃ te] BVel sonido y los demásमात्राःmātrāḥ1/3मात्राmātrā-आāसीताsītā flos sentidosचca0yस्पर्शाःsparśāḥ1/3√स्पृश्spṛś (6 तुदादिtudādi P)घञ्ghañस्पर्शsparśa-अaरामःrāmaḥ mlos objetosचca0yशीतोष्णसुखदुःखदाःśītoṣṇasukhaduḥkhadāḥ1/3√दाdā (3 जुहोत्यादिjuhotyādi U)कkaशीतोष्णसुखदुःखदśītoṣṇasukhaduḥkhada-अaरामःrāmaḥ m[शीतोष्णसुखदुःखानि ददातिśītoṣṇasukhaduḥkhāni dadāti] उपपदupapada-TPdan frío y calor, placer y dolor

Segmento 4 — por qué se nombran frío y calor aparte de placer y dolor

शीतं कदाचित् सुखंśītaṃ kadācit sukhaṃ, कदाचिद् दुःखंkadācid duḥkhaṃ, तथोष्णमप्यनियतरूपम्। सुखtathoṣṇamapyaniyatarūpam | sukha-दुःखे पुनर्नियतduḥkhe punarniyata-रूपे यतो न व्यभिचरतोऽतः ताभ्यां पृथक् शीतोष्णयोर्ग्रहणम्।rūpe yato na vyabhicarato'taḥ tābhyāṃ pṛthak śītoṣṇayorgrahaṇam |

El frío unas veces es placer y otras dolor, y del mismo modo el calor tampoco tiene una forma fija. El placer y el dolor, en cambio, tienen una forma fija, porque no varían; por eso se nombran el frío y el calor aparte de ellos.

Análisis palabra por palabra
शीतम्śītam1/1शीतśīta-अaफलम्phalam nel fríoकदाचित्kadācit0unas vecesसुखम्sukham1/1सुखsukha-अaफलम्phalam n[es] placerकदाचित्kadācit0otrasदुःखम्duḥkham1/1दुःखduḥkha-अaफलम्phalam ndolorतथाtathā0तद्tad+थाल्thāl (taddhita)del mismo modoउष्णम्uṣṇam1/1उष्णuṣṇa-अaफलम्phalam nel calorअपिapi0tambiénअनियतरूपम्aniyatarūpam1/1अनियतरूपaniyatarūpa-अaफलम्phalam n[न नियतं रूपं यस्य तत्na niyataṃ rūpaṃ yasya tat] नञ्nañ-BV[es] de forma no fijaसुखदुःखेsukhaduḥkhe1/2सुखदुःखsukhaduḥkha-अaफलम्phalam n[सुखं च दुःखं चsukhaṃ ca duḥkhaṃ ca] DVel placer y el dolorपुनःpunaḥ0en cambioनियतरूपेniyatarūpe1/2नियतरूपniyatarūpa-अaफलम्phalam n[नियतं रूपं ययोः तेniyataṃ rūpaṃ yayoḥ te] BV[son] de forma fijaयतःyataḥ0यद्yad+तसिल्tasil (taddhita)porqueनna0noव्यभिचरतःvyabhicarataḥIII/2विvi+अभिabhi+√चर्car (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartarivaríanअतःataḥ0इदम्idam+तसिल्tasil (taddhita)por esoताभ्याम्tābhyām5/2तद्tad nde ellosपृथक्pṛthak0aparteशीतोष्णयोःśītoṣṇayoḥ6/2शीतोष्णśītoṣṇa-अaफलम्phalam n[शीतं च उष्णं चśītaṃ ca uṣṇaṃ ca] DVdel frío y el calorग्रहणम्grahaṇam1/1√ग्रह्grah (9 क्र्यादिkryādi U)ल्युट्lyuṭग्रहणgrahaṇa-अaफलम्phalam nla mención

Segmento 5 — «āgamāpāyinaḥ… titikṣasva»: no son constantes; sopórtalos

यस्मात् ते मात्राyasmāt te mātrā-स्पर्शादयःsparśādayaḥ आगमापायिनःāgamāpāyinaḥ आगमापायāgamāpāya-शीलाः तस्माद्śīlāḥ tasmād अनित्याःanityāḥ। अतः | ataḥ तान्tān शीतोष्णादीन्śītoṣṇādīn तितिक्षस्वtitikṣasva प्रसहस्व। तेषु हर्षं विषादं च मा कार्षीः इत्यर्थः।। १४ ।।prasahasva | teṣu harṣaṃ viṣādaṃ ca mā kārṣīḥ ityarthaḥ | | 14 | |

Puesto que esos contactos de los sentidos y demás «vienen y se van», es decir, tienen por naturaleza el venir y el irse, por eso «no son constantes». Por tanto, «sopórtalos», al frío, al calor y demás: aguántalos. El sentido es: no sientas euforia ni abatimiento por ellos. ॥||14॥ ||

Análisis palabra por palabra
यस्मात्yasmāt5/1यद्yad npuesto queतेte1/3तद्tad mesosमात्रास्पर्शादयःmātrāsparśādayaḥ1/3मात्रास्पर्शादिmātrāsparśādi-इiहरिःhariḥ m[मात्रास्पर्शाः आदयः येषां तेmātrāsparśāḥ ādayaḥ yeṣāṃ te] BVcontactos de los sentidos y demásआगमापायिनःāgamāpāyinaḥ1/3आगमापायāgamāpāya+इनिini (taddhita)आगमापायिन्āgamāpāyin-इन्inयोगिन्yogin m[आगमः च अपायः चāgamaḥ ca apāyaḥ ca] DV«vienen y se van»आगमापायशीलाःāgamāpāyaśīlāḥ1/3आगमापायशीलāgamāpāyaśīla-अaरामःrāmaḥ m[आगमापायौ शीलं येषां तेāgamāpāyau śīlaṃ yeṣāṃ te] BVtienen por naturaleza el venir y el irse (glosa)तस्मात्tasmāt5/1तद्tad npor esoअनित्याःanityāḥ1/3अनित्यanitya-अaरामःrāmaḥ m[न नित्याःna nityāḥ] नञ्nañ-TP«no son constantes»अतःataḥ0इदम्idam+तसिल्tasil (taddhita)por tantoतान्tān2/3तद्tad m«los»शीतोष्णादीन्śītoṣṇādīn2/3शीतोष्णादिśītoṣṇādi-इiहरिःhariḥ m[शीतोष्णे आदी येषां तेśītoṣṇe ādī yeṣāṃ te] BVal frío, al calor y demásतितिक्षस्वtitikṣasvaII/1√तिज्tij (1 भ्वादिbhvādi A)सन्sanलोट्loṭकर्तरिkartari«soporta»प्रसहस्वprasahasvaII/1प्रpra+√सह्sah (1 भ्वादिbhvādi A)लोट्loṭकर्तरिkartariaguanta (glosa)तेषुteṣu7/3तद्tad mpor ellosहर्षम्harṣam2/1√हृष्hṛṣ (4 दिवादिdivādi P)घञ्ghañहर्षharṣa-अaरामःrāmaḥ meuforiaविषादम्viṣādam2/1विvi+√सद्sad (1 भ्वादिbhvādi P)घञ्ghañविषादviṣāda-अaरामःrāmaḥ mabatimientoचca0yमाmā0noकार्षीःkārṣīḥII/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)लुङ्luṅकर्तरिkartari (con माmā)hagasइतिiti0(así)अर्थःarthaḥ1/1अर्थartha-अaरामःrāmaḥ mes el sentido
अध्ययनम्

Estos textos se estudian con un maestro

Los dieciocho capítulos con el comentario de Śaṅkara, en la tradición de Swami Dayananda.