Saltar al contenido
मुण्डकभाष्यम्

Muṇḍaka Upaniṣad 2.2.3

Sánscrito en

धनुर्गृहीत्वौपनिषदं महास्त्रं

शरं ह्युपासानिशितं सन्धयीत ।

आयम्य तद्भावगतेन चेतसा

लक्ष्यं तदेवाक्षरं सोम्य विद्धि ॥ २.२.३ ॥

dhanur gṛhītvaupaniṣadaṃ mahāstraṃ śaraṃ hy upāsāniśitaṃ sandhayīta |

āyamya tadbhāvagatena cetasā lakṣyaṃ tadevākṣaraṃ somya viddhi || 2-2-3 ||

Tomando como arco la gran arma de las upaniṣads (el praṇava), coloca [en él] la flecha aguzada por la meditación (upāsanā); y, tensándolo, con la mente absorta en el pensamiento de Aquello, golpea ese mismo blanco —lo Imperecedero (akṣara)—, oh querido (somya).

«— traducción del mūla fiel a Swami Dayānanda (cotejada con Sarojini Varadarajan / Paramārthānanda)»

Palabra por palabra

धनुःdhanuḥ2/1-स्s nel arcoगृहीत्वाgṛhītvāक्त्वाktvāhabiendo tomadoऔपनिषदम्aupaniṣadam2/1-अa nअण्aṇde las upaniṣadsमहास्त्रम्mahāstram2/1-अa nKDla gran armaशरम्śaram2/1-अa mla flechaहिhien verdadउपासानिशितम्upāsāniśitam2/1क्तktaTPaguzada por la upāsanāसन्धयीतsandhayītaIII/1सम्sam+√धाdhā (3U)·विधिलिङ्vidhiliṅcoloque, ajusteआयम्यāyamyaल्यप्lyaptensando, atrayendoतद्भावगतेनtadbhāvagatena3/1-अa nTPabsorto en el pensamiento de Aquelloचेतसाcetasā3/1-स्s ncon la menteलक्ष्यम्lakṣyam2/1-अa nel blancoतत्tat2/1pron nese mismoएवevaprecisamenteअक्षरम्akṣaram2/1-अa nlo imperecederoसोम्यsomyaS/1-अa moh queridoविद्धिviddhiII/1√विद्vid (2P)·लोट्loṭgolpea, conoce

Anvaya (el verso en orden de prosa)

औपनिषदम् महास्त्रम् धनुः गृहीत्वा सन्धयीत शरम् हि उपासानिशितम् । सोम्य आयम्य चेतसा तद्भावगतेन तत् । विद्धि तदेव अक्षरम् लक्ष्यम् ॥aupaniṣadam mahāstram dhanuḥ gṛhītvā sandhayīta śaram hi upāsāniśitam | somya āyamya cetasā tadbhāvagatena tat | viddhi tadeva akṣaram lakṣyam ||

Habiendo tomado como arco la gran arma de las upaniṣads, coloca [en él] la flecha aguzada por la upāsanā. Oh querido, tensándolo, con la mente absorta en el pensamiento de Aquello, golpea ese mismo Imperecedero, el blanco.

Bhāṣya de Śaṅkara

Lee el comentario de Śaṅkara

Déjanos tu correo y se abre toda la Biblioteca Vedanta: el bhāṣya íntegro de cada verso, el análisis gramatical completo y los PDF de cada texto. Solo una vez.

Te escribiremos sobre Vedanta. Puedes darte de baja cuando quieras.

Segmento 1 — avataraṇikā: ¿cómo ha de golpearse?

कथंkathaṃ वेद्धव्यम्veddhavyam ? इत्युच्यतेityucyate —

Si se pregunta cómo ha de golpearse —conocerse— (veddhavyam) a ese Brahman, se enuncia [el método]:

Análisis palabra por palabra
कथम्katham¿cómo?वेद्धव्यम्veddhavyam1/1तव्यत्tavyatha de golpearse / conocerseइतिitiasí [se pregunta]उच्यतेucyateIII/1√वच्vac (2P)·लट्laṭ·karm.se responde

Segmento 2 — glosa de धनुःdhanuḥ · औपनिषदम्aupaniṣadam · महास्त्रम्mahāstram

धनुःdhanuḥ इष्वासनंiṣvāsanaṃ गृहीत्वाgṛhītvā आदायādāya औपनिषदम्aupaniṣadam उपनिषत्सु भवं प्रसिद्धंupaniṣatsu bhavaṃ prasiddhaṃ महास्त्रंmahāstraṃ महच्च तदस्त्रं च महास्त्रं धनुः तस्मिन् ।mahacca tadastraṃ ca mahāstraṃ dhanuḥ tasmin |

Toma (gṛhītvā = ādāya, «habiendo cogido») ese arco (dhanuḥ), que es el asiento (āsana) donde se coloca la flecha (iṣu), célebre y mencionado en las upaniṣads (aupaniṣadam), como gran arma (mahāstra): «mahat» significa grande y «astra» arma; por eso se le llama mahāstra (mahacca tad astraṃ ca mahāstram). Sobre [la cuerda de] ese arco [coloca la flecha].

Análisis palabra por palabra
धनुःdhanuḥ2/1-स्s nel arcoइष्वासनम्iṣvāsanam2/1-अa nTPel asiento de la flecha (glosa)गृहीत्वाgṛhītvāक्त्वाktvāhabiendo tomadoआदायādāyaल्यप्lyapcogiendo (glosa)औपनिषदम्aupaniṣadam2/1-अa nअण्aṇde las upaniṣadsउपनिषत्सुupaniṣatsu7/3-द्d fen las upaniṣadsभवम्bhavam2/1-अa nsurgido (glosa)प्रसिद्धम्prasiddham2/1क्तktacélebreमहास्त्रम्mahāstram2/1-अa nKDla gran armaमहत्mahat1/1-त्t ngrande (vigraha)चcayतत् अस्त्रम्tat astram1/1-अa nesa armaचcay → «mahāstra»धनुःdhanuḥ2/1-स्s nel arcoतस्मिन्tasmin7/1pron nen él

Segmento 3 — glosa de शरम्śaram · उपासानिशितम्upāsāniśitam

शरम्śaram, किंkiṃ-विशिष्टम्viśiṣṭam ? इत्याहityāha — उपासानिशितंupāsāniśitaṃ सन्तताभिध्यानेन तनूकृतम् । संस्कृतमित्येतत् ।santatābhidhyānena tanūkṛtam | saṃskṛtamityetat |

La flecha (śaram). Si se pregunta de qué cualidad ha de ser (kiṃ-viśiṣṭam), se responde: aguzada por la upāsanā (upāsāniśitam), es decir, afinada (tanūkṛta) por la meditación constante en el objeto buscado (santata-abhidhyāna); o sea, perfeccionada (saṃskṛta).

Análisis palabra por palabra
शरम्śaram2/1-अa mla flechaकिंkiṃ-विशिष्टम्viśiṣṭam¿de qué cualidad?इत्याहityāhaIII/1√ब्रूbrū/अह्ah (2P)·लिट्liṭa esto respondeउपासानिशितम्upāsāniśitam2/1क्तktaTPaguzada por la upāsanāसन्तताभिध्यानेनsantatābhidhyānena3/1-अa nKDpor la meditación constanteतनूकृतम्tanūkṛtam2/1क्तkta (च्विcvi)afinada (glosa)संस्कृतम्saṃskṛtam2/1क्तktaperfeccionadaइत्येतत्ityetatesto es lo que [significa]

Segmento 4 — glosa de सन्धयीतsandhayīta · आयम्यāyamya

सन्धयीतsandhayīta सन्धानं कुर्यात् ।sandhānaṃ kuryāt | सन्धायsandhāya चca आयम्यāyamya आकृष्य सेन्द्रियम् अन्तःकरणं स्वविषयाद् विनिवर्त्य लक्ष्ये एव आवर्जितं कृत्वा इत्यर्थः । न हि हस्तेन इव धनुषः आयमनम् इह सम्भवति ।ākṛṣya sendriyam antaḥkaraṇaṃ svaviṣayād vinivartya lakṣye eva āvarjitaṃ kṛtvā ityarthaḥ | na hi hastena iva dhanuṣaḥ āyamanam iha sambhavati |

Sandhayīta: que [la] ajuste (sandhānaṃ kuryāt). Y, tras ajustarla, tensando (āyamya = atrayendo, ākṛṣya): retirando de sus propios objetos (sva-viṣaya) el órgano interno (antaḥkaraṇa) junto con los sentidos (sendriya), y fijándolo solo en el blanco (lakṣye eva āvarjitaṃ kṛtvā); ese es el sentido. Pues aquí no es posible un tensar del arco con la mano [como en el arquería física]: en el vedānta es una operación intelectual.

Análisis palabra por palabra
सन्धयीतsandhayītaIII/1सम्sam+√धाdhā (3U)·विधिलिङ्vidhiliṅque la ajusteसन्धानम्sandhānam2/1-अa nel ajusteकुर्यात्kuryātIII/1√कृkṛ (8U)·विधिलिङ्vidhiliṅhaga (glosa)सन्धायsandhāyaल्यप्lyaptras ajustarlaचcayआयम्यāyamyaल्यप्lyaptensandoआकृष्यākṛṣyaल्यप्lyapatrayendo (glosa)सेन्द्रियम्sendriyam2/1-अa nBVjunto con los sentidosअन्तःकरणम्antaḥkaraṇam2/1-अa nTPel órgano internoस्वविषयाद्svaviṣayād5/1-अa mTPde sus propios objetosविनिवर्त्यvinivartyaल्यप्lyapretirandoलक्ष्येlakṣye7/1-अa nen el blancoएवevasoloआवर्जितम्āvarjitam2/1क्तktafijado, vuelto haciaकृत्वाkṛtvāक्त्वाktvāhaciendoइत्यर्थःityarthaḥtal es el sentidoन हिna hipues noहस्तेनhastena3/1-अa mcon la manoइवivacomoधनुषःdhanuṣaḥ6/1-स्s ndel arcoआयमनम्āyamanam1/1-अa nel tensarइहihaaquíसम्भवतिsambhavatiIII/1सम्sam+√भूbhū (1P)·लट्laṭes posible

Segmento 5 — glosa de तद्भावगतेनtadbhāvagatena · लक्ष्यंlakṣyaṃ · विद्धिviddhi

तद्भावगतेनtadbhāvagatena तस्मिन् ब्रह्मण्यक्षरेtasmin brahmaṇyakṣare लक्ष्येlakṣye भावना भावः तद्गतेनbhāvanā bhāvaḥ tadgatena चेतसाcetasā लक्ष्यंlakṣyaṃ तदेवtadeva यथोक्तyathokta-लक्षणम्lakṣaṇam अक्षरंakṣaraṃ सोम्यsomya विद्धिviddhi ॥ ३ ॥|| 3 ||

Oh querido (somya), con una mente que ha entrado en el proceso de morar solo en ese Brahman —absorta en el pensamiento de Aquello (tad-bhāvagatena = en ese Brahman imperecedero, el blanco, [donde] bhāvanā es el pensar; con la mente que va hacia eso, tad-gatena cetasā)—, golpea —conoce— (viddhi) el blanco (lakṣyam), ese mismo (tadeva) Imperecedero (akṣaram) cuya definición se ha dado por extenso antes.

Análisis palabra por palabra
तद्भावगतेनtadbhāvagatena3/1-अa nTPabsorto en el pensamiento de Aquelloतस्मिन्tasmin7/1pron nen eseब्रह्मणिbrahmaṇi7/1-न्n nen Brahmanअक्षरेakṣare7/1-अa nimperecederoलक्ष्येlakṣye7/1-अa nen el blancoभावनाbhāvanā1/1-आā fयुच्yucel pensar (glosa)भावःbhāvaḥ1/1-अa mघञ्ghañla disposición mentalतद्गतेनtadgatena3/1क्तktaTPque va hacia esoचेतसाcetasā3/1-स्s ncon la menteलक्ष्यम्lakṣyam2/1-अa nel blancoतदेवtadeva2/1pron nese mismoयथोक्तyathokta-लक्षणम्lakṣaṇam2/1-अa nKDde la definición dadaअक्षरम्akṣaram2/1-अa nlo imperecederoसोम्यsomyaS/1-अa moh queridoविद्धिviddhiII/1√विद्vid (2P)·लोट्loṭgolpea, conoce

॥ इति द्वितीयमुण्डके द्वितीयखण्डे तृतीयो मन्त्रः ॥|| iti dvitīyamuṇḍake dvitīyakhaṇḍe tṛtīyo mantraḥ ||
Así, el tercer mantra del segundo khaṇḍa del segundo Muṇḍaka.

अध्ययनम्

Estos textos se estudian con un maestro

Las upaniṣads se leen con el comentario de Śaṅkara, dentro del recorrido de la escuela.