Saltar al contenido
मुण्डकभाष्यम्

Muṇḍaka Upaniṣad 2.1.2

Muṇḍaka II, sección 1, mantra 2 — el Puruṣa supremo: sin forma, no nacido, sin prāṇa ni mente

Sánscrito en

दिव्यो ह्यमूर्तः पुरुषः सबाह्याभ्यन्तरो ह्यजः ।

अप्राणो ह्यमनाः शुभ्रो ह्यक्षरात्परतः परः ॥ २.१.२ ॥

divyo hyamūrtaḥ puruṣaḥ sabāhyābhyantaro hyajaḥ |

aprāṇo hyamanāḥ śubhro hyakṣarāt parataḥ paraḥ || 2-1-2 ||

Divino —luminoso por sí mismo— y sin forma es el Puruṣa; está [a la vez] fuera y dentro [de todo], no nacido; sin aliento vital (prāṇa), sin mente, puro, más alto que lo imperecedero superior (akṣara).

«He is divine, formless; both outside and inside, unborn; without prāṇa, without mind, pure, higher than the higher imperishable. — lectura fiel a Swami Dayānanda / Paramārthānanda»

Palabra por palabra

दिव्यःdivyaḥ1/1-अa mdivino, luminosoहिhipuesअमूर्तःamūrtaḥ1/1-अa msin formaपुरुषःpuruṣaḥ1/1-अa mel Puruṣaसबाह्याभ्यन्तरःsabāhyābhyantaraḥ1/1-अa mcon lo de fuera y lo de dentroहिhipuesअजःajaḥ1/1-अa mno nacidoअप्राणःaprāṇaḥ1/1-अa msin prāṇaहिhipuesअमनाःamanāḥ1/1-अस्as msin menteशुभ्रःśubhraḥ1/1-अa mpuroहिhipuesअक्षरात्akṣarāt5/1-अa nque lo imperecederoपरतःparataḥ(5/1)तसिल्tasilmás allá deपरःparaḥ1/1-अa msuperior, supremo

Anvaya (el verso en orden de prosa)

पुरुषः दिव्यः हि अमूर्तःpuruṣaḥ divyaḥ hi amūrtaḥ, सबाह्याभ्यन्तरः हि अजःsabāhyābhyantaraḥ hi ajaḥ, अप्राणः हि अमनाः शुभ्रःaprāṇaḥ hi amanāḥ śubhraḥ, अक्षरात् परतः परःakṣarāt parataḥ paraḥ [अस्तिasti] ॥||

El Puruṣa es divino, pues sin forma; con lo externo y lo interno, pues no nacido; sin prāṇa, pues sin mente, puro; más alto que lo imperecedero superior.

Bhāṣya de Śaṅkara

Lee el comentario de Śaṅkara

Déjanos tu correo y se abre toda la Biblioteca Vedanta: el bhāṣya íntegro de cada verso, el análisis gramatical completo y los PDF de cada texto. Solo una vez.

Te escribiremos sobre Vedanta. Puedes darte de baja cuando quieras.

Segmento 1 — avataraṇikā: lo que es «superior a lo imperecedero»

नामnāma-रूपrūpa-बीजbīja-भूतात्bhūtāt, अव्याकृताख्यात्avyākṛtākhyāt, स्वsva-विकारापेक्षया परात्vikārāpekṣayā parāt, अक्षरात्परं यत् सर्वोपाधिakṣarātparaṃ yat sarvopādhi-भेदbheda-वर्जितम् अक्षरस्यैव स्वरूपम् आकाशस्य इव सर्वvarjitam akṣarasyaiva svarūpam ākāśasya iva sarva-मूर्तिmūrti-वर्जितंvarjitaṃ “नेति नेतिneti neti” (बृbṛ. ४4.४4.२२22) इत्यादि विशेषणं विवक्षन्नाहityādi viśeṣaṇaṃ vivakṣannāha —

Aquello que es superior a lo imperecedero (akṣara) —el cual [akṣara] es la semilla de los nombres y las formas (nāma-rūpa-bīja), recibe el nombre de no-manifestado (avyākṛta) y es superior respecto de sus propias modificaciones—, esa naturaleza propia (svarūpa) del [Brahman] verdaderamente imperecedero, libre de toda distinción de condicionantes (sarva-upādhi-bheda), sin forma alguna como el espacio (ākāśa), que [la śruti] describe con expresiones como «no esto, no esto» (neti neti, Bṛ. 4.4.22): queriendo enunciar tal atributo (viśeṣaṇa), [la śruti] dice:

Análisis palabra por palabra
नामnāma-रूपrūpa-बीजbīja-भूतात्bhūtāt5/1-अa nque es semilla de nombres y formasअव्याकृताख्यात्avyākṛtākhyāt5/1-अa nllamado no-manifestadoस्वsva-विकारापेक्षयाvikārāpekṣayā3/1-आā frespecto de sus propias modificacionesपरात्parāt5/1-अa nsuperiorअक्षरात्akṣarāt5/1-अa nque lo imperecederoपरम्param1/1-अa nlo superiorयत्yat1/1rel naquello queसर्वोपाधिsarvopādhi-भेदbheda-वर्जितम्varjitam1/1-अa nlibre de toda distinción de upādhiअक्षरस्यakṣarasya6/1-अa nde lo imperecederoएवevaprecisamenteस्वरूपम्svarūpam1/1-अa nla naturaleza propiaआकाशस्यākāśasya6/1-अa mdel espacioइवivacomoसर्वsarva-मूर्तिmūrti-वर्जितम्varjitam1/1-अa nsin forma algunaइत्यादिityādi1/1-इi ny demás (expresiones)विशेषणम्viśeṣaṇam2/1-अa nel atributo, la descripciónविवक्षन्vivakṣan1/1शतृśatṛ mqueriendo enunciarआहāhaIII/1लिट्liṭdice

Segmento 2 — divyaḥ: luminoso por sí mismo

दिव्यःdivyaḥ द्योतनवान् स्वयंdyotanavān svayaṃ-ज्योतिष्ट्वात् । दिवि वा स्वात्मनि भवोऽलौकिको वा ।jyotiṣṭvāt | divi vā svātmani bhavo'laukiko vā |

Divyaḥ: dotado de luz (dyotanavān), por ser luminoso por sí mismo (svayaṃ-jyotiṣṭva). O bien divi bhavaḥ: lo que reside en lo luminoso, es decir, en el propio Ser (svātman); o bien lo no-mundano (alaukika).

Análisis palabra por palabra
दिव्यःdivyaḥ1/1-अa mdivino, luminosoद्योतनवान्dyotanavān1/1-वत्vat mdotado de luz (glosa)स्वयंsvayaṃ-ज्योतिष्ट्वात्jyotiṣṭvāt5/1-अa npor ser luminoso por sí mismoदिविdivi7/1-व्v fen lo luminosoवाvāo bienस्वात्मनिsvātmani7/1-न्n men el propio Serभवःbhavaḥ1/1-अa mlo que existe (en)अलौकिकःalaukikaḥ1/1-अa mlo no-mundanoवाvāo bien

Segmento 3 — amūrtaḥ, puruṣaḥ: sin forma; el Pleno

हिhi यस्माद्yasmād अमूर्तःamūrtaḥ सर्वsarva-मूर्तिmūrti-वर्जितःvarjitaḥ पुरुषःpuruṣaḥ पूर्णःpūrṇaḥ, पुरिpuri-शयो वा ।śayo vā |

Pues (hi), porque (yasmāt) es amūrtaḥ —libre de toda forma (sarva-mūrti-varjita)—, [es] puruṣaḥ: «el Pleno» (pūrṇa, omnipresente), o bien «el que yace en la ciudad [del cuerpo]» (puri-śaya).

Análisis palabra por palabra
हिhipues, porqueयस्माद्yasmād5/1relporque, dado queअमूर्तःamūrtaḥ1/1-अa msin formaसर्वsarva-मूर्तिmūrti-वर्जितःvarjitaḥ1/1-अa mlibre de toda forma (glosa)पुरुषःpuruṣaḥ1/1-अa mel Puruṣaपूर्णःpūrṇaḥ1/1-अa mel Pleno, omnipresente (glosa)पुरिpuri-शयःśayaḥ1/1-अa mel que yace en la ciudad (cuerpo)वाvāo bien

Segmento 4 — sabāhyābhyantaraḥ: con lo externo y lo interno

सबाह्याभ्यन्तरःsabāhyābhyantaraḥ सह बाह्याभ्यन्तरेण वर्तते इति ।saha bāhyābhyantareṇa vartate iti |

Sabāhyābhyantaraḥ: existe (vartate) junto con lo externo y lo interno (saha bāhya-abhyantareṇa).

Análisis palabra por palabra
सबाह्याभ्यन्तरःsabāhyābhyantaraḥ1/1-अa mcon lo de fuera y lo de dentroसहsahajunto conबाह्याभ्यन्तरेणbāhyābhyantareṇa3/1-अa ncon lo externo y lo internoवर्ततेvartateIII/1लट्laṭexiste, subsisteइतिiti[así se entiende]

Segmento 5 — ajaḥ: no nacido (con los símiles de la burbuja y la cavidad)

अजःajaḥ न जायते कुतश्चित् स्वतःna jāyate kutaścit svataḥ, अन्यस्य जन्मanyasya janma-निमित्तस्य चाभावात् । यथा जलnimittasya cābhāvāt | yathā jala-बुद्बुदादेः वाय्वादिbudbudādeḥ vāyvādi, यथा नभःyathā nabhaḥ-सुषिरsuṣira-भेदानां घटादि । सर्वbhedānāṃ ghaṭādi | sarva-भावbhāva-विकाराणां जनिvikārāṇāṃ jani-मूलत्वात् तत्प्रतिषेधेन सर्वे प्रतिषिद्धाः भवन्ति ।mūlatvāt tatpratiṣedhena sarve pratiṣiddhāḥ bhavanti |

Ajaḥ: no nace (na jāyate) de nada (kutaścit) por sí mismo (svataḥ), por no existir ninguna otra causa de su nacimiento (anyasya janma-nimittasya ca abhāvāt). [No es] como las burbujas de agua, etc. (jala-budbuda), [cuya causa] es el aire, etc. (vāyu-ādi); ni como las cavidades del espacio (nabhaḥ-suṣira-bheda), [cuya causa] es el cántaro, etc. (ghaṭādi). Y puesto que el nacimiento es la raíz de todas las modificaciones del ser (sarva-bhāva-vikāra), al negarlo (tat-pratiṣedhena) quedan negadas todas [ellas].

Análisis palabra por palabra
अजःajaḥ1/1-अa mno nacidoनnanoजायतेjāyateIII/1लट्laṭnaceकुतश्चित्kutaścitde nada, de ningún lugarस्वतःsvataḥpor sí mismoअन्यस्यanyasya6/1pron mde otraजन्मjanma-निमित्तस्यnimittasya6/1-अa ncausa de nacimientoचcayअभावात्abhāvāt5/1-अa mpor la ausenciaयथाyathāasí comoजलjala-बुद्बुदादेःbudbudādeḥ6/1-इi mde la burbuja de agua, etc.वाय्वादिvāyvādi1/1-इi nel aire, etc. (es la causa)यथाyathāasí comoनभःnabhaḥ-सुषिरsuṣira-भेदानांbhedānāṃ6/3-अa mde las cavidades del espacioघटादिghaṭādi1/1-इi nel cántaro, etc. (es la causa)सर्वsarva-भावbhāva-विकाराणांvikārāṇāṃ6/3-अa mde todas las modificaciones del serजनिjani-मूलत्वात्mūlatvāt5/1-अa npor tener el nacimiento como raízतत्प्रतिषेधेनtatpratiṣedhena3/1-अa mal negar esoसर्वेsarve1/3pron mtodasप्रतिषिद्धाःpratiṣiddhāḥ1/3क्तktanegadasभवन्तिbhavantiIII/3लट्laṭquedan

Segmento 6 — consecuencias: por ser no nacido, también inmutable e inmortal

सबाह्याभ्यन्तरः ह्यजः । अतोऽजरोऽमृतःsabāhyābhyantaraḥ hyajaḥ | ato'jaro'mṛtaḥ, अक्षरःakṣaraḥ, ध्रुवःdhruvaḥ, अभय इत्यर्थः ।abhaya ityarthaḥ |

[Siendo] sabāhyābhyantaraḥ, es por ello (hi) ajaḥ [no nacido]; y por eso (ataḥ) [es] sin vejez (ajara), inmortal (amṛta), imperecedero (akṣara), estable (dhruva) y sin temor (abhaya): tal es el sentido.

Análisis palabra por palabra
सबाह्याभ्यन्तरःsabāhyābhyantaraḥ1/1-अa mcon lo de fuera y lo de dentroहिhipuesअजःajaḥ1/1-अa mno nacidoअतःataḥpor esoअजरःajaraḥ1/1-अa msin vejezअमृतःamṛtaḥ1/1-अa minmortalअक्षरःakṣaraḥ1/1-अa mimperecederoध्रुवःdhruvaḥ1/1-अa mestableअभयःabhayaḥ1/1-अa msin temorइतिitiasíअर्थःarthaḥ1/1-अa mes el sentido

Segmento 7 — aprāṇaḥ: en realidad sin prāṇa, pese a la superimposición

यद्यपि देहाद्युपाधिyadyapi dehādyupādhi-भेदbheda-दृष्टीनाम् अविद्याdṛṣṭīnām avidyā-वशाद् देहvaśād deha-भेदेषु सप्राणःbhedeṣu saprāṇaḥ, समनाःsamanāḥ, सेन्द्रियःsendriyaḥ, सविषय इव प्रत्यवभासतेsaviṣaya iva pratyavabhāsate, तलtala-मलादिमद् इव आकाशंmalādimad iva ākāśaṃ, तथापि तु स्वतः परमार्थtathāpi tu svataḥ paramārtha-दृष्टीनाम्dṛṣṭīnām अप्राणःaprāṇaḥ अविद्यमानः क्रियाavidyamānaḥ kriyā-शक्तिśakti-भेदवान् चलनात्मकः वायुः यस्मिन् असौ अप्राणः ।bhedavān calanātmakaḥ vāyuḥ yasmin asau aprāṇaḥ |

Aunque (yadyapi), para quienes ven la diferencia de condicionantes corporales (dehādy-upādhi-bheda-dṛṣṭi), por efecto de la ignorancia (avidyā-vaśāt), [el Ser] aparece en los distintos cuerpos como dotado de prāṇa (saprāṇa), de mente (samanas), de órganos (sendriya) y de objetos (saviṣaya) —igual que el espacio (ākāśa) [aparece] como manchado de polvo, etc. (tala-mala-ādimat)—, sin embargo (tathāpi tu), por sí mismo (svataḥ), para quienes ven la realidad suprema (paramārtha-dṛṣṭi), es aprāṇaḥ: aquel en quien no existe (avidyamāna) el prāṇa —el aire (vāyu) de naturaleza móvil (calanātmaka), dotado de la diversa capacidad de acción (kriyā-śakti-bheda)—; ese es aprāṇaḥ.

Análisis palabra por palabra
यद्यपिyadyapiaunqueदेहाद्युपाधिdehādyupādhi-भेदbheda-दृष्टीनाम्dṛṣṭīnām6/3-इi mpara quienes ven la diferencia de upādhis corporalesअविद्याavidyā-वशाद्vaśād5/1-अa mpor efecto de la ignoranciaदेहdeha-भेदेषुbhedeṣu7/3-अa men los distintos cuerposसप्राणःsaprāṇaḥ1/1-अa mdotado de prāṇaसमनाःsamanāḥ1/1-अस्as mdotado de menteसेन्द्रियःsendriyaḥ1/1-अa mdotado de órganosसविषयःsaviṣayaḥ1/1-अa mdotado de objetosइवivacomo siप्रत्यवभासतेpratyavabhāsateIII/1लट्laṭapareceतलtala-मलादिमद्malādimad1/1-वत्vat nmanchado de polvo, etc.इवivacomoआकाशंākāśaṃ1/1-अa nel espacioतथापिtathāpisin embargoतुtuno obstanteस्वतःsvataḥpor sí mismoपरमार्थparamārtha-दृष्टीनाम्dṛṣṭīnām6/3-इi mpara quienes ven la realidad supremaअप्राणःaprāṇaḥ1/1-अa msin prāṇaअविद्यमानःavidyamānaḥ1/1शानच्śānac mno existente (en él)क्रियाkriyā-शक्तिśakti-भेदवान्bhedavān1/1-वत्vat mdotado de diversa capacidad de acciónचलनात्मकःcalanātmakaḥ1/1-अa mde naturaleza móvilवायुःvāyuḥ1/1-उu mel aire (= prāṇa)यस्मिन्yasmin7/1rel men quienअसौasau1/1pron maquelअप्राणःaprāṇaḥ1/1-अa m[es] sin prāṇa

Segmento 8 — amanāḥ: sin mente

तथाtathā अमनाःamanāḥ अनेकaneka-ज्ञानjñāna-शक्तिśakti-भेदवत्bhedavat-सङ्कल्पाद्यात्मकं मनोऽप्यविद्यमानं यस्मिन् सोऽयम् अमनाः ।saṅkalpādyātmakaṃ mano'pyavidyamānaṃ yasmin so'yam amanāḥ |

Asimismo (tathā), [es] amanāḥ: aquel en quien tampoco existe (avidyamāna) la mente (manas) —de naturaleza de saṃkalpa y demás (saṃkalpādy-ātmaka), dotada de las múltiples capacidades de conocimiento (aneka-jñāna-śakti-bheda)—; ese es amanāḥ.

Análisis palabra por palabra
तथाtathāasimismoअमनाःamanāḥ1/1-अस्as msin menteअनेकaneka-ज्ञानjñāna-शक्तिśakti-भेदवत्bhedavat-सङ्कल्पाद्यात्मकम्saṅkalpādyātmakam1/1-अa nde naturaleza de saṃkalpa, etc., con múltiples capacidades de conocimientoमनःmanaḥ1/1-अस्as nla menteअपिapitambién, tampocoअविद्यमानंavidyamānaṃ1/1शानच्śānac nno existenteयस्मिन्yasmin7/1rel men quienसःsaḥ1/1pron meseअयम्ayam1/1pron mesteअमनाःamanāḥ1/1-अस्as m[es] sin mente

Segmento 9 — «aprāṇaḥ» y «amanāḥ» niegan todos los órganos

अप्राणो ह्यमनाश्च इति प्राणादिaprāṇo hyamanāśca iti prāṇādi-वायुvāyu-भेदाः कर्मेन्द्रियाणि तद्विषयाश्चbhedāḥ karmendriyāṇi tadviṣayāśca, तथा च बुद्धिtathā ca buddhi-मनसी बुद्धीन्द्रियाणि तद्विषयाश्च प्रतिषिद्धा वेदितव्याः । तथा श्रुत्यन्तरेmanasī buddhīndriyāṇi tadviṣayāśca pratiṣiddhā veditavyāḥ | tathā śrutyantare “ध्यायतीव लेलायतीवdhyāyatīva lelāyatīva” (बृbṛ. ४4.३3.७7) इति ।iti |

Con [las palabras] «aprāṇaḥ» y «amanāḥ» (apraṇo hyamanāś ca iti) debe entenderse (veditavyāḥ) que quedan negados (pratiṣiddhāḥ) los diversos aires vitales (prāṇādi-vāyu-bheda), los órganos de acción (karmendriya) y sus objetos; y asimismo el intelecto y la mente (buddhi-manas), los órganos de conocimiento (buddhīndriya) y sus objetos. Así también en otra śruti: «como si meditara, como si se moviera» (dhyāyatīva lelāyatīva, Bṛ. 4.3.7).

Análisis palabra por palabra
अप्राणःaprāṇaḥ1/1-अa msin prāṇaहिhipuesअमनाःamanāḥ1/1-अस्as msin menteचcayइतिiti[con estas palabras]प्राणादिprāṇādi-वायुvāyu-भेदाःbhedāḥ1/3-अa mlos diversos aires vitalesकर्मेन्द्रियाणिkarmendriyāṇi1/3-अa nlos órganos de acciónतद्विषयाःtadviṣayāḥ1/3-अa my sus objetosचcayतथाtathāasimismoचcayबुद्धिbuddhi-मनसीmanasī1/2-अस्as nel intelecto y la menteबुद्धीन्द्रियाणिbuddhīndriyāṇi1/3-अa nlos órganos de conocimientoतद्विषयाःtadviṣayāḥ1/3-अa my sus objetosचcayप्रतिषिद्धाःpratiṣiddhāḥ1/3क्तktanegadosवेदितव्याःveditavyāḥ1/3तव्यत्tavyatdeben entenderseतथाtathāasí tambiénश्रुत्यन्तरेśrutyantare7/1-अa nen otra śrutiइतिiti[se dice] así

Segmento 10 — śubhraḥ: puro

यस्माच्च एवं प्रतिषिद्धोपाधिyasmācca evaṃ pratiṣiddhopādhi-द्वयः तस्मात्dvayaḥ tasmāt शुभ्रःśubhraḥ शुद्धः ।śuddhaḥ |

Y puesto que (yasmāc ca) así (evam) [tiene] negados los dos pares de condicionantes (pratiṣiddha-upādhi-dvaya), por ello (tasmāt) [es] śubhraḥ: puro (śuddha).

Análisis palabra por palabra
यस्मात्yasmāt5/1relpuesto queचcayएवंevaṃasíप्रतिषिद्धोपाधिpratiṣiddhopādhi-द्वयःdvayaḥ1/1-अa mcon los dos pares de upādhis negadosतस्मात्tasmātpor elloशुभ्रःśubhraḥ1/1-अa mpuroशुद्धःśuddhaḥ1/1-अa mpuro (glosa)

Segmento 11 — akṣarāt parataḥ paraḥ: superior al imperecedero (avyākṛta)

अतःataḥ अक्षरात्akṣarāt नामnāma-रूपrūpa-बीजोपाधिbījopādhi-लक्षितlakṣita-स्वरूपात्svarūpāt, सर्वsarva-कार्यkārya-करणkaraṇa-बीजत्वेन उपलक्ष्यमाणत्वात् परं तदुपाधिbījatvena upalakṣyamāṇatvāt paraṃ tadupādhi-लक्षणमव्याकृताख्यम् अक्षरं सर्वlakṣaṇamavyākṛtākhyam akṣaraṃ sarva-विकारेभ्यः । तस्मात्vikārebhyaḥ | tasmāt परतःparataḥ अक्षरात्akṣarāt परःparaḥ निरुपाधिकः पुरुष इत्यर्थः । यस्मिन् तदाकाशाख्यमक्षरं संव्यवहारnirupādhikaḥ puruṣa ityarthaḥ | yasmin tadākāśākhyamakṣaraṃ saṃvyavahāra-विषयम् ओतं प्रोतं च ।viṣayam otaṃ protaṃ ca |

Por ello (ataḥ), [es superior] a lo imperecedero (akṣara) —cuya naturaleza propia se distingue por el condicionante que es semilla de los nombres y las formas (nāma-rūpa-bīja-upādhi) y que, por ser señalado como semilla de todos los efectos e instrumentos (sarva-kārya-karaṇa-bīja), se llama avyākṛta, el imperecedero superior a todas las modificaciones (sarva-vikāra)—. Por eso (tasmāt), más allá (parataḥ) de [ese] imperecedero (akṣarāt), [es] superior (paraḥ) el Puruṣa sin condicionantes (nirupādhika): tal es el sentido. En él (yasmin) ese imperecedero llamado espacio (ākāśākhya), objeto de toda transacción (saṃvyavahāra-viṣaya), está entretejido a lo largo y a lo ancho (otaṃ protaṃ ca).

Análisis palabra por palabra
अतःataḥpor elloअक्षरात्akṣarāt5/1-अa nque lo imperecederoनामnāma-रूपrūpa-बीजोपाधिbījopādhi-लक्षितlakṣita-स्वरूपात्svarūpāt5/1-अa ncuya naturaleza se distingue por el upādhi semilla de nombres y formasसर्वsarva-कार्यkārya-करणkaraṇa-बीजत्वेनbījatvena3/1-अa npor ser semilla de todos los efectos e instrumentosउपलक्ष्यमाणत्वात्upalakṣyamāṇatvāt5/1-अa npor ser señalado [así]परंparaṃ1/1-अa nsuperiorतदुपाधिtadupādhi-लक्षणम्lakṣaṇam1/1-अa ncaracterizado por ese upādhiअव्याकृताख्यम्avyākṛtākhyam1/1-अa nllamado avyākṛtaअक्षरंakṣaraṃ1/1-अa nlo imperecederoसर्वsarva-विकारेभ्यःvikārebhyaḥ5/3-अa mque todas las modificacionesतस्मात्tasmātpor esoपरतःparataḥ(5/1)तसिल्tasilmás allá deअक्षरात्akṣarāt5/1-अa nque lo imperecederoपरःparaḥ1/1-अa msuperiorनिरुपाधिकःnirupādhikaḥ1/1-अa msin condicionantesपुरुषःpuruṣaḥ1/1-अa mel Puruṣaइत्यर्थःityarthaḥtal es el sentidoयस्मिन्yasmin7/1rel men el cualतदाकाशाख्यम्tadākāśākhyam1/1-अa neso llamado espacioअक्षरंakṣaraṃ1/1-अa nlo imperecederoसंव्यवहारsaṃvyavahāra-विषयम्viṣayam1/1-अa nobjeto de toda transacciónओतंotaṃ1/1क्तktaentretejido (a lo largo)प्रोतंprotaṃ1/1क्तktaentretejido (a lo ancho)चcay

Segmento 12 — objeción y respuesta: el prāṇa no preexiste a la creación

कथं पुनः अप्राणादिमत्वं तस्यkathaṃ punaḥ aprāṇādimatvaṃ tasya? इत्युच्यतेityucyate — यदि हि प्राणादयः प्रागुत्पत्तेः पुरुष इव स्वेनात्मना सन्तिyadi hi prāṇādayaḥ prāgutpatteḥ puruṣa iva svenātmanā santi, तदा पुरुषस्य प्राणादिना विद्यमानेन प्राणादिमत्वं भवेत् । न तु ते प्राणादयः प्रागुत्पत्तेः पुरुष इव स्वेनात्मना सन्ति तदा । अतोऽप्राणादिमान् परः पुरुषःtadā puruṣasya prāṇādinā vidyamānena prāṇādimatvaṃ bhavet | na tu te prāṇādayaḥ prāgutpatteḥ puruṣa iva svenātmanā santi tadā | ato'prāṇādimān paraḥ puruṣaḥ, यथा अनुत्पन्ने पुत्रे अपुत्रो देवदत्तः ॥ २ ॥yathā anutpanne putre aputro devadattaḥ || 2 ||

¿Y cómo (kathaṃ punaḥ) [se afirma] que él carece de prāṇa, etc. (aprāṇādimattva)? Se responde (ity ucyate): si (yadi hi) el prāṇa y lo demás (prāṇādi) existieran por su propia naturaleza (svenātmanā santi) antes de la creación (prāg-utpatteḥ), igual que el Puruṣa, entonces el Puruṣa tendría prāṇa, etc., por estar [estos] presentes (vidyamāna). Pero el prāṇa y lo demás no existen por su propia naturaleza antes de la creación como [existe] el Puruṣa. Por eso (ataḥ) el Puruṣa supremo carece de prāṇa, etc. (aprāṇādimān): como Devadatta es «sin hijo» (aputra) cuando aún no le ha nacido un hijo (anutpanne putre). ॥|| 2 ॥||

Análisis palabra por palabra
कथंkathaṃcómoपुनःpunaḥpor otra parteअप्राणादिमत्वंaprāṇādimatvaṃ1/1-अa nel carecer de prāṇa, etc.तस्यtasya6/1pron mde élइत्युच्यतेityucyateIII/1लट्laṭ (karmaṇi)se respondeयदिyadisiहिhien efectoप्राणादयःprāṇādayaḥ1/3-इi mel prāṇa y lo demásप्रागुत्पत्तेःprāgutpatteḥ5/1-इi fantes de la creaciónपुरुषpuruṣa1/1-अa mel Puruṣaइवivacomoस्वेनात्मनाsvenātmanā3/1-न्n mpor su propia naturalezaसन्तिsantiIII/3लट्laṭexistenतदाtadāentoncesपुरुषस्यpuruṣasya6/1-अa mdel Puruṣaप्राणादिनाprāṇādinā3/1-इi mpor el prāṇa, etc.विद्यमानेनvidyamānena3/1शानच्śānac mpresente, existenteप्राणादिमत्वंprāṇādimatvaṃ1/1-अa nel tener prāṇa, etc.भवेत्bhavetIII/1विधिलिङ्vidhiliṅse daríaनnanoतुtuperoतेte1/3pron mesosप्राणादयःprāṇādayaḥ1/3-इi mel prāṇa y lo demásप्रागुत्पत्तेःprāgutpatteḥ5/1-इi fantes de la creaciónपुरुषpuruṣa1/1-अa mel Puruṣaइवivacomoस्वेनात्मनाsvenātmanā3/1-न्n mpor su propia naturalezaसन्तिsantiIII/3लट्laṭexistenतदाtadāentoncesअतःataḥpor esoअप्राणादिमान्aprāṇādimān1/1-वत्vat mcarente de prāṇa, etc.परःparaḥ1/1-अa msupremoपुरुषःpuruṣaḥ1/1-अa mel Puruṣaयथाyathācomoअनुत्पन्नेanutpanne7/1क्तktacuando aún no ha nacidoपुत्रेputre7/1-अa mun hijoअपुत्रःaputraḥ1/1-अa msin hijoदेवदत्तःdevadattaḥ1/1-अa mDevadatta

॥ इति द्वितीयमुण्डके प्रथमखण्डे द्वितीयो मन्त्रः ॥|| iti dvitīyamuṇḍake prathamakhaṇḍe dvitīyo mantraḥ ||
Así, el segundo mantra del primer khaṇḍa del segundo Muṇḍaka.

अध्ययनम्

Estos textos se estudian con un maestro

Las upaniṣads se leen con el comentario de Śaṅkara, dentro del recorrido de la escuela.