Saltar al contenido
मुण्डकभाष्यम्

Muṇḍaka Upaniṣad 2.2.2

Sánscrito en

यदर्चिमद्यदणुभ्योऽणु च

यस्मिँल्लोका निहिता लोकिनश्च ।

तदेतदक्षरं ब्रह्म स प्राणस्तदु वाङ्मनः

तदेतत्सत्यं तदमृतं तद्वेद्धव्यं सोम्य विद्धि ॥ २.२.२ ॥

yad arcimad yad aṇubhyo'ṇu ca yasmiṃl lokā nihitā lokinaś ca |

tad etad akṣaraṃ brahma sa prāṇas tad u vāṅmanaḥ

tad etat satyaṃ tad amṛtaṃ tad veddhavyaṃ somya viddhi || 2-2-2 ||

Eso es el Brahman imperecedero (akṣara) que es resplandeciente (arcimat) y más sutil que los átomos, y en quien están asentados los mundos y sus habitantes. Es el prāṇa; es la palabra y la mente. Eso es lo Real, eso es lo inmortal, eso es lo que ha de penetrarse [con la mente]: conócelo, oh querido (somya).

«— traducción del mūla fiel a Swami Dayānanda (cotejada con Sarojini Varadarajan / Paramārthānanda)»

Palabra por palabra

यत्yat1/1rel nlo queअर्चिमत्arcimat1/1-त्t nमतुप्matupresplandecienteयत्yat1/1rel nlo queअणुभ्यःaṇubhyaḥ5/3-उu mque los átomosअणुaṇu1/1-उu nmás sutilचcay (también más denso)यस्मिन्yasmin7/1relen quienलोकाःlokāḥ1/3-अa mlos mundosनिहिताःnihitāḥ1/3क्तktaestán asentadosलोकिनःlokinaḥ1/3-इन्in mlos habitantes de los mundosचcayतत्tat1/1pron nesoएतत्etat1/1pron nestoअक्षरम्akṣaram1/1-अa nlo imperecederoब्रह्मbrahma1/1-न्n nBrahmanसःsaḥ1/1pron meso (Él)प्राणःprāṇaḥ1/1-अa mes el prāṇaतत् उtat uy eso mismoवाङ्मनःvāṅmanaḥ1/1-स्s nDVla palabra y la menteतत् एतत्tat etat1/1pron neso, estoसत्यम्satyam1/1-अa nlo Realतत् अमृतम्tat amṛtam1/1-अa nTP (nañ)eso, lo inmortalतत् वेद्धव्यम्tat veddhavyam1/1तव्यत्tavyateso, lo que ha de penetrarseसोम्यsomyaS/1-अa moh queridoविद्धिviddhiII/1√विद्vid (2P)·लोट्loṭconócelo

Anvaya (el verso en orden de prosa)

यद् अर्चिमत्yad arcimat (भवतिbhavati), यद् अणुभ्यः अणुyad aṇubhyaḥ aṇu (भवतिbhavati), यस्मिन् च लोकाः च लोकिनः निहिताः तद् एतत् अक्षरं ब्रह्मyasmin ca lokāḥ ca lokinaḥ nihitāḥ tad etat akṣaraṃ brahma (भवतिbhavati) । सः प्राणः| saḥ prāṇaḥ (भवतिbhavati) । तद् उ वाङ्मनः| tad u vāṅmanaḥ (च भवतिca bhavati) । तद् एतत् सत्यम्| tad etat satyam (भवतिbhavati) । तद् अमृतम्| tad amṛtam (भवतिbhavati) । तद् वेद्धव्यम् । हे सोम्य त्वं विद्धि ॥| tad veddhavyam | he somya tvaṃ viddhi ||

Aquello que es resplandeciente, aquello que es más sutil que los átomos, y en lo cual están asentados los mundos y sus habitantes: eso, esto, es el Brahman imperecedero. Él es el prāṇa; él es también la palabra y la mente. Eso es lo Real; eso es lo inmortal; eso es lo que ha de penetrarse. Conócelo tú, oh querido.

Bhāṣya de Śaṅkara

Lee el comentario de Śaṅkara

Déjanos tu correo y se abre toda la Biblioteca Vedanta: el bhāṣya íntegro de cada verso, el análisis gramatical completo y los PDF de cada texto. Solo una vez.

Te escribiremos sobre Vedanta. Puedes darte de baja cuando quieras.

Segmento 1 — avataraṇikā: «además»

किञ्चkiñca —

Además (kiṃ ca) [Brahman se describe ahora con otros rasgos, y para exponer cómo se le ha de golpear/conocer se dice]:

Análisis palabra por palabra
किम्kimquéचcay (= «además»)

Segmento 2 — glosa de अर्चिमत्arcimat

यद्yad अर्चिमत्arcimat दीप्तिमत्dīptimat, तद्दीप्त्या हि आदित्यादीनि दीप्यन्ते ।taddīptyā hi ādityādīni dīpyante |

Brahman es autoluminoso: resplandeciente (arcimat = dotado de luz, dīptimat); pues solo por su luz (tad-dīptyā hi) brillan el sol y los demás (ādityādi). Brahman es lo más resplandeciente, y el único autoluminoso que ilumina todo.

Análisis palabra por palabra
यद्yad1/1rel nlo queअर्चिमत्arcimat1/1-त्t nमतुप्matupresplandecienteदीप्तिमत्dīptimat1/1-त्t nमतुप्matupdotado de luz (glosa)तद्दीप्त्याtaddīptyā3/1-इi fTPpor su luzहिhipuesआदित्यादीनिādityādīni1/3-अa nBVel sol y los demásदीप्यन्तेdīpyanteIII/3√दीप्dīp (4Ā)·लट्laṭbrillan

Segmento 3 — glosa de अणुaṇu (y, por «ca», lo denso)

यद्yad अणुभ्यःaṇubhyaḥ श्यामाकादिभ्यः अपिśyāmākādibhyaḥ api अणुaṇu चca सूक्ष्मम् । चsūkṣmam | ca-शब्दात् स्थूलेभ्यः अपि अतिशयेन स्थूलं पृथिव्यादिभ्यः ।śabdāt sthūlebhyaḥ api atiśayena sthūlaṃ pṛthivyādibhyaḥ |

Además, Brahman es sumamente sutil: más sutil que los átomos (aṇubhyaḥ aṇu), más diminuto que la semilla de mijo, etc. (śyāmākādi). Por la partícula «ca» (que indica una idea conexa que también debe incluirse), es además mucho más grande que lo grande (atiśayena sthūlam), mayor que la tierra y demás (pṛthivyādi).

Análisis palabra por palabra
यद्yad1/1rel nlo queअणुभ्यःaṇubhyaḥ5/3-उu mque los átomosश्यामाकादिभ्यःśyāmākādibhyaḥ5/3-अa mBVque el mijo, etc. (glosa)अपिapiinclusoअणुaṇu1/1-उu nmás sutilचcayसूक्ष्मम्sūkṣmam1/1-अa ndiminuto (glosa)चca-शब्दात्śabdāt5/1-अa mTPpor la palabra «ca»स्थूलेभ्यःsthūlebhyaḥ5/3-अa mque lo densoअपिapitambiénअतिशयेनatiśayena3/1-अa men grado sumoस्थूलम्sthūlam1/1-अa ngrande, densoपृथिव्यादिभ्यःpṛthivyādibhyaḥ5/3-ईī fBVque la tierra, etc.

Segmento 4 — glosa de लोकाः निहिताः लोकिनःlokāḥ nihitāḥ lokinaḥ

यस्मिन्yasmin लोकाःlokāḥ भूरादयःbhūrādayaḥ निहिताःnihitāḥ स्थिताःsthitāḥ, येye चca लोकिनःlokinaḥ लोकloka-निवासिनः मनुष्यादयः । चैतन्याश्रयाः हि सर्वे प्रसिद्धाः ।nivāsinaḥ manuṣyādayaḥ | caitanyāśrayāḥ hi sarve prasiddhāḥ |

Los distintos mundos (loka), como la tierra, etc. (bhūr-ādi), están asentados (nihitāḥ = fijados, sthitāḥ) en este Brahman; y también sus habitantes (lokinaḥ = los moradores de los mundos, loka-nivāsin), como los hombres, etc. (incluyendo devas, gandharvas, etc.), que igualmente dependen de esta consciencia. En efecto, todos ellos son conocidamente cosas que reposan en la consciencia (caitanya-āśraya).

Análisis palabra por palabra
यस्मिन्yasmin7/1relen el cualलोकाःlokāḥ1/3-अa mlos mundosभूरादयःbhūrādayaḥ1/3-इi mBVla tierra, etc. (glosa)निहिताःnihitāḥ1/3क्तktaasentadosस्थिताःsthitāḥ1/3क्तktafijados (glosa)येye1/3rel mlos queचcayलोकिनःlokinaḥ1/3-इन्in mlos habitantesलोकloka-निवासिनःnivāsinaḥ1/3-इन्in mTPmoradores de los mundos (glosa)मनुष्यादयःmanuṣyādayaḥ1/3-इi mBVlos hombres, etc.चैतन्याश्रयाःcaitanyāśrayāḥ1/3-अa mBVque reposan en la conscienciaहिhien efectoसर्वेsarve1/3pron mtodosप्रसिद्धाःprasiddhāḥ1/3क्तktason notoriamente

Segmento 5 — glosa de अक्षरं ब्रह्मakṣaraṃ brahma · स प्राणःsa prāṇaḥ · वाङ्मनःvāṅmanaḥ

तदेतत्tadetat सर्वाश्रयम्sarvāśrayam अक्षरंakṣaraṃ ब्रह्मbrahma ।| सsa प्राणःprāṇaḥ तदुtadu वाङ्मनःvāṅmanaḥ वाक् च मनश्च सर्वाणि च करणानि तद् अन्तश्चैतन्यम् । चैतन्याश्रयो हि प्राणेन्द्रियादिvāk ca manaśca sarvāṇi ca karaṇāni tad antaścaitanyam | caitanyāśrayo hi prāṇendriyādi-सर्वsarva-सङ्घातः ।saṅghātaḥ | “प्राणस्य प्राणम्prāṇasya prāṇam” (बृbṛ. ४4.४4.१८18) इति श्रुत्यन्तरात् ।iti śrutyantarāt |

Esa consciencia de Brahman (que no es sino la consciencia del ātmā) es lo imperecedero (akṣara), el soporte ilimitado de todo (sarvāśraya). Él es el prāṇa (aquí «prāṇa» abarca los cinco prāṇas y también los órganos sensoriales). Y eso mismo es la palabra y la mente (vāk, que representa todos los órganos de acción, y el antaḥkaraṇa, que representa todos los órganos de conocimiento) y todos los instrumentos: ese [Brahman] es la consciencia interior (antaḥ-caitanya). Pues todo el conjunto de prāṇa, sentidos, etc., reposa en la consciencia; así lo dice otra śruti: «el prāṇa del prāṇa» (Bṛhadāraṇyaka 4.4.18).

Análisis palabra por palabra
तदेतत्tadetat1/1pron neso, estoसर्वाश्रयम्sarvāśrayam1/1-अa nTPsoporte de todoअक्षरम्akṣaram1/1-अa nlo imperecederoब्रह्मbrahma1/1-न्n nBrahmanसःsaḥ1/1pron mÉlप्राणःprāṇaḥ1/1-अa mes el prāṇaतदुtaduy eso mismoवाङ्मनःvāṅmanaḥ1/1-स्s nDVla palabra y la menteवाक्vāk1/1-च्c fla palabra (glosa)चcayमनःmanaḥ1/1-स्s nla mente (glosa)चcayसर्वाणिsarvāṇi1/3pron ntodosचcayकरणानिkaraṇāni1/3-अa nlos instrumentos (órganos)तद् अन्तश्चैतन्यम्tad antaścaitanyam1/1-अa nTPeso es la consciencia interiorचैतन्याश्रयःcaitanyāśrayaḥ1/1-अa mBVque reposa en la conscienciaहिhipuesप्राणेन्द्रियादिprāṇendriyādi-सर्वsarva-सङ्घातःsaṅghātaḥ1/1-अa mDV+BV+TPtodo el conjunto de prāṇa, sentidos, etc.प्राणस्य प्राणम्prāṇasya prāṇam«el prāṇa del prāṇa»इतिitiasíश्रुत्यन्तरात्śrutyantarāt5/1-अa nTPpor otra śruti

Segmento 6 — glosa de सत्यम्satyam · अमृतम्amṛtam

यत् प्राणादीनाम् अन्तश्चैतन्यम् अक्षरंyat prāṇādīnām antaścaitanyam akṣaraṃ तदेतत्tadetat सत्यम्satyam अवितथम् । अतःavitatham | ataḥ अमृतम्amṛtam अविनाशि ।avināśi |

Aquella consciencia interior, imperecedera (akṣara), de prāṇa y los demás, es eso, lo Real (satyam = no-falaz, avitatha). Por ello es inmortal (amṛtam = indestructible, avināśi): por ser real, es eterno y nunca puede ser destruido.

Análisis palabra por palabra
यत्yat1/1rel naquello queप्राणादीनाम्prāṇādīnām6/3-अa mBVde prāṇa y los demásअन्तश्चैतन्यम्antaścaitanyam1/1-अa nTPla consciencia interiorअक्षरम्akṣaram1/1-अa nimperecederaतदेतत्tadetat1/1pron neso, estoसत्यम्satyam1/1-अa nlo Realअवितथम्avitatham1/1-अa nTP (nañ)no-falaz (glosa)अतःataḥpor elloअमृतम्amṛtam1/1-अa nTP (nañ)lo inmortalअविनाशिavināśi1/1-इन्in nTP (nañ)indestructible (glosa)

Segmento 7 — glosa de वेद्धव्यंveddhavyaṃ · विद्धिviddhi

तद्tad वेद्धव्यंveddhavyaṃ मनसा ताडयितव्यम् । तस्मिन् मनःmanasā tāḍayitavyam | tasmin manaḥ-समाधानं कर्तव्यम् इत्यर्थः । यस्माद् एवं हेsamādhānaṃ kartavyam ityarthaḥ | yasmād evaṃ he सोम्यsomya विद्धिviddhi अक्षरे चेतः समाधत्स्व ॥ २ ॥akṣare cetaḥ samādhatsva || 2 ||

Eso ha de golpearse (veddhavyam), es decir, ha de ser golpeado con la mente (manasā tāḍayitavyam); el sentido es que en eso debe fijarse la mente (manaḥ-samādhāna). Puesto que es así, oh querido (somya), conócelo (viddhi): fija tu mente en lo Imperecedero (akṣare cetaḥ samādhatsva). [La mente debe morar en el hecho de «yo soy Brahman».]

Análisis palabra por palabra
तद्tad1/1pron nesoवेद्धव्यम्veddhavyam1/1तव्यत्tavyatha de golpearseमनसाmanasā3/1-स्s ncon la menteताडयितव्यम्tāḍayitavyam1/1तव्यत्tavyatha de golpearse (glosa)तस्मिन्tasmin7/1pron nen esoमनःmanaḥ-समाधानम्samādhānam1/1-अa nTPla fijación de la menteकर्तव्यम्kartavyam1/1तव्यत्tavyatha de hacerseइत्यर्थःityarthaḥtal es el sentidoयस्माद्yasmādpuesto queएवम्evames asíहेhe¡oh!सोम्यsomyaS/1-अa mqueridoविद्धिviddhiII/1√विद्vid (2P)·लोट्loṭconócelo / golpéaloअक्षरेakṣare7/1-अa nen lo imperecederoचेतःcetaḥ2/1-स्s nla menteसमाधत्स्वsamādhatsvaII/1सम्sam+आā+√धाdhā (3U)·लोट्loṭfija (glosa)

॥ इति द्वितीयमुण्डके द्वितीयखण्डे द्वितीयो मन्त्रः ॥|| iti dvitīyamuṇḍake dvitīyakhaṇḍe dvitīyo mantraḥ ||
Así, el segundo mantra del segundo khaṇḍa del segundo Muṇḍaka.

अध्ययनम्

Estos textos se estudian con un maestro

Las upaniṣads se leen con el comentario de Śaṅkara, dentro del recorrido de la escuela.