असतः भावः न विद्यते । सतः अभावः न विद्यते । तत्त्वदर्शिभिः तु अनयोः उभयोः अपि अन्तः दृष्टः ॥
De lo irreal no hay ser. De lo real no hay no-ser. Y la verdad última de ambos la ven los que conocen la verdad.
Segmento 1 — avataraṇikā: también por esto conviene soportar sin pesar ni engaño
इतश्च शोकमोहावकृत्वा शीतोष्णादिसहनं युक्तं यस्मात् -
También por esta [otra razón] conviene soportar el frío, el calor y demás sin entregarse al pesar y al engaño, porque:
Análisis palabra por palabra
इतः0इदम्+तसिल् (taddhita)por esta [razón]च0tambiénशोकमोहौ2/2शोकमोह-अरामः m[शोकः च मोहः च] DVel pesar y el engañoअकृत्वा0√कृ (8 तनादि U)क्त्वा (con नञ्)sin hacerशीतोष्णादिसहनम्1/1√सह् (1 भ्वादि A)ल्युट्शीतोष्णादिसहन-अफलम् n[शीतोष्णादीनां सहनम्] षष्ठी-TPsoportar el frío, el calor y demásयुक्तम्1/1√युज् (7 रुधादि U)क्तयुक्त-अफलम् nconvieneयस्मात्5/1यद् nporque
Segmento 2 — «nāsataḥ…»: lo irreal, con su causa, no tiene existencia
नासत इति। नासतः अविद्यमानस्य शीतोष्णादेः सकारणस्य न विद्यते नास्ति भावो भवनमस्तिता। न हि शीतोष्णादि सकारणं प्रमाणैर्निरूप्यमाणं वस्तु सम्भवति।
[Comentando] «nāsataḥ»: «de lo irreal», de lo que no existe, el frío, el calor y demás junto con su causa, «no hay», no existe, «ser», es decir, llegar a ser, existencia. Pues el frío, el calor y demás, junto con su causa, examinados mediante los medios de conocimiento, no resultan ser una realidad.
Análisis palabra por palabra
न0«naअसतः6/1√अस् (2 अदादि P)शतृअसत्-त्जगत् nasataḥ»इति0(se comenta)न0«no»असतः6/1√अस् (2 अदादि P)शतृअसत्-त्जगत् n[न सत्] नञ्-TP«de lo irreal»अविद्यमानस्य6/1√विद् (4 दिवादि A)शानच्अविद्यमान-अफलम् n[न विद्यमानम्] नञ्-TPde lo que no existe (glosa)शीतोष्णादेः6/1शीतोष्णादि-इहरिः m[शीतोष्णे आदी यस्य सः] BVdel frío, el calor y demásसकारणस्य6/1सकारण-अफलम् n[कारणेन सह वर्तते] BVjunto con su causaन0noविद्यतेIII/1√विद् (4 दिवादि A)लट्कर्तरि«hay»न0noअस्तिIII/1√अस् (2 अदादि P)लट्कर्तरिexiste (glosa)भावः1/1√भू (1 भ्वादि P)घञ्भाव-अरामः m«ser»भवनम्1/1√भू (1 भ्वादि P)ल्युट्भवन-अफलम् nllegar a ser (glosa)अस्तिता1/1अस्ति+तल् (taddhita)अस्तिता-आसीता fexistenciaन0noहि0puesशीतोष्णादि1/1शीतोष्णादि-इवारि n[शीतोष्णे आदी यस्य तत्] BVel frío, el calor y demásसकारणम्1/1सकारण-अफलम् n[कारणेन सह वर्तते] BVjunto con su causaप्रमाणैः3/3प्र+√मा (2 अदादि P)ल्युट्प्रमाण-अफलम् nmediante los medios de conocimientoनिरूप्यमाणम्1/1निर्+√रूप (10 चुरादि U)कर्मणि शानच्निरूप्यमाण-अफलम् nexaminadoवस्तु1/1वस्तु-उमधु nuna realidadसम्भवतिIII/1सम्+√भू (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिresulta ser
Segmento 3 — es una modificación, y toda modificación es irreal sin su causa
विकारो हि सः, विकारश्च व्यभिचरति। यथा घटादि-संस्थानं चक्षुषा निरूप्यमाणं मृद्व्यतिरेकेणानुपलब्धेरसत्, तथा सर्वो विकारः कारण-व्यतिरेकेणानुपलब्धेरसन्।
Pues eso es una modificación (vikāra), y la modificación varía. Así como la forma de la vasija y demás, examinada con la vista, es irreal porque no se percibe aparte del barro, así también toda modificación es irreal porque no se percibe aparte de su causa.
Análisis palabra por palabra
विकारः1/1वि+√कृ (8 तनादि U)घञ्विकार-अरामः muna modificaciónहि0puesसः1/1तद् mesoविकारः1/1वि+√कृ (8 तनादि U)घञ्विकार-अरामः mla modificaciónच0yव्यभिचरतिIII/1वि+अभि+√चर् (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिvaríaयथा0यद्+थाल् (taddhita)así comoघटादिसंस्थानम्1/1सम्+√स्था (1 भ्वादि P)ल्युट्घटादिसंस्थान-अफलम् n[घटादीनां संस्थानम्] षष्ठी-TPla forma de la vasija y demásचक्षुषा3/1चक्षुस्-स्धनुष् ncon la vistaनिरूप्यमाणम्1/1निर्+√रूप (10 चुरादि U)कर्मणि शानच्निरूप्यमाण-अफलम् nexaminadaमृद्व्यतिरेकेण3/1वि+अति+√रिच् (7 रुधादि U)घञ्मृद्व्यतिरेक-अरामः m[मृदः व्यतिरेकः] षष्ठी-TPaparte del barroअनुपलब्धेः5/1उप+√लभ् (1 भ्वादि A)क्तिन्अनुपलब्धि-इमति f[न उपलब्धिः] नञ्-TPporque no se percibeअसत्1/1√अस् (2 अदादि P)शतृअसत्-त्जगत् n[न सत्] नञ्-TPes irrealतथा0तद्+थाल् (taddhita)así tambiénसर्वः1/1सर्व mtodaविकारः1/1वि+√कृ (8 तनादि U)घञ्विकार-अरामः mmodificaciónकारणव्यतिरेकेण3/1वि+अति+√रिच् (7 रुधादि U)घञ्कारणव्यतिरेक-अरामः m[कारणस्य व्यतिरेकः] षष्ठी-TPaparte de su causaअनुपलब्धेः5/1उप+√लभ् (1 भ्वादि A)क्तिन्अनुपलब्धि-इमति f[न उपलब्धिः] नञ्-TPporque no se percibeअसन्1/1√अस् (2 अदादि P)शतृअसत्-त्पचत् m[न सन्] नञ्-TPes irreal
Segmento 4 — no se percibe antes del nacimiento ni después de la destrucción
जन्म-प्रध्वंसाभ्यां प्रागूर्ध्वं चानुपलब्धेः (कार्यस्य घटादेः),
[Es irreal] porque no se percibe antes del nacimiento ni después de la destrucción [( del efecto, la vasija y demás )].
Análisis palabra por palabra
जन्मप्रध्वंसाभ्याम्5/2प्र+√ध्वंस् (1 भ्वादि A)घञ्जन्मप्रध्वंस-अरामः m[जन्म च प्रध्वंसः च] DVdel nacimiento y de la destrucciónप्राक्0antesऊर्ध्वम्0despuésच0yअनुपलब्धेः5/1उप+√लभ् (1 भ्वादि A)क्तिन्अनुपलब्धि-इमति f[न उपलब्धिः] नञ्-TPporque no se percibeकार्यस्य6/1√कृ (8 तनादि U)ण्यत्कार्य-अफलम् ndel efectoघटादेः6/1घटादि-इहरिः m[घटः आदिः यस्य सः] BVla vasija y demás
Segmento 5 — objeción: también la causa sería irreal, y no quedaría nada
मृदादि-कारणस्य तत्कारणस्य च तत्कारण-व्यतिरेकेण अनुपलब्धेः असत्त्वम्।। तदसत्त्वे च सर्वाभाव-प्रसङ्ग इति चेत्।
[Objeción:] «[Del mismo modo,] la causa, el barro y demás, y la causa de esta, serán irreales, porque no se perciben aparte de su propia causa. Y si estas son irreales, se seguiría que no existe nada».
Análisis palabra por palabra
मृदादिकारणस्य6/1√कृ (8 तनादि U)णिच् + ल्युट्मृदादिकारण-अफलम् n[मृद् आदिः यस्य तत् मृदादि, तत् च तत् कारणम्] BV-गर्भ KDde la causa, el barro y demásतत्कारणस्य6/1√कृ (8 तनादि U)णिच् + ल्युट्तत्कारण-अफलम् n[तस्य कारणम्] षष्ठी-TPde la causa de estaच0yतत्कारणव्यतिरेकेण3/1वि+अति+√रिच् (7 रुधादि U)घञ्तत्कारणव्यतिरेक-अरामः m[तस्य कारणस्य व्यतिरेकः] षष्ठी-TPaparte de su propia causaअनुपलब्धेः5/1उप+√लभ् (1 भ्वादि A)क्तिन्अनुपलब्धि-इमति f[न उपलब्धिः] नञ्-TPporque no se percibeअसत्त्वम्1/1असत्+त्व (taddhita)असत्त्व-अफलम् n[se sigue] la irrealidadतदसत्त्वे7/1असत्+त्व (taddhita)तदसत्त्व-अफलम् n[तस्य असत्त्वम्] षष्ठी-TPsi eso es irrealच0yसर्वाभावप्रसङ्गः1/1प्र+√सञ्ज् (1 भ्वादि P)घञ्सर्वाभावप्रसङ्ग-अरामः m[सर्वस्य अभावः, तस्य प्रसङ्गः] षष्ठी-TPse seguiría que no existe nadaइति0«…»चेत्0si [se dice]
Segmento 6 — respuesta: en todo se perciben dos ideas, «real» e «irreal»
न। सर्वत्र बुद्धि-द्वयोपलब्धेः सद्बुद्धिरसद्बुद्धिरिति। यद्विषया बुद्धिर्न व्यभिचरति तत्सत्, यद्विषया बुद्धिर्व्यभिचरति तदसद् इति सदसद्विभागे बुद्धि-तन्त्रे स्थिते
No, porque en todas partes se perciben dos ideas: la idea de «real» y la idea de «irreal». Real es aquello cuya idea no varía; irreal, aquello cuya idea varía. Establecido así que la distinción entre lo real y lo irreal depende de la idea,
Análisis palabra por palabra
न0noसर्वत्र0सर्व+त्रल् (taddhita)en todas partesबुद्धिद्वयोपलब्धेः5/1उप+√लभ् (1 भ्वादि A)क्तिन्बुद्धिद्वयोपलब्धि-इमति f[बुद्ध्योः द्वयम्, तस्य उपलब्धिः] षष्ठी-TPporque se perciben dos ideasसद्बुद्धिः1/1√बुध् (4 दिवादि A)क्तिन्सद्बुद्धि-इमति f[सत् इति बुद्धिः] मध्यमपदलोपी KDla idea de «real»असद्बुद्धिः1/1√बुध् (4 दिवादि A)क्तिन्असद्बुद्धि-इमति f[असत् इति बुद्धिः] मध्यमपदलोपी KDla idea de «irreal»इति0(a saber)यद्विषया1/1यद्विषया-आसीता f[यत् विषयः यस्याः सा] BVcuyo objeto es aquelloबुद्धिः1/1√बुध् (4 दिवादि A)क्तिन्बुद्धि-इमति fla ideaन0noव्यभिचरतिIII/1वि+अभि+√चर् (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिvaríaतत्1/1तद् nesoसत्1/1√अस् (2 अदादि P)शतृसत्-त्जगत् n[es] realयद्विषया1/1यद्विषया-आसीता f[यत् विषयः यस्याः सा] BVcuyo objeto es aquelloबुद्धिः1/1√बुध् (4 दिवादि A)क्तिन्बुद्धि-इमति fla ideaव्यभिचरतिIII/1वि+अभि+√चर् (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिvaríaतत्1/1तद् nesoअसत्1/1√अस् (2 अदादि P)शतृअसत्-त्जगत् n[न सत्] नञ्-TP[es] irrealइति0asíसदसद्विभागे7/1वि+√भज् (1 भ्वादि U)घञ्सदसद्विभाग-अरामः m[सत् च असत् च सदसती, तयोः विभागः] DV-गर्भ षष्ठी-TPla distinción entre lo real y lo irrealबुद्धितन्त्रे7/1बुद्धितन्त्र-अरामः m[बुद्धिः तन्त्रं यस्य सः] BVdependiente de la ideaस्थिते7/1√स्था (1 भ्वादि P)क्तस्थित-अरामः mestablecida
Segmento 7 — en todas partes, dos ideas sobre un mismo sustrato: «la vasija es», «la tela es»
सर्वत्र द्वे बुद्धी सर्वैरुपलभ्येते समानाधिकरणे, न नीलोत्पलवत्, सन्घटः सन्पटः सन्हस्तीति। एवं सर्वत्र।
en todas partes todos perciben dos ideas con un mismo sustrato, no como en «loto azul», [sino así]: «la vasija es real», «la tela es real», «el elefante es real». Y así en todas partes.
Análisis palabra por palabra
सर्वत्र0सर्व+त्रल् (taddhita)en todas partesद्वे1/2द्वि f (संख्या)dosबुद्धी1/2√बुध् (4 दिवादि A)क्तिन्बुद्धि-इमति fideasसर्वैः3/3सर्व mpor todosउपलभ्येतेIII/2उप+√लभ् (1 भ्वादि A)लट्कर्मणिson percibidasसमानाधिकरणे1/2समानाधिकरणा-आसीता f[समानम् अधिकरणं ययोः ते] BVcon un mismo sustratoन0noनीलोत्पलवत्0नीलोत्पल+वति (taddhita)como en «loto azul»सन्1/1√अस् (2 अदादि P)शतृसत्-त्पचत् mreal [es]घटः1/1घट-अरामः mla vasijaसन्1/1√अस् (2 अदादि P)शतृसत्-त्पचत् mreal [es]पटः1/1पट-अरामः mla telaसन्1/1√अस् (2 अदादि P)शतृसत्-त्पचत् mreal [es]हस्ती1/1हस्त+इनि (taddhita)हस्तिन्-इन्योगिन् mel elefanteइति0«…»एवम्0asíसर्वत्र0सर्व+त्रल् (taddhita)en todas partes
Segmento 8 — de las dos, la idea de la vasija varía; la de «real», no
तयोर्बुद्ध्योर्घटादिबुद्धिः व्यभिचरति। तथा च दर्शितम्। न तु सद्बुद्धिः। तस्माद् घटादि-बुद्धि-विषयोऽसन् व्यभिचारात्, न तु सद्बुद्धि-विषयोऽव्यभिचारात्।।
De esas dos ideas, la idea de la vasija y demás varía, como ya se ha mostrado; pero no la idea de «real». Por eso el objeto de la idea de vasija y demás es irreal, porque varía; pero no el objeto de la idea de «real», porque no varía.
Análisis palabra por palabra
तयोः6/2तद् fde esas dosबुद्ध्योः6/2√बुध् (4 दिवादि A)क्तिन्बुद्धि-इमति fideasघटादिबुद्धिः1/1√बुध् (4 दिवादि A)क्तिन्घटादिबुद्धि-इमति f[घटादीनां बुद्धिः] षष्ठी-TPla idea de la vasija y demásव्यभिचरतिIII/1वि+अभि+√चर् (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिvaríaतथा0तद्+थाल् (taddhita)asíच0yदर्शितम्1/1√दृश् (1 भ्वादि P)णिच्क्तदर्शित-अफलम् nse ha mostradoन0noतु0peroसद्बुद्धिः1/1√बुध् (4 दिवादि A)क्तिन्सद्बुद्धि-इमति f[सत् इति बुद्धिः] मध्यमपदलोपी KDla idea de «real»तस्मात्5/1तद् npor esoघटादिबुद्धिविषयः1/1घटादिबुद्धिविषय-अरामः m[घटादीनां बुद्धिः, तस्याः विषयः] षष्ठी-TPel objeto de la idea de vasija y demásअसन्1/1√अस् (2 अदादि P)शतृअसत्-त्पचत् m[न सन्] नञ्-TP[es] irrealव्यभिचारात्5/1वि+अभि+√चर् (1 भ्वादि P)घञ्व्यभिचार-अरामः mporque varíaन0noतु0peroसद्बुद्धिविषयः1/1सद्बुद्धिविषय-अरामः m[सद्बुद्धेः विषयः] षष्ठी-TPel objeto de la idea de «real»अव्यभिचारात्5/1वि+अभि+√चर् (1 भ्वादि P)घञ्अव्यभिचार-अरामः m[न व्यभिचारः] नञ्-TPporque no varía
Segmento 9 — objeción: al destruirse la vasija, varía también la idea de «real»
घटे विनष्टे घटबुद्धौ व्यभिचरन्त्यां सद्बुद्धिरपि व्यभिचरतीति चेत्। न। पटादावपि सद्बुद्धि-दर्शनात्। विशेषण-विषयैव सा सद्बुद्धिः। (अतोऽपि न विनश्यति।)
[Objeción:] «Cuando se destruye la vasija y varía la idea de vasija, varía también la idea de “real”». No, porque la idea de «real» se ve también en la tela y demás. Esa idea de «real» tiene por objeto solo el calificativo. [( Por eso tampoco perece. )]
Análisis palabra por palabra
घटे7/1घट-अरामः mcuando la vasijaविनष्टे7/1वि+√नश् (4 दिवादि P)क्तविनष्ट-अरामः mse destruyeघटबुद्धौ7/1√बुध् (4 दिवादि A)क्तिन्घटबुद्धि-इमति f[घटस्य बुद्धिः] षष्ठी-TPy la idea de vasijaव्यभिचरन्त्याम्7/1वि+अभि+√चर् (1 भ्वादि P)शतृव्यभिचरन्ती-ईनदी fvaríaसद्बुद्धिः1/1√बुध् (4 दिवादि A)क्तिन्सद्बुद्धि-इमति f[सत् इति बुद्धिः] मध्यमपदलोपी KDla idea de «real»अपि0tambiénव्यभिचरतिIII/1वि+अभि+√चर् (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिvaríaइति0«…»चेत्0si [se dice]न0noपटादौ7/1पटादि-इहरिः m[पटः आदिः यस्य सः] BVen la tela y demásअपि0tambiénसद्बुद्धिदर्शनात्5/1√दृश् (1 भ्वादि P)ल्युट्सद्बुद्धिदर्शन-अफलम् n[सद्बुद्धेः दर्शनम्] षष्ठी-TPporque se ve la idea de «real»विशेषणविषया1/1विशेषणविषया-आसीता f[विशेषणं विषयः यस्याः सा] BVque tiene por objeto el calificativoएव0soloसा1/1तद् fesaसद्बुद्धिः1/1√बुध् (4 दिवादि A)क्तिन्सद्बुद्धि-इमति f[सत् इति बुद्धिः] मध्यमपदलोपी KDidea de «real»अतः0इदम्+तसिल् (taddhita)por esoअपि0tampocoन0noविनश्यतिIII/1वि+√नश् (4 दिवादि P)लट्कर्तरिperece
Segmento 10 — objeción: también la idea de vasija se ve en otra vasija
सद्बुद्धिवद् घटबुद्धिरपि घटान्तरे दृश्यत इति चेत्। न। पटादावदर्शनात्।
[Objeción:] «Igual que la idea de “real”, también la idea de vasija se ve en otra vasija». No, porque no se ve en la tela y demás.
Análisis palabra por palabra
सद्बुद्धिवत्0सद्बुद्धि+वति (taddhita)igual que la idea de «real»घटबुद्धिः1/1√बुध् (4 दिवादि A)क्तिन्घटबुद्धि-इमति f[घटस्य बुद्धिः] षष्ठी-TPla idea de vasijaअपि0tambiénघटान्तरे7/1घटान्तर-अरामः m[अन्यः घटः] TP (मयूरव्यंसकादि)en otra vasijaदृश्यतेIII/1√दृश् (1 भ्वादि P)लट्कर्मणिse veइति0«…»चेत्0si [se dice]न0noपटादौ7/1पटादि-इहरिः m[पटः आदिः यस्य सः] BVen la tela y demásअदर्शनात्5/1√दृश् (1 भ्वादि P)ल्युट्अदर्शन-अफलम् n[न दर्शनम्] नञ्-TPporque no se ve
Segmento 11 — objeción: tampoco la idea de «real» se ve en la vasija destruida
सद्बुद्धिरपि नष्टे घटे न दृश्यत इति चेत्। न। विशेष्याभावात्। सद्बुद्धिर्विशेषण-विषया सती विशेष्य-अभावे विशेषणानुपपत्तौ किंविषया स्यात्, न तु पुनः सद्बुद्धेर्विषयाभावात्।
[Objeción:] «Tampoco la idea de “real” se ve cuando la vasija ha sido destruida». No, porque falta lo calificado. La idea de «real», que tiene por objeto el calificativo, ¿qué objeto podría tener cuando, al faltar lo calificado, el calificativo no tiene dónde aplicarse? [Por eso no se ve,] y no porque falte el objeto de la idea de «real».
Análisis palabra por palabra
सद्बुद्धिः1/1√बुध् (4 दिवादि A)क्तिन्सद्बुद्धि-इमति f[सत् इति बुद्धिः] मध्यमपदलोपी KDla idea de «real»अपि0tampocoनष्टे7/1√नश् (4 दिवादि P)क्तनष्ट-अरामः mdestruidaघटे7/1घट-अरामः mcuando la vasija [ha sido]न0noदृश्यतेIII/1√दृश् (1 भ्वादि P)लट्कर्मणिse veइति0«…»चेत्0si [se dice]न0noविशेष्याभावात्5/1√भू (1 भ्वादि P)घञ्विशेष्याभाव-अरामः m[विशेष्यस्य अभावः] षष्ठी-TPporque falta lo calificadoसद्बुद्धिः1/1√बुध् (4 दिवादि A)क्तिन्सद्बुद्धि-इमति f[सत् इति बुद्धिः] मध्यमपदलोपी KDla idea de «real»विशेषणविषया1/1विशेषणविषया-आसीता f[विशेषणं विषयः यस्याः सा] BVque tiene por objeto el calificativoसती1/1√अस् (2 अदादि P)शतृसती-ईनदी fsiendoविशेष्याभावे7/1√भू (1 भ्वादि P)घञ्विशेष्याभाव-अरामः m[विशेष्यस्य अभावः] षष्ठी-TPal faltar lo calificadoविशेषणानुपपत्तौ7/1उप+√पद् (4 दिवादि A)क्तिन्विशेषणानुपपत्ति-इमति f[विशेषणस्य अनुपपत्तिः] षष्ठी-TPcuando el calificativo no tiene dónde aplicarseकिंविषया1/1किंविषया-आसीता f[किं विषयः यस्याः सा] BV¿qué objeto tendría?स्यात्III/1√अस् (2 अदादि P)विधिलिङ्कर्तरिpodríaन0noतु0peroपुनः0en cambioसद्बुद्धेः6/1√बुध् (4 दिवादि A)क्तिन्सद्बुद्धि-इमति f[सत् इति बुद्धिः] मध्यमपदलोपी KDde la idea de «real»विषयाभावात्5/1√भू (1 भ्वादि P)घञ्विषयाभाव-अरामः m[विषयस्य अभावः] षष्ठी-TPporque falte el objeto
Segmento 12 — objeción: sin lo calificado no cabe un mismo sustrato; respuesta: el espejismo
एकाधिकरणत्वं घटादिविशेष्याभावे न युक्तमिति चेत्। न। इदमुदकमिति मरीच्यादौ अन्यतराभावेऽपि सामानाधिकरण्यदर्शनात्।।
[Objeción:] «Cuando falta lo calificado, la vasija y demás, no es correcto [hablar de] un mismo sustrato». No, porque en el espejismo y demás, en «esto es agua», se ve que hay un mismo sustrato aunque falte uno de los dos.
Análisis palabra por palabra
एकाधिकरणत्वम्1/1एकाधिकरण+त्व (taddhita)एकाधिकरणत्व-अफलम् n[एकम् अधिकरणं ययोः ते] BVel tener un mismo sustratoघटादिविशेष्याभावे7/1√भू (1 भ्वादि P)घञ्घटादिविशेष्याभाव-अरामः m[घटादेः विशेष्यस्य अभावः] षष्ठी-TPcuando falta lo calificado, la vasija y demásन0noयुक्तम्1/1√युज् (7 रुधादि U)क्तयुक्त-अफलम् nes correctoइति0«…»चेत्0si [se dice]न0noइदम्1/1इदम् nestoउदकम्1/1उदक-अफलम् n[es] aguaइति0«…»मरीच्यादौ7/1मरीच्यादि-इहरिः m[मरीचिः आदिः यस्य सः] BVen el espejismo y demásअन्यतराभावे7/1√भू (1 भ्वादि P)घञ्अन्यतराभाव-अरामः m[अन्यतरस्य अभावः] षष्ठी-TPaunque falte uno de los dosअपि0aunqueसामानाधिकरण्यदर्शनात्5/1√दृश् (1 भ्वादि P)ल्युट्सामानाधिकरण्यदर्शन-अफलम् n[सामानाधिकरण्यस्य दर्शनम्] षष्ठी-TPporque se ve un mismo sustrato
Segmento 13 — conclusión: lo irreal no tiene ser; lo real, el Ser, no tiene no-ser
तस्माद् देहादेर्द्वन्द्वस्य च सकारणस्यासतो न विद्यते भाव इति। तथा सतः चात्मनः अभावः अविद्यमानता न विद्यते, सर्वत्राव्यभिचारादित्यवोचाम।
Por tanto, del cuerpo y demás y de los pares de opuestos, junto con su causa, que son irreales, «no hay ser». Del mismo modo, «de lo real», del Ser, «no hay» «no-ser», no existencia, porque no varía en ninguna parte, como ya hemos dicho.
Análisis palabra por palabra
तस्मात्5/1तद् npor tantoदेहादेः6/1देहादि-इहरिः m[देहः आदिः यस्य सः] BVdel cuerpo y demásद्वन्द्वस्य6/1द्वन्द्व-अफलम् nde los pares de opuestosच0yसकारणस्य6/1सकारण-अफलम् n[कारणेन सह वर्तते] BVjunto con su causaअसतः6/1√अस् (2 अदादि P)शतृअसत्-त्जगत् n[न सत्] नञ्-TPque son irrealesन0noविद्यतेIII/1√विद् (4 दिवादि A)लट्कर्तरिhayभावः1/1√भू (1 भ्वादि P)घञ्भाव-अरामः mserइति0«…»तथा0तद्+थाल् (taddhita)del mismo modoसतः6/1√अस् (2 अदादि P)शतृसत्-त्जगत् n«de lo real»च0yआत्मनः6/1आत्मन्-न्आत्मन् mdel Serअभावः1/1√भू (1 भ्वादि P)घञ्अभाव-अरामः m[न भावः] नञ्-TP«no-ser»अविद्यमानता1/1अविद्यमान+तल् (taddhita)अविद्यमानता-आसीता f[न विद्यमानः] नञ्-TPno existencia (glosa)न0«no»विद्यतेIII/1√विद् (4 दिवादि A)लट्कर्तरि«hay»सर्वत्र0सर्व+त्रल् (taddhita)en ninguna parteअव्यभिचारात्5/1वि+अभि+√चर् (1 भ्वादि P)घञ्अव्यभिचार-अरामः m[न व्यभिचारः] नञ्-TPporque no varíaइति0asíअवोचामI/3√वच् (2 अदादि P)लुङ्कर्तरिhemos dicho
Segmento 14 — «ubhayor api dṛṣṭo 'ntaḥ…»: lo real es solo real; lo irreal, solo irreal
एवमात्मानात्मनोः सदसतोः उभयोरपि दृष्टः उपलब्धः अन्तः निर्णयः सत् सदेव, असद् असदेव, इति त्वनयोः यथोक्तयोः तत्त्वदर्शिभिः।
Así, «la verdad última», es decir, la conclusión, «de ambos», del Ser y del no-Ser, de lo real y de lo irreal, «de estos» ya descritos, «es vista», percibida, «por los que conocen la verdad»: lo real es solo real y lo irreal es solo irreal.
Análisis palabra por palabra
एवम्0asíआत्मानात्मनोः6/2आत्मानात्मन्-न्आत्मन् m[आत्मा च अनात्मा च] DVdel Ser y del no-Serसदसतोः6/2सदसत्-त्जगत् n[सत् च असत् च] DVde lo real y de lo irrealउभयोः6/2उभ m«de ambos»अपि0«(los dos)»दृष्टः1/1√दृश् (1 भ्वादि P)क्तदृष्ट-अरामः m«es vista»उपलब्धः1/1उप+√लभ् (1 भ्वादि A)क्तउपलब्ध-अरामः mpercibida (glosa)अन्तः1/1अन्त-अरामः m«la verdad última»निर्णयः1/1निर्+√नी (1 भ्वादि U)अच्निर्णय-अरामः mla conclusión (glosa)सत्1/1√अस् (2 अदादि P)शतृसत्-त्जगत् nlo realसत्1/1√अस् (2 अदादि P)शतृसत्-त्जगत् nrealएव0solo [es]असत्1/1√अस् (2 अदादि P)शतृअसत्-त्जगत् n[न सत्] नञ्-TPlo irrealअसत्1/1√अस् (2 अदादि P)शतृअसत्-त्जगत् n[न सत्] नञ्-TPirrealएव0solo [es]इति0«…»तु0«ciertamente»अनयोः6/2इदम् m«de estos»यथोक्तयोः6/2√वच् (2 अदादि P)क्तयथोक्त-अरामः m[यथा उक्तौ] सुप्सुपा-समासya descritosतत्त्वदर्शिभिः3/3तत्त्व+√दृश् (1 भ्वादि P)णिनितत्त्वदर्शिन्-इन्योगिन् m[तत्त्वं द्रष्टुं शीलं येषां ते] उपपद-TP«por los que conocen la verdad»
Segmento 15 — qué es «tattva» y quiénes son los «tattvadarśin»
तदिति सर्वनाम, सर्वं च ब्रह्म, तस्य नाम तत् इति। तद्भावस्तत्त्वं ब्रह्मणो याथात्म्यम्। तद् द्रष्टुं शीलं येषां ते तत्त्व-दर्शिनः। तैः तत्त्व-दर्शिभिः।
Tat es un pronombre que designa el todo (sarva-nāma), y el todo es Brahman; por eso su nombre es tat. El ser de eso (tad-bhāva) es tattva: la naturaleza verdadera de Brahman. Aquellos cuya naturaleza es ver eso son los tattva-darśin; por ellos, «por los que conocen la verdad».
Análisis palabra por palabra
तत्1/1तद् ntatइति0(la palabra)सर्वनाम1/1सर्वनामन्-न्नाम n[सर्वस्य नाम] षष्ठी-TPes nombre del todo (pronombre)सर्वम्1/1सर्व nel todoच0yब्रह्म1/1ब्रह्मन्-न्नाम n[es] Brahmanतस्य6/1तद् nsuनाम1/1नामन्-न्नाम nnombreतत्1/1तद् n[es] tatइति0(así)तद्भावः1/1√भू (1 भ्वादि P)घञ्तद्भाव-अरामः m[तस्य भावः] षष्ठी-TPel ser de esoतत्त्वम्1/1तद्+त्व (taddhita)तत्त्व-अफलम् n[es] tattvaब्रह्मणः6/1ब्रह्मन्-न्नाम nde Brahmanयाथात्म्यम्1/1यथात्मन्+ष्यञ् (taddhita)याथात्म्य-अफलम् nla naturaleza verdaderaतत्2/1तद् nesoद्रष्टुम्0√दृश् (1 भ्वादि P)तुमुन्verशीलम्1/1शील-अफलम् n[es] la naturalezaयेषाम्6/3यद् mde los cualesते1/3तद् mellosतत्त्वदर्शिनः1/3तत्त्व+√दृश् (1 भ्वादि P)णिनितत्त्वदर्शिन्-इन्योगिन् m[तत्त्वं द्रष्टुं शीलं येषां ते] उपपद-TP[son] los que conocen la verdadतैः3/3तद् mpor ellosतत्त्वदर्शिभिः3/3तत्त्व+√दृश् (1 भ्वादि P)णिनितत्त्वदर्शिन्-इन्योगिन् m[तत्त्वं द्रष्टुं शीलं येषां ते] उपपद-TPpor los que conocen la verdad
Segmento 16 — también tú, con su visión, soporta los pares de opuestos como un espejismo
त्वमपि तत्त्व-दर्शिनां दृष्टिमाश्रित्य शोकं मोहं च हित्वा शीतोष्णादीनि नियतानियत-रूपाणि द्वन्द्वानि विकारोऽयम् असन्नेव मरीचि-जलवन्मिथ्याऽवभासते इति मनसि निश्चित्य तितिक्षस्वेत्यभिप्रायः।। १६ ।।
El sentido es: también tú, apoyándote en la visión de los que conocen la verdad y dejando el pesar y el engaño, soporta los pares de opuestos, el frío, el calor y demás, de forma fija o no fija, tras decidir en tu mente: «esto es una modificación; siendo irreal, aparece falsamente, como el agua de un espejismo». ॥16॥
Análisis palabra por palabra
त्वम्1/1युष्मद्túअपि0tambiénतत्त्वदर्शिनाम्6/3तत्त्व+√दृश् (1 भ्वादि P)णिनितत्त्वदर्शिन्-इन्योगिन् m[तत्त्वं द्रष्टुं शीलं येषां ते] उपपद-TPde los que conocen la verdadदृष्टिम्2/1√दृश् (1 भ्वादि P)क्तिन्दृष्टि-इमति fen la visiónआश्रित्य0आ+√श्रि (1 भ्वादि U)ल्यप्apoyándoteशोकम्2/1√शुच् (1 भ्वादि P)घञ्शोक-अरामः mel pesarमोहम्2/1√मुह् (4 दिवादि P)घञ्मोह-अरामः mel engañoच0yहित्वा0√हा (3 जुहोत्यादि P)क्त्वाdejandoशीतोष्णादीनि2/3शीतोष्णादि-इवारि n[शीतोष्णे आदी येषां तानि] BVel frío, el calor y demásनियतानियतरूपाणि2/3नियतानियतरूप-अफलम् n[नियतम् अनियतं च रूपं येषां तानि] BVde forma fija o no fijaद्वन्द्वानि2/3द्वन्द्व-अफलम् nlos pares de opuestosविकारः1/1वि+√कृ (8 तनादि U)घञ्विकार-अरामः muna modificaciónअयम्1/1इदम् mesto [es]असन्1/1√अस् (2 अदादि P)शतृअसत्-त्पचत् m[न सन्] नञ्-TPsiendo irrealएव0precisamenteमरीचिजलवत्0मरीचिजल+वति (taddhita)como el agua de un espejismoमिथ्या0falsamenteअवभासतेIII/1अव+√भास् (1 भ्वादि A)लट्कर्तरिapareceइति0«…»मनसि7/1मनस्-स्मनस् nen la menteनिश्चित्य0निस्+√चि (5 स्वादि U)ल्यप्tras decidirतितिक्षस्वII/1√तिज् (1 भ्वादि A)सन्लोट्कर्तरिsoportaइति0(así)अभिप्रायः1/1अभिप्राय-अरामः mes el sentido
