Saltar al contenido
गीताभाष्यम्

Bhagavad Gītā 2.21

quien conoce al Ser como indestructible, ¿cómo mata o hace matar?; el sabio no tiene derecho a la acción

Sánscrito en

वेदाविनाशिनं नित्यं य एनमजमव्ययम् ।

कथं स पुरुषः पार्थ कं घातयति हन्ति कम् ॥ २.२१ ॥

vedāvināśinaṃ nityaṃ ya enamajamavyayam |

kathaṃ sa puruṣaḥ pārtha kaṃ ghātayati hanti kam || 2.21 ||

Oh hijo de Pṛthā, quien conoce a este [Ser] como indestructible, eterno, no nacido y no sujeto a merma, ¿cómo y a quién mata esa persona? ¿A quién hace matar?

«Oh! Son of Pṛthā, the one who knows this (self) to be indestructible, timeless, unborn, and not subject to decline, how and whom does that person kill? Whom does he cause to kill?» — Swami Dayānanda (Grammatical Analysis of Bhagavad Gita; la misma en el PDF amarillo, p. 44)

Palabra por palabra

वेदvedaIII/1√विद्vid (2 अदादिadādi P)लट्laṭ (णल्ṇal)कर्तरिkartariconoceअविनाशिनम्avināśinam2/1विनाशvināśa+इनिini (taddhita)अविनाशिन्avināśin-इन्inयोगिन्yogin m[न विनाशीna vināśī] नञ्nañ-TPindestructibleनित्यम्nityam2/1नित्यnitya-अaरामःrāmaḥ meternoयःyaḥ1/1यद्yad mel queएनम्enam2/1इदम्idam m (अन्वादेशanvādeśa)a esteअजम्ajam2/1√जन्jan (4 दिवादिdivādi A)डḍaअजaja-अaरामःrāmaḥ m[न जायतेna jāyate] नञ्nañ-TPno nacidoअव्ययम्avyayam2/1अव्ययavyaya-अaरामःrāmaḥ m[न विद्यते व्ययः यस्य सःna vidyate vyayaḥ yasya saḥ] नञ्nañ-BVno sujeto a mermaकथम्katham0किम्kim+थमुthamu (taddhita)¿cómo?सःsaḥ1/1तद्tad mesaपुरुषःpuruṣaḥ1/1पुरुषpuruṣa-अaरामःrāmaḥ mpersonaपार्थpārthaS/1पृथाpṛthā+अण्aṇ (taddhita)पार्थpārtha-अaरामःrāmaḥ m¡oh hijo de Pṛthā!कम्kam2/1किम्kim m¿a quién?घातयतिghātayatiIII/1√हन्han (2 अदादिadādi P)णिच्ṇicलट्laṭकर्तरिkartarihace matarहन्तिhantiIII/1√हन्han (2 अदादिadādi P)लट्laṭकर्तरिkartarimataकम्kam2/1किम्kim m¿a quién?

Anvaya (el verso en orden de prosa)

यः एनम् अविनाशिनं नित्यं अजम् अव्ययम् वेदyaḥ enam avināśinaṃ nityaṃ ajam avyayam veda, पार्थ सः पुरुषः कं कथं घातयति कम्pārtha saḥ puruṣaḥ kaṃ kathaṃ ghātayati kam (कथम्katham) हन्ति ॥hanti ||

Oh hijo de Pṛthā, el que conoce a este [Ser] como indestructible, eterno, no nacido y no sujeto a merma, ¿cómo hace matar esa persona a alguien? ¿A quién mata, y cómo?

Bhāṣya de Śaṅkara

Lee el comentario de Śaṅkara

Déjanos tu correo y se abre toda la Biblioteca Vedanta: el bhāṣya íntegro de cada verso, el análisis gramatical completo y los PDF de cada texto. Solo una vez.

Te escribiremos sobre Vedanta. Puedes darte de baja cuando quieras.

Segmento 1 — avataraṇikā (1): tras la tesis de 2.19 y la razón de 2.20, el Señor concluye

“य एनं वेत्ति हन्तारम्ya enaṃ vetti hantāram” (गी २gī 2.१९19) इत्यनेन मन्त्रेण हननityanena mantreṇa hanana-क्रियायाः कर्त्ता कर्म च न भवतीति प्रतिज्ञायkriyāyāḥ karttā karma ca na bhavatīti pratijñāya, “न जायतेna jāyate” (गी २gī 2.२०20) इत्यनेनाविक्रियत्वे हेतुमुक्त्वाityanenāvikriyatve hetumuktvā, प्रतिज्ञातार्थम् उपसंहरतिpratijñātārtham upasaṃharati -

Con el verso «el que considera a este como matador» (Gī. 2.19) [el Señor] afirmó que [el Ser] no es ni el agente ni el objeto de la acción de matar; con «no nace» (Gī. 2.20) dio la razón de su inmutabilidad. Ahora concluye el sentido de lo que había afirmado:

Análisis palabra por palabra
यःyaḥ1/1यद्yad mel queएनम्enam2/1इदम्idam m (अन्वादेशanvādeśa)a esteवेत्तिvettiIII/1√विद्vid (2 अदादिadādi P)लट्laṭकर्तरिkartariconsideraहन्तारम्hantāram2/1√हन्han (2 अदादिadādi P)तृच्tṛcहन्तृhantṛ-ऋṛदातृdātṛ mmatadorइतिiti0«…»अनेनanena3/1इदम्idam mcon esteमन्त्रेणmantreṇa3/1मन्त्रmantra-अaरामःrāmaḥ mversoहननक्रियायाःhananakriyāyāḥ6/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)शśaहननक्रियाhananakriyā-आāसीताsītā f[हननम् एव क्रियाhananam eva kriyā] KDde la acción de matarकर्त्ताkarttā1/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)तृच्tṛcकर्तृkartṛ-ऋṛदातृdātṛ mel agenteकर्मkarma1/1कर्मन्karman-न्nनामnāma nel objetoचca0yनna0noभवतिbhavatiIII/1√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartariesइतिiti0queप्रतिज्ञायpratijñāya0प्रतिprati+√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)ल्यप्lyaphabiendo afirmadoनna0noजायतेjāyateIII/1√जन्jan (4 दिवादिdivādi A)लट्laṭकर्तरिkartarinaceइतिiti0«…»अनेनanena3/1इदम्idam mcon este [verso]अविक्रियत्वेavikriyatve7/1अविक्रियavikriya+त्वtva (taddhita)अविक्रियत्वavikriyatva-अaफलम्phalam nrespecto de la inmutabilidadहेतुम्hetum2/1हेतुhetu-उuगुरुःguruḥ mla razónउक्त्वाuktvā0√वच्vac (2 अदादिadādi P)क्त्वाktvāhabiendo dichoप्रतिज्ञातार्थम्pratijñātārtham2/1प्रतिprati+√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)क्तktaप्रतिज्ञातार्थpratijñātārtha-अaरामःrāmaḥ m[प्रतिज्ञातः अर्थःpratijñātaḥ arthaḥ] KDel sentido afirmadoउपसंहरतिupasaṃharatiIII/1उपupa+सम्sam+√हृhṛ (1 भ्वादिbhvādi U)लट्laṭकर्तरिkartariconcluye

Segmento 2 — «veda avināśinam nityam»: quien lo conoce libre de destrucción y de transformación

वेदाविनाशिनमिति।vedāvināśinamiti | वेदveda विजानातिvijānāti अविनाशिनम्avināśinam अन्त्यantya-भावbhāva-विकारvikāra-रहितंrahitaṃ नित्यंnityaṃ विपरिणामvipariṇāma-रहितंrahitaṃ यःyaḥ वेदेति सम्बन्धः।vedeti sambandhaḥ |

[Comentando] «veda avināśinam»: «conoce», es decir, sabe (vijānāti); «indestructible», libre de la última de las modificaciones del ser; «eterno», libre de transformación. La construcción es: «el que» [así lo] conoce.

Análisis palabra por palabra
वेदvedaIII/1√विद्vid (2 अदादिadādi P)लट्laṭ (णल्ṇal)कर्तरिkartari«veda»अविनाशिनम्avināśinam2/1विनाशvināśa+इनिini (taddhita)अविनाशिन्avināśin-इन्inयोगिन्yogin m[न विनाशीna vināśī] नञ्nañ-TP«avināśinam»इतिiti0(se comenta)वेदvedaIII/1√विद्vid (2 अदादिadādi P)लट्laṭ (णल्ṇal)कर्तरिkartari«conoce»विजानातिvijānātiIII/1विvi+√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)लट्laṭकर्तरिkartarisabe (glosa)अविनाशिनम्avināśinam2/1विनाशvināśa+इनिini (taddhita)अविनाशिन्avināśin-इन्inयोगिन्yogin m[न विनाशीna vināśī] नञ्nañ-TP«indestructible»अन्त्यभावविकाररहितम्antyabhāvavikārarahitam2/1√रह्rah (1 भ्वादिbhvādi P)क्तktaअन्त्यभावविकाररहितantyabhāvavikārarahita-अaरामःrāmaḥ m[अन्त्येन भावविकारेण रहितःantyena bhāvavikāreṇa rahitaḥ] तृतीयाtṛtīyā-TPlibre de la última modificación del ser (glosa)नित्यम्nityam2/1नित्यnitya-अaरामःrāmaḥ m«eterno»विपरिणामरहितम्vipariṇāmarahitam2/1√रह्rah (1 भ्वादिbhvādi P)क्तktaविपरिणामरहितvipariṇāmarahita-अaरामःrāmaḥ m[विपरिणामेन रहितःvipariṇāmena rahitaḥ] तृतीयाtṛtīyā-TPlibre de transformación (glosa)यःyaḥ1/1यद्yad m«el que»वेदvedaIII/1√विद्vid (2 अदादिadādi P)लट्laṭ (णल्ṇal)कर्तरिkartariconoceइतिiti0asíसम्बन्धःsambandhaḥ1/1सम्sam+√बन्ध्bandh (9 क्र्यादिkryādi P)घञ्ghañसम्बन्धsambandha-अaरामःrāmaḥ m[es] la construcción

Segmento 3 — «enam ajam avyayam»: ¿cómo mata o hace matar el sabio?

एनंenaṃ पूर्वेण मन्त्रेणोक्तpūrveṇa mantreṇokta-लक्षणम्lakṣaṇam अजंajaṃ जन्मjanma-रहितम्rahitam अव्ययम्avyayam अपक्षयapakṣaya-रहितंrahitaṃ कथंkathaṃ केन प्रकारेणkena prakāreṇa सsa विद्वान्vidvān पुरुषःpuruṣaḥ अधिकृतोadhikṛto हन्तिhanti हननhanana-क्रियां करोति कथं वाkriyāṃ karoti kathaṃ vā घातयतिghātayati हन्तारं प्रयोजयतिhantāraṃ prayojayati

«A este», cuyas características dio el verso anterior; «no nacido», libre de nacimiento; «no sujeto a merma», libre de decrecimiento: [quien así lo conoce,] «¿cómo», de qué modo, «esa persona», el sabio cualificado, «mata», es decir, realiza la acción de matar? ¿O cómo «hace matar», es decir, impulsa a otro a matar?

Análisis palabra por palabra
एनम्enam2/1इदम्idam m (अन्वादेशanvādeśa)«a este»पूर्वेणpūrveṇa3/1पूर्वpūrva mpor el anteriorमन्त्रेणmantreṇa3/1मन्त्रmantra-अaरामःrāmaḥ mversoउक्तलक्षणम्uktalakṣaṇam2/1उक्तलक्षणuktalakṣaṇa-अaरामःrāmaḥ m[उक्तं लक्षणं यस्य सःuktaṃ lakṣaṇaṃ yasya saḥ] BVcuyas características se han dichoअजम्ajam2/1√जन्jan (4 दिवादिdivādi A)डḍaअजaja-अaरामःrāmaḥ m[न जायतेna jāyate] नञ्nañ-TP«no nacido»जन्मरहितम्janmarahitam2/1√रह्rah (1 भ्वादिbhvādi P)क्तktaजन्मरहितjanmarahita-अaरामःrāmaḥ m[जन्मना रहितःjanmanā rahitaḥ] तृतीयाtṛtīyā-TPlibre de nacimiento (glosa)अव्ययम्avyayam2/1अव्ययavyaya-अaरामःrāmaḥ m[न विद्यते व्ययः यस्य सःna vidyate vyayaḥ yasya saḥ] नञ्nañ-BV«no sujeto a merma»अपक्षयरहितम्apakṣayarahitam2/1√रह्rah (1 भ्वादिbhvādi P)क्तktaअपक्षयरहितapakṣayarahita-अaरामःrāmaḥ m[अपक्षयेण रहितःapakṣayeṇa rahitaḥ] तृतीयाtṛtīyā-TPlibre de decrecimiento (glosa)कथम्katham0किम्kim+थमुthamu (taddhita)«¿cómo?»केनkena3/1किम्kim m¿de qué?प्रकारेणprakāreṇa3/1प्रpra+√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)घञ्ghañप्रकारprakāra-अaरामःrāmaḥ mmodo (glosa)सःsaḥ1/1तद्tad m«esa»विद्वान्vidvān1/1√विद्vid (2 अदादिadādi P)क्वसुkvasuविद्वस्vidvas-स्sविद्वस्vidvas mel sabioपुरुषःpuruṣaḥ1/1पुरुषpuruṣa-अaरामःrāmaḥ m«persona»अधिकृतःadhikṛtaḥ1/1अधिadhi+√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)क्तktaअधिकृतadhikṛta-अaरामःrāmaḥ mcualificadoहन्तिhantiIII/1√हन्han (2 अदादिadādi P)लट्laṭकर्तरिkartari«mata»हननक्रियाम्hananakriyām2/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)शśaहननक्रियाhananakriyā-आāसीताsītā f[हननम् एव क्रियाhananam eva kriyā] KDla acción de matarकरोतिkarotiIII/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)लट्laṭकर्तरिkartarirealiza (glosa)कथम्katham0किम्kim+थमुthamu (taddhita)cómoवाvā0oघातयतिghātayatiIII/1√हन्han (2 अदादिadādi P)णिच्ṇicलट्laṭकर्तरिkartari«hace matar»हन्तारम्hantāram2/1√हन्han (2 अदादिadādi P)तृच्tṛcहन्तृhantṛ-ऋṛदातृdātṛ ma un matadorप्रयोजयतिprayojayatiIII/1प्रpra+√युज्yuj (7 रुधादिrudhādi U)णिच्ṇicलट्laṭकर्तरिkartariimpulsa (glosa)

Segmento 4 — no es una pregunta: de ningún modo mata ni hace matar a nadie

न कथञ्चित् कञ्चिद् हन्तिna kathañcit kañcid hanti, न कथञ्चित्कञ्चिद् घातयतिna kathañcitkañcid ghātayati, इत्युभयत्राक्षेप एवार्थःityubhayatrākṣepa evārthaḥ, प्रश्नार्थासम्भवात्।praśnārthāsambhavāt |

De ningún modo mata a nadie, de ningún modo hace matar a nadie: en ambos casos el sentido es solo de negación (ākṣepa), porque el sentido de pregunta no es posible.

Análisis palabra por palabra
नna0noकथञ्चित्kathañcit0किम्kim+थमुthamu (taddhita) + चित्citde ningún modoकञ्चित्kañcit2/1किम्kim m (+ चित्cit)a nadieहन्तिhantiIII/1√हन्han (2 अदादिadādi P)लट्laṭकर्तरिkartarimataनna0noकथञ्चित्kathañcit0किम्kim+थमुthamu (taddhita) + चित्citde ningún modoकञ्चित्kañcit2/1किम्kim m (+ चित्cit)a nadieघातयतिghātayatiIII/1√हन्han (2 अदादिadādi P)णिच्ṇicलट्laṭकर्तरिkartarihace matarइतिiti0asíउभयत्रubhayatra0उभयubhaya+त्रल्tral (taddhita)en ambos casosआक्षेपःākṣepaḥ1/1आā+√क्षिप्kṣip (6 तुदादिtudādi U)घञ्ghañआक्षेपākṣepa-अaरामःrāmaḥ mla negaciónएवeva0soloअर्थःarthaḥ1/1अर्थartha-अaरामःrāmaḥ m[es] el sentidoप्रश्नार्थासम्भवात्praśnārthāsambhavāt5/1प्रश्नार्थासम्भवpraśnārthāsambhava-अaरामःrāmaḥ m[प्रश्नार्थस्य असम्भवःpraśnārthasya asambhavaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPporque el sentido de pregunta no es posible

Segmento 5 — la razón vale para toda acción; «matar» es solo un ejemplo

हेत्वर्थस्य अविक्रियत्वस्य तुल्यत्वाद् विदुषः सर्वhetvarthasya avikriyatvasya tulyatvād viduṣaḥ sarva-कर्मkarma-प्रतिषेध एव प्रकरणार्थः अभिप्रेतो भगवतः। हन्तेः त्वाक्षेप उदाहरणार्थत्वेन कथितः।।pratiṣedha eva prakaraṇārthaḥ abhipreto bhagavataḥ | hanteḥ tvākṣepa udāharaṇārthatvena kathitaḥ | |

Como la inmutabilidad, que es el contenido de la razón, vale por igual [para toda acción], el sentido de este pasaje que el Señor pretende es precisamente la negación de toda acción para el sabio. La negación de «matar» se ha dicho a modo de ejemplo.

Análisis palabra por palabra
हेत्वर्थस्यhetvarthasya6/1हेत्वर्थhetvartha-अaरामःrāmaḥ m[हेतोः अर्थःhetoḥ arthaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPdel contenido de la razónअविक्रियत्वस्यavikriyatvasya6/1अविक्रियavikriya+त्वtva (taddhita)अविक्रियत्वavikriyatva-अaफलम्phalam nde la inmutabilidadतुल्यत्वात्tulyatvāt5/1तुल्यtulya+त्वtva (taddhita)तुल्यत्वtulyatva-अaफलम्phalam npor ser igualविदुषःviduṣaḥ6/1√विद्vid (2 अदादिadādi P)क्वसुkvasuविद्वस्vidvas-स्sविद्वस्vidvas mdel sabioसर्वकर्मप्रतिषेधःsarvakarmapratiṣedhaḥ1/1प्रतिprati+√सिध्sidh (1 भ्वादिbhvādi P)घञ्ghañसर्वकर्मप्रतिषेधsarvakarmapratiṣedha-अaरामःrāmaḥ m[सर्वेषां कर्मणां प्रतिषेधःsarveṣāṃ karmaṇāṃ pratiṣedhaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPla negación de toda acciónएवeva0precisamenteप्रकरणार्थःprakaraṇārthaḥ1/1प्रकरणार्थprakaraṇārtha-अaरामःrāmaḥ m[प्रकरणस्य अर्थःprakaraṇasya arthaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPel sentido del pasajeअभिप्रेतःabhipretaḥ1/1अभिabhi+प्रpra+√इi (2 अदादिadādi P)क्तktaअभिप्रेतabhipreta-अaरामःrāmaḥ mpretendidoभगवतःbhagavataḥ6/1भगवत्bhagavat-त्tभगवत्bhagavat mpor el Señorहन्तेःhanteḥ6/1हन्तिhanti-इiहरिःhariḥ mde [la raíz] «han»तुtu0en cambioआक्षेपःākṣepaḥ1/1आā+√क्षिप्kṣip (6 तुदादिtudādi U)घञ्ghañआक्षेपākṣepa-अaरामःrāmaḥ mla negaciónउदाहरणार्थत्वेनudāharaṇārthatvena3/1उदाहरणार्थudāharaṇārtha+त्वtva (taddhita)उदाहरणार्थत्वudāharaṇārthatva-अaफलम्phalam n[उदाहरणम् अर्थः यस्यudāharaṇam arthaḥ yasya] BVa modo de ejemploकथितःkathitaḥ1/1√कथkatha (10 चुरादिcurādi U)क्तktaकथितkathita-अaरामःrāmaḥ mse ha dicho

Segmento 6 — objeción: ¿qué razón particular ve el Señor? Respuesta: la inmutabilidad del Ser

विदुषः कं कर्मासम्भवे हेतुviduṣaḥ kaṃ karmāsambhave hetu-विशेषं पश्यन् कर्माण्याक्षिपति भगवान्viśeṣaṃ paśyan karmāṇyākṣipati bhagavān “कथं स पुरुषःkathaṃ sa puruṣaḥ” इतिiti
ननु उक्त एवात्मनोऽविक्रियत्वं सर्वnanu ukta evātmano'vikriyatvaṃ sarva-कर्मासम्भवkarmāsambhava-कारणkāraṇa-विशेषः।viśeṣaḥ |

[Objeción:] ¿Qué razón particular ve el Señor para que el sabio no pueda actuar, cuando niega las acciones con «¿cómo esa persona…?»? [Respuesta:] ¿No se ha dicho ya que la razón particular de que no quepa ninguna acción es la inmutabilidad del Ser?

Análisis palabra por palabra
विदुषःviduṣaḥ6/1√विद्vid (2 अदादिadādi P)क्वसुkvasuविद्वस्vidvas-स्sविद्वस्vidvas mdel sabioकम्kam2/1किम्kim m¿qué?कर्मासम्भवेkarmāsambhave7/1कर्मासम्भवkarmāsambhava-अaरामःrāmaḥ m[कर्मणः असम्भवःkarmaṇaḥ asambhavaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPrespecto de la imposibilidad de la acciónहेतुविशेषम्hetuviśeṣam2/1विvi+√शिष्śiṣ (7 रुधादिrudhādi P)घञ्ghañहेतुविशेषhetuviśeṣa-अaरामःrāmaḥ m[हेतोः विशेषःhetoḥ viśeṣaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPrazón particularपश्यन्paśyan1/1√दृश्dṛś (1 भ्वादिbhvādi P)शतृśatṛपश्यत्paśyat-त्tपचत्pacat mviendoकर्माणिkarmāṇi2/3कर्मन्karman-न्nनामnāma nlas accionesआक्षिपतिākṣipatiIII/1आā+√क्षिप्kṣip (6 तुदादिtudādi U)लट्laṭकर्तरिkartariniegaभगवान्bhagavān1/1भगवत्bhagavat-त्tभगवत्bhagavat mel Señorकथम्katham0किम्kim+थमुthamu (taddhita)¿cómo?सःsaḥ1/1तद्tad mesaपुरुषःpuruṣaḥ1/1पुरुषpuruṣa-अaरामःrāmaḥ mpersonaइतिiti0«…»ननुnanu0¿acaso no?उक्तःuktaḥ1/1√वच्vac (2 अदादिadādi P)क्तktaउक्तukta-अaरामःrāmaḥ mdichaएवeva0yaआत्मनःātmanaḥ6/1आत्मन्ātman-न्nआत्मन्ātman mdel Serअविक्रियत्वम्avikriyatvam1/1अविक्रियavikriya+त्वtva (taddhita)अविक्रियत्वavikriyatva-अaफलम्phalam nla inmutabilidadसर्वकर्मासम्भवकारणविशेषःsarvakarmāsambhavakāraṇaviśeṣaḥ1/1सर्वकर्मासम्भवकारणविशेषsarvakarmāsambhavakāraṇaviśeṣa-अaरामःrāmaḥ m[सर्वकर्मासम्भवस्य कारणविशेषःsarvakarmāsambhavasya kāraṇaviśeṣaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPla razón particular de que no quepa ninguna acción

Segmento 7 — réplica: el sabio es distinto del Ser inmutable; conocer un poste inmóvil no impide actuar

सत्यमुक्तः। न तु स कारणsatyamuktaḥ | na tu sa kāraṇa-विशेषः। अन्यत्वाद् विदुषोऽविक्रियादात्मन इति। न ह्यविक्रियं स्थाणुं विदितवतः कर्म न सम्भवतीति चेत्।viśeṣaḥ | anyatvād viduṣo'vikriyādātmana iti | na hyavikriyaṃ sthāṇuṃ viditavataḥ karma na sambhavatīti cet |

[Objeción:] Es verdad que se ha dicho, pero no es una razón particular, porque el sabio es distinto del Ser inmutable. Pues no es que a quien ha conocido un poste inmóvil le resulte imposible la acción. Si se dice así:

Análisis palabra por palabra
सत्यम्satyam0es verdadउक्तःuktaḥ1/1√वच्vac (2 अदादिadādi P)क्तktaउक्तukta-अaरामःrāmaḥ mdichaनna0noतुtu0peroसःsaḥ1/1तद्tad mellaकारणविशेषःkāraṇaviśeṣaḥ1/1कारणविशेषkāraṇaviśeṣa-अaरामःrāmaḥ m[कारणस्य विशेषःkāraṇasya viśeṣaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TP[es] razón particularअन्यत्वात्anyatvāt5/1अन्यanya+त्वtva (taddhita)अन्यत्वanyatva-अaफलम्phalam npor ser distintoविदुषःviduṣaḥ6/1√विद्vid (2 अदादिadādi P)क्वसुkvasuविद्वस्vidvas-स्sविद्वस्vidvas mel sabioअविक्रियात्avikriyāt5/1अविक्रियavikriya-अaरामःrāmaḥ m[न विद्यते विक्रिया यस्य सःna vidyate vikriyā yasya saḥ] नञ्nañ-BVdel inmutableआत्मनःātmanaḥ5/1आत्मन्ātman-न्nआत्मन्ātman mSerइतिiti0(así)नna0noहिhi0puesअविक्रियम्avikriyam2/1अविक्रियavikriya-अaरामःrāmaḥ m[न विद्यते विक्रिया यस्य सःna vidyate vikriyā yasya saḥ] नञ्nañ-BVinmóvilस्थाणुम्sthāṇum2/1स्थाणुsthāṇu-उuगुरुःguruḥ mun posteविदितवतःviditavataḥ6/1√विद्vid (2 अदादिadādi P)क्तवतुktavatuविदितवत्viditavat-त्tभगवत्bhagavat mde quien ha conocidoकर्मkarma1/1कर्मन्karman-न्nनामnāma nla acciónनna0noसम्भवतिsambhavatiIII/1सम्sam+√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartaries posibleइतिiti0asíचेत्cet0si [se dice]

Segmento 8 — respuesta: el sabio es el Ser; por exclusión, el sabio es el Ser no compuesto e inmutable

न। विदुष आत्मत्वात्। न देहादिna | viduṣa ātmatvāt | na dehādi-सङ्घातस्य विद्वत्ता। अतः पारिशेष्याद् असंहत आत्मा विद्वानविक्रिय इति तस्य विदुषः कर्मासम्भवादाक्षेपो युक्तःsaṅghātasya vidvattā | ataḥ pāriśeṣyād asaṃhata ātmā vidvānavikriya iti tasya viduṣaḥ karmāsambhavādākṣepo yuktaḥ “कथं स पुरुषःkathaṃ sa puruṣaḥ” इति।iti |

No, porque el sabio es el Ser. La condición de sabio no pertenece al conjunto del cuerpo y demás. Por tanto, por exclusión, el sabio es el Ser no compuesto, inmutable; y como para ese sabio la acción es imposible, es correcta la negación «¿cómo esa persona…?».

Análisis palabra por palabra
नna0noविदुषःviduṣaḥ6/1√विद्vid (2 अदादिadādi P)क्वसुkvasuविद्वस्vidvas-स्sविद्वस्vidvas mdel sabioआत्मत्वात्ātmatvāt5/1आत्मन्ātman+त्वtva (taddhita)आत्मत्वātmatva-अaफलम्phalam npor ser el Serनna0noदेहादिसङ्घातस्यdehādisaṅghātasya6/1देहादिसङ्घातdehādisaṅghāta-अaरामःrāmaḥ m[देहः आदिः येषां तेषां सङ्घातःdehaḥ ādiḥ yeṣāṃ teṣāṃ saṅghātaḥ] BV-गर्भ षष्ठीgarbha ṣaṣṭhī-TPdel conjunto del cuerpo y demásविद्वत्ताvidvattā1/1विद्वस्vidvas+तल्tal (taddhita)विद्वत्ताvidvattā-आāसीताsītā fla condición de sabioअतःataḥ0इदम्idam+तसिल्tasil (taddhita)por tantoपारिशेष्यात्pāriśeṣyāt5/1परिशेषpariśeṣa+ष्यञ्ṣyañ (taddhita)पारिशेष्यpāriśeṣya-अaफलम्phalam npor exclusiónअसंहतःasaṃhataḥ1/1सम्sam+√हन्han (2 अदादिadādi P)क्तktaअसंहतasaṃhata-अaरामःrāmaḥ m[न संहतःna saṃhataḥ] नञ्nañ-TPno compuestoआत्माātmā1/1आत्मन्ātman-न्nआत्मन्ātman mel Serविद्वान्vidvān1/1√विद्vid (2 अदादिadādi P)क्वसुkvasuविद्वस्vidvas-स्sविद्वस्vidvas m[es] el sabioअविक्रियःavikriyaḥ1/1अविक्रियavikriya-अaरामःrāmaḥ m[न विद्यते विक्रिया यस्य सःna vidyate vikriyā yasya saḥ] नञ्nañ-BVinmutableइतिiti0asíतस्यtasya6/1तद्tad mpara eseविदुषःviduṣaḥ6/1√विद्vid (2 अदादिadādi P)क्वसुkvasuविद्वस्vidvas-स्sविद्वस्vidvas msabioकर्मासम्भवात्karmāsambhavāt5/1कर्मासम्भवkarmāsambhava-अaरामःrāmaḥ m[कर्मणः असम्भवःkarmaṇaḥ asambhavaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPpor la imposibilidad de la acciónआक्षेपःākṣepaḥ1/1आā+√क्षिप्kṣip (6 तुदादिtudādi U)घञ्ghañआक्षेपākṣepa-अaरामःrāmaḥ mla negaciónयुक्तःyuktaḥ1/1√युज्yuj (7 रुधादिrudhādi U)क्तktaयुक्तyukta-अaरामःrāmaḥ m[es] correctaकथम्katham0किम्kim+थमुthamu (taddhita)¿cómo?सःsaḥ1/1तद्tad mesaपुरुषःpuruṣaḥ1/1पुरुषpuruṣa-अaरामःrāmaḥ mpersonaइतिiti0«…»

Segmento 9 — como por la ignorancia se le llama perceptor, por la vidyā, que es irreal, se le llama sabio

यथा बुद्ध्याद्याहृतस्य शब्दाद्यर्थस्याविक्रिय एव सन्बुद्धिyathā buddhyādyāhṛtasya śabdādyarthasyāvikriya eva sanbuddhi-वृत्त्यविवेकvṛttyaviveka-विज्ञानेनाविद्ययोपलब्धा आत्मा कल्प्यतेvijñānenāvidyayopalabdhā ātmā kalpyate, एवमेवाऽऽत्मानात्मevamevā''tmānātma-विवेकviveka-ज्ञानेन बुद्धिjñānena buddhi-वृत्त्या विद्यया असत्यरूपयैव परमार्थतोऽविक्रिय एवात्मा विद्वान् उच्यते।vṛttyā vidyayā asatyarūpayaiva paramārthato'vikriya evātmā vidvān ucyate |

El Ser, aun siendo inmutable, es concebido como perceptor del objeto, el sonido y demás, que traen el intelecto y los demás [órganos]; y ello por la ignorancia (avidyā), que es el conocimiento que no discierne [el Ser] de las modificaciones del intelecto. Del mismo modo, el Ser, que en realidad es inmutable, recibe el nombre de sabio solo por el conocimiento (vidyā), que es una modificación del intelecto, consistente en el discernimiento entre el Ser y el no-Ser, y de naturaleza irreal.

Análisis palabra por palabra
यथाyathā0así comoबुद्ध्याद्याहृतस्यbuddhyādyāhṛtasya6/1आā+√हृhṛ (1 भ्वादिbhvādi U)क्तktaबुद्ध्याद्याहृतbuddhyādyāhṛta-अaरामःrāmaḥ m[बुद्ध्यादिभिः आहृतःbuddhyādibhiḥ āhṛtaḥ] तृतीयाtṛtīyā-TPtraído por el intelecto y demásशब्दाद्यर्थस्यśabdādyarthasya6/1शब्दाद्यर्थśabdādyartha-अaरामःrāmaḥ m[शब्दः आदिः यस्य सः अर्थःśabdaḥ ādiḥ yasya saḥ arthaḥ] BV-गर्भgarbha KDdel objeto, el sonido y demásअविक्रियःavikriyaḥ1/1अविक्रियavikriya-अaरामःrāmaḥ m[न विद्यते विक्रिया यस्य सःna vidyate vikriyā yasya saḥ] नञ्nañ-BVinmutableएवeva0aunसन्san1/1√अस्as (2 अदादिadādi P)शतृśatṛसत्sat-त्tपचत्pacat msiendoबुद्धिवृत्त्यविवेकविज्ञानेनbuddhivṛttyavivekavijñānena3/1बुद्धिवृत्त्यविवेकविज्ञानbuddhivṛttyavivekavijñāna-अaफलम्phalam n[बुद्धिवृत्तेः अविवेकस्य विज्ञानम्buddhivṛtteḥ avivekasya vijñānam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPpor el conocimiento que no discierne las modificaciones del intelectoअविद्ययाavidyayā3/1अविद्याavidyā-आāसीताsītā f[न विद्याna vidyā] नञ्nañ-TPpor la ignoranciaउपलब्धाupalabdhā1/1उपupa+√लभ्labh (1 भ्वादिbhvādi A)तृच्tṛcउपलब्धृupalabdhṛ-ऋṛदातृdātṛ mperceptorआत्माātmā1/1आत्मन्ātman-न्nआत्मन्ātman mel Serकल्प्यतेkalpyateIII/1√कृप्kṛp (1 भ्वादिbhvādi A)णिच्ṇicलट्laṭकर्मणिkarmaṇies concebidoएवम्evam0asíएवeva0mismoआत्मानात्मविवेकज्ञानेनātmānātmavivekajñānena3/1आत्मानात्मविवेकज्ञानātmānātmavivekajñāna-अaफलम्phalam n[आत्मनः अनात्मनः च विवेकस्य ज्ञानम्ātmanaḥ anātmanaḥ ca vivekasya jñānam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPpor el conocimiento que discierne el Ser y el no-Serबुद्धिवृत्त्याbuddhivṛttyā3/1बुद्धिवृत्तिbuddhivṛtti-इiमतिmati f[बुद्धेः वृत्तिःbuddheḥ vṛttiḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPque es una modificación del intelectoविद्ययाvidyayā3/1विद्याvidyā-आāसीताsītā fpor el conocimientoअसत्यरूपयाasatyarūpayā3/1असत्यरूपाasatyarūpā-आāसीताsītā f[असत्यं रूपं यस्याः साasatyaṃ rūpaṃ yasyāḥ sā] BVde naturaleza irrealएवeva0soloपरमार्थतःparamārthataḥ0परमार्थparamārtha+तसिल्tasil (taddhita)en realidadअविक्रियःavikriyaḥ1/1अविक्रियavikriya-अaरामःrāmaḥ m[न विद्यते विक्रिया यस्य सःna vidyate vikriyā yasya saḥ] नञ्nañ-BVinmutableएवeva0precisamenteआत्माātmā1/1आत्मन्ātman-न्nआत्मन्ātman mel Serविद्वान्vidvān1/1√विद्vid (2 अदादिadādi P)क्वसुkvasuविद्वस्vidvas-स्sविद्वस्vidvas msabioउच्यतेucyateIII/1√वच्vac (2 अदादिadādi P)लट्laṭकर्मणिkarmaṇies llamado

Segmento 10 — conclusión del Señor: las acciones del śāstra están prescritas para el que no sabe

विदुषः कर्मासम्भवviduṣaḥ karmāsambhava-वचनाद्यानि कर्माणि शास्त्रेण विधीयन्ते तान्यविदुषो विहितानीति भगवतो निश्चयोऽवगम्यते।।vacanādyāni karmāṇi śāstreṇa vidhīyante tānyaviduṣo vihitānīti bhagavato niścayo'vagamyate | |

Como se declara que para el sabio la acción es imposible, se entiende que la convicción del Señor es esta: las acciones que el śāstra prescribe están prescritas para el que no sabe.

Análisis palabra por palabra
विदुषःviduṣaḥ6/1√विद्vid (2 अदादिadādi P)क्वसुkvasuविद्वस्vidvas-स्sविद्वस्vidvas mpara el sabioकर्मासम्भववचनात्karmāsambhavavacanāt5/1√वच्vac (2 अदादिadādi P)ल्युट्lyuṭकर्मासम्भववचनkarmāsambhavavacana-अaफलम्phalam n[कर्मासम्भवस्य वचनम्karmāsambhavasya vacanam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPpor la declaración de la imposibilidad de la acciónयानिyāni1/3यद्yad nlas queकर्माणिkarmāṇi1/3कर्मन्karman-न्nनामnāma naccionesशास्त्रेणśāstreṇa3/1शास्त्रśāstra-अaफलम्phalam npor el śāstraविधीयन्तेvidhīyanteIII/3विvi+√धाdhā (3 जुहोत्यादिjuhotyādi U)लट्laṭकर्मणिkarmaṇison prescritasतानिtāni1/3तद्tad nesasअविदुषःaviduṣaḥ6/1अविद्वस्avidvas-स्sविद्वस्vidvas m[न विद्वान्na vidvān] नञ्nañ-TPpara el que no sabeविहितानिvihitāni1/3विvi+√धाdhā (3 जुहोत्यादिjuhotyādi U)क्तktaविहितvihita-अaफलम्phalam n[están] prescritasइतिiti0queभगवतःbhagavataḥ6/1भगवत्bhagavat-त्tभगवत्bhagavat mdel Señorनिश्चयःniścayaḥ1/1निस्nis+√चिci (5 स्वादिsvādi U)अच्acनिश्चयniścaya-अaरामःrāmaḥ mla convicciónअवगम्यतेavagamyateIII/1अवava+√गम्gam (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्मणिkarmaṇise entiende

Segmento 11 — objeción: también la vidyā se prescribe al que no sabe; la distinción no se sostiene

ननु विद्याप्यविदुष एव विधीयते विदितnanu vidyāpyaviduṣa eva vidhīyate vidita-विद्यस्य पिष्टvidyasya piṣṭa-पेषणवद् विद्याpeṣaṇavad vidyā-विधानानर्थक्यात्। तत्राविदुषः कर्माणि विधीयन्तेvidhānānarthakyāt | tatrāviduṣaḥ karmāṇi vidhīyante, न विदुषःna viduṣaḥ, इति विशेषो नोपपद्यते इति चेत्।iti viśeṣo nopapadyate iti cet |

[Objeción:] Pero también el conocimiento se prescribe solo al que no sabe, porque a quien ya conoce el conocimiento prescribírselo sería inútil, como moler lo ya molido. Así pues, no se sostiene la distinción «las acciones se prescriben al que no sabe, no al sabio». Si se dice así:

Análisis palabra por palabra
ननुnanu0peroविद्याvidyā1/1विद्याvidyā-आāसीताsītā fel conocimientoअपिapi0tambiénअविदुषःaviduṣaḥ6/1अविद्वस्avidvas-स्sविद्वस्vidvas m[न विद्वान्na vidvān] नञ्nañ-TPal que no sabeएवeva0soloविधीयतेvidhīyateIII/1विvi+√धाdhā (3 जुहोत्यादिjuhotyādi U)लट्laṭकर्मणिkarmaṇise prescribeविदितविद्यस्यviditavidyasya6/1विदितविद्यviditavidya-अaरामःrāmaḥ m[विदिता विद्या येन सःviditā vidyā yena saḥ] BVde quien ya conoce el conocimientoपिष्टपेषणवत्piṣṭapeṣaṇavat0पिष्टपेषणpiṣṭapeṣaṇa+वतिvati (taddhita)como moler lo ya molidoविद्याविधानानर्थक्यात्vidyāvidhānānarthakyāt5/1अनर्थकanarthaka+ष्यञ्ṣyañ (taddhita)विद्याविधानानर्थक्यvidyāvidhānānarthakya-अaफलम्phalam n[विद्यायाः विधानस्य आनर्थक्यम्vidyāyāḥ vidhānasya ānarthakyam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPpor la inutilidad de prescribir el conocimientoतत्रtatra0तद्tad+त्रल्tral (taddhita)así puesअविदुषःaviduṣaḥ6/1अविद्वस्avidvas-स्sविद्वस्vidvas m[न विद्वान्na vidvān] नञ्nañ-TPal que no sabeकर्माणिkarmāṇi1/3कर्मन्karman-न्nनामnāma nlas accionesविधीयन्तेvidhīyanteIII/3विvi+√धाdhā (3 जुहोत्यादिjuhotyādi U)लट्laṭकर्मणिkarmaṇise prescribenनna0noविदुषःviduṣaḥ6/1√विद्vid (2 अदादिadādi P)क्वसुkvasuविद्वस्vidvas-स्sविद्वस्vidvas mal sabioइतिiti0asíविशेषःviśeṣaḥ1/1विvi+√शिष्śiṣ (7 रुधादिrudhādi P)घञ्ghañविशेषviśeṣa-अaरामःrāmaḥ mla distinciónनna0noउपपद्यतेupapadyateIII/1उपupa+√पद्pad (4 दिवादिdivādi A)लट्laṭकर्तरिkartarise sostieneइतिiti0asíचेत्cet0si [se dice]

Segmento 12 — respuesta: al que no sabe le queda algo por hacer; tras «no nace», nada

न। अनुष्ठेयस्य भावाभावविशेषोपपत्तेः। अग्निहोत्रादिna | anuṣṭheyasya bhāvābhāvaviśeṣopapatteḥ | agnihotrādi-विध्यर्थज्ञानोत्तरकालमग्निहोत्रादिvidhyarthajñānottarakālamagnihotrādi-कर्म अनेकkarma aneka-साधनोपसंहारsādhanopasaṃhāra-पूर्वकमनुष्ठेयम्pūrvakamanuṣṭheyam, कर्त्ताहंkarttāhaṃ, मम कर्त्तव्यम् इत्येवंmama karttavyam ityevaṃ-प्रकारprakāra-विज्ञानवतोऽविदुषो यथा अनुष्ठेयं भवतिvijñānavato'viduṣo yathā anuṣṭheyaṃ bhavati,

No, porque la distinción se sostiene por haber o no haber algo que realizar. Después de conocer el sentido del precepto del agnihotra y demás, al que no sabe, que tiene un conocimiento del tipo «yo soy el agente, esto es mi deber», le queda algo por realizar: la acción del agnihotra y demás, que ha de realizarse reuniendo antes muchos medios.

Análisis palabra por palabra
नna0noअनुष्ठेयस्यanuṣṭheyasya6/1अनुanu+√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)यत्yatअनुष्ठेयanuṣṭheya-अaफलम्phalam nde lo que ha de realizarseभावाभावविशेषोपपत्तेःbhāvābhāvaviśeṣopapatteḥ5/1उपupa+√पद्pad (4 दिवादिdivādi A)क्तिन्ktinभावाभावविशेषोपपत्तिbhāvābhāvaviśeṣopapatti-इiमतिmati f[भावाभावाभ्यां विशेषस्य उपपत्तिःbhāvābhāvābhyāṃ viśeṣasya upapattiḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPporque la distinción se sostiene por su presencia o ausenciaअग्निहोत्रादिविध्यर्थज्ञानोत्तरकालम्agnihotrādividhyarthajñānottarakālam2/1अग्निहोत्रादिविध्यर्थज्ञानोत्तरकालagnihotrādividhyarthajñānottarakāla-अaरामःrāmaḥ m[अग्निहोत्रादिविध्यर्थज्ञानात् उत्तरः कालःagnihotrādividhyarthajñānāt uttaraḥ kālaḥ] पञ्चमीpañcamī-TP + KDdespués de conocer el sentido del precepto del agnihotra y demásअग्निहोत्रादिकर्मagnihotrādikarma1/1अग्निहोत्रादिकर्मन्agnihotrādikarman-न्nनामnāma n[अग्निहोत्रम् आदिः यस्य तत् कर्मagnihotram ādiḥ yasya tat karma] BV-गर्भgarbha KDla acción del agnihotra y demásअनेकसाधनोपसंहारपूर्वकम्anekasādhanopasaṃhārapūrvakam1/1अनेकसाधनोपसंहारपूर्वकanekasādhanopasaṃhārapūrvaka-अaफलम्phalam n[अनेकेषां साधनानाम् उपसंहारः पूर्वः यस्य तत्anekeṣāṃ sādhanānām upasaṃhāraḥ pūrvaḥ yasya tat] BVprecedida de la reunión de muchos mediosअनुष्ठेयम्anuṣṭheyam1/1अनुanu+√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)यत्yatअनुष्ठेयanuṣṭheya-अaफलम्phalam nha de realizarseकर्त्ताkarttā1/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)तृच्tṛcकर्तृkartṛ-ऋṛदातृdātṛ mel agenteअहम्aham1/1अस्मद्asmadyo [soy]ममmama6/1अस्मद्asmadmiकर्त्तव्यम्karttavyam1/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)तव्यत्tavyatकर्तव्यkartavya-अaफलम्phalam ndeberइतिiti0«…»एवंप्रकारविज्ञानवतःevaṃprakāravijñānavataḥ6/1एवंप्रकारविज्ञानevaṃprakāravijñāna+मतुप्matup (taddhita)एवंप्रकारविज्ञानवत्evaṃprakāravijñānavat-त्tभगवत्bhagavat m[एवं प्रकारः यस्य तत् विज्ञानम्evaṃ prakāraḥ yasya tat vijñānam] BVque tiene un conocimiento de este tipoअविदुषःaviduṣaḥ6/1अविद्वस्avidvas-स्sविद्वस्vidvas m[न विद्वान्na vidvān] नञ्nañ-TPpara el que no sabeयथाyathā0así comoअनुष्ठेयम्anuṣṭheyam1/1अनुanu+√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)यत्yatअनुष्ठेयanuṣṭheya-अaफलम्phalam nalgo por realizarभवतिbhavatiIII/1√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartarihay

Segmento 13 — tras «no nace» solo surge el conocimiento «yo no soy agente»: esa es la distinción

न तु तथाna tu tathā “न जायतेna jāyate” इत्याद्यात्मityādyātma-स्वरूपsvarūpa-विध्यर्थvidhyartha-ज्ञानोत्तरjñānottara-कालkāla-भावि किञ्चिदनुष्ठेयं भवति। किन्तु नाहं कर्त्ताbhāvi kiñcidanuṣṭheyaṃ bhavati | kintu nāhaṃ karttā, न भोक्ता इत्याद्यात्मैकत्वाकर्त्तृत्वादिna bhoktā ityādyātmaikatvākarttṛtvādi-विषयviṣaya-ज्ञानादन्यन्नोत्पद्यत इत्येष विशेष उपपद्यते।।jñānādanyannotpadyata ityeṣa viśeṣa upapadyate | |

Pero no hay, del mismo modo, nada que realizar después de conocer el sentido de los preceptos sobre la naturaleza del Ser, como «no nace». Lo que surge no es otra cosa que el conocimiento cuyo objeto es la unidad del Ser, su no ser agente, etc., del tipo «yo no soy agente, no soy experimentador». Así se sostiene esta distinción.

Análisis palabra por palabra
नna0noतुtu0peroतथाtathā0del mismo modoनna0noजायतेjāyateIII/1√जन्jan (4 दिवादिdivādi A)लट्laṭकर्तरिkartarinaceइत्याद्यात्मस्वरूपविध्यर्थज्ञानोत्तरकालभाविityādyātmasvarūpavidhyarthajñānottarakālabhāvi1/1√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)णिनिṇiniइत्याद्यात्मस्वरूपविध्यर्थज्ञानोत्तरकालभाविन्ityādyātmasvarūpavidhyarthajñānottarakālabhāvin-इन्inदण्डिन्daṇḍin n[इत्यादेः आत्मस्वरूपविधेः अर्थज्ञानात् उत्तरकाले भाविityādeḥ ātmasvarūpavidheḥ arthajñānāt uttarakāle bhāvi] उपपदupapada-TPque se dé después de conocer el sentido de los preceptos sobre la naturaleza del Ser, como esteकिञ्चित्kiñcit1/1किम्kim n (+ चित्cit)algoअनुष्ठेयम्anuṣṭheyam1/1अनुanu+√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)यत्yatअनुष्ठेयanuṣṭheya-अaफलम्phalam npor realizarभवतिbhavatiIII/1√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartarihayकिन्तुkintu0sino queनna0noअहम्aham1/1अस्मद्asmadyoकर्त्ताkarttā1/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)तृच्tṛcकर्तृkartṛ-ऋṛदातृdātṛ m[soy] agenteनna0noभोक्ताbhoktā1/1√भुज्bhuj (7 रुधादिrudhādi P)तृच्tṛcभोक्तृbhoktṛ-ऋṛदातृdātṛ m[soy] experimentadorइत्याद्यात्मैकत्वाकर्त्तृत्वादिविषयज्ञानात्ityādyātmaikatvākarttṛtvādiviṣayajñānāt5/1इत्याद्यात्मैकत्वाकर्तृत्वादिविषयज्ञानityādyātmaikatvākartṛtvādiviṣayajñāna-अaफलम्phalam n[आत्मैकत्वाकर्तृत्वादिः विषयः यस्य तत् ज्ञानम्ātmaikatvākartṛtvādiḥ viṣayaḥ yasya tat jñānam] BVque el conocimiento, del tipo «…», cuyo objeto es la unidad del Ser, su no ser agente, etc.अन्यत्anyat1/1अन्यanya notra cosaनna0noउत्पद्यतेutpadyateIII/1उत्ut+√पद्pad (4 दिवादिdivādi A)लट्laṭकर्तरिkartarisurgeइतिiti0asíएषःeṣaḥ1/1एतद्etad mestaविशेषःviśeṣaḥ1/1विvi+√शिष्śiṣ (7 रुधादिrudhādi P)घञ्ghañविशेषviśeṣa-अaरामःrāmaḥ mdistinciónउपपद्यतेupapadyateIII/1उपupa+√पद्pad (4 दिवादिdivādi A)लट्laṭकर्तरिkartarise sostiene

Segmento 14 — quien se tiene por agente queda cualificado para la acción

यः पुनः कर्त्ताहम् इति वेत्त्यात्मानं तस्य ममेदं कर्त्तव्यम् इति अवश्यंyaḥ punaḥ karttāham iti vettyātmānaṃ tasya mamedaṃ karttavyam iti avaśyaṃ-भाविनी बुद्धिः स्यात् तदपेक्षया सोऽधिक्रियते इति तं प्रति कर्माणि।bhāvinī buddhiḥ syāt tadapekṣayā so'dhikriyate iti taṃ prati karmāṇi |

En cambio, quien se tiene a sí mismo por «yo soy el agente» tendrá necesariamente la idea «esto es mi deber»; en atención a ella queda cualificado [para la acción], y por eso las acciones son para él.

Análisis palabra por palabra
यःyaḥ1/1यद्yad mel queपुनःpunaḥ0en cambioकर्त्ताkarttā1/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)तृच्tṛcकर्तृkartṛ-ऋṛदातृdātṛ mel agenteअहम्aham1/1अस्मद्asmadyo [soy]इतिiti0«…»वेत्तिvettiIII/1√विद्vid (2 अदादिadādi P)लट्laṭकर्तरिkartariconoceआत्मानम्ātmānam2/1आत्मन्ātman-न्nआत्मन्ātman ma sí mismoतस्यtasya6/1तद्tad mde eseममmama6/1अस्मद्asmadmiइदम्idam1/1इदम्idam nestoकर्त्तव्यम्karttavyam1/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)तव्यत्tavyatकर्तव्यkartavya-अaफलम्phalam ndeberइतिiti0«…»अवश्यंभाविनीavaśyaṃbhāvinī1/1√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)णिनिṇiniअवश्यंभाविनीavaśyaṃbhāvinī-ईīनदीnadī fque surge necesariamenteबुद्धिःbuddhiḥ1/1√बुध्budh (4 दिवादिdivādi A)क्तिन्ktinबुद्धिbuddhi-इiमतिmati fla ideaस्यात्syātIII/1√अस्as (2 अदादिadādi P)विधिलिङ्vidhiliṅकर्तरिkartarihabráतदपेक्षयाtadapekṣayā3/1तदपेक्षाtadapekṣā-आāसीताsītā f[तस्याः अपेक्षाtasyāḥ apekṣā] षष्ठीṣaṣṭhī-TPen atención a ellaसःsaḥ1/1तद्tad mélअधिक्रियतेadhikriyateIII/1अधिadhi+√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)लट्laṭकर्मणिkarmaṇiqueda cualificadoइतिiti0por esoतम्tam2/1तद्tad ma élप्रतिprati0paraकर्माणिkarmāṇi1/3कर्मन्karman-न्nनामnāma n[son] las acciones

Segmento 15 — ese es el que no sabe; para el sabio, la acción queda negada

स चाविद्वान्sa cāvidvān, “उभौ तौ न विजानीतःubhau tau na vijānītaḥ” (गी २gī 2.१९19) इति वचनात्। विशेषितस्य च विदुषः कर्माक्षेपiti vacanāt | viśeṣitasya ca viduṣaḥ karmākṣepa-वचनात्vacanāt, “कथं स पुरुषःkathaṃ sa puruṣaḥ” (गी २gī 2.२१21) इति।iti |

Y ese es el que no sabe, por la declaración «ninguno de los dos sabe» (Gī. 2.19). Y [no hay acción] para el sabio así caracterizado, por la declaración que niega la acción: «¿cómo esa persona…?» (Gī. 2.21).

Análisis palabra por palabra
सःsaḥ1/1तद्tad meseचca0yअविद्वान्avidvān1/1अविद्वस्avidvas-स्sविद्वस्vidvas m[न विद्वान्na vidvān] नञ्nañ-TP[es] el que no sabeउभौubhau1/2उभubha mambosतौtau1/2तद्tad mesosनna0noविजानीतःvijānītaḥIII/2विvi+√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)लट्laṭकर्तरिkartarisabenइतिiti0«…»वचनात्vacanāt5/1√वच्vac (2 अदादिadādi P)ल्युट्lyuṭवचनvacana-अaफलम्phalam npor la declaraciónविशेषितस्यviśeṣitasya6/1विvi+√शिष्śiṣ (7 रुधादिrudhādi P)णिच्ṇicक्तktaविशेषितviśeṣita-अaरामःrāmaḥ masí caracterizadoचca0yविदुषःviduṣaḥ6/1√विद्vid (2 अदादिadādi P)क्वसुkvasuविद्वस्vidvas-स्sविद्वस्vidvas mdel sabioकर्माक्षेपवचनात्karmākṣepavacanāt5/1कर्माक्षेपवचनkarmākṣepavacana-अaफलम्phalam n[कर्मणः आक्षेपस्य वचनम्karmaṇaḥ ākṣepasya vacanam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPpor la declaración que niega la acciónकथम्katham0किम्kim+थमुthamu (taddhita)¿cómo?सःsaḥ1/1तद्tad mesaपुरुषःpuruṣaḥ1/1पुरुषpuruṣa-अaरामःrāmaḥ mpersonaइतिiti0«…»

Segmento 16 — por tanto, el sabio y el que busca la liberación solo tienen derecho a la renuncia

तस्माद्विशेषितस्याविक्रियात्मtasmādviśeṣitasyāvikriyātma-दर्शिनो विदुषो मुमुक्षोश्च सर्वdarśino viduṣo mumukṣośca sarva-कर्मkarma-संन्यासे एवाधिकारः।।saṃnyāse evādhikāraḥ | |

Por tanto, el sabio así caracterizado, que ve al Ser como inmutable, y también el que busca la liberación, tienen derecho (adhikāra) solo a la renuncia a toda acción.

Análisis palabra por palabra
तस्मात्tasmāt5/1तद्tad npor tantoविशेषितस्यviśeṣitasya6/1विvi+√शिष्śiṣ (7 रुधादिrudhādi P)णिच्ṇicक्तktaविशेषितviśeṣita-अaरामःrāmaḥ masí caracterizadoअविक्रियात्मदर्शिनःavikriyātmadarśinaḥ6/1√दृश्dṛś (1 भ्वादिbhvādi P)णिनिṇiniअविक्रियात्मदर्शिन्avikriyātmadarśin-इन्inयोगिन्yogin m[अविक्रियम् आत्मानं पश्यतिavikriyam ātmānaṃ paśyati] उपपदupapada-TPque ve al Ser como inmutableविदुषःviduṣaḥ6/1√विद्vid (2 अदादिadādi P)क्वसुkvasuविद्वस्vidvas-स्sविद्वस्vidvas mdel sabioमुमुक्षोःmumukṣoḥ6/1√मुच्muc (6 तुदादिtudādi U)सन्san + उuमुमुक्षुmumukṣu-उuगुरुःguruḥ mdel que busca la liberaciónचca0yसर्वकर्मसंन्यासेsarvakarmasaṃnyāse7/1सम्sam+निni+√अस्as (4 दिवादिdivādi P)घञ्ghañसर्वकर्मसंन्यासsarvakarmasaṃnyāsa-अaरामःrāmaḥ m[सर्वेषां कर्मणां संन्यासःsarveṣāṃ karmaṇāṃ saṃnyāsaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPa la renuncia a toda acciónएवeva0soloअधिकारःadhikāraḥ1/1अधिadhi+√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)घञ्ghañअधिकारadhikāra-अaरामःrāmaḥ m[es] el derecho

Segmento 17 — Nārāyaṇa distingue dos vías: la del conocimiento y la de la acción

अत एव भगवान् नारायणः सांख्यान् विदुषःata eva bhagavān nārāyaṇaḥ sāṃkhyān viduṣaḥ, अविदुषश्च कर्मिणःaviduṣaśca karmiṇaḥ, प्रविभज्य द्वे निष्ठे ग्राहयतिpravibhajya dve niṣṭhe grāhayati “ज्ञानयोगेन साङ्ख्यानां कर्मयोगेन योगिनाम्jñānayogena sāṅkhyānāṃ karmayogena yoginām” (गी ३gī 3.३3) इति।iti |

Precisamente por eso el Señor Nārāyaṇa, separando a los sāṅkhyas, que son los sabios, de los hombres de acción, que son los que no saben, les hace adoptar dos vías (niṣṭhā): «la de los sāṅkhyas, por el yoga del conocimiento; la de los yogīs, por el yoga de la acción» (Gī. 3.3).

Análisis palabra por palabra
अतःataḥ0इदम्idam+तसिल्tasil (taddhita)por esoएवeva0precisamenteभगवान्bhagavān1/1भगवत्bhagavat-त्tभगवत्bhagavat mel Señorनारायणःnārāyaṇaḥ1/1नारायणnārāyaṇa-अaरामःrāmaḥ mNārāyaṇaसांख्यान्sāṃkhyān2/3संख्याsaṃkhyā+अण्aṇ (taddhita)सांख्यsāṃkhya-अaरामःrāmaḥ ma los sāṅkhyasविदुषःviduṣaḥ2/3√विद्vid (2 अदादिadādi P)क्वसुkvasuविद्वस्vidvas-स्sविद्वस्vidvas mlos sabiosअविदुषःaviduṣaḥ2/3अविद्वस्avidvas-स्sविद्वस्vidvas m[न विद्वान्na vidvān] नञ्nañ-TPlos que no sabenचca0yकर्मिणःkarmiṇaḥ2/3कर्मन्karman+इनिini (taddhita)कर्मिन्karmin-इन्inयोगिन्yogin ma los hombres de acciónप्रविभज्यpravibhajya0प्रpra+विvi+√भज्bhaj (1 भ्वादिbhvādi U)ल्यप्lyapseparandoद्वेdve2/2द्विdvi fdosनिष्ठेniṣṭhe2/2निni+√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)अङ्aṅनिष्ठाniṣṭhā-आāसीताsītā fvíasग्राहयतिgrāhayatiIII/1√ग्रह्grah (9 क्र्यादिkryādi U)णिच्ṇicलट्laṭकर्तरिkartarihace adoptarज्ञानयोगेनjñānayogena3/1ज्ञानयोगjñānayoga-अaरामःrāmaḥ m[ज्ञानम् एव योगःjñānam eva yogaḥ] KDpor el yoga del conocimientoसाङ्ख्यानाम्sāṅkhyānām6/3संख्याsaṃkhyā+अण्aṇ (taddhita)सांख्यsāṃkhya-अaरामःrāmaḥ mde los sāṅkhyasकर्मयोगेनkarmayogena3/1कर्मयोगkarmayoga-अaरामःrāmaḥ m[कर्म एव योगःkarma eva yogaḥ] KDpor el yoga de la acciónयोगिनाम्yoginām6/3योगyoga+इनिini (taddhita)योगिन्yogin-इन्inयोगिन्yogin mde los yogīsइतिiti0«…»

Segmento 18 — lo mismo enseña Vyāsa a su hijo, y la śruti: primero la acción, después la renuncia

तथा च पुत्रायाऽऽह भगवान् व्यासःtathā ca putrāyā''ha bhagavān vyāsaḥ “द्वाविमावथ पन्थानौdvāvimāvatha panthānau” (मma.भाbhā.मोmo.ध २४dha 24.६6) इत्यादि। तथा चityādi | tathā ca “क्रियाkriyā-पथश्चैव पुरस्तात् पश्चात् संन्यासश्चpathaścaiva purastāt paścāt saṃnyāsaśca” (तैtai.आā. १०10.६२62.१२12) इति।iti |

Y del mismo modo el venerable Vyāsa dice a su hijo: «Así pues, estos son los dos caminos…» (Mbh., Mokṣadharma 24.6), etc. Y asimismo: «primero el camino de la acción, y después la renuncia» (Tai. Ā. 10.62.12).

Análisis palabra por palabra
तथाtathā0del mismo modoचca0yपुत्रायputrāya4/1पुत्रputra-अaरामःrāmaḥ ma su hijoआहāhaIII/1√ब्रूbrū (2 अदादिadādi U)लट्laṭकर्तरिkartaridiceभगवान्bhagavān1/1भगवत्bhagavat-त्tभगवत्bhagavat mel venerableव्यासःvyāsaḥ1/1व्यासvyāsa-अaरामःrāmaḥ mVyāsaद्वौdvau1/2द्विdvi mdosइमौimau1/2इदम्idam mestosअथatha0así puesपन्थानौpanthānau1/2पथिन्pathin-न्nपथिन्pathin m (propio)caminosइत्यादिityādi0etcéteraतथाtathā0asimismoचca0yक्रियापथःkriyāpathaḥ1/1क्रियापथkriyāpatha-अaरामःrāmaḥ m[क्रियायाः पन्थाःkriyāyāḥ panthāḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPel camino de la acciónचca0yएवeva0(precisamente)पुरस्तात्purastāt0primeroपश्चात्paścāt0despuésसंन्यासःsaṃnyāsaḥ1/1सम्sam+निni+√अस्as (4 दिवादिdivādi P)घञ्ghañसंन्यासsaṃnyāsa-अaरामःrāmaḥ mla renunciaचca0yइतिiti0«…»

Segmento 19 — el Señor repetirá esta división: el que no conoce la verdad se cree agente; el que la conoce, no

एतमेव विभागं पुनः पुनर्दर्शयिष्यति भगवान्। अतत्त्ववित् तुetameva vibhāgaṃ punaḥ punardarśayiṣyati bhagavān | atattvavit tu “अहङ्कारahaṅkāra-विमूढात्मा कर्त्ताहमिति मन्यतेvimūḍhātmā karttāhamiti manyate” (गी ३gī 3.२७27), “तत्त्ववित्तुtattvavittu” (गी ३gī 3.२८28) नाहं करोमि इति। तथा चnāhaṃ karomi iti | tathā ca “सर्वकर्माणि मनसा संन्यस्यास्तेsarvakarmāṇi manasā saṃnyasyāste” (गी ५gī 5.१३13) इत्यादि।।ityādi | |

El Señor mostrará esta misma división una y otra vez: el que no conoce la verdad, «confundido por el sentido del yo, piensa “yo soy el agente”» (Gī. 3.27); «pero el que conoce la verdad» (Gī. 3.28) [piensa] «yo no hago». Y asimismo: «renunciando mentalmente a todas las acciones, permanece» (Gī. 5.13), etc.

Análisis palabra por palabra
एतम्etam2/1एतद्etad mestaएवeva0mismaविभागम्vibhāgam2/1विvi+√भज्bhaj (1 भ्वादिbhvādi U)घञ्ghañविभागvibhāga-अaरामःrāmaḥ mdivisiónपुनःpunaḥ0una vezपुनःpunaḥ0y otraदर्शयिष्यतिdarśayiṣyatiIII/1√दृश्dṛś (1 भ्वादिbhvādi P)णिच्ṇicलृट्lṛṭकर्तरिkartarimostraráभगवान्bhagavān1/1भगवत्bhagavat-त्tभगवत्bhagavat mel Señorअतत्त्ववित्atattvavit1/1√विद्vid (2 अदादिadādi P)क्विप्kvipअतत्त्वविद्atattvavid-द्dसुहृद्suhṛd m[न तत्त्ववित्na tattvavit] नञ्nañ-TPel que no conoce la verdadतुtu0en cambioअहङ्कारविमूढात्माahaṅkāravimūḍhātmā1/1अहङ्कारविमूढात्मन्ahaṅkāravimūḍhātman-न्nआत्मन्ātman m[अहङ्कारेण विमूढः आत्मा यस्य सःahaṅkāreṇa vimūḍhaḥ ātmā yasya saḥ] BVconfundido por el sentido del yoकर्त्ताkarttā1/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)तृच्tṛcकर्तृkartṛ-ऋṛदातृdātṛ mel agenteअहम्aham1/1अस्मद्asmadyo [soy]इतिiti0«…»मन्यतेmanyateIII/1√मन्man (4 दिवादिdivādi A)लट्laṭकर्तरिkartaripiensaतत्त्ववित्tattvavit1/1√विद्vid (2 अदादिadādi P)क्विप्kvipतत्त्वविद्tattvavid-द्dसुहृद्suhṛd m[तत्त्वं वेत्तिtattvaṃ vetti] उपपदupapada-TPel que conoce la verdadतुtu0peroनna0noअहम्aham1/1अस्मद्asmadyoकरोमिkaromiI/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)लट्laṭकर्तरिkartarihagoइतिiti0«…»तथाtathā0asimismoचca0yसर्वकर्माणिsarvakarmāṇi2/3सर्वकर्मन्sarvakarman-न्nनामnāma n[सर्वाणि कर्माणिsarvāṇi karmāṇi] KDtodas las accionesमनसाmanasā3/1मनस्manas-स्sमनस्manas nmentalmenteसंन्यस्यsaṃnyasya0सम्sam+निni+√अस्as (4 दिवादिdivādi P)ल्यप्lyaprenunciandoआस्तेāsteIII/1√आस्ās (2 अदादिadādi A)लट्laṭकर्तरिkartaripermaneceइत्यादिityādi0etcétera

Segmento 20 — pūrvapakṣa: a nadie le surge el conocimiento «soy el Ser inmutable, no agente, uno»

तत्र केचित् पण्डितंमन्या वदन्तिtatra kecit paṇḍitaṃmanyā vadanti - जन्मादिjanmādi-षड्भावṣaḍbhāva-विक्रियाvikriyā-रहितोऽविक्रियः अकर्त्तैकोऽहमात्मा इति न कस्यचित् ज्ञानमुत्पद्यते यस्मिन् सति सर्वrahito'vikriyaḥ akarttaiko'hamātmā iti na kasyacit jñānamutpadyate yasmin sati sarva-कर्मkarma-संन्यासः उपदिश्यते इति।saṃnyāsaḥ upadiśyate iti |

Sobre esto, algunos que se tienen por eruditos dicen: «A nadie le surge el conocimiento “yo soy el Ser, libre de las seis modificaciones del ser que empiezan por el nacimiento, inmutable, no agente, uno”, que, de darse, haría que se enseñara la renuncia a toda acción».

Análisis palabra por palabra
तत्रtatra0तद्tad+त्रल्tral (taddhita)sobre estoकेचित्kecit1/3किम्kim m (+ चित्cit)algunosपण्डितंमन्याःpaṇḍitaṃmanyāḥ1/3√मन्man (4 दिवादिdivādi A)खश्khaśपण्डितंमन्यpaṇḍitaṃmanya-अaरामःrāmaḥ m[आत्मानं पण्डितं मन्यतेātmānaṃ paṇḍitaṃ manyate] उपपदupapada-TPque se tienen por eruditosवदन्तिvadantiIII/3√वद्vad (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartaridicenजन्मादिषड्भावविक्रियारहितःjanmādiṣaḍbhāvavikriyārahitaḥ1/1√रह्rah (1 भ्वादिbhvādi P)क्तktaजन्मादिषड्भावविक्रियारहितjanmādiṣaḍbhāvavikriyārahita-अaरामःrāmaḥ m[जन्मादिभिः षड्भावविक्रियाभिः रहितःjanmādibhiḥ ṣaḍbhāvavikriyābhiḥ rahitaḥ] तृतीयाtṛtīyā-TPlibre de las seis modificaciones del ser que empiezan por el nacimientoअविक्रियःavikriyaḥ1/1अविक्रियavikriya-अaरामःrāmaḥ m[न विद्यते विक्रिया यस्य सःna vidyate vikriyā yasya saḥ] नञ्nañ-BVinmutableअकर्त्ताakarttā1/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)तृच्tṛcअकर्तृakartṛ-ऋṛदातृdātṛ m[न कर्ताna kartā] नञ्nañ-TPno agenteएकःekaḥ1/1एकeka munoअहम्aham1/1अस्मद्asmadyoआत्माātmā1/1आत्मन्ātman-न्nआत्मन्ātman m[soy] el Serइतिiti0«…»नna0noकस्यचित्kasyacit6/1किम्kim m (+ चित्cit)a nadieज्ञानम्jñānam1/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)ल्युट्lyuṭज्ञानjñāna-अaफलम्phalam nel conocimientoउत्पद्यतेutpadyateIII/1उत्ut+√पद्pad (4 दिवादिdivādi A)लट्laṭकर्तरिkartarisurgeयस्मिन्yasmin7/1यद्yad nel cualसतिsati7/1√अस्as (2 अदादिadādi P)शतृśatṛसत्sat-त्tजगत्jagat nde darseसर्वकर्मसंन्यासःsarvakarmasaṃnyāsaḥ1/1सम्sam+निni+√अस्as (4 दिवादिdivādi P)घञ्ghañसर्वकर्मसंन्यासsarvakarmasaṃnyāsa-अaरामःrāmaḥ m[सर्वेषां कर्मणां संन्यासःsarveṣāṃ karmaṇāṃ saṃnyāsaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPla renuncia a toda acciónउपदिश्यतेupadiśyateIII/1उपupa+√दिश्diś (6 तुदादिtudādi U)लट्laṭकर्मणिkarmaṇise enseñaríaइतिiti0«…»

Segmento 21 — respuesta: entonces la enseñanza del śāstra sería inútil; ¿por qué no ha de surgir ese conocimiento?

तन्न।tanna | “न जायतेna jāyate (भbha.गीgī. २2.२०20) इत्यादि शास्त्रोपदेशityādi śāstropadeśa-अनर्थक्यात्। यथा च शास्त्रोपदेशसामर्थ्याद् धर्मास्तित्वanarthakyāt | yathā ca śāstropadeśasāmarthyād dharmāstitva-विज्ञानंvijñānaṃ, कर्त्तुश्च देहान्तरkarttuśca dehāntara-सम्बन्धिsambandhi-ज्ञानं चjñānaṃ ca, उत्पद्यते। तथा शास्त्रात् तस्यैवात्मनोऽविक्रियत्वाकर्त्तृत्वैकत्वादिutpadyate | tathā śāstrāt tasyaivātmano'vikriyatvākarttṛtvaikatvādi-विज्ञानं कस्माद् नोत्पद्यते इति प्रष्टव्यास्ते।।vijñānaṃ kasmād notpadyate iti praṣṭavyāste | |

Eso no es así, porque la enseñanza del śāstra, como «no nace» (BhG 2.20), quedaría sin sentido. Y hay que preguntarles: así como, por la fuerza de la enseñanza del śāstra, surgen el conocimiento de que el dharma existe y el conocimiento de que el agente se relaciona con otro cuerpo, ¿por qué no ha de surgir del śāstra, del mismo modo, el conocimiento de que ese mismo Ser es inmutable, no agente, uno, etc.?

Análisis palabra por palabra
तत्tat1/1तद्tad nesoनna0no [es así]नna0noजायतेjāyateIII/1√जन्jan (4 दिवादिdivādi A)लट्laṭकर्तरिkartarinaceइत्यादिityādi0etc.शास्त्रोपदेशśāstropadeśa-अनर्थक्यात्anarthakyāt5/1अनर्थकanarthaka+ष्यञ्ṣyañ (taddhita)शास्त्रोपदेशानर्थक्यśāstropadeśānarthakya-अaफलम्phalam n[शास्त्रोपदेशस्य आनर्थक्यम्śāstropadeśasya ānarthakyam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPporque la enseñanza del śāstra quedaría sin sentidoयथाyathā0así comoचca0yशास्त्रोपदेशसामर्थ्यात्śāstropadeśasāmarthyāt5/1समर्थsamartha+ष्यञ्ṣyañ (taddhita)शास्त्रोपदेशसामर्थ्यśāstropadeśasāmarthya-अaफलम्phalam n[शास्त्रोपदेशस्य सामर्थ्यम्śāstropadeśasya sāmarthyam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPpor la fuerza de la enseñanza del śāstraधर्मास्तित्वविज्ञानम्dharmāstitvavijñānam1/1धर्मास्तित्वविज्ञानdharmāstitvavijñāna-अaफलम्phalam n[धर्मस्य अस्तित्वस्य विज्ञानम्dharmasya astitvasya vijñānam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPel conocimiento de que el dharma existeकर्त्तुःkarttuḥ6/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)तृच्tṛcकर्तृkartṛ-ऋṛदातृdātṛ mdel agenteचca0yदेहान्तरसम्बन्धिज्ञानम्dehāntarasambandhijñānam1/1देहान्तरसम्बन्धिज्ञानdehāntarasambandhijñāna-अaफलम्phalam n[देहान्तरसम्बन्धिनः ज्ञानम्dehāntarasambandhinaḥ jñānam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPel conocimiento de que se relaciona con otro cuerpoचca0tambiénउत्पद्यतेutpadyateIII/1उत्ut+√पद्pad (4 दिवादिdivādi A)लट्laṭकर्तरिkartarisurgeतथाtathā0del mismo modoशास्त्रात्śāstrāt5/1शास्त्रśāstra-अaफलम्phalam ndel śāstraतस्यtasya6/1तद्tad mde eseएवeva0mismoआत्मनःātmanaḥ6/1आत्मन्ātman-न्nआत्मन्ātman mSerअविक्रियत्वाकर्त्तृत्वैकत्वादिविज्ञानम्avikriyatvākarttṛtvaikatvādivijñānam1/1अविक्रियत्वाकर्तृत्वैकत्वादिविज्ञानavikriyatvākartṛtvaikatvādivijñāna-अaफलम्phalam n[अविक्रियत्वम् अकर्तृत्वम् एकत्वम् आदिः यस्यavikriyatvam akartṛtvam ekatvam ādiḥ yasya, तस्य विज्ञानम्tasya vijñānam] BV-गर्भ षष्ठीgarbha ṣaṣṭhī-TPel conocimiento de su inmutabilidad, no ser agente, unidad, etc.कस्मात्kasmāt5/1किम्kim n¿por qué?नna0noउत्पद्यतेutpadyateIII/1उत्ut+√पद्pad (4 दिवादिdivādi A)लट्laṭकर्तरिkartarisurgeइतिiti0«…»प्रष्टव्याःpraṣṭavyāḥ1/3√प्रच्छ्pracch (6 तुदादिtudādi P)तव्यत्tavyatप्रष्टव्यpraṣṭavya-अaरामःrāmaḥ mhan de ser preguntadosतेte1/3तद्tad mellos

Segmento 22 — «el Ser no está al alcance de los órganos»: no, «solo con la mente ha de verse»

करणागोचरत्वादिति चेत्। न।karaṇāgocaratvāditi cet | na | “मनसैवानुद्रष्टव्यम्manasaivānudraṣṭavyam” (बृbṛ. ४4.४4.१९19) इति श्रुतेः।iti śruteḥ |

[Si se dice que no surge] porque [el Ser] no está al alcance de los órganos: no, porque la śruti dice «solo con la mente ha de verse» (Bṛ. 4.4.19).

Análisis palabra por palabra
करणागोचरत्वात्karaṇāgocaratvāt5/1करणागोचरkaraṇāgocara+त्वtva (taddhita)करणागोचरत्वkaraṇāgocaratva-अaफलम्phalam n[करणानाम् अगोचरःkaraṇānām agocaraḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPpor no estar al alcance de los órganosइतिiti0asíचेत्cet0si [se dice]नna0noमनसाmanasā3/1मनस्manas-स्sमनस्manas ncon la menteएवeva0soloअनुद्रष्टव्यम्anudraṣṭavyam1/1अनुanu+√दृश्dṛś (1 भ्वादिbhvādi P)तव्यत्tavyatअनुद्रष्टव्यanudraṣṭavya-अaफलम्phalam nha de verseइतिiti0«…»श्रुतेःśruteḥ5/1√श्रुśru (1 भ्वादिbhvādi P)क्तिन्ktinश्रुतिśruti-इiमतिmati fpor la śruti

Segmento 23 — la mente refinada es el instrumento; negar que surja el conocimiento es temerario

शास्त्राचार्योपदेशśāstrācāryopadeśa-शमśama-दमादिdamādi-संस्कृतं मन आत्मदर्शने करणम्। तथा च तदधिगमायानुमाने आगमे च सति ज्ञानं नोत्पद्यत इति साहसमेतत्।saṃskṛtaṃ mana ātmadarśane karaṇam | tathā ca tadadhigamāyānumāne āgame ca sati jñānaṃ notpadyata iti sāhasametat |

La mente, refinada por la enseñanza del śāstra y del maestro y por el dominio de la mente, el de los sentidos, etc., es el instrumento para ver al Ser. Y así, habiendo inferencia y escritura (āgama) para alcanzarlo, decir que el conocimiento no surge es una temeridad.

Análisis palabra por palabra
शास्त्राचार्योपदेशशमदमादिसंस्कृतम्śāstrācāryopadeśaśamadamādisaṃskṛtam1/1सम्sam+√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)क्तktaशास्त्राचार्योपदेशशमदमादिसंस्कृतśāstrācāryopadeśaśamadamādisaṃskṛta-अaफलम्phalam n[शास्त्राचार्योपदेशेन शमदमादिभिः च संस्कृतम्śāstrācāryopadeśena śamadamādibhiḥ ca saṃskṛtam] तृतीयाtṛtīyā-TPrefinada por la enseñanza del śāstra y del maestro y por el dominio de la mente, de los sentidos, etc.मनःmanaḥ1/1मनस्manas-स्sमनस्manas nla menteआत्मदर्शनेātmadarśane7/1√दृश्dṛś (1 भ्वादिbhvādi P)ल्युट्lyuṭआत्मदर्शनātmadarśana-अaफलम्phalam n[आत्मनः दर्शनम्ātmanaḥ darśanam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPpara ver al Serकरणम्karaṇam1/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)ल्युट्lyuṭकरणkaraṇa-अaफलम्phalam n[es] el instrumentoतथाtathā0asíचca0yतदधिगमायtadadhigamāya4/1अधिadhi+√गम्gam (1 भ्वादिbhvādi P)अप्apतदधिगमtadadhigama-अaरामःrāmaḥ m[तस्य अधिगमःtasya adhigamaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPpara alcanzarloअनुमानेanumāne7/1अनुanu+√माmā (2 अदादिadādi P)ल्युट्lyuṭअनुमानanumāna-अaफलम्phalam nhabiendo inferenciaआगमेāgame7/1आगमāgama-अaरामःrāmaḥ my escrituraचca0yसतिsati7/1√अस्as (2 अदादिadādi P)शतृśatṛसत्sat-त्tपचत्pacat mhabiendoज्ञानम्jñānam1/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)ल्युट्lyuṭज्ञानjñāna-अaफलम्phalam nel conocimientoनna0noउत्पद्यतेutpadyateIII/1उत्ut+√पद्pad (4 दिवादिdivādi A)लट्laṭकर्तरिkartarisurgeइतिiti0«…»साहसम्sāhasam1/1सहस्sahas+अण्aṇ (taddhita)साहसsāhasa-अaफलम्phalam nuna temeridadएतत्etat1/1एतद्etad nesto [es]

Segmento 24 — el conocimiento suprime la ignorancia; ser agente de matar es obra de la ignorancia

ज्ञानं चोत्पद्यमानं तद्विपरीतम् अज्ञानमवश्यं बाधत इत्यभ्युपगन्तव्यम्। तच्चाज्ञानं दर्शितं हन्ताऽहं हतोऽस्मि इतिjñānaṃ cotpadyamānaṃ tadviparītam ajñānamavaśyaṃ bādhata ityabhyupagantavyam | taccājñānaṃ darśitaṃ hantā'haṃ hato'smi iti, “उभौ तौ न विजानीतःubhau tau na vijānītaḥ” (गी २gī 2.१९19) इति। अत्र चात्मनो हननiti | atra cātmano hanana-क्रियायाः कर्त्तृत्वं कर्मत्वं हेतुकर्त्तृत्वं चाज्ञानkriyāyāḥ karttṛtvaṃ karmatvaṃ hetukarttṛtvaṃ cājñāna-कृतं दर्शितम्।kṛtaṃ darśitam |

Y hay que admitir que el conocimiento, al surgir, suprime necesariamente la ignorancia, que es su contrario. Esa ignorancia ya se ha mostrado: «yo soy el que mata», «yo he sido matado», en «ninguno de los dos sabe» (Gī. 2.19). Y ahí se ha mostrado que ser agente, objeto y agente causativo de la acción de matar es, en el Ser, obra de la ignorancia.

Análisis palabra por palabra
ज्ञानम्jñānam1/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)ल्युट्lyuṭज्ञानjñāna-अaफलम्phalam nel conocimientoचca0yउत्पद्यमानम्utpadyamānam1/1उत्ut+√पद्pad (4 दिवादिdivādi A)शानच्śānacउत्पद्यमानutpadyamāna-अaफलम्phalam nal surgirतद्विपरीतम्tadviparītam2/1तद्विपरीतtadviparīta-अaफलम्phalam n[तस्य विपरीतम्tasya viparītam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPsu contrarioअज्ञानम्ajñānam2/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)ल्युट्lyuṭअज्ञानajñāna-अaफलम्phalam n[न ज्ञानम्na jñānam] नञ्nañ-TPla ignoranciaअवश्यम्avaśyam0necesariamenteबाधतेbādhateIII/1√बाध्bādh (1 भ्वादिbhvādi A)लट्laṭकर्तरिkartarisuprimeइतिiti0queअभ्युपगन्तव्यम्abhyupagantavyam1/1अभिabhi+उपupa+√गम्gam (1 भ्वादिbhvādi P)तव्यत्tavyatअभ्युपगन्तव्यabhyupagantavya-अaफलम्phalam nhay que admitirतत्tat1/1तद्tad nesaचca0yअज्ञानम्ajñānam1/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)ल्युट्lyuṭअज्ञानajñāna-अaफलम्phalam n[न ज्ञानम्na jñānam] नञ्nañ-TPignoranciaदर्शितम्darśitam1/1√दृश्dṛś (1 भ्वादिbhvādi P)णिच्ṇicक्तktaदर्शितdarśita-अaफलम्phalam n[se ha] mostradoहन्ताhantā1/1√हन्han (2 अदादिadādi P)तृच्tṛcहन्तृhantṛ-ऋṛदातृdātṛ mel que mataअहम्aham1/1अस्मद्asmadyo [soy]हतःhataḥ1/1√हन्han (2 अदादिadādi P)क्तktaहतhata-अaरामःrāmaḥ mmatadoअस्मिasmiI/1√अस्as (2 अदादिadādi P)लट्laṭकर्तरिkartarihe sidoइतिiti0«…»उभौubhau1/2उभubha mambosतौtau1/2तद्tad mesosनna0noविजानीतःvijānītaḥIII/2विvi+√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)लट्laṭकर्तरिkartarisabenइतिiti0«…»अत्रatra0इदम्idam+त्रल्tral (taddhita)ahíचca0yआत्मनःātmanaḥ6/1आत्मन्ātman-न्nआत्मन्ātman mdel Serहननक्रियायाःhananakriyāyāḥ6/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)शśaहननक्रियाhananakriyā-आāसीताsītā f[हननम् एव क्रियाhananam eva kriyā] KDde la acción de matarकर्त्तृत्वम्karttṛtvam1/1कर्तृkartṛ+त्वtva (taddhita)कर्तृत्वkartṛtva-अaफलम्phalam nel ser agenteकर्मत्वम्karmatvam1/1कर्मन्karman+त्वtva (taddhita)कर्मत्वkarmatva-अaफलम्phalam nel ser objetoहेतुकर्त्तृत्वम्hetukarttṛtvam1/1हेतुकर्तृhetukartṛ+त्वtva (taddhita)हेतुकर्तृत्वhetukartṛtva-अaफलम्phalam n[हेतुः कर्ताhetuḥ kartā] KDel ser agente causativoचca0yअज्ञानकृतम्ajñānakṛtam1/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)क्तktaअज्ञानकृतajñānakṛta-अaफलम्phalam n[अज्ञानेन कृतम्ajñānena kṛtam] तृतीयाtṛtīyā-TPobra de la ignoranciaदर्शितम्darśitam1/1√दृश्dṛś (1 भ्वादिbhvādi P)णिच्ṇicक्तktaदर्शितdarśita-अaफलम्phalam n[se ha] mostrado

Segmento 25 — esto vale para toda acción, porque el Ser es inmutable

तच्च सर्वtacca sarva-क्रियास्वपि समानं कर्त्तृत्वादेरविद्याkriyāsvapi samānaṃ karttṛtvāderavidyā-कृतत्वम् अविक्रियत्वादात्मनः। विक्रियावान् हि कर्त्ता आत्मनः कर्मभूतमन्यं प्रयोजयति कुरु इति।kṛtatvam avikriyatvādātmanaḥ | vikriyāvān hi karttā ātmanaḥ karmabhūtamanyaṃ prayojayati kuru iti |

Y esto, que el ser agente, etc., es obra de la ignorancia, vale igual para todas las acciones, porque el Ser es inmutable. Pues es un agente sujeto a cambio el que impulsa a otro, que es el objeto de su acción, diciéndole: «¡Haz!».

Análisis palabra por palabra
तत्tat1/1तद्tad nestoचca0yसर्वक्रियासुsarvakriyāsu7/3√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)शśaसर्वक्रियाsarvakriyā-आāसीताsītā f[सर्वाः क्रियाःsarvāḥ kriyāḥ] KDen todas las accionesअपिapi0tambiénसमानम्samānam1/1समानsamāna-अaफलम्phalam n[es] igualकर्त्तृत्वादेःkarttṛtvādeḥ6/1कर्तृत्वादिkartṛtvādi-इiहरिःhariḥ m[कर्तृत्वम् आदिः यस्यkartṛtvam ādiḥ yasya] BVdel ser agente, etc.अविद्याकृतत्वम्avidyākṛtatvam1/1अविद्याकृतavidyākṛta+त्वtva (taddhita)अविद्याकृतत्वavidyākṛtatva-अaफलम्phalam n[अविद्यया कृतम्avidyayā kṛtam] तृतीयाtṛtīyā-TPel ser obra de la ignoranciaअविक्रियत्वात्avikriyatvāt5/1अविक्रियavikriya+त्वtva (taddhita)अविक्रियत्वavikriyatva-अaफलम्phalam npor ser inmutableआत्मनःātmanaḥ6/1आत्मन्ātman-न्nआत्मन्ātman mel Serविक्रियावान्vikriyāvān1/1विक्रियाvikriyā+मतुप्matup (taddhita)विक्रियावत्vikriyāvat-त्tभगवत्bhagavat msujeto a cambioहिhi0puesकर्त्ताkarttā1/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)तृच्tṛcकर्तृkartṛ-ऋṛदातृdātṛ m[es] el agenteआत्मनःātmanaḥ6/1आत्मन्ātman-न्nआत्मन्ātman mde sí mismoकर्मभूतम्karmabhūtam2/1√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)क्तktaकर्मभूतkarmabhūta-अaरामःrāmaḥ m[कर्म भूतःkarma bhūtaḥ] सुप्सुपाsupsupā-TPque es el objetoअन्यम्anyam2/1अन्यanya ma otroप्रयोजयतिprayojayatiIII/1प्रpra+√युज्yuj (7 रुधादिrudhādi U)णिच्ṇicलट्laṭकर्तरिkartariimpulsaकुरुkuruII/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)लोट्loṭकर्तरिkartari¡haz!इतिiti0«…»

Segmento 26 — por eso el Señor niega al sabio ser agente y hacer actuar: no tiene derecho a la acción

तदेतदविशेषेण विदुषः सर्वक्रियासु कर्त्तृत्वं हेतुकर्त्तृत्वं च प्रतिषेधति भगवान् विदुषः कर्माधिकाराभावtadetadaviśeṣeṇa viduṣaḥ sarvakriyāsu karttṛtvaṃ hetukarttṛtvaṃ ca pratiṣedhati bhagavān viduṣaḥ karmādhikārābhāva-प्रदर्शनार्थंpradarśanārthaṃ “वेदाविनाशिनंvedāvināśinaṃ...” “कथं स पुरुषःkathaṃ sa puruṣaḥ” इत्यादिना।ityādinā |

Eso mismo es lo que el Señor niega para el sabio, sin distinción, en todas las acciones: el ser agente y el ser agente causativo. Lo hace con «quien conoce como indestructible…», «¿cómo esa persona…?», etc., para mostrar que el sabio no tiene derecho a la acción.

Análisis palabra por palabra
तत्tat2/1तद्tad nesoएतत्etat2/1एतद्etad nmismoअविशेषेणaviśeṣeṇa3/1विvi+√शिष्śiṣ (7 रुधादिrudhādi P)घञ्ghañअविशेषaviśeṣa-अaरामःrāmaḥ m[न विशेषःna viśeṣaḥ] नञ्nañ-TPsin distinciónविदुषःviduṣaḥ6/1√विद्vid (2 अदादिadādi P)क्वसुkvasuविद्वस्vidvas-स्sविद्वस्vidvas mdel sabioसर्वक्रियासुsarvakriyāsu7/3√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)शśaसर्वक्रियाsarvakriyā-आāसीताsītā f[सर्वाः क्रियाःsarvāḥ kriyāḥ] KDen todas las accionesकर्त्तृत्वम्karttṛtvam2/1कर्तृkartṛ+त्वtva (taddhita)कर्तृत्वkartṛtva-अaफलम्phalam nel ser agenteहेतुकर्त्तृत्वम्hetukarttṛtvam2/1हेतुकर्तृhetukartṛ+त्वtva (taddhita)हेतुकर्तृत्वhetukartṛtva-अaफलम्phalam n[हेतुः कर्ताhetuḥ kartā] KDel ser agente causativoचca0yप्रतिषेधतिpratiṣedhatiIII/1प्रतिprati+√सिध्sidh (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartariniegaभगवान्bhagavān1/1भगवत्bhagavat-त्tभगवत्bhagavat mel Señorविदुषःviduṣaḥ6/1√विद्vid (2 अदादिadādi P)क्वसुkvasuविद्वस्vidvas-स्sविद्वस्vidvas mdel sabioकर्माधिकाराभावप्रदर्शनार्थम्karmādhikārābhāvapradarśanārtham0कर्माधिकाराभावप्रदर्शनार्थkarmādhikārābhāvapradarśanārtha[कर्माधिकाराभावस्य प्रदर्शनम् अर्थः यस्यkarmādhikārābhāvasya pradarśanam arthaḥ yasya] BVpara mostrar que no tiene derecho a la acciónवेदvedaIII/1√विद्vid (2 अदादिadādi P)लट्laṭ (णल्ṇal)कर्तरिkartariconoceअविनाशिनम्avināśinam2/1विनाशvināśa+इनिini (taddhita)अविनाशिन्avināśin-इन्inयोगिन्yogin m[न विनाशीna vināśī] नञ्nañ-TPindestructibleकथम्katham0किम्kim+थमुthamu (taddhita)¿cómo?सःsaḥ1/1तद्tad mesaपुरुषःpuruṣaḥ1/1पुरुषpuruṣa-अaरामःrāmaḥ mpersonaइत्यादिनाityādinā3/1इत्यादिityādi-इiहरिःhariḥ mcon esto, etc.

Segmento 27 — el derecho del sabio ya se dijo en 3.3; la renuncia total se enunciará en 5.13

क्व पुनर्विदुषोऽधिकार इत्येतदुक्तं पूर्वमेवkva punarviduṣo'dhikāra ityetaduktaṃ pūrvameva “ज्ञानयोगेन साङ्ख्यानाम्jñānayogena sāṅkhyānām” (गी ३gī 3.३3) इति। तथा च सर्वiti | tathā ca sarva-कर्मkarma-संन्यासं वक्ष्यतिsaṃnyāsaṃ vakṣyati “सर्वकर्माणि मनसाsarvakarmāṇi manasā” (गी ५gī 5.१३13) इत्यादिना।।ityādinā | |

¿Y a qué tiene derecho entonces el sabio? Eso ya se ha dicho antes: «la de los sāṅkhyas, por el yoga del conocimiento» (Gī. 3.3). Y asimismo [el Señor] enunciará la renuncia a toda acción con «todas las acciones, mentalmente…» (Gī. 5.13), etc.

Análisis palabra por palabra
क्वkva0किम्kim+अत्at (taddhita)¿a qué?पुनःpunaḥ0entoncesविदुषःviduṣaḥ6/1√विद्vid (2 अदादिadādi P)क्वसुkvasuविद्वस्vidvas-स्sविद्वस्vidvas mdel sabioअधिकारःadhikāraḥ1/1अधिadhi+√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)घञ्ghañअधिकारadhikāra-अaरामःrāmaḥ m[es] el derechoइतिiti0«…»एतत्etat1/1एतद्etad nesoउक्तम्uktam1/1√वच्vac (2 अदादिadādi P)क्तktaउक्तukta-अaफलम्phalam n[se ha] dichoपूर्वम्pūrvam0antesएवeva0yaज्ञानयोगेनjñānayogena3/1ज्ञानयोगjñānayoga-अaरामःrāmaḥ m[ज्ञानम् एव योगःjñānam eva yogaḥ] KDpor el yoga del conocimientoसाङ्ख्यानाम्sāṅkhyānām6/3संख्याsaṃkhyā+अण्aṇ (taddhita)सांख्यsāṃkhya-अaरामःrāmaḥ mde los sāṅkhyasइतिiti0«…»तथाtathā0asimismoचca0yसर्वकर्मसंन्यासम्sarvakarmasaṃnyāsam2/1सम्sam+निni+√अस्as (4 दिवादिdivādi P)घञ्ghañसर्वकर्मसंन्यासsarvakarmasaṃnyāsa-अaरामःrāmaḥ m[सर्वेषां कर्मणां संन्यासःsarveṣāṃ karmaṇāṃ saṃnyāsaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPla renuncia a toda acciónवक्ष्यतिvakṣyatiIII/1√वच्vac (2 अदादिadādi P)लृट्lṛṭकर्तरिkartarienunciaráसर्वकर्माणिsarvakarmāṇi2/3सर्वकर्मन्sarvakarman-न्nनामnāma n[सर्वाणि कर्माणिsarvāṇi karmāṇi] KDtodas las accionesमनसाmanasā3/1मनस्manas-स्sमनस्manas nmentalmenteइत्यादिनाityādinā3/1इत्यादिityādi-इiहरिःhariḥ mcon esto, etc.

Segmento 28 — objeción: «mentalmente» excluiría las acciones de palabra y cuerpo. No: dice «todas»

ननु मनसा इति वचनान्न वाचिकानां कायिकानां च संन्यास इति चेत्। न। सर्वnanu manasā iti vacanānna vācikānāṃ kāyikānāṃ ca saṃnyāsa iti cet | na | sarva-कर्माणि इति विशेषितत्वात्।karmāṇi iti viśeṣitatvāt |

[Objeción:] Por decir «mentalmente», no se trata de la renuncia a las [acciones] de la palabra y del cuerpo. Si se dice así: no, porque [las acciones] están calificadas con «todas».

Análisis palabra por palabra
ननुnanu0peroमनसाmanasā3/1मनस्manas-स्sमनस्manas n«mentalmente»इतिiti0«…»वचनात्vacanāt5/1√वच्vac (2 अदादिadādi P)ल्युट्lyuṭवचनvacana-अaफलम्phalam npor decirनna0noवाचिकानाम्vācikānām6/3वाच्vāc+ठक्ṭhak (taddhita)वाचिकvācika-अaफलम्phalam nde las [acciones] de la palabraकायिकानाम्kāyikānām6/3कायkāya+ठक्ṭhak (taddhita)कायिकkāyika-अaफलम्phalam nde las del cuerpoचca0yसंन्यासःsaṃnyāsaḥ1/1सम्sam+निni+√अस्as (4 दिवादिdivādi P)घञ्ghañसंन्यासsaṃnyāsa-अaरामःrāmaḥ m[es] la renunciaइतिiti0asíचेत्cet0si [se dice]नna0noसर्वकर्माणिsarvakarmāṇi1/3सर्वकर्मन्sarvakarman-न्nनामnāma n[सर्वाणि कर्माणिsarvāṇi karmāṇi] KD«todas las acciones»इतिiti0«…»विशेषितत्वात्viśeṣitatvāt5/1विशेषितviśeṣita+त्वtva (taddhita)विशेषितत्वviśeṣitatva-अaफलम्phalam npor estar calificadas

Segmento 29 — «solo todas las mentales»: no, la palabra y el cuerpo dependen de la mente

मानसानामेव सर्वmānasānāmeva sarva-कर्मणाम् इति चेत्। न। मनोव्यापारkarmaṇām iti cet | na | manovyāpāra-पूर्वकत्वाद् वाक्कायpūrvakatvād vākkāya-व्यापाराणांvyāpārāṇāṃ, मनोव्यापारmanovyāpāra -अभावे तदनुपपत्तेः।abhāve tadanupapatteḥ |

[Si se dice que se trata] de todas las acciones, pero solo de las mentales: no, porque las actividades de la palabra y del cuerpo van precedidas por la actividad de la mente, y sin la actividad de la mente no son posibles.

Análisis palabra por palabra
मानसानाम्mānasānām6/3मनस्manas+अण्aṇ (taddhita)मानसmānasa-अaफलम्phalam nde las mentalesएवeva0soloसर्वकर्मणाम्sarvakarmaṇām6/3सर्वकर्मन्sarvakarman-न्nनामnāma n[सर्वाणि कर्माणिsarvāṇi karmāṇi] KDde todas las accionesइतिiti0asíचेत्cet0si [se dice]नna0noमनोव्यापारपूर्वकत्वात्manovyāpārapūrvakatvāt5/1मनोव्यापारपूर्वकmanovyāpārapūrvaka+त्वtva (taddhita)मनोव्यापारपूर्वकत्वmanovyāpārapūrvakatva-अaफलम्phalam n[मनोव्यापारः पूर्वः यस्यmanovyāpāraḥ pūrvaḥ yasya] BVpor ir precedidas de la actividad de la menteवाक्कायव्यापाराणाम्vākkāyavyāpārāṇām6/3वाक्कायव्यापारvākkāyavyāpāra-अaरामःrāmaḥ m[वाक् च कायः चvāk ca kāyaḥ ca, तयोः व्यापाराःtayoḥ vyāpārāḥ] DV-गर्भ षष्ठीgarbha ṣaṣṭhī-TPlas actividades de la palabra y del cuerpoमनोव्यापारmanovyāpāra-अभावेabhāve7/1मनोव्यापाराभावmanovyāpārābhāva-अaरामःrāmaḥ m[मनोव्यापारस्य अभावःmanovyāpārasya abhāvaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPen ausencia de actividad mentalतदनुपपत्तेःtadanupapatteḥ5/1उपupa+√पद्pad (4 दिवादिdivādi A)क्तिन्ktinतदनुपपत्तिtadanupapatti-इiमतिmati f[तस्य अनुपपत्तिःtasya anupapattiḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPporque no son posibles

Segmento 30 — «salvo las mentales que causan los ritos»: no, dice «sin hacer ni hacer hacer»

शास्त्रीयाणां वाक्कायśāstrīyāṇāṃ vākkāya-कर्मणां कारणानि मानसानि वर्जयित्वा अन्यानि सर्वkarmaṇāṃ kāraṇāni mānasāni varjayitvā anyāni sarva-कर्माणि मनसा संन्यसेत् इति चेत्। न।karmāṇi manasā saṃnyaset iti cet | na | “नैव कुर्वन्न कारयन्naiva kurvanna kārayan” (गी ५gī 5.१३13) इति विशेषणात्।iti viśeṣaṇāt |

[Si se dice que] uno debe renunciar mentalmente a todas las demás acciones, exceptuando las mentales que son causa de las acciones de palabra y cuerpo prescritas por el śāstra: no, por la especificación «sin hacer en absoluto ni hacer hacer» (Gī. 5.13).

Análisis palabra por palabra
शास्त्रीयाणाम्śāstrīyāṇām6/3शास्त्रśāstra+छcha (taddhita)शास्त्रीयśāstrīya-अaफलम्phalam nprescritas por el śāstraवाक्कायकर्मणाम्vākkāyakarmaṇām6/3वाक्कायकर्मन्vākkāyakarman-न्nनामnāma n[वाक् च कायः चvāk ca kāyaḥ ca, तयोः कर्माणिtayoḥ karmāṇi] DV-गर्भ षष्ठीgarbha ṣaṣṭhī-TPde las acciones de palabra y cuerpoकारणानिkāraṇāni2/3√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)णिच्ṇicल्युट्lyuṭकारणkāraṇa-अaफलम्phalam nque son causaमानसानिmānasāni2/3मनस्manas+अण्aṇ (taddhita)मानसmānasa-अaफलम्phalam nlas mentalesवर्जयित्वाvarjayitvā0√वृज्vṛj (10 चुरादिcurādi U)क्त्वाktvāexceptuandoअन्यानिanyāni2/3अन्यanya nlas demásसर्वकर्माणिsarvakarmāṇi2/3सर्वकर्मन्sarvakarman-न्nनामnāma n[सर्वाणि कर्माणिsarvāṇi karmāṇi] KDtodas las accionesमनसाmanasā3/1मनस्manas-स्sमनस्manas nmentalmenteसंन्यसेत्saṃnyasetIII/1सम्sam+निni+√अस्as (4 दिवादिdivādi P)विधिलिङ्vidhiliṅकर्तरिkartaridebe renunciarइतिiti0asíचेत्cet0si [se dice]नna0noनna0noएवeva0en absolutoकुर्वन्kurvan1/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)शतृśatṛकुर्वत्kurvat-त्tपचत्pacat mhaciendoनna0niकारयन्kārayan1/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)णिच्ṇicशतृśatṛकारयत्kārayat-त्tपचत्pacat mhaciendo hacerइतिiti0«…»विशेषणात्viśeṣaṇāt5/1विvi+√शिष्śiṣ (7 रुधादिrudhādi P)ल्युट्lyuṭविशेषणviśeṣaṇa-अaफलम्phalam npor la especificación

Segmento 31 — «es para el moribundo»: no, «permanece en la ciudad de nueve puertas»

सर्वsarva-कर्मkarma-संन्यासोऽयं भगवतोक्तो मरिष्यतो न जीवत इति चेत्। न। नवद्वारे पुरे देही आस्तेsaṃnyāso'yaṃ bhagavatokto mariṣyato na jīvata iti cet | na | navadvāre pure dehī āste (गी ५gī 5.१३13) इति विशेषणानुपपत्तेः। न हि सर्वiti viśeṣaṇānupapatteḥ | na hi sarva-कर्मkarma-संन्यासेन मृतस्य तद्देह आसनं सम्भवति।saṃnyāsena mṛtasya taddeha āsanaṃ sambhavati |

[Si se dice que] esta renuncia a toda acción enunciada por el Señor es para el que va a morir, no para el que vive: no, porque entonces no tendría sentido la especificación «el que habita el cuerpo permanece en la ciudad de nueve puertas» (Gī. 5.13). Pues el que ha muerto tras renunciar a toda acción no puede permanecer en ese cuerpo.

Análisis palabra por palabra
सर्वकर्मसंन्यासःsarvakarmasaṃnyāsaḥ1/1सम्sam+निni+√अस्as (4 दिवादिdivādi P)घञ्ghañसर्वकर्मसंन्यासsarvakarmasaṃnyāsa-अaरामःrāmaḥ m[सर्वेषां कर्मणां संन्यासःsarveṣāṃ karmaṇāṃ saṃnyāsaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPla renuncia a toda acciónअयम्ayam1/1इदम्idam mestaभगवताbhagavatā3/1भगवत्bhagavat-त्tभगवत्bhagavat mpor el Señorउक्तःuktaḥ1/1√वच्vac (2 अदादिadādi P)क्तktaउक्तukta-अaरामःrāmaḥ menunciadaमरिष्यतःmariṣyataḥ6/1√मृmṛ (6 तुदादिtudādi A)लृट्lṛṭ + शतृśatṛमरिष्यत्mariṣyat-त्tपचत्pacat mdel que va a morirनna0noजीवतःjīvataḥ6/1√जीव्jīv (1 भ्वादिbhvādi P)शतृśatṛजीवत्jīvat-त्tपचत्pacat mdel que viveइतिiti0asíचेत्cet0si [se dice]नna0noनवद्वारेnavadvāre7/1नवद्वारnavadvāra-अaफलम्phalam n[नव द्वाराणि यस्य तत्nava dvārāṇi yasya tat] BVde nueve puertasपुरेpure7/1पुरpura-अaफलम्phalam nen la ciudadदेहीdehī1/1देहdeha+इनिini (taddhita)देहिन्dehin-इन्inयोगिन्yogin mel que habita el cuerpoआस्तेāsteIII/1√आस्ās (2 अदादिadādi A)लट्laṭकर्तरिkartaripermaneceइतिiti0«…»विशेषणानुपपत्तेःviśeṣaṇānupapatteḥ5/1उपupa+√पद्pad (4 दिवादिdivādi A)क्तिन्ktinविशेषणानुपपत्तिviśeṣaṇānupapatti-इiमतिmati f[विशेषणस्य अनुपपत्तिःviśeṣaṇasya anupapattiḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPporque la especificación no tendría sentidoनna0noहिhi0puesसर्वकर्मसंन्यासेनsarvakarmasaṃnyāsena3/1सम्sam+निni+√अस्as (4 दिवादिdivādi P)घञ्ghañसर्वकर्मसंन्यासsarvakarmasaṃnyāsa-अaरामःrāmaḥ m[सर्वेषां कर्मणां संन्यासःsarveṣāṃ karmaṇāṃ saṃnyāsaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPtras la renuncia a toda acciónमृतस्यmṛtasya6/1√मृmṛ (6 तुदादिtudādi A)क्तktaमृतmṛta-अaरामःrāmaḥ mdel que ha muertoतद्देहेtaddehe7/1तद्देहtaddeha-अaरामःrāmaḥ m[सः देहःsaḥ dehaḥ] KDen ese cuerpoआसनम्āsanam1/1√आस्ās (2 अदादिadādi A)ल्युट्lyuṭआसनāsana-अaफलम्phalam nel permanecerसम्भवतिsambhavatiIII/1सम्sam+√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartaries posible

Segmento 32 — «renunciando en el cuerpo»: no; permanecer requiere un lugar, renunciar no

अकुर्वतोऽकारयतश्च देहे संन्यस्य इति सम्बन्धःakurvato'kārayataśca dehe saṃnyasya iti sambandhaḥ, न देह आस्ते इति चेत्। न। सर्वत्र आत्मनोऽविक्रियत्वावधारणात्। आसनक्रियायाः च अधिकरणापेक्षत्वात्na deha āste iti cet | na | sarvatra ātmano'vikriyatvāvadhāraṇāt | āsanakriyāyāḥ ca adhikaraṇāpekṣatvāt, तदनपेक्षत्वाच्च संन्यासस्य।tadanapekṣatvācca saṃnyāsasya |

[Si se dice que, tratándose] del que no hace ni hace hacer, la construcción es «renunciando en el cuerpo» y no «permanece en el cuerpo»: no, porque en todas partes se establece que el Ser es inmutable; y porque la acción de permanecer requiere un lugar, mientras que la renuncia no lo requiere.

Análisis palabra por palabra
अकुर्वतःakurvataḥ6/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)शतृśatṛअकुर्वत्akurvat-त्tपचत्pacat m[न कुर्वन्na kurvan] नञ्nañ-TPdel que no haceअकारयतःakārayataḥ6/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)णिच्ṇicशतृśatṛअकारयत्akārayat-त्tपचत्pacat m[न कारयन्na kārayan] नञ्nañ-TPdel que no hace hacerचca0niदेहेdehe7/1देहdeha-अaरामःrāmaḥ men el cuerpoसंन्यस्यsaṃnyasya0सम्sam+निni+√अस्as (4 दिवादिdivādi P)ल्यप्lyaprenunciandoइतिiti0«…»सम्बन्धःsambandhaḥ1/1सम्sam+√बन्ध्bandh (9 क्र्यादिkryādi P)घञ्ghañसम्बन्धsambandha-अaरामःrāmaḥ m[es] la construcciónनna0noदेहेdehe7/1देहdeha-अaरामःrāmaḥ men el cuerpoआस्तेāsteIII/1√आस्ās (2 अदादिadādi A)लट्laṭकर्तरिkartaripermaneceइतिiti0asíचेत्cet0si [se dice]नna0noसर्वत्रsarvatra0सर्वsarva+त्रल्tral (taddhita)en todas partesआत्मनःātmanaḥ6/1आत्मन्ātman-न्nआत्मन्ātman mdel Serअविक्रियत्वावधारणात्avikriyatvāvadhāraṇāt5/1अवava+√धृdhṛ (1 भ्वादिbhvādi U)णिच्ṇicल्युट्lyuṭअविक्रियत्वावधारणavikriyatvāvadhāraṇa-अaफलम्phalam n[अविक्रियत्वस्य अवधारणम्avikriyatvasya avadhāraṇam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPporque se establece la inmutabilidadआसनक्रियायाःāsanakriyāyāḥ6/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)शśaआसनक्रियाāsanakriyā-आāसीताsītā f[आसनम् एव क्रियाāsanam eva kriyā] KDde la acción de permanecerचca0yअधिकरणापेक्षत्वात्adhikaraṇāpekṣatvāt5/1अधिकरणापेक्षadhikaraṇāpekṣa+त्वtva (taddhita)अधिकरणापेक्षत्वadhikaraṇāpekṣatva-अaफलम्phalam n[अधिकरणम् अपेक्षतेadhikaraṇam apekṣate] उपपदupapada-TPporque requiere un lugarतदनपेक्षत्वात्tadanapekṣatvāt5/1तदनपेक्षtadanapekṣa+त्वtva (taddhita)तदनपेक्षत्वtadanapekṣatva-अaफलम्phalam n[न तद् अपेक्षतेna tad apekṣate] नञ्nañ-TPporque no lo requiereचca0yसंन्यासस्यsaṃnyāsasya6/1सम्sam+निni+√अस्as (4 दिवादिdivādi P)घञ्ghañसंन्यासsaṃnyāsa-अaरामःrāmaḥ mla renuncia

Segmento 33 — «saṃnyāsa» es abandono, no depósito: el sabio solo tiene derecho a la renuncia

संपूर्वस्तु न्यासsaṃpūrvastu nyāsa-शब्दः इह त्यागार्थःśabdaḥ iha tyāgārthaḥ, न निक्षेपार्थः। तस्माद् गीताशास्त्रे आत्मज्ञानवतः संन्यास एवाधिकारःna nikṣepārthaḥ | tasmād gītāśāstre ātmajñānavataḥ saṃnyāsa evādhikāraḥ, न कर्मणि इति तत्र तत्रोपरिष्टादात्मna karmaṇi iti tatra tatropariṣṭādātma-ज्ञानjñāna-प्रकरणे दर्शयिष्यामः।।२१।।prakaraṇe darśayiṣyāmaḥ | |21 | |

Además, la palabra nyāsa precedida de sam significa aquí «abandono», no «depósito». Por tanto, en el śāstra de la Gītā, el que tiene el conocimiento del Ser tiene derecho solo a la renuncia, no a la acción; esto lo mostraremos más adelante, aquí y allá, en las secciones sobre el conocimiento del Ser. ॥||21॥ ||

Análisis palabra por palabra
सम्पूर्वःsampūrvaḥ1/1सम्पूर्वsampūrva-अaरामःrāmaḥ m[सम् पूर्वः यस्य सःsam pūrvaḥ yasya saḥ] BVprecedida de samतुtu0ademásन्यासशब्दःnyāsaśabdaḥ1/1न्यासशब्दnyāsaśabda-अaरामःrāmaḥ m[न्यासः इति शब्दःnyāsaḥ iti śabdaḥ] KDla palabra nyāsaइहiha0इदम्idam+हha (taddhita)aquíत्यागार्थःtyāgārthaḥ1/1त्यागार्थtyāgārtha-अaरामःrāmaḥ m[त्यागः अर्थः यस्य सःtyāgaḥ arthaḥ yasya saḥ] BVsignifica abandonoनna0noनिक्षेपार्थःnikṣepārthaḥ1/1निक्षेपार्थnikṣepārtha-अaरामःrāmaḥ m[निक्षेपः अर्थः यस्य सःnikṣepaḥ arthaḥ yasya saḥ] BVsignifica depósitoतस्मात्tasmāt5/1तद्tad npor tantoगीताशास्त्रेgītāśāstre7/1गीताशास्त्रgītāśāstra-अaफलम्phalam n[गीता एव शास्त्रम्gītā eva śāstram] KDen el śāstra de la Gītāआत्मज्ञानवतःātmajñānavataḥ6/1आत्मज्ञानātmajñāna+मतुप्matup (taddhita)आत्मज्ञानवत्ātmajñānavat-त्tभगवत्bhagavat mdel que tiene el conocimiento del Serसंन्यासेsaṃnyāse7/1सम्sam+निni+√अस्as (4 दिवादिdivādi P)घञ्ghañसंन्यासsaṃnyāsa-अaरामःrāmaḥ ma la renunciaएवeva0soloअधिकारःadhikāraḥ1/1अधिadhi+√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)घञ्ghañअधिकारadhikāra-अaरामःrāmaḥ m[es] el derechoनna0noकर्मणिkarmaṇi7/1कर्मन्karman-न्nनामnāma na la acciónइतिiti0estoतत्रtatra0तद्tad+त्रल्tral (taddhita)aquíतत्रtatra0तद्tad+त्रल्tral (taddhita)y alláउपरिष्टात्upariṣṭāt0más adelanteआत्मज्ञानप्रकरणेātmajñānaprakaraṇe7/1आत्मज्ञानप्रकरणātmajñānaprakaraṇa-अaफलम्phalam n[आत्मज्ञानस्य प्रकरणम्ātmajñānasya prakaraṇam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPen la sección sobre el conocimiento del Serदर्शयिष्यामःdarśayiṣyāmaḥI/3√दृश्dṛś (1 भ्वादिbhvādi P)णिच्ṇicलृट्lṛṭकर्तरिkartarimostraremos
अध्ययनम्

Estos textos se estudian con un maestro

Los dieciocho capítulos con el comentario de Śaṅkara, en la tradición de Swami Dayananda.