na jāyate mriyate vā kadācinnāyaṃ bhūtvā bhavitā vā na bhūyaḥ |
ajo nityaḥ śāśvato'yaṃ purāṇo na hanyate hanyamāne śarīre || 2.20 ||
Este [Ser] nunca nace, ni muere. No es que, habiendo existido, deje de existir de nuevo. Es no nacido, eterno, no sufre cambio alguno y es siempre nuevo; cuando el cuerpo es destruido, él no es destruido.
«This (self) is never born; nor does it die. It is not that, having been, it ceases to exist again. It is unborn, eternal, undergoes no change whatsoever, and is ever new. When the body is destroyed, it is not destroyed.» — Swami Dayānanda (amarillo, p. 41)
Palabra por palabra
न0noजायतेIII/1√जन् (4 दिवादि A)लट्कर्तरिnaceम्रियतेIII/1√मृ (6 तुदादि A)लट्कर्तरिmuereवा0niकदाचित्0किम्+दाच् (taddhita) + चित्nuncaन0noअयम्1/1इदम् mesteभूत्वा0√भू (1 भ्वादि P)क्त्वाhabiendo existidoअभविता1/1√भू (1 भ्वादि P)तृच्अभवितृ-ऋदातृ m[न भविता] नञ्-TPel que deja de existirवा0oन0noभूयः0de nuevoअजः1/1√जन् (4 दिवादि A)डअज-अरामः m[न जायते इति] नञ्-TPno nacidoनित्यः1/1नित्य-अरामः meternoशाश्वतः1/1शश्वत्+अण् (taddhita)शाश्वत-अरामः mque no sufre cambio algunoअयम्1/1इदम् mesteपुराणः1/1पुराण-अरामः msiempre nuevoन0noहन्यतेIII/1√हन् (2 अदादि P)लट्कर्मणिes destruidoहन्यमाने7/1√हन् (2 अदादि P)शानच् (कर्मणि)हन्यमान-अफलम् ncuando es destruidoशरीरे7/1शरीर-अफलम् nel cuerpo
Anvaya (el verso en orden de prosa)
अयम् कदाचित् न जायते, (कदाचित् न) म्रियते वा । (यस्मात्) (कदाचित् प्राक् अयम्) न भूत्वा भूयः भविता न वा । (कदाचित् प्राक् अयम् भूत्वा भूयः न भविता न वा इति) । अयम् अजः नित्यः शाश्वतः पुराणः । शरीरे हन्यमाने न हन्यते ॥
Este nunca nace, ni (nunca) muere. (Porque) no es que (este), no habiendo existido (antes), llegue a existir de nuevo; ni que, habiendo existido (antes), deje de existir de nuevo. Este es no nacido, eterno, perpetuo y antiguo. Cuando el cuerpo es destruido, no es destruido.
Bhāṣya de Śaṅkara
Lee el comentario de Śaṅkara
Déjanos tu correo y se abre toda la Biblioteca Vedanta: el bhāṣya íntegro de cada verso, el análisis gramatical completo y los PDF de cada texto. Solo una vez.
Te escribiremos sobre Vedanta. Puedes darte de baja cuando quieras.
Segmento 1 — avataraṇikā (1): ¿cómo es inmutable el Ser? El segundo mantra
कथम् अविक्रियः आत्मा इति द्वितीयः मन्त्रः। -
«¿Cómo es inmutable el Ser?» [A esto responde] el segundo mantra:
Segmento 2 — «na jāyate»: el Ser no tiene la transformación del nacimiento
न जायत इति। नजायते नोत्पद्यते। जनि-लक्षणा वस्तु-विक्रिया नात्मनो विद्यत इत्यर्थः।
[Comentando] «na jāyate»: «no nace», es decir, no surge. El sentido es: el Ser no tiene la transformación de las cosas que se caracteriza por el nacimiento.
Análisis palabra por palabra
न0«na»जायतेIII/1√जन् (4 दिवादि A)लट्कर्तरि«jāyate»इति0(se comenta)न0«no»जायतेIII/1√जन् (4 दिवादि A)लट्कर्तरि«nace»न0noउत्पद्यतेIII/1उद्+√पद् (4 दिवादि A)लट्कर्तरिsurge (glosa)जनिलक्षणा1/1जनिलक्षणा-आसीता f[जनिः लक्षणं यस्याः सा] BVque se caracteriza por el nacimientoवस्तुविक्रिया1/1वि+√कृ (8 तनादि U)शवस्तुविक्रिया-आसीता f[वस्तुनः विक्रिया] षष्ठी-TPla transformación de las cosasन0noआत्मनः6/1आत्मन्-न्आत्मन् mdel Serविद्यतेIII/1√विद् (4 दिवादि A)लट्कर्तरिexisteइत्यर्थः1/1इत्यर्थ-अरामः m[इति अर्थः] KDtal es el sentido
Segmento 3 — «na mriyate vā»: se niega la última transformación; «kadācit» acompaña a todas las negaciones
न म्रियतेवा। वाशब्दश्चार्थे। न म्रियते चेत्यन्त्या विनाश-लक्षणा विक्रिया प्रतिषिध्यते। कदाचित् शब्दः सर्व-विक्रिया-प्रतिषेधैः सम्बध्यते, न कदाचिज्जायते न कदाचिन्म्रियत इत्येवम्।
«Ni muere». La palabra «vā» tiene aquí el sentido de «ca» («y»): «y no muere»; así se niega la última transformación, la que se caracteriza por la destrucción. La palabra «kadācit» («nunca») se relaciona con todas las negaciones de transformación: nunca nace, nunca muere, y así sucesivamente.
Análisis palabra por palabra
न0noम्रियतेIII/1√मृ (6 तुदादि A)लट्कर्तरि«muere»वा0«vā»वाशब्दः1/1वाशब्द-अरामः m[वा इति शब्दः] KDla palabra «vā»चार्थे7/1चार्थ-अरामः m[चस्य अर्थः] षष्ठी-TPen el sentido de «ca»न0noम्रियतेIII/1√मृ (6 तुदादि A)लट्कर्तरिmuereच0yइति0(así)अन्त्या1/1अन्त+यत् (taddhita)अन्त्या-आसीता fla últimaविनाशलक्षणा1/1विनाशलक्षणा-आसीता f[विनाशः लक्षणं यस्याः सा] BVque se caracteriza por la destrucciónविक्रिया1/1वि+√कृ (8 तनादि U)शविक्रिया-आसीता ftransformaciónप्रतिषिध्यतेIII/1प्रति+√सिध् (1 भ्वादि P)लट्कर्मणिse niegaकदाचित्0किम्+दाच् (taddhita) + चित्«kadācit»शब्दः1/1शब्द-अरामः mla palabraसर्वविक्रियाप्रतिषेधैः3/3प्रति+√सिध् (1 भ्वादि P)घञ्सर्वविक्रियाप्रतिषेध-अरामः m[सर्वासां विक्रियाणां प्रतिषेधः] षष्ठी-TPcon todas las negaciones de transformaciónसम्बध्यतेIII/1सम्+√बन्ध् (9 क्र्यादि P)लट्कर्मणिse relacionaन0noकदाचित्0किम्+दाच् (taddhita) + चित्nuncaजायतेIII/1√जन् (4 दिवादि A)लट्कर्तरिnaceन0noकदाचित्0किम्+दाच् (taddhita) + चित्nuncaम्रियतेIII/1√मृ (6 तुदादि A)लट्कर्तरिmuereइति0(así)एवम्0y así sucesivamente
Segmento 4 — «bhūtvā abhavitā… na bhūyaḥ»: no muere, porque, habiendo existido, no deja de existir
यस्माद् अयम् आत्मा भूत्वा भवन-क्रियामनुभूय पश्चाद् अभविता अभावं गन्ता न, भूयः पुनः तस्मान्न म्रियते। यो हि भूत्वा न भविता स म्रियत इत्युच्यते लोके।
Puesto que «este» Ser, «habiendo existido», es decir, habiendo experimentado la acción de llegar a ser, «no» es después «el que deja de existir», el que va a la no existencia, «de nuevo», por eso no muere. Pues en el mundo se dice que muere aquel que, habiendo existido, deja de existir.
Análisis palabra por palabra
यस्मात्5/1यद् npuesto queअयम्1/1इदम् m«este»आत्मा1/1आत्मन्-न्आत्मन् mSerभूत्वा0√भू (1 भ्वादि P)क्त्वा«habiendo existido»भवनक्रियाम्2/1भवनक्रिया-आसीता f[भवनम् एव क्रिया] KDla acción de llegar a serअनुभूय0अनु+√भू (1 भ्वादि P)ल्यप्habiendo experimentado (glosa)पश्चात्0despuésअभविता1/1√भू (1 भ्वादि P)तृच्अभवितृ-ऋदातृ m[न भविता] नञ्-TP«el que deja de existir»अभावम्2/1√भू (1 भ्वादि P)घञ्अभाव-अरामः m[न भावः] नञ्-TPa la no existenciaगन्ता1/1√गम् (1 भ्वादि P)तृच्गन्तृ-ऋदातृ mel que va (glosa)न0«no»भूयः0«de nuevo»पुनः0otra vez (glosa)तस्मात्5/1तद् npor esoन0noम्रियतेIII/1√मृ (6 तुदादि A)लट्कर्तरिmuereयः1/1यद् mel queहि0puesभूत्वा0√भू (1 भ्वादि P)क्त्वाhabiendo existidoन0noभविता1/1√भू (1 भ्वादि P)तृच्भवितृ-ऋदातृ mexistiráसः1/1तद् meseम्रियतेIII/1√मृ (6 तुदादि A)लट्कर्तरिmuereइति0(que)उच्यतेIII/1√वच् (2 अदादि P)लट्कर्मणिse diceलोके7/1लोक-अरामः men el mundo
Segmento 5 — por «vā» y «na»: no llega a existir sin haber existido; por eso no nace
वाशब्दान्नशब्दाच्चायमात्मा अभूत्वा भविता वा देहवन्न भूयः पुनः तस्मान्न जायते। यो ह्यभूत्वा भविता स जायत इत्युच्यते। नैवमात्मा। अतो न जायते।।
Por la palabra «vā» y por la palabra «na» [se entiende también que] este Ser no es, como el cuerpo, el que llega a existir de nuevo sin haber existido; por eso no nace. Pues se dice que nace aquel que, sin haber existido, llega a existir. El Ser no es así; por eso no nace.
Análisis palabra por palabra
वाशब्दात्5/1वाशब्द-अरामः m[वा इति शब्दः] KDpor la palabra «vā»नशब्दात्5/1नशब्द-अरामः m[न इति शब्दः] KDpor la palabra «na»च0yअयम्1/1इदम् mesteआत्मा1/1आत्मन्-न्आत्मन् mSerअभूत्वा0√भू (1 भ्वादि P)क्त्वा[न भूत्वा] नञ्-TPsin haber existidoभविता1/1√भू (1 भ्वादि P)तृच्भवितृ-ऋदातृ mel que llega a existirवा0oदेहवत्0देह+वति (taddhita)como el cuerpoन0noभूयः0de nuevoपुनः0otra vezतस्मात्5/1तद् npor esoन0noजायतेIII/1√जन् (4 दिवादि A)लट्कर्तरिnaceयः1/1यद् mel queहि0puesअभूत्वा0√भू (1 भ्वादि P)क्त्वा[न भूत्वा] नञ्-TPsin haber existidoभविता1/1√भू (1 भ्वादि P)तृच्भवितृ-ऋदातृ mllega a existirसः1/1तद् meseजायतेIII/1√जन् (4 दिवादि A)लट्कर्तरिnaceइति0(que)उच्यतेIII/1√वच् (2 अदादि P)लट्कर्मणिse diceन0noएवम्0asíआत्मा1/1आत्मन्-न्आत्मन् mel Serअतः0इदम्+तसिल् (taddhita)por esoन0noजायतेIII/1√जन् (4 दिवादि A)लट्कर्तरिnace
Aunque al negar la primera y la última transformación quedan negadas todas, aun así la negación de las transformaciones que ocurren en medio ha de hacerse con sus propias palabras, las que tienen ese sentido. Por eso, para que queden negadas también todas las transformaciones no mencionadas, como la juventud y demás, dice: «śāśvata», etc.
Análisis palabra por palabra
यद्यपि0aunqueआद्यन्तयोः6/2आद्यन्ता-आसीता f[आदिः च अन्तः च] DVde la primera y la últimaविक्रिययोः6/2वि+√कृ (8 तनादि U)शविक्रिया-आसीता fde las transformacionesप्रतिषेधे7/1प्रति+√सिध् (1 भ्वादि P)घञ्प्रतिषेध-अरामः mal negarसर्वाः1/3सर्व ftodasविक्रियाः1/3वि+√कृ (8 तनादि U)शविक्रिया-आसीता flas transformacionesप्रतिषिद्धाः1/3प्रति+√सिध् (1 भ्वादि P)क्तप्रतिषिद्धा-आसीता fnegadasभवन्तिIII/3√भू (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिquedanतथापि0aun asíमध्यभाविनीनाम्6/3√भू (1 भ्वादि P)णिनिमध्यभाविनी-ईनदी f[मध्ये भाविन्यः] सप्तमी-TPque ocurren en medioविक्रियाणाम्6/3वि+√कृ (8 तनादि U)शविक्रिया-आसीता fde las transformacionesस्वशब्दैः3/3स्वशब्द-अरामः m[स्वे शब्दाः] KDcon sus propias palabrasएव0precisamenteतदर्थैः3/3तदर्थ-अरामः m[सः अर्थः येषां ते] BVque tienen ese sentidoप्रतिषेधः1/1प्रति+√सिध् (1 भ्वादि P)घञ्प्रतिषेध-अरामः mla negaciónकर्त्तव्यः1/1√कृ (8 तनादि U)तव्यकर्त्तव्य-अरामः mha de hacerseइति0por esoअनुक्तानाम्6/3√वच् (2 अदादि P)क्तअनुक्ता-आसीता f[न उक्ताः] नञ्-TPno mencionadasअपि0tambiénयौवनादिसमस्तविक्रियाणाम्6/3यौवनादिसमस्तविक्रिया-आसीता f[यौवनम् आदिः यासाम्, ताः समस्ताः विक्रियाः] BV-गर्भ KDde todas las transformaciones como la juventud y demásप्रतिषेधः1/1प्रति+√सिध् (1 भ्वादि P)घञ्प्रतिषेध-अरामः mla negaciónयथा0para queस्यात्III/1√अस् (2 अदादि P)विधिलिङ्कर्तरिhayaइति0(así)आहIII/1√ब्रू (2 अदादि U)लट्कर्तरिdiceशाश्वतः1/1शश्वत्+अण् (taddhita)शाश्वत-अरामः m«śāśvata»इत्यादिना3/1इत्यादि-इवारि n[इति आदिः यस्य] BVetc.
Con «śāśvata» («perpetuo») se niega la transformación que se caracteriza por la merma: śāśvata es lo que existe siempre. No mengua en su propia naturaleza, porque carece de partes; y, como carece de cualidades, tampoco hay merma por pérdida de cualidades.
Análisis palabra por palabra
शाश्वतः1/1शश्वत्+अण् (taddhita)शाश्वत-अरामः m«perpetuo»इति0(con)अपक्षयलक्षणा1/1अपक्षयलक्षणा-आसीता f[अपक्षयः लक्षणं यस्याः सा] BVque se caracteriza por la mermaविक्रिया1/1वि+√कृ (8 तनादि U)शविक्रिया-आसीता fla transformaciónप्रतिषिध्यतेIII/1प्रति+√सिध् (1 भ्वादि P)लट्कर्मणिse niegaशश्वद्भवः1/1√भू (1 भ्वादि P)अप्शश्वद्भव-अरामः m[शश्वत् भवति इति] उपपद-TPlo que existe siempreशाश्वतः1/1शश्वत्+अण् (taddhita)शाश्वत-अरामः m[es] śāśvataन0noअपक्षीयतेIII/1अप+√क्षि (1 भ्वादि P)लट्कर्मणिmenguaस्वरूपेण3/1स्वरूप-अफलम् n[स्वम् रूपम्] KDen su propia naturalezaनिरवयवत्वात्5/1निरवयव+त्व (taddhita)निरवयवत्व-अफलम् n[निर्गताः अवयवाः यस्मात्] BV + त्वporque carece de partesनिर्गुणत्वात्5/1निर्गुण+त्व (taddhita)निर्गुणत्व-अफलम् n[निर्गताः गुणाः यस्मात्] BV + त्वporque carece de cualidadesच0yन0noअपि0tampocoगुणक्षयेण3/1√क्षि (1 भ्वादि P)अच्गुणक्षय-अरामः m[गुणानां क्षयः] षष्ठी-TPpor pérdida de cualidadesअपक्षयः1/1अप+√क्षि (1 भ्वादि P)अच्अपक्षय-अरामः m[hay] merma
Segmento 9 — «purāṇa» niega el crecimiento: ya antes era nuevo
अपक्षय-विपरीतापि वृद्धि-लक्षणा विक्रिया प्रतिषिध्यते पुराणः इति। यो हि अवयवागमेनोपचीयते स वर्धतेऽभिनव इति चोच्यते। अयं त्वात्मा निरवयवत्वात् पुरापि नव एवेति पुराणः। न वर्धत इत्यर्थः।
Con «purāṇa» se niega también la transformación opuesta a la merma, la que se caracteriza por el crecimiento. Pues de lo que aumenta por la adición de partes se dice que crece y que es nuevo. Pero este Ser, como carece de partes, ya antes era nuevo (purā api navaḥ); por eso es purāṇa. El sentido es: no crece.
Análisis palabra por palabra
अपक्षयविपरीता1/1वि+परि+√इ (2 अदादि P)क्तअपक्षयविपरीता-आसीता f[अपक्षयस्य विपरीता] षष्ठी-TPopuesta a la mermaअपि0tambiénवृद्धिलक्षणा1/1वृद्धिलक्षणा-आसीता f[वृद्धिः लक्षणं यस्याः सा] BVque se caracteriza por el crecimientoविक्रिया1/1वि+√कृ (8 तनादि U)शविक्रिया-आसीता fla transformaciónप्रतिषिध्यतेIII/1प्रति+√सिध् (1 भ्वादि P)लट्कर्मणिse niegaपुराणः1/1पुराण-अरामः m[पुरा अपि नवः]«purāṇa»इति0(con)यः1/1यद् mlo queहि0puesअवयवागमेन3/1आ+√गम् (1 भ्वादि P)अप्अवयवागम-अरामः m[अवयवानाम् आगमः] षष्ठी-TPpor la adición de partesउपचीयतेIII/1उप+√चि (5 स्वादि U)लट्कर्मणिaumentaसः1/1तद् mesoवर्धतेIII/1√वृध् (1 भ्वादि A)लट्कर्तरिcreceअभिनवः1/1अभिनव-अरामः mnuevoइति0(que)च0yउच्यतेIII/1√वच् (2 अदादि P)लट्कर्मणिse diceअयम्1/1इदम् mesteतु0peroआत्मा1/1आत्मन्-न्आत्मन् mSerनिरवयवत्वात्5/1निरवयव+त्व (taddhita)निरवयवत्व-अफलम् n[निर्गताः अवयवाः यस्मात्] BV + त्वcomo carece de partesपुरा0antesअपि0yaनवः1/1नव-अरामः mnuevoएव0precisamenteइति0por esoपुराणः1/1पुराण-अरामः m[पुरा अपि नवः][es] purāṇaन0noवर्धतेIII/1√वृध् (1 भ्वादि A)लट्कर्तरिcreceइत्यर्थः1/1इत्यर्थ-अरामः m[इति अर्थः] KDtal es el sentido
Segmento 10 — «na hanyate hanyamāne śarīre»: no se transforma aunque el cuerpo se transforme
तथा नहन्यते न विपरिणम्यते हन्यमाने विपरिणम्यमानेऽपि शरीरे। हन्तिरत्र विपरिणामार्थो द्रष्टव्योऽपुनरुक्ततायै। न विपरिणम्यत इत्यर्थः।
Del mismo modo, «no es destruido», es decir, no se transforma, «cuando el cuerpo es destruido», esto es, aunque el cuerpo se transforme. Para que no haya repetición, el verbo han ha de entenderse aquí con el sentido de transformación. El sentido es: no se transforma.
Análisis palabra por palabra
तथा0del mismo modoन0«no»हन्यतेIII/1√हन् (2 अदादि P)लट्कर्मणि«es destruido»न0noविपरिणम्यतेIII/1वि+परि+√नम् (1 भ्वादि P)लट्कर्मणिse transforma (glosa)हन्यमाने7/1√हन् (2 अदादि P)शानच् (कर्मणि)हन्यमान-अफलम् n«cuando es destruido»विपरिणम्यमाने7/1वि+परि+√नम् (1 भ्वादि P)शानच् (कर्मणि)विपरिणम्यमान-अफलम् nal transformarse (glosa)अपि0aunqueशरीरे7/1शरीर-अफलम् n«el cuerpo»हन्तिः1/1हन्ति-इहरिः mel verbo «han»अत्र0इदम्+त्रल् (taddhita)aquíविपरिणामार्थः1/1विपरिणामार्थ-अरामः m[विपरिणामः अर्थः यस्य सः] BVcon el sentido de transformaciónद्रष्टव्यः1/1√दृश् (1 भ्वादि P)तव्यद्रष्टव्य-अरामः mha de entenderseअपुनरुक्ततायै4/1अपुनरुक्त+तल् (taddhita)अपुनरुक्तता-आसीता f[न पुनरुक्तम्] नञ्-TP + तल्para que no haya repeticiónन0noविपरिणम्यतेIII/1वि+परि+√नम् (1 भ्वादि P)लट्कर्मणिse transformaइत्यर्थः1/1इत्यर्थ-अरामः m[इति अर्थः] KDtal es el sentido
Segmento 11 — en este mantra se niegan las seis transformaciones; enlace con el mantra anterior
En este mantra se niegan en el Ser las seis transformaciones del ser (bhāva-vikāra), las transformaciones de las cosas del mundo. El sentido de la frase es: el Ser está libre de toda clase de transformación. Y como es así, este [mantra] se conecta con el anterior: «ambos no lo conocen» (Gī. 2.19). ॥20॥
Análisis palabra por palabra
अस्मिन्7/1इदम् men esteमन्त्रे7/1मन्त्र-अरामः mmantraषड्भावविकाराः1/3वि+√कृ (8 तनादि U)घञ्षड्भावविकार-अरामः m[षट् भावस्य विकाराः] KDlas seis transformaciones del serलौकिकवस्तुविक्रियाः1/3वि+√कृ (8 तनादि U)शलौकिकवस्तुविक्रिया-आसीता f[लौकिकानां वस्तूनां विक्रियाः] षष्ठी-TPlas transformaciones de las cosas del mundoआत्मनि7/1आत्मन्-न्आत्मन् men el Serप्रतिषिध्यन्तेIII/3प्रति+√सिध् (1 भ्वादि P)लट्कर्मणिse nieganसर्वप्रकारविक्रियारहितः1/1√रह् (1 भ्वादि P)क्तसर्वप्रकारविक्रियारहित-अरामः m[सर्वप्रकाराभिः विक्रियाभिः रहितः] तृतीया-TPlibre de toda clase de transformaciónआत्मा1/1आत्मन्-न्आत्मन् mel Serइति0(que)वाक्यार्थः1/1वाक्यार्थ-अरामः m[वाक्यस्य अर्थः] षष्ठी-TPel sentido de la fraseयस्मात्5/1यद् npuesto queएवम्0asíतस्मात्5/1तद् npor esoउभौ1/2उभ mambosतौ1/2तद् mellosन0noविजानीतःIII/2वि+√ज्ञा (9 क्र्यादि P)लट्कर्तरिconocenइति0«…»पूर्वेण3/1पूर्व mcon el anteriorमन्त्रेण3/1मन्त्र-अरामः mmantraअस्य6/1इदम् mde esteसम्बन्धः1/1सम्+√बन्ध् (9 क्र्यादि P)घञ्सम्बन्ध-अरामः m[es] la conexión
अध्ययनम्
Estos textos se estudian con un maestro
Los dieciocho capítulos con el comentario de Śaṅkara, en la tradición de Swami Dayananda.
Usamos cookies propias necesarias y, si aceptas, las de Google Analytics y Meta (Facebook e Instagram) para medir las visitas y mostrar nuestros cursos a quien ya nos conoce. Más información
