गीताभाष्यम्

Bhagavad Gītā 2.39

división del śāstra: la comprensión en el sāṅkhya y la comprensión en el yoga

एषा तेऽभिहिता सांख्ये बुद्धिर्योगे त्विमां शृणु ।

बुद्ध्या युक्तो यया पार्थ कर्मबन्धं प्रहास्यसि ॥ २.३९ ॥

eṣā te 'bhihitā sāṅkhye buddhir yoge tv imāṃ śṛṇu |

buddhyā yukto yayā pārtha karmabandhaṃ prahāsyasi || 2.39 ||

Esta [sabiduría] te ha sido enseñada respecto del sāṅkhya [el discernimiento del Sí mismo]; ahora escucha esta [misma sabiduría] respecto del yoga [de la acción], dotado de la cual, ¡oh Pārtha!, te liberarás de la atadura de la acción.

«This wisdom with reference to self-knowledge has so far been told to you. Now listen also to the wisdom of yoga, endowed with which you will get rid of the bondage of action, O Son of Pṛthā!» — Swami Dayānanda vía Medha Michika (Grammatical Analysis of Bhagavad Gītā)

Palabra por palabra

एषा1/1एतद् festaते4/1युष्मद्a tiअभिहिता1/1अभि+√धा (3 जुहोत्यादि U)क्त + टाप्अभिहिता-आसीता fenseñadaसांख्ये7/1सङ्ख्या+अण् (taddhita)सांख्य-अफलम् nrespecto del sāṅkhyaबुद्धिः1/1√बुध् (4 दिवादि A)क्तिन्बुद्धि-इमति fla sabiduríaयोगे7/1√युज् (7 रुधादि U)घञ्योग-अरामः mrespecto del yogaतु0pero, ahoraइमाम्2/1इदम् festaशृणुII/1√श्रु (1 भ्वादि P)लोट्कर्तरिescuchaबुद्ध्या3/1√बुध् (4 दिवादि A)क्तिन्बुद्धि-इमति fcon la sabiduríaयुक्तः1/1√युज् (7 रुधादि U)क्तयुक्त-अरामः mdotadoयया3/1यद् fcon la cualपार्थS/1पृथा+अण् (taddhita)पार्थ-अरामः m¡oh hijo de Pṛthā!कर्मबन्धम्2/1√बन्ध् (9 क्र्यादि P)घञ्कर्मबन्ध-अरामः m[कर्म एव बन्धः] KDla atadura de la acciónप्रहास्यसिII/1प्र+√हा (3 जुहोत्यादि P)लृट्कर्तरिte liberarás

Anvaya (el verso en orden de prosa)

एषा (बुद्धिः) साङ्ख्ये ते अभिहिता (मया) । योगे तु इमां (बुद्धिं) शृणु, यया बुद्ध्या युक्तः (सन्) हे पार्थ कर्मबन्धं प्रहास्यसि ॥

Esta sabiduría te ha sido enseñada por mí respecto del sāṅkhya. Ahora escucha esta [otra] respecto del yoga, dotado de la cual sabiduría, ¡oh Pārtha!, abandonarás la atadura de la acción.

Bhāṣya de Śaṅkara

Lee el comentario de Śaṅkara

Déjanos tu correo y se abre toda la Biblioteca Vedanta: el bhāṣya íntegro de cada verso, el análisis gramatical completo y los PDF de cada texto. Solo una vez.

Te escribiremos sobre Vedanta. Puedes darte de baja cuando quieras.

Segmento 1 — avataraṇikā (1): la lógica del mundo se dio para quitar la pena, no como intención última

शोकमोहापनयनाय लौकिकः न्यायः “स्वधर्ममपि च अवेक्ष्य” इत्याद्यैः श्लोकैः उक्तः, न तु तात्पर्येण,

Para disipar la pena y la confusión se expuso un razonamiento conforme a la lógica del mundo (laukika nyāya), con versos como «considerando también tu propio deber» [2.31], pero no como intención última.

Análisis palabra por palabra

शोकमोहापनयनाय4/1अप+√नी (1 भ्वादि U)ल्युट्शोकमोहापनयन-अफलम् n[शोकमोहयोः अपनयनम्] षष्ठी-TPpara disipar la pena y la confusiónलौकिकः1/1लोक+ठक् (taddhita)लौकिक-अरामः mconforme a la lógica del mundoन्यायः1/1नि+√इ (2 अदादि P)घञ्न्याय-अरामः mrazonamientoस्वधर्मम्2/1स्वधर्म-अरामः m[स्वस्य धर्मः] षष्ठी-TPel propio deberअपि0tambiénच0yअवेक्ष्य0अव+√ईक्ष् (1 भ्वादि A)ल्यप्considerandoइत्याद्यैः3/3इत्याद्य-अरामः m[इति आद्यः येषां ते] BVcomo esteश्लोकैः3/3श्लोक-अरामः mcon versosउक्तः1/1√वच् (2 अदादि P)क्तउक्त-अरामः mse expusoन0noतु0peroतात्पर्येण3/1तत्पर+ष्यञ् (taddhita)तात्पर्य-अफलम् ncomo intención última

Segmento 2 — avataraṇikā (2): el tema aquí es la visión de la realidad suprema, y el Señor lo concluye

परमार्थदर्शनं तु इह प्रकृतं (२.११) तच्चोक्तम् (२.२०) उपसंहरति “एषा तेऽभिहिता” इति शास्त्रविषय-विभाग-प्रदर्शनाय।

Aquí, en cambio, lo que está en cuestión es la visión de la realidad suprema [(2.11)], y eso ya se ha expuesto [(2.20)]; [el Señor] lo concluye con «esta te ha sido enseñada», para mostrar la división de los temas del śāstra.

Análisis palabra por palabra

परमार्थदर्शनम्1/1√दृश् (1 भ्वादि P)ल्युट्परमार्थदर्शन-अफलम् n[परमार्थस्य दर्शनम्] षष्ठी-TPla visión de la realidad supremaतु0en cambioइह0aquíप्रकृतम्1/1प्र+√कृ (8 तनादि U)क्तप्रकृत-अफलम् n[es] lo que está en cuestiónतत्2/1तद् nesoच0yउक्तम्2/1√वच् (2 अदादि P)क्तउक्त-अफलम् nya expuestoउपसंहरतिIII/1उप+सम्+√हृ (1 भ्वादि U)लट्कर्तरिconcluyeएषा1/1एतद् f«estaते4/1युष्मद्teअभिहिता1/1अभि+√धा (3 जुहोत्यादि U)क्त + टाप्अभिहिता-आसीता fha sido enseñada»इति0conशास्त्रविषयविभागप्रदर्शनाय4/1प्र+√दृश् (1 भ्वादि P)णिच् + ल्युट्शास्त्रविषयविभागप्रदर्शन-अफलम् n[शास्त्रस्य विषयाणां विभागस्य प्रदर्शनम्] षष्ठी-TPpara mostrar la división de los temas del śāstra

Segmento 3 — avataraṇikā (3): mostrada la división, el śāstra de las dos dedicaciones avanzará con facilidad

इह हि दर्शिते पुनः शास्त्रविषयविभागे उपरिष्टात् “ज्ञानयोगेन सांख्यानां कर्मयोगेन योगिनाम्” इति निष्ठा-द्वयविषयं शास्त्रं सुखं प्रवर्त्तिष्यते, श्रोतारश्च विषयविभागेन सुखं ग्रहीष्यन्ति, इत्यत आह -

Pues, una vez mostrada aquí la división de los temas del śāstra, más adelante el śāstra cuyo tema son las dos dedicaciones (niṣṭhā), «por el yoga del conocimiento la de los sāṅkhyas, por el yoga de la acción la de los yogis» [3.3], avanzará con facilidad, y los oyentes lo comprenderán con facilidad gracias a la división de los temas. Por eso dice:

Análisis palabra por palabra

इह0aquíहि0puesदर्शिते7/1√दृश् (1 भ्वादि P)णिच् + क्तदर्शित-अरामः muna vez mostradaपुनः0(a su vez)शास्त्रविषयविभागे7/1वि+√भज् (1 भ्वादि U)घञ्शास्त्रविषयविभाग-अरामः m[शास्त्रस्य विषयाणां विभागः] षष्ठी-TPla división de los temas del śāstraउपरिष्टात्0más adelanteज्ञानयोगेन3/1ज्ञानयोग-अरामः m[ज्ञानम् एव योगः] KDpor el yoga del conocimientoसांख्यानाम्6/3सङ्ख्या+अण् (taddhita)सांख्य-अरामः mde los sāṅkhyasकर्मयोगेन3/1कर्मयोग-अरामः m[कर्म एव योगः] KDpor el yoga de la acciónयोगिनाम्6/3योग+इनि (taddhita)योगिन्-इन्योगिन् mde los yogisइति0asíनिष्ठाद्वयविषयम्1/1निष्ठाद्वयविषय-अफलम् n[निष्ठयोः द्वयं विषयः यस्य तत्] BVcuyo tema son las dos dedicacionesशास्त्रम्1/1√शास् (2 अदादि P)ष्ट्रन्शास्त्र-अफलम् nel śāstraसुखम्0con facilidadप्रवर्त्तिष्यतेIII/1प्र+√वृत् (1 भ्वादि A)लृट्कर्तरिavanzaráश्रोतारः1/3√श्रु (1 भ्वादि P)तृच्श्रोतृ-ऋदातृ mlos oyentesच0yविषयविभागेन3/1वि+√भज् (1 भ्वादि U)घञ्विषयविभाग-अरामः m[विषयाणां विभागः] षष्ठी-TPgracias a la división de los temasसुखम्0con facilidadग्रहीष्यन्तिIII/3√ग्रह् (9 क्र्यादि U)लृट्कर्तरिcomprenderánइति0(así)अतः0इदम्+तसिल् (taddhita)por esoआहIII/1√ब्रू (2 अदादि U)लट्कर्तरिdice

Segmento 4 — «eṣā te»: la comprensión en el sāṅkhya, causa directa del cese de los defectos que causan el saṃsāra

एषा ते इति। एषा ते तुभ्यम् अभिहिता उक्ता सांख्ये परमार्थ-वस्तु-विवेक-विषये बुद्धिः ज्ञानं साक्षाच्छोक-मोहादि-संसार-हेतु-दोष-निवृत्ति-कारणम्।

[Comentando] «eṣā te»: «esta» comprensión (buddhi), es decir, el conocimiento (jñāna), «te» (tubhyam) «ha sido enseñada» (uktā) «respecto del sāṅkhya», es decir, en el tema del discernimiento de la realidad suprema; es la causa directa del cese de los defectos, como la pena, la confusión, etc., que son la causa del saṃsāra.

Análisis palabra por palabra

एषा1/1एतद् f«eṣā»ते4/1युष्मद्«te»इति0(se comenta)एषा1/1एतद् f«esta»ते4/1युष्मद्«a ti»तुभ्यम्4/1युष्मद्a ti (glosa)अभिहिता1/1अभि+√धा (3 जुहोत्यादि U)क्त + टाप्अभिहिता-आसीता f«ha sido enseñada»उक्ता1/1√वच् (2 अदादि P)क्त + टाप्उक्ता-आसीता fdicha (glosa)सांख्ये7/1सङ्ख्या+अण् (taddhita)सांख्य-अफलम् n«respecto del sāṅkhya»परमार्थवस्तुविवेकविषये7/1परमार्थवस्तुविवेकविषय-अरामः m[परमार्थवस्तुनः विवेकः विषयः] षष्ठी-गर्भ KDen el tema del discernimiento de la realidad suprema (glosa)बुद्धिः1/1√बुध् (4 दिवादि A)क्तिन्बुद्धि-इमति f«la comprensión»ज्ञानम्1/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)ल्युट्ज्ञान-अफलम् nel conocimiento (glosa)साक्षात्0directamenteशोकमोहादिसंसारहेतुदोषनिवृत्तिकारणम्1/1√कृ (8 तनादि U)णिच् + ल्युट्शोकमोहादिसंसारहेतुदोषनिवृत्तिकारण-अफलम् n[शोकमोहादीनां संसारहेतूनां दोषाणां निवृत्तेः कारणम्] षष्ठी-TPcausa del cese de los defectos, como la pena, la confusión, etc., que causan el saṃsāra

Segmento 5 — «yoge tu»: escucha la comprensión que se refiere al karma-yoga y al samādhi-yoga

योगे तु तत्प्राप्त्युपाये निःसङ्गतया द्वन्द्व-प्रहाण-पूर्वकम् ईश्वराराधनार्थे कर्मयोगे कर्मानुष्ठाने समाधियोगे च इमाम् अनन्तरम् एवोच्यमानां बुद्धिं शृणु।

«Pero respecto del yoga», el medio para alcanzar aquello, es decir, respecto del yoga de la acción (la ejecución de las acciones), hecho sin apego (niḥsaṅgatayā), precedido del abandono de los pares de opuestos y destinado a adorar a Īśvara, y respecto del yoga de la concentración (samādhi-yoga), «escucha esta» comprensión que se expone justo a continuación.

Análisis palabra por palabra

योगे7/1√युज् (7 रुधादि U)घञ्योग-अरामः m«respecto del yoga»तु0«pero»तत्प्राप्त्युपाये7/1उप+√इ (2 अदादि P)घञ्तत्प्राप्त्युपाय-अरामः m[तस्य प्राप्तेः उपायः] षष्ठी-TPel medio para alcanzar aquelloनिःसङ्गतया3/1निःसङ्ग+तल् (taddhita)निःसङ्गता-आसीता fsin apegoद्वन्द्वप्रहाणपूर्वकम्0द्वन्द्वप्रहाणपूर्वक-अफलम् n[द्वन्द्वानां प्रहाणं पूर्वं यस्य तत्] BV (adverbio)precedido del abandono de los pares de opuestosईश्वराराधनार्थे7/1ईश्वराराधनार्थ-अरामः m[ईश्वरस्य आराधनम् अर्थः यस्य सः] BVdestinado a adorar a Īśvaraकर्मयोगे7/1कर्मयोग-अरामः m[कर्म एव योगः] KDen el yoga de la acciónकर्मानुष्ठाने7/1अनु+√स्था (1 भ्वादि P)ल्युट्कर्मानुष्ठान-अफलम् n[कर्मणाम् अनुष्ठानम्] षष्ठी-TPla ejecución de las acciones (glosa)समाधियोगे7/1समाधियोग-अरामः m[समाधिः एव योगः] KDen el yoga de la concentraciónच0yइमाम्2/1इदम् f«esta»अनन्तरम्0a continuaciónएव0justoउच्यमानाम्2/1√वच् (2 अदादि P)कर्मणि + शानच्उच्यमाना-आसीता fque se exponeबुद्धिम्2/1√बुध् (4 दिवादि A)क्तिन्बुद्धि-इमति fcomprensiónशृणुII/1√श्रु (1 भ्वादि P)लोट्कर्तरि«escucha»

Segmento 6 — elogio de esa comprensión: con ella abandonarás la atadura de la acción

तां बुद्धिं स्तौति प्ररोचनार्थम्। बुद्ध्या यया योग-विषयया युक्तो हे पार्थ कर्मबन्धं कर्मैव धर्माधर्माख्यो बन्धः कर्मबन्धस्तं प्रहास्यसि ईश्वर-प्रसाद-निमित्त-ज्ञान-प्राप्तेः इत्यभिप्रायः।। ३९ ।।

Elogia esa comprensión para despertar el interés. «Dotado de la comprensión» «con la cual», [la comprensión] que se refiere al yoga, «oh Pārtha», «te liberarás de la atadura de la acción»: la atadura de la acción es la acción misma, la atadura llamada mérito y demérito (dharma-adharma). La intención es: [te liberarás de ella] por haber alcanzado el conocimiento, que tiene por causa la gracia de Īśvara. ॥39॥

Análisis palabra por palabra

ताम्2/1तद् fesaबुद्धिम्2/1√बुध् (4 दिवादि A)क्तिन्बुद्धि-इमति fcomprensiónस्तौतिIII/1√स्तु (2 अदादि U)लट्कर्तरिelogiaप्ररोचनार्थम्0प्ररोचनार्थ-अफलम् n[प्ररोचनाय इदम्] चतुर्थी-TP (adverbio)para despertar el interésबुद्ध्या3/1√बुध् (4 दिवादि A)क्तिन्बुद्धि-इमति f«con la comprensión»यया3/1यद् f«con la cual»योगविषयया3/1योगविषया-आसीता f[योगः विषयः यस्याः सा] BVque se refiere al yogaयुक्तः1/1√युज् (7 रुधादि U)क्तयुक्त-अरामः m«dotado»हे0ohपार्थS/1पृथा+अण् (taddhita)पार्थ-अरामः m«Pārtha»कर्मबन्धम्2/1√बन्ध् (9 क्र्यादि P)घञ्कर्मबन्ध-अरामः m[कर्म एव बन्धः] KD«la atadura de la acción»कर्म1/1कर्मन्-न्नाम nla acciónएव0mismaधर्माधर्माख्यः1/1आ+√ख्या (2 अदादि P)कधर्माधर्माख्य-अरामः m[धर्माधर्मौ इति आख्या यस्य सः] BVllamada mérito y deméritoबन्धः1/1√बन्ध् (9 क्र्यादि P)घञ्बन्ध-अरामः mla ataduraकर्मबन्धः1/1√बन्ध् (9 क्र्यादि P)घञ्कर्मबन्ध-अरामः m[कर्म एव बन्धः] KD[es] la atadura de la acciónतम्2/1तद् mde ellaप्रहास्यसिII/1प्र+√हा (3 जुहोत्यादि P)लृट्कर्तरि«te liberarás»ईश्वरप्रसादनिमित्तज्ञानप्राप्तेः5/1प्र+√आप् (5 स्वादि P)क्तिन्ईश्वरप्रसादनिमित्तज्ञानप्राप्ति-इमति f[ईश्वरप्रसादः निमित्तं यस्य तस्य ज्ञानस्य प्राप्तिः] BV-गर्भ षष्ठी-TPpor alcanzar el conocimiento que tiene por causa la gracia de Īśvaraइति0talअभिप्रायः1/1अभिप्राय-अरामः mes la intención

अध्ययनम्

Estos textos se estudian con un maestro

Los dieciocho capítulos con el comentario de Śaṅkara, en la tradición de Swami Dayananda.

Ver el curso de Bhagavad Gītā o empieza por el curso gratuito →