Saltar al contenido
मुण्डकभाष्यम्

Muṇḍaka Upaniṣad 2.1.6

Muṇḍaka II, sección 1, mantra 6 — del Puruṣa nacen los Vedas, los ritos, sus medios, sus frutos y los mundos

Sánscrito en

तस्मादृचः साम यजूंषि दीक्षा यज्ञाश्च सर्वे क्रतवो दक्षिणाश्च ।

संवत्सरश्च यजमानश्च लोकाः सोमो यत्र पवते यत्र सूर्यः ॥ २.१.६ ॥

tasmād ṛcaḥ sāma yajūṃṣi dīkṣā yajñāś ca sarve kratavo dakṣiṇāś ca |

saṃvatsaraś ca yajamānaś ca lokāḥ somo yatra pavate yatra sūryaḥ || 2-1-6 ||

De Aquél [el Puruṣa nacen] los himnos del Ṛgveda (ṛc), el Sāman, los Yajus, las consagraciones (dīkṣā), todos los sacrificios, los ritos solemnes (kratu) y las ofrendas (dakṣiṇā); el año, el sacrificante y los mundos —donde purifica la luna y donde [purifica] el sol.

«From Him [come] the Ṛc, the Sāman, the Yajus, the dīkṣā (consecratory rites), all the sacrifices, the kratus and the gifts (dakṣiṇā); the year, the sacrificer, and the worlds where the moon purifies and where the sun purifies. — lectura fiel a Swami Dayānanda / Paramārthānanda»

Palabra por palabra

तस्मात्tasmāt5/1pron mde Aquél (el Puruṣa)ऋचःṛcaḥ1/3-च्c flos himnos del Ṛgveda (ṛc)सामsāma1/1-न्n nel Sāman (canto)यजूंषिyajūṃṣi1/3-स्s nlos Yajus (fórmulas)दीक्षाdīkṣā1/1-आā fla consagración (dīkṣā)यज्ञाःyajñāḥ1/3-अa mlos sacrificiosचcayसर्वेsarve1/3pron mtodosक्रतवःkratavaḥ1/3-उu mlos ritos solemnes (kratu)दक्षिणाःdakṣiṇāḥ1/3-आā flas ofrendas (dakṣiṇā)चcayसंवत्सरःsaṃvatsaraḥ1/1-अa mel añoचcayयजमानःyajamānaḥ1/1शानच्śānac mel sacrificante (yajamāna)चcayलोकाःlokāḥ1/3-अa mlos mundosसोमःsomaḥ1/1-अa mel soma (la luna)यत्रyatradondeपवतेpavateIII/1√पूpū (1Ā)·लट्laṭpurifica (fluye)यत्रyatradondeसूर्यःsūryaḥ1/1-अa mel sol

Anvaya (el verso en orden de prosa)

तस्मात्tasmāt [पुरुषात्puruṣāt] ऋचः साम यजूंषि दीक्षा सर्वे यज्ञाः क्रतवः दक्षिणाः चṛcaḥ sāma yajūṃṣi dīkṣā sarve yajñāḥ kratavaḥ dakṣiṇāḥ ca, संवत्सरः च यजमानः च लोकाः चsaṃvatsaraḥ ca yajamānaḥ ca lokāḥ ca [सम्प्रसूताःsamprasūtāḥ], यत्र सोमः पवते यत्र सूर्यःyatra somaḥ pavate yatra sūryaḥ [पवतेpavate] ॥||

De Aquél [el Puruṣa nacen] los ṛc, el Sāman, los Yajus, la consagración, todos los sacrificios, los kratus y las ofrendas; el año, el sacrificante y los mundos —donde purifica la luna y donde [purifica] el sol.

Bhāṣya de Śaṅkara

Lee el comentario de Śaṅkara

Déjanos tu correo y se abre toda la Biblioteca Vedanta: el bhāṣya íntegro de cada verso, el análisis gramatical completo y los PDF de cada texto. Solo una vez.

Te escribiremos sobre Vedanta. Puedes darte de baja cuando quieras.

Segmento 1 — avataraṇikā: también los medios y los frutos de la acción nacen del Puruṣa

किञ्च कर्मkiñca karma-साधनानि फलानि च तस्मादेवेत्याह । कथम्sādhanāni phalāni ca tasmādevetyāha | katham? —

Además (kiṃ ca), [la śruti] declara (āha) que también los medios de la acción ritual (karma-sādhanāni) y sus frutos (phalāni) [nacen] de ese mismo [Puruṣa] (tasmād eva). ¿Cómo (katham)? —

Análisis palabra por palabra
किञ्चkiñcaademásकर्मkarma-साधनानिsādhanāni1/3-अa nTPlos medios de la acción ritualफलानिphalāni1/3-अa nlos frutosचcayतस्मात्tasmāt5/1pron mde Aquélएवevamismoइतिitiasí [pensando]आहāhaIII/1√ब्रूbrū·लिट्liṭdeclara, diceकथम्katham¿cómo?

Segmento 2 — ṛcaḥ: los himnos del Ṛgveda

तस्मात्tasmāt पुरुषात्puruṣāt ऋचःṛcaḥ नियताक्षरniyatākṣara-पादावसानाः गायत्र्यादिpādāvasānāḥ gāyatryādi-च्छन्दोcchando-विशिष्टा मन्त्राः ।viśiṣṭā mantrāḥ |

De Aquél, del Puruṣa (tasmāt puruṣāt), [nacen] los ṛc (ṛcaḥ): mantras (mantrāḥ) cuyos pādas terminan con un número fijo de sílabas (niyata-akṣara-pāda-avasānāḥ) y que se distinguen por metros como el gāyatrī (gāyatrī-ādi-chando-viśiṣṭāḥ).

Análisis palabra por palabra
तस्मात्tasmāt5/1pron mde Aquélपुरुषात्puruṣāt5/1-अa mdel Puruṣaऋचःṛcaḥ1/3-च्c flos ṛc (himnos)नियताक्षरniyatākṣara-पादावसानाःpādāvasānāḥ1/3-अa mBVque terminan con pādas de sílabas fijasगायत्र्यादिgāyatryādi-च्छन्दोcchando-विशिष्टाःviśiṣṭāḥ1/3-अa mBVdistinguidos por metros como el gāyatrīमन्त्राःmantrāḥ1/3-अa mmantras

Segmento 3 — sāma: los cantos del Sāmaveda

सामsāma पाञ्चpāñca-भक्तिकं च साप्तbhaktikaṃ ca sāpta-भक्तिकं च स्तोभादिbhaktikaṃ ca stobhādi-गीतgīta-विशिष्टम् ।viśiṣṭam |

El Sāman (sāma): de cinco componentes (pāñca-bhaktika) o de siete componentes (sāpta-bhaktika), distinguido por cantos como el stobha (stobha-ādi-gīta-viśiṣṭa; sílabas sin sentido propio, usadas para la melodía).

Análisis palabra por palabra
सामsāma1/1-न्n nel Sāmanपाञ्चpāñca-भक्तिकम्bhaktikam1/1-अa nDvigu+taddh.de cinco componentesचcayसाप्तsāpta-भक्तिकम्bhaktikam1/1-अa nDvigu+taddh.de siete componentesचcayस्तोभादिstobhādi-गीतgīta-विशिष्टम्viśiṣṭam1/1-अa nBVdistinguido por cantos como el stobha

Segmento 4 — yajūṃṣi: las fórmulas del Yajurveda; así, mantras de tres clases

यजूंषिyajūṃṣi अनियताक्षरaniyatākṣara-पादावसानानि वाक्यpādāvasānāni vākya-रूपाणि । एवं त्रिrūpāṇi | evaṃ tri-विधाः मन्त्राः ।vidhāḥ mantrāḥ |

Los Yajus (yajūṃṣi): de pādas sin número fijo de sílabas (aniyata-akṣara-pāda-avasānāni), en forma de frases en prosa (vākya-rūpāṇi). Así, los mantras son de tres clases (evaṃ tri-vidhāḥ mantrāḥ).

Análisis palabra por palabra
यजूंषिyajūṃṣi1/3-स्s nlos Yajusअनियताक्षरaniyatākṣara-पादावसानानिpādāvasānāni1/3-अa nBVde pādas sin número fijo de sílabasवाक्यvākya-रूपाणिrūpāṇi1/3-अa nBVen forma de frases (prosa)एवम्evamasíत्रिtri-विधाःvidhāḥ1/3-अa mDvigu/BVde tres clasesमन्त्राःmantrāḥ1/3-अa mlos mantras

Segmento 5 — dīkṣāḥ: las consagraciones

दीक्षाःdīkṣāḥ मौञ्ज्यादिmauñjyādi-लक्षणाः कर्तृlakṣaṇāḥ kartṛ-नियमniyama-विशेषाः ।viśeṣāḥ |

Las consagraciones (dīkṣāḥ): caracterizadas por [llevar] el cinturón de hierba muñja, etc. (mauñjī-ādi-lakṣaṇāḥ), [son] reglas particulares para el oficiante (kartṛ-niyama-viśeṣāḥ).

Análisis palabra por palabra
दीक्षाःdīkṣāḥ1/3-आā flas consagracionesमौञ्ज्यादिmauñjyādi-लक्षणाःlakṣaṇāḥ1/3-अa mBVcaracterizadas por el cinturón de muñja, etc.कर्तृkartṛ-नियमniyama-विशेषाःviśeṣāḥ1/3-अa mTPreglas particulares para el oficiante

Segmento 6 — yajñāḥ sarve: todos los sacrificios

यज्ञाश्चyajñāśca सर्वेsarve अग्निहोत्रादयः ।agnihotrādayaḥ |

Y todos los sacrificios (yajñāḥ ca sarve): el agnihotra y demás (agnihotra-ādayaḥ).

Análisis palabra por palabra
यज्ञाःyajñāḥ1/3-अa mlos sacrificiosचcayसर्वेsarve1/3pron mtodosअग्निहोत्रादयःagnihotrādayaḥ1/3-इi mBVel agnihotra y demás

Segmento 7 — kratavaḥ: los ritos con poste sacrificial

क्रतवःkratavaḥ सयूपाः ।sayūpāḥ |

Los kratus (kratavaḥ): [los ritos] que [emplean] el poste sacrificial (sa-yūpāḥ, yūpa).

Análisis palabra por palabra
क्रतवःkratavaḥ1/3-उu mlos ritos solemnes (kratu)सयूपाःsayūpāḥ1/3-अa mBVprovistos de poste sacrificial (yūpa)

Segmento 8 — dakṣiṇāḥ: las ofrendas, de una vaca a toda la fortuna

दक्षिणाश्चdakṣiṇāśca एकगवादिekagavādi-अपरिमितaparimita-सर्वस्वान्ताः ।sarvasvāntāḥ |

Y las ofrendas (dakṣiṇāḥ ca): que van desde [el regalo de] una vaca (eka-gava-ādi) hasta la entrega de toda la fortuna sin límite (aparimita-sarvasva-antāḥ).

Análisis palabra por palabra
दक्षिणाःdakṣiṇāḥ1/3-आā flas ofrendas (dakṣiṇā)चcayएकगवादिekagavādi-अपरिमितaparimita-सर्वस्वान्ताःsarvasvāntāḥ1/3-अa mBVdesde una vaca hasta toda la fortuna

Segmento 9 — saṃvatsaraḥ: el año, factor del rito

संवत्सरश्चsaṃvatsaraśca कालः कर्माङ्गः ।kālaḥ karmāṅgaḥ |

Y el año (saṃvatsaraḥ ca): el tiempo (kālaḥ), factor [esencial] de la acción ritual (karma-aṅga; pues hacer cada rito en su momento es decisivo).

Análisis palabra por palabra
संवत्सरःsaṃvatsaraḥ1/1-अa mel añoचcayकालःkālaḥ1/1-अa mel tiempoकर्माङ्गःkarmāṅgaḥ1/1-अa mTPfactor de la acción ritual

Segmento 10 — yajamānaḥ: el sacrificante, el agente

यजमानश्चyajamānaśca कर्त्ता ।karttā |

Y el sacrificante (yajamānaḥ ca): el agente, el hacedor del rito (kartā).

Análisis palabra por palabra
यजमानःyajamānaḥ1/1शानच्śānac mel sacrificante (yajamāna)चcayकर्त्ताkarttā1/1-ऋṛ mel agente, el hacedor

Segmento 11 — lokāḥ: los mundos, fruto de la acción

लोकाःlokāḥ तस्य कर्मtasya karma-फलphala-भूताः ।bhūtāḥ |

Los mundos (lokāḥ): que son el fruto de la acción (karma-phala-bhūtāḥ) de él (tasya, del sacrificante).

Análisis palabra por palabra
लोकाःlokāḥ1/3-अa mlos mundosतस्यtasya6/1pron mde él (del yajamāna)कर्मkarma-फलphala-भूताःbhūtāḥ1/3-अa mTPque son el fruto de la acción

Segmento 12 — yatra somaḥ pavate yatra sūryaḥ: donde purifican la luna y el sol

ते विशेष्यन्तेte viśeṣyante सोमःsomaḥ यत्रyatra येषु लोकेषुyeṣu lokeṣu पवतेpavate पुनाति लोकान्punāti lokān, यत्रyatra येषुyeṣu सूर्यःsūryaḥ तपति चtapati ca, ते च दक्षिणायणोत्तरायणte ca dakṣiṇāyaṇottarāyaṇa-मार्गmārga-द्वयdvaya-गम्या विद्वदविद्वत्कर्तृgamyā vidvadavidvatkartṛ-फलphala-भूताः ॥ ६ ॥bhūtāḥ || 6 ||

Esos [mundos] se especifican (te viśeṣyante): aquellos en los que la luna (somaḥ) purifica (pavate = punāti) a los mundos (lokān), y aquellos en los que el sol (sūryaḥ) abrasa (tapati) —esos [mundos], accesibles por las dos vías, la del sur y la del norte (dakṣiṇāyana-uttarāyaṇa-mārga-dvaya-gamyāḥ), son el fruto del oficiante sabio y del no-sabio (vidvat-avidvat-kartṛ-phala-bhūtāḥ). ॥|| 6 ॥||

Análisis palabra por palabra
तेte1/3pron mesos [mundos]विशेष्यन्तेviśeṣyanteIII/3√शिष्śiṣ (7P)·लट्laṭ·karm.son especificadosसोमःsomaḥ1/1-अa mla luna (soma)यत्रyatradondeयेषुyeṣu7/3rel men los cualesलोकेषुlokeṣu7/3-अa mmundosपवतेpavateIII/1√पूpū (1Ā)·लट्laṭpurificaपुनातिpunātiIII/1√पूpū (9P)·लट्laṭpurifica (glosa)लोकान्lokān2/3-अa mlos mundosयत्रyatradondeयेषुyeṣu7/3rel men los cualesसूर्यःsūryaḥ1/1-अa mel solतपतिtapatiIII/1√तप्tap (1P)·लट्laṭabrasa, calientaचcayतेte1/3pron mesosचcayदक्षिणायणोत्तरायणdakṣiṇāyaṇottarāyaṇa-मार्गmārga-द्वयdvaya-गम्याःgamyāḥ1/3-अa mTPaccesibles por las vías sur y norteविद्वदविद्वत्कर्तृvidvadavidvatkartṛ-फलphala-भूताःbhūtāḥ1/3-अa mTPfruto del oficiante sabio y no-sabio

॥ इति द्वितीयमुण्डके प्रथमखण्डे षष्ठो मन्त्रः ॥|| iti dvitīyamuṇḍake prathamakhaṇḍe ṣaṣṭho mantraḥ ||
Así, el sexto mantra del primer khaṇḍa del segundo Muṇḍaka.

अध्ययनम्

Estos textos se estudian con un maestro

Las upaniṣads se leen con el comentario de Śaṅkara, dentro del recorrido de la escuela.