अर्जुनः उवाच । जनार्दन, कर्मणः बुद्धिः ज्यायसी (इति) ते मता चेत्, (तर्हि) तत् किं घोरे कर्मणि मां नियोजयसि, केशव ॥ Orden de las glosas de Swami Dayānanda (Grammatical Analysis, «Sentence 1 / Sentence 2»): adelanta el vocativo जनार्दन y agrupa कर्मणः बुद्धिः ज्यायसी ते मता चेत्; la edición de clase da el mismo anvaya, añadiendo (इति), (तर्हि) y (त्वम्).
Arjuna dijo: Oh Janārdana, si tu parecer es que el conocimiento es mejor que la acción, entonces ¿por qué me empujas a esta acción espantosa, oh Keśava?
Avataraṇikā (1/33) — las dos buddhis que el Bhagavān ya ha señalado
शास्त्रस्य प्रवृत्ति-निवृत्ति-विषय-भूते द्वे बुद्धी भगवता निर्दिष्टे। सांख्ये बुद्धिर्योगे बुद्धिरिति च।
El Bhagavān ha señalado dos buddhis, que constituyen el ámbito de la actividad (pravṛtti) y del retiro (nivṛtti) de la escritura: «la buddhi en el sāṅkhya» y «la buddhi en el yoga».
Análisis palabra por palabra
शास्त्रस्य6/1√शास् (2 अदादि P)ष्ट्रन्शास्त्र-अफलम् nde la escrituraप्रवृत्ति-निवृत्ति-विषय-भूते1/2√भू (1 भ्वादि P)क्तभूत-अadj. de बुद्धी f[प्रवृत्तिश्च निवृत्तिश्च] DV + [तयोः विषयः] षष्ठी-TP + भूतque son el ámbito de la actividad y del retiroद्वे1/2द्विसंख्याfdosबुद्धी1/2√बुध् (4 दिवादि U)क्तिन्बुद्धि-इमति fbuddhisभगवता3/1भगवत्-त्भगवत् mpor el Bhagavānनिर्दिष्टे1/2निर्+√दिश् (6 तुदादि U)क्तनिर्दिष्ट-अadj. de बुद्धी fseñaladasसांख्ये7/1सांख्य-अफलम् nen el sāṅkhyaबुद्धिः1/1बुद्धि-इमति fla buddhiयोगे7/1√युज् (7 रुधादि U)घञ्योग-अरामः men el yogaबुद्धिः1/1बुद्धि-इमति fla buddhiइति0[cierre de cita]च0y
Avataraṇikā (2/33) — a los del sāṅkhya se les dijo saṁnyāsa, y que con eso basta
तत्र प्रजहाति यदा कामान् (गी २.५५) इत्यारभ्य आ अध्याय-परिसमाप्तेः साङ्ख्य-बुद्ध्याश्रितानां संन्यासं कर्त्तव्यमुक्त्वा तेषां तन्निष्ठतयैव च कृतार्थतोक्ता एषा ब्राह्मी स्थितिः (गी २.७२) इति।
Allí, empezando por «cuando abandona los deseos» (Gītā 2.55) y hasta el final del capítulo, tras decir que a quienes se han acogido a la buddhi del sāṅkhya les corresponde el saṁnyāsa, se declaró que ellos alcanzan lo que había que alcanzar por su sola permanencia en esa buddhi: «esta es la posición brāhmī» (Gītā 2.72).
Análisis palabra por palabra
तत्र0allíप्रजहातिIII/1प्र+√हा (3 जुहोत्यादि P)लट्कर्तरिabandonaयदा0cuandoकामान्2/3√कम् (1 भ्वादि A)घञ्काम-अरामः mlos deseosइति0[cierre de cita]आरभ्य0आ+√रभ् (1 भ्वादि A)ल्यप्empezando porआ0hastaअध्याय-परिसमाप्तेः5/1परि+सम्+√आप् (5 स्वादि P)क्तिन्परिसमाप्ति-इमति f[अध्यायस्य परिसमाप्तिः] षष्ठी-TPel final del capítuloसाङ्ख्य-बुद्ध्याश्रितानाम्6/3आ+√श्रि (1 भ्वादि U)क्तआश्रित-अरामः m[साङ्ख्य-बुद्धिम् आश्रिताः] द्वितीया-TPde los que se han acogido a la buddhi del sāṅkhyaसंन्यासम्2/1सम्+नि+√अस् (4 दिवादि P)घञ्संन्यास-अरामः mel saṁnyāsaकर्त्तव्यम्2/1√कृ (8 तनादि U)तव्यकर्तव्य-अadj. de संन्यासम् mlo que hay que hacerउक्त्वा0√वच् (2 अदादि P)क्त्वाtras decirतेषाम्6/3तद् mde ellosतन्निष्ठतया3/1तन्निष्ठता-आसीता f[तस्मिन् निष्ठा यस्य सः] BV + तल्por su permanencia en esoएव0sola, precisamenteच0yकृतार्थता1/1कृतार्थता-आसीता f[कृतः अर्थः येन सः] BV + तल्el haber logrado lo que había que lograrउक्ता1/1√वच् (2 अदादि P)क्त+टाप्उक्ता-आसीता ffue declaradaएषा1/1एतद् festaब्राह्मी1/1ब्रह्मन्+अण् (taddhita)ब्राह्मी-ईनदी fbrāhmī, la de Brahmanस्थितिः1/1√स्था (1 भ्वादि P)क्तिन्स्थिति-इमति fposiciónइति0[cierre de cita]
Avataraṇikā (3/33) — a Arjuna se le dijo solo acción, y no que de ahí venga el śreyas
अर्जुनाय च कर्मण्येवाधिकारस्ते (गी २.४७) मा ते सङ्गोऽस्त्वकर्मणि (गी २.४७) इति कर्मैव कर्त्तव्यमुक्तवान् योग-बुद्धिमाश्रित्य, न तत एव श्रेयःप्राप्तिमुक्तवान्।
Y a Arjuna, con «solo en la acción tienes derecho» (Gītā 2.47) y «que no haya en ti apego a la inacción» (Gītā 2.47), le dijo que lo que hay que hacer es únicamente la acción, apoyándose en la buddhi del yoga; pero no le dijo que de eso mismo se siga la obtención del bien supremo.
Análisis palabra por palabra
अर्जुनाय4/1अर्जुन-अरामः ma Arjunaच0yकर्मणि7/1कर्मन्-न्नाम nen la acciónएव0soloअधिकारः1/1अधि+√कृ (8 तनादि U)घञ्अधिकार-अरामः mderecho, competenciaते6/1युष्मद् (pron.)tuyoमा0que noते6/1युष्मद् (pron.)en tiसङ्गः1/1√सञ्ज् (1 भ्वादि P)घञ्सङ्ग-अरामः mapegoअस्तुIII/1√अस् (2 अदादि P)लोट्कर्तरिhayaअकर्मणि7/1कर्मन्-न्नाम n[न कर्म] नञ्-TPa la inacciónइति0[cierre de cita]कर्म2/1कर्मन्-न्नाम nla acciónएव0únicamenteकर्त्तव्यम्2/1√कृ (8 तनादि U)तव्यकर्तव्य-अफलम् nlo que hay que hacerउक्तवान्1/1√वच् (2 अदादि P)क्तवतुउक्तवत्-त्भगवत् mdijoयोग-बुद्धिम्2/1बुद्धि-इमति f[योगस्य बुद्धिः] षष्ठी-TPla buddhi del yogaआश्रित्य0आ+√श्रि (1 भ्वादि U)ल्यप्apoyándose enन0noततः5/1तद्तसिल्de esoएव0mismoश्रेयःप्राप्तिम्2/1प्र+√आप् (5 स्वादि P)क्तिन्प्राप्ति-इमति f[श्रेयसः प्राप्तिः] षष्ठी-TPla obtención del bien supremoउक्तवान्1/1√वच् (2 अदादि P)क्तवतुउक्तवत्-त्भगवत् mdijo
Avataraṇikā (4/33) — al ver eso, Arjuna, con la mente revuelta, habló
तदेतदालक्ष्य पर्याकुलीभूत-बुद्धिः अर्जुन उवाच॥
Al reparar en esto, Arjuna, con la mente vuelta un revoltijo, habló.
Análisis palabra por palabra
तत्2/1तद् nesoएतत्2/1एतद् nestoआलक्ष्य0आ+√लक्ष् (10 चुरादि U)ल्यप्al reparar enपर्याकुलीभूत-बुद्धिः1/1√भू (1 भ्वादि P)क्तबुद्धि-इमति f (aquí m)[पर्याकुलीभूता बुद्धिः यस्य सः] BVaquel cuya mente se ha vuelto un revoltijoअर्जुनः1/1अर्जुन-अरामः mArjunaउवाचIII/1√वच् (2 अदादि P)लिट्कर्तरिhabló
Avataraṇikā (5/33) — por qué el desconcierto de Arjuna es razonable
कथं भक्ताय श्रेयोर्थिने यत् साक्षाच्छ्रेयः-साधनं साङ्ख्य-बुद्धि-निष्ठां श्रावयित्वा मां कर्मणि दृष्टानेकानर्थ-युक्ते पारम्पर्येणाप्यनैकान्तिक-श्रेयः-प्राप्ति-फले नियुञ्ज्यात् इति युक्तः पर्याकुलीभावोऽर्जुनस्य। तदनुरूपश्च प्रश्नः ज्यायसी चेत् (गी ३.१) इत्यादिः।
«¿Cómo es que, a mí, que soy devoto y que busco el bien supremo, después de haberme hecho oír la permanencia en la buddhi del sāṅkhya, que es el medio directo del bien supremo, me engancha a la acción, que está cargada de muchos males visibles y cuyo fruto —la obtención del bien supremo, aun por vía indirecta— no es seguro?» Así, el desconcierto de Arjuna es razonable. Y la pregunta va acorde con él: «si es mejor…» (Gītā 3.1) y lo demás.
Análisis palabra por palabra
कथम्0¿cómo?भक्ताय4/1√भज् (1 भ्वादि U)क्तभक्त-अरामः ma un devotoश्रेयोर्थिने4/1अर्थिन्-न्योगिन् m[श्रेयः अर्थयते इति] उपपद-TPque busca el bien supremoयत्0que, el hecho de queसाक्षाच्छ्रेयः-साधनम्2/1√साध् (5 स्वादि P)ल्युट्साधन-अफलम् n[साक्षात् श्रेयसः साधनम्] षष्ठी-TPapos. de निष्ठाम्medio directo del bien supremoसाङ्ख्य-बुद्धि-निष्ठाम्2/1नि+√स्था (1 भ्वादि P)अङ्+टाप्निष्ठा-आसीता f[साङ्ख्य-बुद्धौ निष्ठा] सप्तमी-TPla permanencia en la buddhi del sāṅkhyaश्रावयित्वा0√श्रु (5 स्वादि P)णिच्क्त्वाtras hacer oírमाम्2/1अस्मद् (pron.)a míकर्मणि7/1कर्मन्-न्नाम na la acciónदृष्टानेकानर्थ-युक्ते7/1√युज् (7 रुधादि U)क्तयुक्त-अadj. de कर्मणि n[दृष्टैः अनेकैः अनर्थैः युक्तम्] तृतीया-TPcargada de muchos males visiblesपारम्पर्येण3/1परम्परा+ष्यञ् (taddhita)पारम्पर्य-अफलम् npor vía indirectaअपि0aunअनैकान्तिक-श्रेयः-प्राप्ति-फले7/1फल-अadj. de कर्मणि n[अनैकान्तिकं श्रेयः-प्राप्ति-फलं यस्य तत्] BVcuyo fruto, la obtención del bien supremo, no es seguroनियुञ्ज्यात्III/1नि+√युज् (7 रुधादि U)विधिलिङ्कर्तरिenganche, apliqueइति0[cierre de cita]युक्तः1/1√युज् (7 रुधादि U)क्तयुक्त-अरामः mrazonableपर्याकुलीभावः1/1√भू (1 भ्वादि P)घञ्भाव-अरामः m[पर्याकुलस्य भावः] षष्ठी-TPच्विel desconciertoअर्जुनस्य6/1अर्जुन-अरामः mde Arjunaतदनुरूपः1/1अनुरूप-अरामः m[तस्य अनुरूपः] षष्ठी-TPacorde con élच0yप्रश्नः1/1√प्रछ् (6 तुदादि P)नङ्प्रश्न-अरामः mla preguntaइत्यादिः1/1आदि-इहरिः m[इति आदिः यस्य सः] BV«…» y lo demás
Avataraṇikā (6/33) — y la respuesta del Bhagavān va en ese mismo reparto
प्रश्नापाकरण-वाक्यं च भगवतोक्तं यथोक्त-विभाग-विषये शास्त्रे॥
Y la frase con que el Bhagavān despeja la pregunta la dijo dentro de la escritura, en el ámbito del reparto tal como se ha dicho.
Análisis palabra por palabra
प्रश्नापाकरण-वाक्यम्1/1√वच् (2 अदादि P)ण्यत्वाक्य-अफलम् n[प्रश्नस्य अपाकरणम्] षष्ठी-TP + [तद् वाक्यम्] KDla frase que despeja la preguntaच0yभगवता3/1भगवत्-त्भगवत् mpor el Bhagavānउक्तम्1/1√वच् (2 अदादि P)क्तउक्त-अफलम् nfue dichaयथोक्त-विभाग-विषये7/1विषय-अरामः m[यथा उक्तः] अव्ययीभाव + [विभागस्य विषयः] षष्ठी-TPen el ámbito del reparto tal como se dijoशास्त्रे7/1√शास् (2 अदादि P)ष्ट्रन्शास्त्र-अफलम् nen la escritura
Avataraṇikā (7/33) — pero algunos inventan otro sentido para la pregunta
केचित्तु अर्जुनस्य प्रश्नार्थमन्यथा कल्पयित्वा तत्प्रतिकूलं भगवतः प्रतिवचनं वर्णयन्ति।
Algunos, sin embargo, tras figurarse de otro modo el sentido de la pregunta de Arjuna, describen la respuesta del Bhagavān de manera contraria a ese sentido.
Análisis palabra por palabra
केचित्1/3किम् + चित् (pron.) malgunosतु0sin embargoअर्जुनस्य6/1अर्जुन-अरामः mde Arjunaप्रश्नार्थम्2/1अर्थ-अरामः m[प्रश्नस्य अर्थः] षष्ठी-TPel sentido de la preguntaअन्यथा0de otro modoकल्पयित्वा0√कॢप् (1 भ्वादि A)णिच्क्त्वाtras figurarseतत्प्रतिकूलम्2/1प्रतिकूल-अadj. de प्रतिवचनम् n[तस्य प्रतिकूलम्] षष्ठी-TPcontraria a esoभगवतः6/1भगवत्-त्भगवत् mdel Bhagavānप्रतिवचनम्2/1प्रति+√वच् (2 अदादि P)ल्युट्प्रतिवचन-अफलम् nla respuestaवर्णयन्तिIII/3√वर्ण् (10 चुरादि U)लट्कर्तरिdescriben
Avataraṇikā (8/33) — se contradicen con su propia introducción
यथा चाऽऽत्मना सम्बन्ध-ग्रन्थे गीतार्थो निरूपितः तत्प्रतिकूलं चेह पुनः प्रश्न-प्रतिवचनयोरर्थं निरूपयन्ति। कथम् तत्र सम्बन्ध-ग्रन्थे तावत् सर्वेषामाश्रमिणां ज्ञान-कर्मणोः समुच्चयो गीताशास्त्रे निरूपितोऽर्थ इत्युक्तम्।
Y aquí exponen el sentido de la pregunta y de la respuesta de un modo contrario a como ellos mismos habían determinado el sentido de la Gītā en su tratado introductorio. ¿Cómo? Allí, en el tratado introductorio, dicen para empezar que el sentido establecido en la escritura de la Gītā es la combinación de conocimiento y acción para los de todos los āśramas.
Análisis palabra por palabra
यथा0comoच0yआत्मना3/1आत्मन्-न्आत्मन् mpor ellos mismosसम्बन्ध-ग्रन्थे7/1√ग्रन्थ् (1 भ्वादि P)घञ्ग्रन्थ-अरामः m[सम्बन्धस्य ग्रन्थः] षष्ठी-TPen el tratado introductorioगीतार्थः1/1अर्थ-अरामः m[गीतायाः अर्थः] षष्ठी-TPel sentido de la Gītāनिरूपितः1/1निर्+√रूप् (10 चुरादि U)क्तनिरूपित-अरामः mfue determinadoतत्प्रतिकूलम्2/1प्रतिकूल-अadj. de अर्थम् m[तस्य प्रतिकूलम्] षष्ठी-TPde modo contrario a esoच0yइह0aquíपुनः0en cambioप्रश्न-प्रतिवचनयोः6/2प्रतिवचन-अफलम् n[प्रश्नश्च प्रतिवचनं च] DVde la pregunta y de la respuestaअर्थम्2/1अर्थ-अरामः mel sentidoनिरूपयन्तिIII/3निर्+√रूप् (10 चुरादि U)लट्कर्तरिexponenकथम्0¿cómo?तत्र0allíतावत्0para empezarसर्वेषाम्6/3सर्व-अरामः mde todosआश्रमिणाम्6/3आश्रम+इनि (taddhita)आश्रमिन्-न्योगिन् mlos de los āśramasज्ञान-कर्मणोः6/2कर्मन्-न्नाम n[ज्ञानं च कर्म च] DVdel conocimiento y la acciónसमुच्चयः1/1सम्+उद्+√चि (5 स्वादि U)अच्समुच्चय-अरामः mla combinaciónगीताशास्त्रे7/1शास्त्र-अफलम् n[गीतायाः शास्त्रम्] षष्ठी-TPen la escritura de la Gītāनिरूपितः1/1निर्+√रूप् (10 चुरादि U)क्तनिरूपित-अरामः mdeterminadoअर्थः1/1अर्थ-अरामः mel sentidoइति0[cierre]उक्तम्1/1√वच् (2 अदादि P)क्तउक्त-अफलम् nse ha dicho
Avataraṇikā (9/33) — y niegan de plano que la liberación venga del solo conocimiento
पुनर्विशेषितं च यावज्जीव-श्रुति-चोदितानि कर्माणि परित्यज्य केवलादेव ज्ञानान्मोक्षः प्राप्यत इत्येतदेकान्तेनैव प्रतिषिद्धमिति।
Y además precisan que esto —«abandonando las acciones prescritas por la śruti para toda la vida, se alcanza la liberación del solo conocimiento»— queda absolutamente prohibido.
Análisis palabra por palabra
पुनर्विशेषितम्1/1वि+√शिष् (7 रुधादि P)णिच्+क्तविशेषित-अफलम् nademás se precisaच0yयावज्जीव-श्रुति-चोदितानि2/3√चुद् (10 चुरादि U)क्तचोदित-अadj. de कर्माणि n[यावज्जीवं श्रुत्या चोदितानि] तृतीया-TPprescritas por la śruti para toda la vidaकर्माणि2/3कर्मन्-न्नाम nlas accionesपरित्यज्य0परि+√त्यज् (1 भ्वादि P)ल्यप्abandonandoकेवलात्5/1केवल-अadj. de ज्ञानात् nsolo, meroएव0precisamenteज्ञानात्5/1√ज्ञा (9 क्र्यादि U)ल्युट्ज्ञान-अफलम् ndel conocimientoमोक्षः1/1√मुच् (6 तुदादि U)घञ्मोक्ष-अरामः mla liberaciónप्राप्यतेIII/1प्र+√आप् (5 स्वादि P)लट्कर्मणिse alcanzaइति0[cierre de cita]एतत्1/1एतद् nestoएकान्तेन3/1एकान्त-अरामः m[एकः अन्तः यस्य सः] BVuso adverbialabsolutamenteएव0del todoप्रतिषिद्धम्1/1प्रति+√सिध् (1 भ्वादि P)क्तप्रतिषिद्ध-अफलम् nprohibidoइति0[cierre]
Avataraṇikā (10/33) — pero aquí, dicen, sí se enseña ese mismo abandono
इह त्वाश्रम-विकल्पं दर्शयता यावज्जीव-श्रुति-चोदितानामेव कर्मणां परित्याग उक्तः।
Pero aquí, dicen, al mostrar la alternancia de los āśramas, se enuncia el abandono precisamente de esas acciones prescritas por la śruti para toda la vida.
Análisis palabra por palabra
इह0aquíतु0peroआश्रम-विकल्पम्2/1वि+√कॢप् (1 भ्वादि A)घञ्विकल्प-अरामः m[आश्रमाणां विकल्पः] षष्ठी-TPla alternancia de los āśramasदर्शयता3/1√दृश् (1 भ्वादि P)णिच्+शतृदर्शयत्-त्पचत् mpor quien muestraयावज्जीव-श्रुति-चोदितानाम्6/3√चुद् (10 चुरादि U)क्तचोदित-अadj. de कर्मणाम् n[यावज्जीवं श्रुत्या चोदितानि] तृतीया-TPde las prescritas por la śruti para toda la vidaएव0precisamenteकर्मणाम्6/3कर्मन्-न्नाम nde las accionesपरित्यागः1/1परि+√त्यज् (1 भ्वादि P)घञ्परित्याग-अरामः mel abandonoउक्तः1/1√वच् (2 अदादि P)क्तउक्त-अरामः mse enuncia
Avataraṇikā (11/33) — ni el Bhagavān diría eso ni el oyente lo aceptaría
तत् कथमीदृशं विरुद्धमर्थमर्जुनाय ब्रूयाद्भगवान्, श्रोता वा कथं विरुद्धमर्थमवधारयेत्
Entonces, ¿cómo iba el Bhagavān a decirle a Arjuna un sentido contradictorio como ése? ¿O cómo iba el oyente a dar por firme un sentido contradictorio?
Análisis palabra por palabra
तत्0entoncesकथम्0¿cómo?ईदृशम्2/1ईदृश-अadj. de अर्थम् mcomo éseविरुद्धम्2/1वि+√रुध् (7 रुधादि U)क्तविरुद्ध-अadj. de अर्थम् mcontradictorioअर्थम्2/1अर्थ-अरामः msentidoअर्जुनाय4/1अर्जुन-अरामः ma Arjunaब्रूयात्III/1√ब्रू (2 अदादि U)विधिलिङ्कर्तरिdiríaभगवान्1/1भगवत्-त्भगवत् mel Bhagavānश्रोता1/1√श्रु (5 स्वादि P)तृच्श्रोतृ-ऋदातृ mel oyenteवा0oअवधारयेत्III/1अव+√धृ (1 भ्वादि U)णिच्विधिलिङ्कर्तरिdaría por firme
Avataraṇikā (12/33) — «solo se les niega a los cabeza de familia»: sigue contradiciéndose
तत्रैतत् स्यात् - गृहस्थानामेव श्रौत-कर्म-परित्यागेन केवलादेव ज्ञानान्मोक्षः प्रतिषिध्यते, न त्वाश्रमान्तराणामिति। एतदपि पूर्वोत्तर-विरुद्धमेव।
Podría decirse aquí: «lo que se niega es la liberación por el solo conocimiento con abandono de la acción del śruti para los cabeza de familia, no para los de los demás āśramas». Pero también esto se contradice con lo anterior y lo posterior.
Análisis palabra por palabra
तत्र0aquíएतत्1/1एतद् nestoस्यात्III/1√अस् (2 अदादि P)विधिलिङ्कर्तरिpodría decirseगृहस्थानाम्6/3√स्था (1 भ्वादि P)कगृहस्थ-अरामः m[गृहे तिष्ठति इति] उपपद-TPde los cabeza de familiaएव0soloश्रौत-कर्म-परित्यागेन3/1परि+√त्यज् (1 भ्वादि P)घञ्परित्याग-अरामः m[श्रौतस्य कर्मणः परित्यागः] षष्ठी-TPcon abandono de la acción del śrutiकेवलात्5/1केवल-अadj. de ज्ञानात् nsoloएव0precisamenteज्ञानात्5/1ज्ञान-अफलम् ndel conocimientoमोक्षः1/1मोक्ष-अरामः mla liberaciónप्रतिषिध्यतेIII/1प्रति+√सिध् (1 भ्वादि P)लट्कर्मणिse niegaन0noतु0en cambioआश्रमान्तराणाम्6/3अन्तर-अफलम् n[अन्यः आश्रमः] KD (आश्रमान्तरम्)de los demás āśramasइति0[cierre]एतत्1/1एतद् nestoअपि0tambiénपूर्वोत्तर-विरुद्धम्1/1वि+√रुध् (7 रुधादि U)क्तविरुद्ध-अफलम् n[पूर्वेण उत्तरेण च विरुद्धम्] तृतीया-TPcontradictorio con lo anterior y lo posteriorएव0justamente
Avataraṇikā (13/33) — no se puede afirmar la combinación y luego exceptuar a unos
कथम् सर्वाश्रमिणां ज्ञान-कर्मणोः समुच्चयो गीताशास्त्रे निश्चितोऽर्थ इति प्रतिज्ञायेह कथं तद्विरुद्धं केवलादेव ज्ञानान्मोक्षं ब्रूयादाश्रमान्तराणाम्॥
¿Cómo? Habiendo sostenido que el sentido establecido en la escritura de la Gītā es la combinación de conocimiento y acción para los de todos los āśramas, ¿cómo iba luego a decir aquí, contra eso mismo, que para los de los demás āśramas hay liberación por el solo conocimiento?
Análisis palabra por palabra
कथम्0¿cómo?सर्वाश्रमिणाम्6/3आश्रमिन्-न्योगिन् m[सर्वे आश्रमिणः] KDde los de todos los āśramasज्ञान-कर्मणोः6/2कर्मन्-न्नाम n[ज्ञानं च कर्म च] DVdel conocimiento y la acciónसमुच्चयः1/1समुच्चय-अरामः mla combinaciónगीताशास्त्रे7/1शास्त्र-अफलम् nen la escritura de la Gītāनिश्चितः1/1निर्+√चि (5 स्वादि U)क्तनिश्चित-अरामः mestablecidoअर्थः1/1अर्थ-अरामः mel sentidoइति0[cierre]प्रतिज्ञाय0प्रति+√ज्ञा (9 क्र्यादि U)ल्यप्habiendo sostenidoइह0aquíकथम्0¿cómo?तद्विरुद्धम्2/1विरुद्ध-अadj. de मोक्षम् m[तेन विरुद्धम्] तृतीया-TPcontra eso mismoकेवलात्5/1केवल-अadj. de ज्ञानात् nsoloएव0precisamenteज्ञानात्5/1ज्ञान-अफलम् ndel conocimientoमोक्षम्2/1मोक्ष-अरामः mla liberaciónब्रूयात्III/1√ब्रू (2 अदादि U)विधिलिङ्कर्तरिdiríaआश्रमान्तराणाम्6/3अन्तर-अफलम् nआश्रमान्तरम् = अन्यः आश्रमःde los demás āśramas
Avataraṇikā (14/33) — «se refiere solo a la acción del śruti»
अथ मतं - श्रौत-कर्मापेक्षयैतद्वचनं केवलादेव ज्ञानाच्छ्रौत-कर्म-रहितात् गृहस्थानां मोक्षः प्रतिषिध्यते इति। तत्र गृहस्थानां विद्यमानमपि स्मार्त्तं कर्म अविद्यमानवदुपेक्ष्य ज्ञानादेव केवलादित्युच्यत इति।
Se dirá entonces: «esa frase mira a la acción del śruti; lo que se niega es la liberación de los cabeza de familia por el solo conocimiento desprovisto de la acción del śruti. Allí, la acción smārta de los cabeza de familia, aunque existe, se pasa por alto como si no existiera, y por eso se dice “del conocimiento solo”».
Análisis palabra por palabra
अथ0entoncesमतम्1/1√मन् (4 दिवादि A)क्तमत-अफलम् nse dirá, es el parecerश्रौत-कर्मापेक्षया3/1अप+√ईक्ष् (1 भ्वादि A)अ+टाप्अपेक्षा-आसीता f[श्रौतस्य कर्मणः अपेक्षा] षष्ठी-TPcon la mirada puesta en la acción del śrutiएतद्वचनम्1/1√वच् (2 अदादि P)ल्युट्वचन-अफलम् n[एतद् वचनम्] KDesa fraseकेवलात्5/1केवल-अadj. de ज्ञानात् nsoloएव0precisamenteज्ञानात्5/1ज्ञान-अफलम् ndel conocimientoश्रौत-कर्म-रहितात्5/1√रह् (10 चुरादि U)क्तरहित-अadj. de ज्ञानात् n[श्रौतेन कर्मणा रहितम्] तृतीया-TPdesprovisto de la acción del śrutiगृहस्थानाम्6/3गृहस्थ-अरामः mde los cabeza de familiaमोक्षः1/1मोक्ष-अरामः mla liberaciónप्रतिषिध्यतेIII/1प्रति+√सिध् (1 भ्वादि P)लट्कर्मणिse niegaइति0[cierre]तत्र0allíगृहस्थानाम्6/3गृहस्थ-अरामः mde los cabeza de familiaविद्यमानम्2/1√विद् (2 अदादि P)शानच्विद्यमान-अadj. de कर्म nexistenteअपि0aunqueस्मार्त्तम्2/1स्मृति+अण् (taddhita)स्मार्त-अadj. de कर्म nsmārta, de la smṛtiकर्म2/1कर्मन्-न्नाम nla acciónअविद्यमानवत्0वति (taddhita)como si no existieraउपेक्ष्य0उप+√ईक्ष् (1 भ्वादि A)ल्यप्pasando por altoज्ञानात्5/1ज्ञान-अफलम् ndel conocimientoएव0soloकेवलात्5/1केवल-अadj. de ज्ञानात् nmeroउच्यतेIII/1√वच् (2 अदादि P)लट्कर्मणिse diceइति0[cierre]
Avataraṇikā (15/33) — tampoco eso lo puede aceptar quien discierne
एतदपि विरुद्धम्। कथम् गृहस्थस्यैव स्मार्त्त-कर्मणा समुच्चिताद् ज्ञानान्मोक्षः प्रतिषिध्यते, न त्वाश्रमान्तराणामिति कथं विवेकिभिः शक्यम् अवधारयितुम्।
También esto es contradictorio. ¿Cómo? ¿Cómo van a poder dar por firme los que disciernen que se niega la liberación por el conocimiento combinado con la acción smārta solo para el cabeza de familia y no para los de los demás āśramas?
Análisis palabra por palabra
एतत्1/1एतद् nestoअपि0tambiénविरुद्धम्1/1वि+√रुध् (7 रुधादि U)क्तविरुद्ध-अफलम् ncontradictorioकथम्0¿cómo?गृहस्थस्य6/1गृहस्थ-अरामः mdel cabeza de familiaएव0soloस्मार्त्त-कर्मणा3/1कर्मन्-न्नाम n[स्मार्तं कर्म] KDcon la acción smārtaसमुच्चितात्5/1सम्+उद्+√चि (5 स्वादि U)क्तसमुच्चित-अadj. de ज्ञानात् ncombinadoज्ञानात्5/1ज्ञान-अफलम् ndel conocimientoमोक्षः1/1मोक्ष-अरामः mla liberaciónप्रतिषिध्यतेIII/1प्रति+√सिध् (1 भ्वादि P)लट्कर्मणिse niegaन0noतु0en cambioआश्रमान्तराणाम्6/3अन्तर-अफलम् nde los demás āśramasइति0[cierre]कथम्0¿cómo?विवेकिभिः3/3विवेक+इनि (taddhita)विवेकिन्-न्योगिन् mpor los que disciernenशक्यम्1/1√शक् (5 स्वादि P)यत्शक्य-अफलम् nposibleअवधारयितुम्0अव+√धृ (1 भ्वादि U)णिच्+तुमुन्dar por firme
Avataraṇikā (16/33) — si vale para los célibes, valdría igual para el casado
किञ्च यदि मोक्ष-साधनत्वेन स्मार्त्तानि कर्माण्यूर्ध्व-रेतसां समुच्चीयन्ते, तथा गृहस्थस्यापीष्यतां स्मार्त्तैरेव समुच्चयो न श्रौतैः॥
Además: si las acciones smārta se combinan como medio de liberación en el caso de los que guardan continencia, admítase igualmente para el cabeza de familia una combinación con las smārta solamente, y no con las del śruti.
Análisis palabra por palabra
किञ्च0ademásयदि0siमोक्ष-साधनत्वेन3/1साधनत्व-अफलम् n[मोक्षस्य साधनम्] षष्ठी-TP + त्वen cuanto medio de liberaciónस्मार्त्तानि1/3स्मृति+अण् (taddhita)स्मार्त-अadj. de कर्माणि nsmārtaकर्माणि1/3कर्मन्-न्नाम nlas accionesऊर्ध्व-रेतसाम्6/3रेतस्-स्मनस् n (aquí m)[ऊर्ध्वं रेतः यस्य सः] BVde los que guardan continenciaसमुच्चीयन्तेIII/3सम्+उद्+√चि (5 स्वादि U)लट्कर्मणिse combinanतथा0igualmenteगृहस्थस्य6/1गृहस्थ-अरामः mdel cabeza de familiaअपि0tambiénइष्यताम्III/1√इष् (6 तुदादि P)लोट्कर्मणिadmítaseस्मार्त्तैः3/3स्मार्त-अफलम् ncon las smārtaएव0solamenteसमुच्चयः1/1समुच्चय-अरामः mla combinaciónन0noश्रौतैः3/3श्रुति+अण् (taddhita)श्रौत-अफलम् ncon las del śruti
Avataraṇikā (17/33) — entonces al casado se le echa encima toda la carga
अथ श्रौतैः स्मार्तैश्च गृहस्थस्यैव समुच्चयो मोक्षाय, ऊर्ध्व-रेतसां तु स्मार्त्त-कर्म-मात्र-समुच्चिताद् ज्ञानान्मोक्ष इति। तत्रैवं सति गृहस्थस्यायास-बाहुल्याच्छ्रौतं स्मार्त्तं च बहु-दुःख-रूपं कर्म शिरस्यारोपितं स्यात्॥
Se dirá entonces: «para el cabeza de familia, la combinación con las acciones del śruti y con las smārta conduce a la liberación; para los que guardan continencia, en cambio, la liberación viene del conocimiento combinado solo con la acción smārta». Siendo así, al cabeza de familia, por la enormidad del esfuerzo, se le habría cargado sobre la cabeza la acción del śruti y la smārta, que son puro sufrimiento.
Análisis palabra por palabra
अथ0entoncesश्रौतैः3/3श्रौत-अफलम् ncon las del śrutiस्मार्तैः3/3स्मार्त-अफलम् ncon las smārtaच0yगृहस्थस्य6/1गृहस्थ-अरामः mdel cabeza de familiaएव0precisamenteसमुच्चयः1/1समुच्चय-अरामः mla combinaciónमोक्षाय4/1मोक्ष-अरामः mpara la liberaciónऊर्ध्व-रेतसाम्6/3रेतस्-स्मनस् n (aquí m)[ऊर्ध्वं रेतः येषां ते] BVde los que guardan continenciaतु0en cambioस्मार्त्त-कर्म-मात्र-समुच्चितात्5/1सम्+उद्+√चि (5 स्वादि U)क्तसमुच्चित-अadj. de ज्ञानात् n[स्मार्त-कर्म-मात्रेण समुच्चितम्] तृतीया-TPcombinado solo con la acción smārtaज्ञानात्5/1ज्ञान-अफलम् ndel conocimientoमोक्षः1/1मोक्ष-अरामः mla liberaciónइति0[cierre]तत्र0en tal casoएवम्0asíसति7/1√अस् (2 अदादि P)शतृसत्-त्पचत् nसति सप्तमीsiendoगृहस्थस्य6/1गृहस्थ-अरामः mdel cabeza de familiaआयास-बाहुल्यात्5/1बहु+ष्यञ् (taddhita)बाहुल्य-अफलम् n[आयासस्य बाहुल्यम्] षष्ठी-TPpor la enormidad del esfuerzoश्रौतम्1/1श्रौत-अadj. de कर्म nla del śrutiस्मार्त्तम्1/1स्मार्त-अadj. de कर्म nla smārtaच0yबहु-दुःख-रूपम्1/1रूप-अadj. de कर्म n[बहु दुःखं रूपं यस्य तत्] BVque es puro sufrimientoकर्म1/1कर्मन्-न्नाम nla acciónशिरसि7/1शिरस्-स्मनस् nsobre la cabezaआरोपितम्1/1आ+√रुह् (1 भ्वादि P)णिच्+क्तआरोपित-अफलम् ncargadaस्यात्III/1√अस् (2 अदादि P)विधिलिङ्कर्तरिestaría
Avataraṇikā (18/33) — el saṁnyāsa de toda acción está prescrito para el mumukṣu
अथ गृहस्थस्यैवायास-बाहुल्य-कारणान्मोक्षः स्यान्नाश्रमान्तराणां श्रौत-नित्य-कर्म-रहितत्वादिति। तदप्यसत्। सर्वोपनिषत्सु इतिहास-पुराण-योग-शास्त्रेषु च ज्ञानाङ्गत्वेन मुमुक्षोः सर्व-कर्म-संन्यास-विधानात्, आश्रम-विकल्प-समुच्चय-विधानाच्च श्रुति-स्मृत्योः॥
Se dirá entonces: «la liberación será del cabeza de familia justamente por la enormidad de su esfuerzo, y no de los de los demás āśramas, porque ellos carecen de la acción diaria del śruti». Tampoco eso vale, porque en todas las Upaniṣads, en los Itihāsas, los Purāṇas y los tratados de yoga se prescribe para el mumukṣu el saṁnyāsa de toda acción como miembro del conocimiento, y porque en la śruti y en la smṛti se prescribe tanto la alternancia como la sucesión de los āśramas.
Análisis palabra por palabra
अथ0entoncesगृहस्थस्य6/1गृहस्थ-अरामः mdel cabeza de familiaएव0justamenteआयास-बाहुल्य-कारणात्5/1√कृ (8 तनादि U)ल्युट्कारण-अफलम् n[आयास-बाहुल्यम् एव कारणम्] KDpor causa de la enormidad del esfuerzoमोक्षः1/1मोक्ष-अरामः mla liberaciónस्यात्III/1√अस् (2 अदादि P)विधिलिङ्कर्तरिseráन0noआश्रमान्तराणाम्6/3अन्तर-अफलम् nde los demás āśramasश्रौत-नित्य-कर्म-रहितत्वात्5/1रहितत्व-अफलम् n[श्रौतेन नित्येन कर्मणा रहितम्] तृतीया-TP + त्वpor carecer de la acción diaria del śrutiइति0[cierre]तत्1/1तद् nesoअपि0tambiénअसत्1/1√अस् (2 अदादि P)शतृसत्-त्पचत् n[न सत्] नञ्-TPno valeसर्वोपनिषत्सु7/3उपनिषद्-द्जगत् (aquí f)[सर्वाः उपनिषदः] KDen todas las Upaniṣadsइतिहास-पुराण-योग-शास्त्रेषु7/3शास्त्र-अफलम् n[इतिहासाश्च पुराणानि च योग-शास्त्राणि च] DVen los Itihāsas, Purāṇas y tratados de yogaच0yज्ञानाङ्गत्वेन3/1अङ्गत्व-अफलम् n[ज्ञानस्य अङ्गम्] षष्ठी-TP + त्वcomo miembro del conocimientoमुमुक्षोः6/1√मुच् (6 तुदादि U)सन्+उमुमुक्षु-उगुरुः mdel que quiere liberarseसर्व-कर्म-संन्यास-विधानात्5/1वि+√धा (3 जुहोत्यादि U)ल्युट्विधान-अफलम् n[सर्व-कर्मणां संन्यासस्य विधानम्] षष्ठी-TPporque se prescribe el saṁnyāsa de toda acciónआश्रम-विकल्प-समुच्चय-विधानात्5/1विधान-अफलम् n[आश्रमाणां विकल्पस्य समुच्चयस्य च विधानम्] षष्ठी-TPporque se prescribe la alternancia y la sucesión de los āśramasच0yश्रुति-स्मृत्योः6/2स्मृति-इमति f[श्रुतिश्च स्मृतिश्च] DVen la śruti y la smṛti
Avataraṇikā (19/33) — objeción y respuesta: no queda probada la combinación
आक्षेपः सिद्धः तर्हि सर्वाश्रमिणां ज्ञान-कर्मणोः समुच्चयः। समाधानम् न। मुमुक्षोः सर्व-कर्म-संन्यास-विधानात्।
Objeción: queda probada entonces, para los de todos los āśramas, la combinación de conocimiento y acción. Respuesta: no, porque para el que quiere liberarse está prescrito el saṁnyāsa de toda acción.
Análisis palabra por palabra
आक्षेपः1/1आ+√क्षिप् (6 तुदादि U)घञ्आक्षेप-अरामः mobjeción [rótulo del editor]सिद्धः1/1√सिध् (4 दिवादि P)क्तसिद्ध-अरामः mqueda probadaतर्हि0entoncesसर्वाश्रमिणाम्6/3आश्रमिन्-न्योगिन् mde los de todos los āśramasज्ञान-कर्मणोः6/2कर्मन्-न्नाम n[ज्ञानं च कर्म च] DVdel conocimiento y la acciónसमुच्चयः1/1समुच्चय-अरामः mla combinaciónसमाधानम्1/1सम्+आ+√धा (3 जुहोत्यादि U)ल्युट्समाधान-अफलम् nrespuesta [rótulo del editor]न0noमुमुक्षोः6/1मुमुक्षु-उगुरुः mdel que quiere liberarseसर्व-कर्म-संन्यास-विधानात्5/1विधान-अफलम् n[सर्व-कर्मणां संन्यासस्य विधानम्] षष्ठी-TPporque se prescribe el saṁnyāsa de toda acción
Avataraṇikā (20/33) — los textos de la śruti que prescriben la renuncia
व्युत्थायाथ भिक्षाचर्यं चरन्ति (बृ. ३.५.१) तस्मान्न्यासमेषां तपसाम् अतिरिक्तमाहुः (म.ना. ४.७९) न्यास एवात्यरेचयत् (म.ना. ४.७८) इति। न कर्मणा न प्रजया धनेन त्यागेनैके अमृतत्वमानशुः (कै १.२, म.ना. ४.१२) इति च। ब्रह्मचर्यादेव प्रव्रजेत् (जाबा. ४) इत्याद्याः श्रुतयः।
«Habiéndose levantado [de todo ello], viven de mendigar» (Bṛhadāraṇyaka 3.5.1); «por eso dicen que la renuncia excede a estas austeridades» (Mahānārāyaṇa 4.79); «la renuncia sola las superó a todas» (Mahānārāyaṇa 4.78). Y: «no por la acción, no por la descendencia ni por la riqueza; unos pocos alcanzaron la inmortalidad por la renuncia» (Kaivalya 1.2, Mahānārāyaṇa 4.12). «Desde el brahmacarya mismo puede uno partir como renunciante» (Jābāla 4). Éstos y otros son los textos de la śruti.
Análisis palabra por palabra
व्युत्थाय0वि+उद्+√स्था (1 भ्वादि P)ल्यप्habiéndose levantadoअथ0entoncesभिक्षाचर्यम्2/1√चर् (1 भ्वादि P)ण्यत्भिक्षाचर्य-अफलम् n[भिक्षायाः चर्यम्] षष्ठी-TPla vida de mendicidadचरन्तिIII/3√चर् (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिviven, practicanतस्मात्5/1तद् npor esoन्यासम्2/1नि+√अस् (4 दिवादि P)घञ्न्यास-अरामः mla renunciaएषाम्6/3इदम् nde estasतपसाम्6/3तपस्-स्मनस् nausteridadesअतिरिक्तम्2/1अति+√रिच् (7 रुधादि U)क्तअतिरिक्त-अadj. de न्यासम् mque excedeआहुःIII/3√ब्रू (2 अदादि U)लिट्कर्तरिdicenन्यासः1/1न्यास-अरामः mla renunciaएव0solaअत्यरेचयत्III/1अति+√रिच् (7 रुधादि U)णिच्लङ्कर्तरिlas superóइति0[cierre de cita]न0noकर्मणा3/1कर्मन्-न्नाम npor la acciónप्रजया3/1प्रजा-आसीता fpor la descendenciaधनेन3/1धन-अफलम् npor la riquezaत्यागेन3/1√त्यज् (1 भ्वादि P)घञ्त्याग-अरामः mpor la renunciaएके1/3एक-अरामः munos pocosअमृतत्वम्2/1अमृतत्व-अफलम् n[न मृतम्] नञ्-TP + त्वla inmortalidadआनशुःIII/3√अश् (5 स्वादि A)लिट्कर्तरिalcanzaronब्रह्मचर्यात्5/1√चर् (1 भ्वादि P)यत्ब्रह्मचर्य-अफलम् ndesde el brahmacaryaएव0mismoप्रव्रजेत्III/1प्र+√व्रज् (1 भ्वादि P)विधिलिङ्कर्तरिpuede partir como renuncianteइत्याद्याः1/3आद्य-अadj. de श्रुतयः f[इति आद्यः यासां ताः] BVéstos y otrosश्रुतयः1/3√श्रु (5 स्वादि P)क्तिन्श्रुति-इमति ftextos de la śruti
Avataraṇikā (21/33) — y los de la smṛti: Bṛhaspati y el Śukānuśāsana
त्यज धर्ममधर्मं च उभे सत्यानृते त्यज। उभे सत्यानृते त्यक्त्वा येन त्यजसि तत्त्यज (म.भा.शां ३२९.४०, ३३१.४४)। संसारमेव निःसारं दृष्ट्वा सार-दिदृक्षया। प्रव्रजन्त्यकृतोद्वाहाः परं वैराग्यमाश्रिताः (ना.परि. ३.१५) इति बृहस्पतिः। कर्मणा बध्यते जन्तुर्विद्यया च विमुच्यते। तस्मात् कर्म न कुर्वन्ति यतयः पारदर्शिनः (म.भा.शां २४१.७) इति शुकानुशासनम्।
«Abandona el dharma y el adharma; abandona ambos, lo verdadero y lo falso. Y, tras abandonar ambos, lo verdadero y lo falso, abandona también aquello con lo que abandonas» (Mahābhārata, Śāntiparva 329.40, 331.44). «Viendo que el saṁsāra no tiene sustancia, con el deseo de ver lo que sí la tiene, parten como renunciantes sin haberse casado, acogidos al desapego supremo» (Nāradaparivrājaka 3.15): así Bṛhaspati. «Por la acción queda atada la criatura, y por el conocimiento se libera. Por eso los ascetas que ven más allá no hacen acción» (Mahābhārata, Śāntiparva 241.7): así el Śukānuśāsana.
Análisis palabra por palabra
त्यजII/1√त्यज् (1 भ्वादि P)लोट्कर्तरिabandonaधर्मम्2/1√धृ (1 भ्वादि U)मन्धर्म-अरामः mel dharmaअधर्मम्2/1धर्म-अरामः m[न धर्मः] नञ्-TPel adharmaच0yउभे2/2उभ-अफलम् nambosसत्यानृते2/2अनृत-अफलम् n[सत्यं च अनृतं च] DVlo verdadero y lo falsoत्यक्त्वा0√त्यज् (1 भ्वादि P)क्त्वाtras abandonarयेन3/1यद् ncon lo queत्यजसिII/1√त्यज् (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिabandonasतत्2/1तद् nesoसंसारम्2/1सम्+√सृ (1 भ्वादि P)घञ्संसार-अरामः mel saṁsāraनिःसारम्2/1सार-अadj. de संसारम् m[निर्गतः सारः यस्मात् सः] BVsin sustanciaदृष्ट्वा0√दृश् (1 भ्वादि P)क्त्वाviendoसार-दिदृक्षया3/1√दृश् (1 भ्वादि P)सन्+अ+टाप्दिदृक्षा-आसीता f[सारस्य दिदृक्षा] षष्ठी-TPcon el deseo de ver lo sustancialप्रव्रजन्तिIII/3प्र+√व्रज् (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिparten como renunciantesअकृतोद्वाहाः1/3उद्+√वह् (1 भ्वादि U)घञ्उद्वाह-अरामः m[न कृतः उद्वाहः यैः ते] BVsin haberse casadoपरम्2/1पर-अadj. de वैराग्यम् nsupremoवैराग्यम्2/1विराग+ष्यञ् (taddhita)वैराग्य-अफलम् ndesapegoआश्रिताः1/3आ+√श्रि (1 भ्वादि U)क्तआश्रित-अरामः macogidos aबृहस्पतिः1/1बृहस्पति-इहरिः mBṛhaspatiकर्मणा3/1कर्मन्-न्नाम npor la acciónबध्यतेIII/1√बन्ध् (9 क्र्यादि P)लट्कर्मणिqueda atadaजन्तुः1/1√जन् (4 दिवादि A)तुन्जन्तु-उगुरुः mla criaturaविद्यया3/1√विद् (2 अदादि P)क्यप्+टाप्विद्या-आसीता fpor el conocimientoच0yविमुच्यतेIII/1वि+√मुच् (6 तुदादि U)लट्कर्मणिse liberaतस्मात्0por esoकर्म2/1कर्मन्-न्नाम nacciónकुर्वन्तिIII/3√कृ (8 तनादि U)लट्कर्तरिhacenयतयः1/3√यत् (1 भ्वादि A)इन्यति-इहरिः mlos ascetasपारदर्शिनः1/3√दृश् (1 भ्वादि P)णिनिपारदर्शिन्-न्योगिन् m[पारं दर्शति इति] उपपद-TPque ven más alláशुकानुशासनम्1/1अनु+√शास् (2 अदादि P)ल्युट्अनुशासन-अफलम् n[शुकस्य अनुशासनम्] षष्ठी-TPla instrucción a Śuka
Avataraṇikā (22/33) — la acción no tiene sentido para quien busca la liberación
इहापि च सर्वकर्माणि मनसा संन्यस्य (गी ५.१३) इत्यादि। मोक्षस्य चाकार्यत्वाद् मुमुक्षोः कर्मानर्थक्यम्॥
Y aquí mismo [en la Gītā]: «renunciando con la mente a todas las acciones» (Gītā 5.13) y demás. Y, puesto que la liberación no es algo que se produzca, para el que quiere liberarse la acción carece de finalidad.
Análisis palabra por palabra
इह0aquíअपि0tambiénच0yसर्वकर्माणि2/3कर्मन्-न्नाम n[सर्वाणि कर्माणि] KDtodas las accionesमनसा3/1मनस्-स्मनस् ncon la menteसंन्यस्य0सम्+नि+√अस् (4 दिवादि P)ल्यप्renunciandoइत्यादि0y lo demásमोक्षस्य6/1मोक्ष-अरामः mde la liberaciónच0yअकार्यत्वात्5/1√कृ (8 तनादि U)ण्यत्कार्यत्व-अफलम् n[न कार्यम्] नञ्-TP + त्वpor no ser algo producibleमुमुक्षोः6/1मुमुक्षु-उगुरुः mdel que quiere liberarseकर्मानर्थक्यम्1/1अनर्थक+ष्यञ् (taddhita)आनर्थक्य-अफलम् n[कर्मणः आनर्थक्यम्] षष्ठी-TPla falta de finalidad de la acción
Avataraṇikā (23/33) — «pero los ritos diarios evitan el pecado de omisión»
आक्षेपः नित्यानि प्रत्यवाय-परिहारार्थमनुष्ठेयानि इति चेत्। समाधानम् न। असंन्यासि-विषयत्वात् प्रत्यवाय-प्राप्तेः।
Objeción: «si se dice que los ritos diarios hay que realizarlos para evitar el pecado de omisión…». Respuesta: no, porque la incurrencia en ese pecado tiene por ámbito a quien no ha renunciado.
Análisis palabra por palabra
आक्षेपः1/1आक्षेप-अरामः mobjeción [rótulo del editor]नित्यानि1/3नि+त्यप् (taddhita)नित्य-अफलम् nlos ritos diariosप्रत्यवाय-परिहारार्थम्0परि+√हृ (1 भ्वादि U)घञ्परिहार-अरामः m[प्रत्यवायस्य परिहारः] षष्ठी-TP + अर्थम् (adv.)para evitar el pecado de omisiónअनुष्ठेयानि1/3अनु+√स्था (1 भ्वादि P)ण्यत्अनुष्ठेय-अफलम् nhay que realizarlosइति0[cierre]चेत्0siसमाधानम्1/1समाधान-अफलम् nrespuesta [rótulo del editor]न0noअसंन्यासि-विषयत्वात्5/1विषयत्व-अफलम् n[असंन्यासी विषयः यस्य तत्] BV + त्वpor tener como ámbito al que no ha renunciadoप्रत्यवाय-प्राप्तेः6/1प्र+√आप् (5 स्वादि P)क्तिन्प्राप्ति-इमति f[प्रत्यवायस्य प्राप्तिः] षष्ठी-TPde la incurrencia en el pecado de omisión
Avataraṇikā (24/33) — al saṁnyāsī no se le puede imputar ese pecado
न ह्यग्निकार्याद्यकरणात् संन्यासिनः प्रत्यवायः कल्पयितुं शक्यो यथा ब्रह्मचारिणाम् असंन्यासिनामपि कर्मिणाम्।
Porque no cabe imputar al saṁnyāsī un pecado de omisión por no hacer el rito del fuego y demás, como tampoco cabe a los brahmacārins, que, sin ser renunciantes, son sin embargo hombres de acción.
Análisis palabra por palabra
न0noहि0porqueअग्निकार्याद्यकरणात्5/1√कृ (8 तनादि U)ल्युट्करण-अफलम् n[अग्निकार्यम् आदि येषां तानि] BV + [न करणम्] नञ्-TPpor no hacer el rito del fuego y demásसंन्यासिनः6/1संन्यास+इनि (taddhita)संन्यासिन्-न्योगिन् mdel saṁnyāsīप्रत्यवायः1/1प्रति+अव+√इ (2 अदादि P)घञ्प्रत्यवाय-अरामः mpecado de omisiónकल्पयितुम्0√कॢप् (1 भ्वादि A)णिच्+तुमुन्imputar, suponerशक्यः1/1√शक् (5 स्वादि P)यत्शक्य-अरामः mposibleयथा0comoब्रह्मचारिणाम्6/3√चर् (1 भ्वादि P)णिनिब्रह्मचारिन्-न्योगिन् mde los brahmacārinsअसंन्यासिनाम्6/3संन्यासिन्-न्योगिन् m[न संन्यासिनः] नञ्-TPque no son renunciantesअपि0aunqueकर्मिणाम्6/3कर्मन्+इनि (taddhita)कर्मिन्-न्योगिन् mhombres de acción
Avataraṇikā (25/33) — de la mera ausencia no puede nacer algo positivo
न तावन्नित्यानां कर्मणामभावादेव भाव-रूपस्य प्रत्यवायस्योत्पत्तिः कल्पयितुं शक्या युक्ता च। कथमसतः सज्जायेत (छा ६.२.२) इत्यसतः सज्जन्मासम्भव-श्रुतेः।
Para empezar, no es ni posible ni razonable suponer que de la mera ausencia de los ritos diarios nazca un pecado de omisión que es de naturaleza positiva. Porque la śruti declara imposible que de lo no existente nazca lo existente: «¿cómo habría de nacer lo que es de lo que no es?» (Chāndogya 6.2.2).
Análisis palabra por palabra
न0noतावत्0para empezarनित्यानाम्6/3नित्य-अadj. de कर्मणाम् nde los ritos diariosकर्मणाम्6/3कर्मन्-न्नाम nde las accionesअभावात्5/1√भू (1 भ्वादि P)घञ्भाव-अरामः m[न भावः] नञ्-TPde la ausenciaएव0meraभाव-रूपस्य6/1रूप-अadj. de प्रत्यवायस्य m[भावः रूपं यस्य सः] BVde naturaleza positivaप्रत्यवायस्य6/1प्रत्यवाय-अरामः mdel pecado de omisiónउत्पत्तिः1/1उद्+√पद् (4 दिवादि A)क्तिन्उत्पत्ति-इमति fel nacimientoकल्पयितुम्0√कॢप् (1 भ्वादि A)णिच्+तुमुन्suponerशक्या1/1√शक् (5 स्वादि P)यत्+टाप्शक्या-आसीता fposibleयुक्ता1/1√युज् (7 रुधादि U)क्त+टाप्युक्ता-आसीता frazonableच0niकथम्0¿cómo?असतः5/1√अस् (2 अदादि P)शतृसत्-त्पचत् n[न सत्] नञ्-TPde lo que no esसत्1/1√अस् (2 अदादि P)शतृसत्-त्पचत् nlo que esजायेतIII/1√जन् (4 दिवादि A)विधिलिङ्कर्तरिhabría de nacerअसतः6/1सत्-त्पचत् nde lo no existenteसज्जन्मासम्भव-श्रुतेः5/1√श्रु (5 स्वादि P)क्तिन्श्रुति-इमति f[सतः जन्मनः असम्भवः] षष्ठी-TP + [तस्य श्रुतिः] षष्ठी-TPpor la declaración de la śruti de que es imposible el nacimiento de lo existente
Avataraṇikā (26/33) — si el Veda anunciara un mal imposible, sería un texto sin autoridad
यदि विहिताकरणादसम्भाव्यमपि प्रत्यवायं ब्रूयाद्वेदः तदाऽनर्थकरो वेदोऽप्रमाणमित्युक्तं स्यात्। विहितस्य करणाकरणयोर्दुःख-मात्र-फलत्वात्।
Si el Veda anunciara, por no hacerse lo prescrito, un pecado de omisión que ni siquiera es concebible, entonces vendría a decirse que el Veda produce daño y que no es medio de conocimiento válido: porque tanto hacer como no hacer lo prescrito tendría entonces por único fruto el sufrimiento.
Análisis palabra por palabra
यदि0siविहिताकरणात्5/1√कृ (8 तनादि U)ल्युट्करण-अफलम् n[विहितस्य अकरणम्] षष्ठी-TPpor no hacerse lo prescritoअसम्भाव्यम्2/1सम्+√भू (1 भ्वादि P)णिच्+ण्यत्adj. de प्रत्यवायम् m[न सम्भाव्यम्] नञ्-TPni siquiera concebibleअपि0aunप्रत्यवायम्2/1प्रत्यवाय-अरामः mun pecado de omisiónब्रूयात्III/1√ब्रू (2 अदादि U)विधिलिङ्कर्तरिanunciaraवेदः1/1√विद् (2 अदादि P)घञ्वेद-अरामः mel Vedaतदा0entoncesअनर्थकरः1/1√कृ (8 तनादि U)टकर-अरामः m[अनर्थं करोति इति] उपपद-TPproductor de dañoवेदः1/1वेद-अरामः mel Vedaअप्रमाणम्1/1प्रमाण-अफलम् n[न प्रमाणम्] नञ्-TPno medio de conocimiento válidoइति0[cierre]उक्तम्1/1√वच् (2 अदादि P)क्तउक्त-अफलम् ndichoस्यात्III/1√अस् (2 अदादि P)विधिलिङ्कर्तरिvendría a serविहितस्य6/1वि+√धा (3 जुहोत्यादि U)क्तविहित-अफलम् nde lo prescritoकरणाकरणयोः6/2करण-अफलम् n[करणं च अकरणं च] DVdel hacer y del no hacerदुःख-मात्र-फलत्वात्5/1फलत्व-अफलम् n[दुःखमात्रं फलं यस्य तत्] BV + त्वpor tener como único fruto el sufrimiento
Avataraṇikā (27/33) — el śāstra sería creador y no revelador: conclusión
तथा च कारकं शास्त्रं न ज्ञापकमिति अनुपपन्नार्थं कल्पितं स्यात्। न चैतदिष्टम्। तस्मान्न संन्यासिनां कर्माणि। अतो ज्ञानकर्मणोः समुच्चयानुपपत्तिः॥
Y así habría que suponer, con un sentido insostenible, que el śāstra es creador y no revelador. Y eso no es admisible. Por tanto, no hay acciones para los saṁnyāsīs. Y de ahí que la combinación de conocimiento y acción sea insostenible.
Análisis palabra por palabra
तथा0y asíच0yकारकम्1/1√कृ (8 तनादि U)ण्वुल्कारक-अफलम् ncreadorशास्त्रम्1/1√शास् (2 अदादि P)ष्ट्रन्शास्त्र-अफलम् nel śāstraन0noज्ञापकम्1/1√ज्ञा (9 क्र्यादि U)णिच्+ण्वुल्ज्ञापक-अफलम् nreveladorइति0[cierre]अनुपपन्नार्थम्1/1अर्थ-अरामः m (aquí n)[अनुपपन्नः अर्थः यस्य तत्] BVde sentido insostenibleकल्पितम्1/1√कॢप् (1 भ्वादि A)णिच्+क्तकल्पित-अफलम् nsupuestoस्यात्III/1√अस् (2 अदादि P)विधिलिङ्कर्तरिvendría a serन0noच0yएतत्1/1एतद् nestoइष्टम्1/1√इष् (6 तुदादि P)क्तइष्ट-अफलम् nadmisibleतस्मात्0por tantoसंन्यासिनाम्6/3संन्यासिन्-न्योगिन् mde los saṁnyāsīsकर्माणि1/3कर्मन्-न्नाम naccionesअतः0de ahí queज्ञानकर्मणोः6/2कर्मन्-न्नाम n[ज्ञानं च कर्म च] DVdel conocimiento y la acciónसमुच्चयानुपपत्तिः1/1उप+√पद् (4 दिवादि A)क्तिन्उपपत्ति-इमति f[समुच्चयस्य अनुपपत्तिः] षष्ठी-TPla insostenibilidad de la combinación
Avataraṇikā (28/33) — y porque, si no, la pregunta de Arjuna no tendría sentido
ज्यायसी चेत्कर्मणस्ते मता बुद्धिः (गी ३.१) इत्यर्जुनस्य प्रश्नानुपपत्तेश्च। यदि हि भगवता द्वितीयाध्याये ज्ञानं कर्म च समुच्चयेन त्वयैवानुष्ठेयम् इत्युक्तं स्यात्, ततोऽर्जुनस्य प्रश्नोऽनुपपन्नः ज्यायसी चेत्कर्मणस्ते मता बुद्धिः इति।
Y también porque, de otro modo, no tendría sentido la pregunta de Arjuna: «si tu parecer es que el conocimiento es mejor que la acción» (Gītā 3.1). Pues si el Bhagavān hubiera dicho en el segundo capítulo «has de practicar tú mismo el conocimiento y la acción combinados», entonces la pregunta de Arjuna —«si tu parecer es que el conocimiento es mejor que la acción»— no tendría sentido.
Análisis palabra por palabra
ज्यायसी1/1ज्यायसी-ईनदी fmejorचेत्0siकर्मणः5/1कर्मन्-न्नाम nque la acciónते6/1युष्मद् (pron.)tuyoमता1/1मता-आसीता fparecerबुद्धिः1/1बुद्धि-इमति fel conocimientoइति0[cierre de cita]अर्जुनस्य6/1अर्जुन-अरामः mde Arjunaप्रश्नानुपपत्तेः5/1उपपत्ति-इमति f[प्रश्नस्य अनुपपत्तिः] षष्ठी-TPporque la pregunta no tendría sentidoच0yयदि0siहि0puesभगवता3/1भगवत्-त्भगवत् mpor el Bhagavānद्वितीयाध्याये7/1अध्याय-अरामः m[द्वितीयः अध्यायः] KDen el segundo capítuloज्ञानम्1/1ज्ञान-अफलम् nel conocimientoकर्म1/1कर्मन्-न्नाम nla acciónच0yसमुच्चयेन3/1समुच्चय-अरामः mcombinadamenteत्वया3/1युष्मद् (pron.)por tiएव0mismoअनुष्ठेयम्1/1अनु+√स्था (1 भ्वादि P)ण्यत्अनुष्ठेय-अफलम् nha de practicarseइति0[cierre]उक्तम्1/1उक्त-अफलम् ndichoस्यात्III/1√अस् (2 अदादि P)विधिलिङ्कर्तरिhubiera sidoततः0entoncesप्रश्नः1/1प्रश्न-अरामः mla preguntaअनुपपन्नः1/1उप+√पद् (4 दिवादि A)क्तउपपन्न-अरामः m[न उपपन्नः] नञ्-TPsin sentido
Avataraṇikā (29/33) — si ya se hubiera dicho «ambas», la pregunta sería imposible
अर्जुनाय चेत् बुद्धि-कर्मणी त्वयानुष्ठेये इत्युक्ते, या कर्मणो ज्यायसी बुद्धिः साऽपि उक्तैवेति तत् किं कर्मणि घोरे मां नियोजयसि केशव (गी ३.१) इति प्रश्नो न कथञ्चनोपपद्यते। न चार्जुनस्यैव ज्यायसी बुद्धिर्नानुष्ठेया इति भगवतोक्तं पूर्वमिति कल्पयितुं युक्तं, येन ज्यायसी चेत् इति प्रश्नः स्यात्॥
Si a Arjuna se le hubiera dicho «has de practicar tú el conocimiento y la acción», entonces también le habría sido dicha esa buddhi que es mejor que la acción; y así la pregunta «¿por qué entonces me empujas a la acción espantosa, oh Keśava?» (Gītā 3.1) no tendría sentido de ninguna manera. Y tampoco cabe suponer que el Bhagavān hubiera dicho antes que precisamente Arjuna no debía practicar la buddhi superior, de suerte que por eso surgiera la pregunta «si es mejor…».
Análisis palabra por palabra
अर्जुनाय4/1अर्जुन-अरामः ma Arjunaचेत्0siबुद्धि-कर्मणी1/2कर्मन्-न्नाम n[बुद्धिश्च कर्म च] DVel conocimiento y la acciónत्वया3/1युष्मद् (pron.)por tiअनुष्ठेये1/2अनु+√स्था (1 भ्वादि P)ण्यत्अनुष्ठेय-अफलम् nhan de practicarseइति0[cierre]उक्ते7/1√वच् (2 अदादि P)क्तउक्त-अफलम् nसति सप्तमीhabiéndose dichoया1/1यद् fla queकर्मणः5/1कर्मन्-न्नाम nque la acciónज्यायसी1/1ज्यायसी-ईनदी fmejorबुद्धिः1/1बुद्धि-इमति fbuddhiसा1/1तद् fésaअपि0tambiénउक्ता1/1उक्ता-आसीता fdichaएव0yaतत्0entoncesकिम्0¿por qué?कर्मणि7/1कर्मन्-न्नाम na la acciónघोरे7/1घोर-अadj. de कर्मणि nespantosaमाम्2/1अस्मद् (pron.)a míनियोजयसिII/1नि+√युज् (7 रुधादि U)णिच्लट्कर्तरिempujasकेशवS/1केशव-अरामः moh Keśavaप्रश्नः1/1प्रश्न-अरामः mla preguntaन0noकथञ्चन0de ninguna maneraउपपद्यतेIII/1उप+√पद् (4 दिवादि A)लट्कर्तरिtiene sentidoअर्जुनस्य6/1अर्जुन-अरामः mde Arjunaएव0precisamenteअनुष्ठेया1/1अनुष्ठेया-आसीता fque haya de practicarseउक्तम्1/1उक्त-अफलम् ndichoपूर्वम्0antesकल्पयितुम्0√कॢप् (1 भ्वादि A)णिच्+तुमुन्suponerयुक्तम्1/1युक्त-अफलम् nrazonableयेन3/1यद् nde suerte que por eso
Avataraṇikā (30/33) — la pregunta solo tiene sentido si se dijo «cada uno lo suyo»
यदि पुनरेकस्य पुरुषस्य ज्ञान-कर्मणोर्विरोधाद् युगपदनुष्ठानं न सम्भवतीति भिन्न-पुरुषानुष्ठेयत्वं भगवता पूर्वमुक्तं स्यात् ततोऽयं प्रश्न उपपन्नो ज्यायसी चेत् इत्यादिः।
Si, en cambio, el Bhagavān hubiera dicho antes que, por oponerse entre sí el conocimiento y la acción, no cabe que una sola persona practique ambos a la vez, y que por eso los han de practicar personas distintas, entonces sí tiene sentido esta pregunta: «si es mejor…».
Análisis palabra por palabra
यदि0siपुनः0en cambioएकस्य6/1एक-अadj. de पुरुषस्य mde una solaपुरुषस्य6/1पुरुष-अरामः mpersonaज्ञान-कर्मणोः6/2कर्मन्-न्नाम n[ज्ञानं च कर्म च] DVdel conocimiento y la acciónविरोधात्5/1वि+√रुध् (7 रुधादि U)घञ्विरोध-अरामः mpor su oposiciónयुगपत्0a la vezअनुष्ठानम्1/1अनु+√स्था (1 भ्वादि P)ल्युट्अनुष्ठान-अफलम् nla prácticaन0noसम्भवतिIII/1सम्+√भू (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिcabeभिन्न-पुरुषानुष्ठेयत्वम्1/1अनुष्ठेयत्व-अफलम् n[भिन्नैः पुरुषैः अनुष्ठेयम्] तृतीया-TP + त्वel que hayan de practicarlos personas distintasभगवता3/1भगवत्-त्भगवत् mpor el Bhagavānपूर्वम्0antesउक्तम्1/1उक्त-अफलम् ndichoस्यात्III/1√अस् (2 अदादि P)विधिलिङ्कर्तरिhubiera sidoततः0entoncesअयम्1/1इदम् mestaप्रश्नः1/1प्रश्न-अरामः mpreguntaउपपन्नः1/1उप+√पद् (4 दिवादि A)क्तउपपन्न-अरामः mtiene sentido
Avataraṇikā (31/33) — la respuesta del Bhagavān no se explica de otro modo
अविवेकतः प्रश्न-कल्पनायामपि भिन्न-पुरुषानुष्ठेयत्वेन भगवतः प्रतिवचनं नोपपद्यते। न चाज्ञान-निमित्तं भगवत्प्रतिवचनं कल्प्यम्।
E incluso si se supusiera que la pregunta nace de falta de discernimiento, no se explicaría que el Bhagavān responda repartiendo la práctica entre personas distintas. Y no cabe suponer que la respuesta del Bhagavān tenga por causa la ignorancia.
Análisis palabra por palabra
अविवेकतः5/1विवेकतसिल्[न विवेकः] नञ्-TPpor falta de discernimientoप्रश्न-कल्पनायाम्7/1√कॢप् (1 भ्वादि A)णिच्+युच्कल्पना-आसीता f[प्रश्नस्य कल्पना] षष्ठी-TPen la suposición de la preguntaअपि0inclusoभिन्न-पुरुषानुष्ठेयत्वेन3/1अनुष्ठेयत्व-अफलम् n[भिन्नैः पुरुषैः अनुष्ठेयम्] तृतीया-TP + त्वrepartiendo la práctica entre personas distintasभगवतः6/1भगवत्-त्भगवत् mdel Bhagavānप्रतिवचनम्1/1प्रति+√वच् (2 अदादि P)ल्युट्प्रतिवचन-अफलम् nla respuestaन0noउपपद्यतेIII/1उप+√पद् (4 दिवादि A)लट्कर्तरिse explicaच0yअज्ञान-निमित्तम्1/1निमित्त-अadj. de प्रतिवचनम् n[अज्ञानं निमित्तं यस्य तत्] BVque tenga por causa la ignoranciaभगवत्प्रतिवचनम्1/1प्रतिवचन-अफलम् n[भगवतः प्रतिवचनम्] षष्ठी-TPla respuesta del Bhagavānकल्प्यम्1/1√कॢप् (1 भ्वादि A)ण्यत्कल्प्य-अफलम् nsuponible
Avataraṇikā (32/33) — conclusión: la liberación es del solo conocimiento
अस्माच्च भिन्न-पुरुषानुष्ठेयत्वेन ज्ञान-कर्म-निष्ठयोर्भगवतः प्रतिवचन-दर्शनाद् ज्ञान-कर्मणोः समुच्चयानुप-पत्तिः। तस्मात् केवलादेव ज्ञानान्मोक्षः इत्येषोऽर्थो निश्चितो गीतासु सर्वोपनिषत्सु च। ज्ञान-कर्मणोः एकं वद निश्चित्य इति चैकविषयैव प्रार्थनाऽनुपपन्ना, उभयोः समुच्चय-सम्भवे।
Y por esto —porque se ve que el Bhagavān responde repartiendo entre personas distintas la permanencia en el conocimiento y la permanencia en la acción— la combinación de conocimiento y acción es insostenible. Por tanto, éste es el sentido establecido en la Gītā y en todas las Upaniṣads: la liberación viene del solo conocimiento. Y, si fuera posible la combinación de ambos, no tendría sentido la petición referida a uno solo: «decide y dime uno de los dos, conocimiento o acción».
Análisis palabra por palabra
अस्मात्5/1इदम् npor estoच0yभिन्न-पुरुषानुष्ठेयत्वेन3/1अनुष्ठेयत्व-अफलम् n[भिन्नैः पुरुषैः अनुष्ठेयम्] तृतीया-TP + त्वrepartiendo entre personas distintasज्ञान-कर्म-निष्ठयोः6/2निष्ठा-आसीता f[ज्ञान-निष्ठा च कर्म-निष्ठा च] DVde la permanencia en el conocimiento y en la acciónभगवतः6/1भगवत्-त्भगवत् mdel Bhagavānप्रतिवचन-दर्शनात्5/1√दृश् (1 भ्वादि P)ल्युट्दर्शन-अफलम् n[प्रतिवचनस्य दर्शनम्] षष्ठी-TPporque se ve la respuestaसमुच्चयानुपपत्तिः1/1उपपत्ति-इमति f[समुच्चयस्य अनुपपत्तिः] षष्ठी-TPla insostenibilidad de la combinaciónतस्मात्0por tantoकेवलात्5/1केवल-अadj. de ज्ञानात् nsoloएव0precisamenteज्ञानात्5/1ज्ञान-अफलम् ndel conocimientoमोक्षः1/1मोक्ष-अरामः mla liberaciónएषः1/1एतद् mésteअर्थः1/1अर्थ-अरामः mel sentidoनिश्चितः1/1निर्+√चि (5 स्वादि U)क्तनिश्चित-अरामः mestablecidoगीतासु7/3√गै (1 भ्वादि P)क्त+टाप्गीता-आसीता fen la Gītāसर्वोपनिषत्सु7/3उपनिषद्-द्जगत् (aquí f)[सर्वाः उपनिषदः] KDen todas las Upaniṣadsज्ञान-कर्मणोः6/2कर्मन्-न्नाम n[ज्ञानं च कर्म च] DVdel conocimiento y la acciónएकम्2/1एक-अफलम् nuno soloवदII/1√वद् (1 भ्वादि P)लोट्कर्तरिdimeनिश्चित्य0निर्+√चि (5 स्वादि U)ल्यप्decidiendoएकविषया1/1विषय-अadj. de प्रार्थना f[एकः विषयः यस्याः सा] BVreferida a uno soloएव0precisamenteप्रार्थना1/1प्र+√अर्थ् (10 चुरादि A)युच्प्रार्थना-आसीता fla peticiónअनुपपन्ना1/1उप+√पद् (4 दिवादि A)क्त+टाप्अनुपपन्ना-आसीता fsin sentidoउभयोः6/2उभ-अरामः mde ambosसमुच्चय-सम्भवे7/1सम्+√भू (1 भ्वादि P)घञ्सम्भव-अरामः m[समुच्चयस्य सम्भवः] षष्ठी-TPसति सप्तमीsi fuera posible la combinación
Avataraṇikā (33/33) — y en 4.15 mostrará que a Arjuna no le cabe la jñāna-niṣṭhā
कुरु कर्मैव तस्मात्त्वम् (गी ४.१५) इति च ज्ञान-निष्ठाऽसम्भवमर्जुनस्यावधारणेन दर्शयिष्यति॥
Y con «haz, pues, tú solo la acción» (Gītā 4.15) mostrará, de forma terminante, que a Arjuna no le cabe la permanencia en el conocimiento.
Análisis palabra por palabra
कुरुII/1√कृ (8 तनादि U)लोट्कर्तरिhazकर्म2/1कर्मन्-न्नाम nla acciónएव0soloतस्मात्0puesत्वम्1/1युष्मद् (pron.)túइति0[cierre de cita]च0yज्ञान-निष्ठाऽसम्भवम्2/1सम्भव-अरामः m[ज्ञान-निष्ठायाः असम्भवः] षष्ठी-TPla imposibilidad de la permanencia en el conocimientoअर्जुनस्य6/1अर्जुन-अरामः mpara Arjunaअवधारणेन3/1अव+√धृ (1 भ्वादि U)णिच्+ल्युट्अवधारण-अफलम् nde forma terminanteदर्शयिष्यतिIII/1√दृश् (1 भ्वादि P)णिच्लृट्कर्तरिmostrará
Bhāṣya (1/4) — glosa palabra por palabra del primer hemistiquio
ज्यायसी चेदिति। ज्यायसी श्रेयसी चेत् यदि कर्मणः सकाशात् ते तव मता अभिप्रेता बुद्धिः ज्ञानं हे जनार्दन।
«Si es mejor…», etc. Jyāyasī: superior. Cet: si. Karmaṇaḥ: en comparación con la acción. Te: tuyo. Matā: sostenido, tenido por bueno. Buddhiḥ: el conocimiento. Oh Janārdana.
Análisis palabra por palabra
ज्यायसी1/1ज्यायसी-ईनदी fmejor [pratīka]चेत्0si [pratīka]इति0etc.ज्यायसी1/1ज्यायसी-ईनदी fjyāyasīश्रेयसी1/1प्रशस्य + ईयसुन्श्रेयसी-ईनदी fsuperior [glosa]चेत्0cetयदि0si [glosa]कर्मणः5/1कर्मन्-न्नाम nkarmaṇaḥसकाशात्5/1सकाश-अरामः men comparación con [glosa]ते6/1युष्मद् (pron.)teतव6/1युष्मद् (pron.)tuyo [glosa]मता1/1मता-आसीता fmatāअभिप्रेता1/1अभि+प्र+√इ (2 अदादि P)क्त+टाप्अभिप्रेता-आसीता ftenido por bueno [glosa]बुद्धिः1/1बुद्धि-इमति fbuddhiḥज्ञानम्1/1ज्ञान-अफलम् nel conocimiento [glosa]हे0ohजनार्दनS/1जनार्दन-अरामः mJanārdana
Bhāṣya (2/4) — si ambas se combinaran, la buddhi no podría ser «mejor»
यदि बुद्धि-कर्मणी समुच्चिते इष्टे तदा एकं श्रेयःसाधनम् इति कर्मणः ज्यायसी बुद्धिः इति कर्मणोऽतिरिक्तकरणं बुद्धेरनुपपन्नमर्जुनेन कृतं स्यात्। न हि तदेव तस्मात् फलतोऽतिरिक्तं स्यात्।
Si lo admitido fuera que el conocimiento y la acción van combinados, entonces el medio del bien supremo sería uno solo, y al decir «la buddhi es mejor que la acción» Arjuna habría hecho de la buddhi algo aparte de la acción, lo cual es insostenible. Porque una misma cosa no puede ser, respecto de sí misma, algo aparte por su fruto.
Análisis palabra por palabra
यदि0siबुद्धि-कर्मणी1/2कर्मन्-न्नाम n[बुद्धिश्च कर्म च] DVel conocimiento y la acciónसमुच्चिते1/2सम्+उद्+√चि (5 स्वादि U)क्तसमुच्चित-अफलम् ncombinadosइष्टे1/2√इष् (6 तुदादि P)क्तइष्ट-अफलम् nadmitidosतदा0entoncesएकम्1/1एक-अफलम् nuno soloश्रेयःसाधनम्1/1√साध् (5 स्वादि P)ल्युट्साधन-अफलम् n[श्रेयसः साधनम्] षष्ठी-TPel medio del bien supremoइति0[cierre]कर्मणः5/1कर्मन्-न्नाम nque la acciónज्यायसी1/1ज्यायसी-ईनदी fmejorबुद्धिः1/1बुद्धि-इमति fla buddhiकर्मणः6/1कर्मन्-न्नाम nde la acciónअतिरिक्तकरणम्1/1√कृ (8 तनादि U)ल्युट्करण-अफलम् n[अतिरिक्तस्य करणम्] षष्ठी-TPel hacerla algo aparteबुद्धेः6/1बुद्धि-इमति fde la buddhiअनुपपन्नम्1/1उपपन्न-अफलम् n[न उपपन्नम्] नञ्-TPinsostenibleअर्जुनेन3/1अर्जुन-अरामः mpor Arjunaकृतम्1/1√कृ (8 तनादि U)क्तकृत-अफलम् nhechoस्यात्III/1√अस् (2 अदादि P)विधिलिङ्कर्तरिhabría sidoन0noहि0porqueतत्1/1तद् nesoएव0mismoतस्मात्5/1तद् nrespecto de sí mismoफलतः5/1फलतसिल्por su frutoअतिरिक्तम्1/1अति+√रिच् (7 रुधादि U)क्तअतिरिक्त-अफलम् nalgo aparteस्यात्III/1√अस् (2 अदादि P)विधिलिङ्कर्तरिpodría ser
Bhāṣya (3/4) — el reproche de Arjuna: «me mandas la acción que no da el bien»
तथा च कर्मणः श्रेयस्करी भगवतोक्ता बुद्धिः, अश्रेयस्करञ्च कर्म कुर्विति मां प्रतिपादयति, तत् किं नु कारणम् इति भगवत उपालम्भमिव कुर्वन् तत् किं कस्मात् कर्मणि घोरे क्रूरे हिंसा-लक्षणे मां नियोजयसि केशव इति च यदाह तच्च नोपपद्यते।
«Y así, el Bhagavān ha declarado que la buddhi produce el bien más que la acción, y sin embargo me manda a mí: “haz la acción”, que no produce el bien. ¿Cuál es la razón de esto?» Haciendo como quien reprocha al Bhagavān, dice: tat kim, ¿por qué?, ¿por qué causa?; karmaṇi ghore, a la acción espantosa, cruel, que consiste en matar; māṁ niyojayasi keśava, me empujas, oh Keśava. También eso que dice queda sin sentido.
Análisis palabra por palabra
तथा0y asíच0yकर्मणः5/1कर्मन्-न्नाम nmás que la acciónश्रेयस्करी1/1√कृ (8 तनादि U)ट+ङीप्श्रेयस्करी-ईनदी f[श्रेयः करोति इति] उपपद-TPproductora del bienभगवतोक्ता1/1उक्ता-आसीता f[भगवता उक्ता] तृतीया-TPdeclarada por el Bhagavānबुद्धिः1/1बुद्धि-इमति fla buddhiअश्रेयस्करम्2/1कर-अadj. de कर्म n[अश्रेयः करोति इति] उपपद-TPque no produce el bienच0yकर्म2/1कर्मन्-न्नाम nla acciónकुरुII/1√कृ (8 तनादि U)लोट्कर्तरिhazइति0[cierre]माम्2/1अस्मद् (pron.)a míप्रतिपादयतिIII/1प्रति+√पद् (4 दिवादि A)णिच्लट्कर्तरिme mandaतत्1/1तद् nde estoकिम्0¿cuál?नु0puesकारणम्1/1√कृ (8 तनादि U)ल्युट्कारण-अफलम् nla razónभगवतः6/1भगवत्-त्भगवत् mal Bhagavānउपालम्भम्2/1उप+आ+√लभ् (1 भ्वादि A)घञ्उपालम्भ-अरामः mreprocheइव0como siकुर्वन्1/1√कृ (8 तनादि U)शतृकुर्वत्-त्पचत् mhaciendoतत्0tat [pratīka]किम्0kim [pratīka]कस्मात्5/1किम् n¿por qué causa? [glosa]कर्मणि7/1कर्मन्-न्नाम na la acciónघोरे7/1घोर-अadj. de कर्मणि nespantosaक्रूरे7/1क्रूर-अadj. de कर्मणि ncruel [glosa]हिंसा-लक्षणे7/1लक्षण-अadj. de कर्मणि n[हिंसा लक्षणं यस्य तत्] BVque consiste en matar [glosa]माम्2/1अस्मद् (pron.)a míनियोजयसिII/1नि+√युज् (7 रुधादि U)णिच्लट्कर्तरिempujasकेशवS/1केशव-अरामः moh Keśavaयत्2/1यद् nlo queआहIII/1√ब्रू (2 अदादि U)लिट्कर्तरिdiceतत्1/1तद् nesoन0noउपपद्यतेIII/1उप+√पद् (4 दिवादि A)लट्कर्तरिtiene sentido
Bhāṣya (4/4) — ni siquiera con la combinación smārta encajaría la queja
अथ च स्मार्त्तेनैव कर्मणा समुच्चयः सर्वेषां भगवतोक्तोऽर्जुनेन चावधारितश्चेत्, तत्किं कर्मणि घोरे मां नियोजयसि इत्यादि कथं युक्तं स्याद्वचनम्॥ १ ॥
Y si el Bhagavān hubiera enseñado para todos la combinación precisamente con la acción smārta, y Arjuna lo hubiera entendido así, ¿cómo iba a ser apropiada la frase «¿por qué entonces me empujas a la acción espantosa?» y lo que sigue?
Análisis palabra por palabra
अथ0y siच0ademásस्मार्त्तेन3/1स्मार्त-अadj. de कर्मणा nsmārtaएव0precisamenteकर्मणा3/1कर्मन्-न्नाम ncon la acciónसमुच्चयः1/1समुच्चय-अरामः mla combinaciónसर्वेषाम्6/3सर्व-अरामः mpara todosभगवतोक्तः1/1उक्त-अरामः m[भगवता उक्तः] तृतीया-TPenseñada por el Bhagavānअर्जुनेन3/1अर्जुन-अरामः mpor Arjunaच0yअवधारितः1/1अव+√धृ (1 भ्वादि U)णिच्+क्तअवधारित-अरामः mentendida con firmezaचेत्0siकथम्0¿cómo?युक्तम्1/1युक्त-अफलम् napropiadaस्यात्III/1√अस् (2 अदादि P)विधिलिङ्कर्तरिseríaवचनम्1/1√वच् (2 अदादि P)ल्युट्वचन-अफलम् nla frase
