Muṇḍaka Upaniṣad 3.1.2
Muṇḍaka III, sección 1, mantra 2 — el jīva hundido en el árbol y la visión que libera del pesar

समाने वृक्षे पुरुषो निमग्नः
अनीशया शोचति मुह्यमानः ।
जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशम्
अस्य महिमानमिति वीतशोकः ॥ ३.१.२ ॥
samāne vṛkṣe puruṣo nimagnaḥ anīśayā śocati muhyamānaḥ |
juṣṭaṃ yadā paśyaty anyam īśam asya mahimānam iti vītaśokaḥ || 3-1-2 ||
Hundido en ese mismo árbol, la persona sufre, presa de la impotencia y de la confusión. Pero cuando ve al Otro —el amado, el Señor de todo— [y reconoce] que esto es Su gloria, queda libre de pesar.
«Being deluded and lost in the very same tree, the person comes to grief due to helplessness. When one recognises the other, which is worshipful, which is the Lord of all, and knows (all this as) his glory, he becomes free from grief. — lectura fiel a Swami Dayānanda / Paramārthānanda»
Palabra por palabra
Anvaya (el verso en orden de prosa)
समाने वृक्षे निमग्नः पुरुषः अनीशया मुह्यमानः शोचति । यदा जुष्टम् अन्यम् ईशम् अस्य महिमानम् इति पश्यति तदा वीतशोकः भवति ॥
El puruṣa, hundido en ese mismo árbol, sufre confundido por la impotencia. Cuando ve al Otro amado, el Señor, [y reconoce] que esto es Su gloria, entonces queda libre de pesar.
Bhāṣya de Śaṅkara
Lee el comentario de Śaṅkara
Déjanos tu correo y se abre toda la Biblioteca Vedanta: el bhāṣya íntegro de cada verso, el análisis gramatical completo y los PDF de cada texto. Solo una vez.
Te escribiremos sobre Vedanta. Puedes darte de baja cuando quieras.
Segmento 1 — avataraṇikā
तत्रैवं सति —
Siendo esto así —
Análisis palabra por palabra
Segmento 2 — el jīva hundido en el árbol-cuerpo, identificado con él
समाने वृक्षे यथोक्ते शरीरे पुरुषः भोक्ता जीवः अविद्या-काम-कर्म-फल-रागादि-गुरु-भाराक्रान्तः अलाबुः इव समुद्रे जले निमग्नः निश्चयेन देहात्म-भावमापन्नः, "अयमेवाहम्", "अमुष्य पुत्रः", "अस्य नप्ता", "कृशः", "स्थूलः", "गुणवान्", "निर्गुणः", "सुखी", "दुःखी" इत्येवं-प्रत्ययः, "नास्त्यन्यः अस्मात्" इति जायते, म्रियते, संयुज्यते, वियुज्यते च सम्बन्धि-बान्धवैः।
Residiendo en ese mismo árbol (samāna vṛkṣa), es decir, en el cuerpo ya mencionado, el jīvātmā, el experimentador (puruṣo bhoktā), identificándose con el cuerpo (dehātmabhāva-māpannaḥ), ciertamente (niścayena) se hunde (nimagnaḥ) en el océano del saṃsāra, como una calabaza [seca pero] cargada (alābu), abrumada por el pesado fardo (guru-bhāra) de preocupaciones consistentes en ignorancia de sí mismo, deseos sin fin, expectativas y apego al karma y a su fruto. Vive bajo la ilusión: «Yo soy este [cuerpo]», «soy hijo de tal», «soy nieto (naptā) de tal», «soy delgado», «soy grueso», «tengo virtudes» (o) «no tengo ninguna virtud», «soy feliz» (o) «soy desdichado», etc. De este modo la mente está todo el tiempo ocupada con el pensamiento de que «no soy nada distinto» [del cuerpo] (nāsti anyaḥ). Albergando solo tales pensamientos, nace y muere una y otra vez, y entretanto se asocia (saṃyujyate) y se disocia (viyujyate) de parientes y allegados (sambandhi-bāndhava).
Análisis palabra por palabra
Segmento 3 — glosa de अनीशया शोचति: el desvalimiento
अतः अनीशया "न कस्यचित् समर्थः अहम्", "पुत्रो मम विनष्टः", "मृता मे भार्या", "किं मे जीवितेन" इत्येवं दीन-भावः अनीशा, तया शोचति सन्तप्यते।
Por eso, por impotencia (anīśā) —«no soy capaz de nada», «mi hijo ha muerto», «mi esposa ha muerto», «¿de qué me sirve la vida?»—, con este sentimiento de desvalimiento (dīna-bhāva), que es la impotencia, sufre (śocati = santapyate), se atormenta.
Análisis palabra por palabra
Segmento 4 — glosa de मुह्यमानः: la confusión
मुह्यमानः अनेकैः अनर्थ-प्रकारैः अविवेकतया चिन्तां आपद्यमानः।
Confundiéndose (muhyamānaḥ), cayendo en la ansiedad (cintām āpadyamānaḥ) por falta de discernimiento (avivekatayā), a causa de múltiples formas de infortunio (aneka-anartha-prakāra).
Análisis palabra por palabra
Segmento 5 — el largo peregrinaje del jīva hasta el maestro compasivo
सः एवं प्रेत-तिर्यङ्-मनुष्यादि-योनिषु आजवं जवीभावम् आपन्नः कदाचित् अनेक-जन्मसु शुद्ध-धर्म-सञ्चित-निमित्ततः केनचित् परम-कारुणिकेन दर्शित-योग-मार्गः, अहिंसा-सत्य-ब्रह्मचर्य-सर्वत्याग-शम-दमादि-सम्पन्नः, समाहितात्मा सन्
Ese [saṃsārī], así, transitando continuamente (ājavam) por vientres de espíritus (preta), animales (tiryak), seres humanos, etc., habiendo caído en esa condición inferior (javī-bhāva), en cierta ocasión (kadācit), tras muchos nacimientos, a causa del dharma puro acumulado (śuddha-dharma-sañcita-nimitta), es guiado en el camino del yoga (darśita-yoga-mārga) por algún [maestro] sumamente compasivo (parama-kāruṇika); dotado de no-violencia, veracidad, celibato (brahmacarya), renuncia total, control [interno y externo], etc.; con la mente ya recogida (samāhitātmā).
Análisis palabra por palabra
Segmento 6 — la visión del Otro, el Señor ajeno al saṃsāra
जुष्टं सेवितम् अनेकैः योग-मार्गैः कर्मिभिः च यदा यस्मिन्काले पश्यति ध्यायमानः अन्यं वृक्षोपाधि-लक्षणात् विलक्षणम् ईशम् असंसारिणम् अशनाया-पिपासा-शोक-मोह-जरा-मृत्यु-अतीतम् ईशं सर्वस्य जगतः —
Cuando (yadā = yasmin kāle), meditando (dhyāyamānaḥ, mediante śravaṇa-manana-nididhyāsana), ve (paśyati) al Amado (juṣṭam = sevitam, «servido, buscado»), venerado por muchos a través de caminos de yoga y por los ritualistas mediante karmas —al Otro (anyam), distinto de la condición limitada del árbol [el cuerpo] (vṛkṣa-upādhi-lakṣaṇāt vilakṣaṇam), al Señor (īśam) ajeno al saṃsāra (asaṃsāriṇam), más allá del hambre, la sed, el pesar, la confusión, la vejez y la muerte, al Señor de todo el universo (īśaṃ sarvasya jagataḥ)—
Análisis palabra por palabra
Segmento 7 — «yo soy ese Ātmā»: el reconocimiento que libera del pesar
"अयम् अहम् अस्मि आत्मा सर्वस्य समः सर्वभूतस्थः न इतरः अविद्या-जनित-उपाधि-परिच्छिन्नः मायात्मा" इति विभूतिम् महिमानम् च जगद्रूपम् अस्य एव मम परमेश्वरस्य इति यदा एवं द्रष्टा तदा वीतशोकः भवति सर्वस्मात् शोक-सागरात् विप्रमुच्यते कृतकृत्यः भवति इति अर्थः ॥ २ ॥
«Yo soy este Ātmā (ayam aham asmi ātmā), igual en todo (sarva-samaḥ), presente en todos los seres (sarva-bhūta-sthaḥ); no soy el otro (na itaraḥ) que, por ignorancia, se identifica con el condicionante que se manifiesta [el cuerpo-mente]; no soy el jīva ilusorio (māyātmā)» —así—. La gloria, la grandeza (vibhūtim = mahimānam), que tiene la forma del universo entero (jagad-rūpam), es únicamente de este mi Señor supremo. Cuando así ve, entonces queda libre de pesar (vīta-śoka); se libera por completo del océano del dolor (śoka-sāgarāt vipramucyate); queda satisfecho, realizado (kṛta-kṛtyaḥ). Tal es el sentido. ॥ 2 ॥
Análisis palabra por palabra
॥ इति तृतीयमुण्डके प्रथमखण्डे द्वितीयो मन्त्रः ॥
Así, el segundo mantra del primer khaṇḍa del tercer Muṇḍaka.
Estos textos se estudian con un maestro
Las upaniṣads se leen con el comentario de Śaṅkara, dentro del recorrido de la escuela.