Saltar al contenido
मुण्डकभाष्यम्

Muṇḍaka Upaniṣad 3.1.6

Muṇḍaka III, sección 1, mantra 6 — arthavāda en alabanza de la veracidad: «solo la verdad vence»

Sánscrito en

सत्यमेव जयते नानृतं सत्येन पन्था विततो देवयानः ।

येनाक्रमन्त्यृषयो ह्याप्तकामाः यत्र तत्सत्यस्य परमं निधानम् ॥ ३.१.६ ॥

satyam eva jayate nānṛtaṃ satyena panthā vitato devayānaḥ |

yenākramantyṛṣayo hyāptakāmāḥ yatra tat satyasya paramaṃ nidhānam || 3-1-6 ||

Solo la verdad vence, no la falsedad. Por la veracidad está extendido el camino hacia los dioses, por el que avanzan los sabios que han colmado sus deseos, hasta donde está el tesoro supremo de la verdad.

«Truth alone wins and not untruth. The bright path (devayāna) is paved with truthfulness. By this indeed do the upasakas who have fulfilled their desires reach that (brahmaloka) where that supreme goal of truthfulness is. — lectura fiel a Paramārthānanda/Sarojini Varadarajan»

Palabra por palabra

सत्यम्satyam1/1-अa nla verdadएवevasoloजयतेjayateIII/1√जिji (1P), ātm. (védico)venceनnanoअनृतम्anṛtam1/1-अa nTP (nañ)la falsedadसत्येनsatyena3/1-अa npor la veracidadपन्थाःpanthāḥ1/1-अन्an m (irr.)el caminoविततःvitataḥ1/1-अa m (क्तkta)extendidoदेवयानःdevayānaḥ1/1-अa mTPhacia los diosesयेनyena3/1pron mpor el cualआक्रमन्तिākramantiIII/3आā+√क्रम्kram (1P)·लट्laṭavanzanऋषयःṛṣayaḥ1/3-इi mlos sabiosहिhiciertamenteआप्तकामाःāptakāmāḥ1/3-अa mBVquienes han colmado sus deseosयत्रyatradondeतत्tat1/1pron nesoसत्यस्यsatyasya6/1-अa nde la verdadपरमम्paramam1/1-अa nsupremoनिधानम्nidhānam1/1-अa nel tesoro

Anvaya (el verso en orden de prosa)

सत्यम् एव जयतेsatyam eva jayate, अनृतं नanṛtaṃ na (जयतेjayate) । सत्येन देवयानः पन्थाः विततः । येन हि आप्तकामाः ऋषयः आक्रमन्ति यत्र तत् सत्यस्य परमं निधानम्| satyena devayānaḥ panthāḥ vitataḥ | yena hi āptakāmāḥ ṛṣayaḥ ākramanti yatra tat satyasya paramaṃ nidhānam (अस्तिasti) ॥||

Solo la verdad vence, no la falsedad. Por la veracidad está extendido el camino hacia los dioses. Por ese [camino] avanzan los sabios que han colmado sus deseos, hasta donde está el tesoro supremo de la verdad.

Bhāṣya de Śaṅkara

Lee el comentario de Śaṅkara

Déjanos tu correo y se abre toda la Biblioteca Vedanta: el bhāṣya íntegro de cada verso, el análisis gramatical completo y los PDF de cada texto. Solo una vez.

Te escribiremos sobre Vedanta. Puedes darte de baja cuando quieras.

Segmento 1 — avataraṇikā

सत्यादिsatyādi-साधनsādhana-स्तुत्यर्थोऽयम् अर्थवादःstutyartho'yam arthavādaḥ —

Este [mantra] es un arthavāda (una alabanza elogiosa) con el propósito de ensalzar la veracidad y las demás disciplinas —

Análisis palabra por palabra
सत्यादिsatyādi-साधनsādhana-स्तुत्यर्थः अयम्stutyarthaḥ ayam1/1-अa mBV+TPeste, cuyo propósito es ensalzar la veracidad y demás disciplinasअर्थवादःarthavādaḥ1/1-अa mTPuna alabanza elogiosa

Segmento 2 — glosa de सत्यमेव जयते नानृतम्satyameva jayate nānṛtam

सत्यमेवsatyameva सत्यवानेवsatyavāneva जयतेjayate जयति ।jayati | नानृतंnānṛtaṃ नानृतवादी इत्यर्थः । न हि सत्यानृतयोः केवलयोः पुरुषानाश्रितयोः जयः पराजयो वा सम्भवति । प्रसिद्धं लोके सत्यnānṛtavādī ityarthaḥ | na hi satyānṛtayoḥ kevalayoḥ puruṣānāśritayoḥ jayaḥ parājayo vā sambhavati | prasiddhaṃ loke satya-वादिना अनृतvādinā anṛta-वादी अभिभूयतेvādī abhibhūyate, न विपर्ययः । अतः सिद्धं सत्यस्य बलवत्साधनत्वम् ।na viparyayaḥ | ataḥ siddhaṃ satyasya balavatsādhanatvam |

«La verdad, ciertamente, vence» (satyam eva jayate): es decir, solo el veraz (satyavān eva) vence (jayati). «No la falsedad» (na anṛtam): tal es el sentido: no [vence] el que dice falsedad. Pues no es posible que la verdad y la falsedad, tomadas solas, sin apoyarse en una persona (puruṣa-anāśritayoḥ), venzan o sean vencidas. Es sabido en el mundo que el veraz vence al mendaz (satya-vādinā anṛta-vādī abhibhūyate), y no lo contrario (na viparyayaḥ). Por eso queda establecido que la veracidad es un medio poderoso (balavat-sādhanatvam).

Análisis palabra por palabra
सत्यम् एवsatyam eva1/1-अa nla verdad ciertamenteसत्यवान् एवsatyavān eva1/1मतुप्matupsolo el veraz (glosa)जयतेjayateIII/1√जिji (1P), ātm.venceजयतिjayatiIII/1√जिji (1P)·लट्laṭvence (glosa)न अनृतम्na anṛtamno la falsedadन अनृतवादीna anṛtavādī1/1-इन्in mTP (nañ)no el que dice falsedadइति अर्थःiti arthaḥtal es el sentidoन हिna hipues noसत्यानृतयोःsatyānṛtayoḥ6/2-अa nDVde la verdad y la falsedadकेवलयोःkevalayoḥ6/2-अa ntomadas solasपुरुषानाश्रितयोःpuruṣānāśritayoḥ6/2-अa nTP (nañ)sin apoyarse en una personaजयः पराजयः वाjayaḥ parājayaḥ vā1/1-अa mvictoria o derrotaसम्भवतिsambhavatiIII/1सम्sam+√भूbhū (1P)·लट्laṭes posibleप्रसिद्धम्prasiddham1/1-अa nes sabidoलोकेloke7/1-अa men el mundoसत्यsatya-वादिनाvādinā3/1-इन्in mTPpor el que dice la verdadअनृतanṛta-वादीvādī1/1-इन्in mTPel que dice falsedadअभिभूयतेabhibhūyateIII/1अभिabhi+√भूbhū (1P), karm.es vencidoन विपर्ययःna viparyayaḥno lo contrarioअतःataḥpor esoसिद्धम्siddham1/1-अa n (क्तkta)queda establecidoसत्यस्य बलवत्साधनत्वम्satyasya balavatsādhanatvam1/1-अa nTPque la veracidad es un medio poderoso

Segmento 3 — glosa de सत्येन पन्था विततो देवयानःsatyena panthā vitato devayānaḥ

किञ्च शास्त्रतोऽप्यवगम्यते सत्यस्य साधनातिशयत्वम् । कथम्kiñca śāstrato'pyavagamyate satyasya sādhanātiśayatvam | katham ? सत्येनsatyena यथाyathā-भूतbhūta-वादvāda-व्यवस्थयाvyavasthayā पन्थाःpanthāḥ देवयानाख्यःdevayānākhyaḥ विततःvitataḥ विस्तीर्णःvistīrṇaḥ, सातत्येन प्रवृत्तः ।sātatyena pravṛttaḥ |

Además, también por las escrituras se comprende la excelencia de la veracidad como medio. ¿Cómo? Por la veracidad (satyena) —por la observancia constante de hablar conforme a lo real (yathā-bhūta-vāda-vyavasthayā)— el camino llamado devayāna (deva-yāna-ākhyaḥ) está extendido, dilatado (vitataḥ, vistīrṇaḥ), en marcha ininterrumpida (sātatyena pravṛttaḥ).

Análisis palabra por palabra
किञ्चkiñcaademásशास्त्रतः अपिśāstrataḥ apitambién por las escriturasअवगम्यतेavagamyateIII/1अवava+√गम्gam (1P), karm.se comprendeसत्यस्य साधनातिशयत्वम्satyasya sādhanātiśayatvam1/1-अa nTPla excelencia de la veracidad como medioकथम्katham¿cómo?सत्येनsatyena3/1-अa npor la veracidadयथाyathā-भूतbhūta-वादvāda-व्यवस्थयाvyavasthayā3/1-आā fTPpor la observancia de hablar conforme a lo realपन्थाःpanthāḥ1/1-अन्an m (irr.)el caminoदेवयानाख्यःdevayānākhyaḥ1/1-अa mBVllamado devayānaविततःvitataḥ1/1-अa m (क्तkta)extendidoविस्तीर्णःvistīrṇaḥ1/1-अa m (क्तkta)dilatado (glosa)सातत्येनsātatyena3/1-अa nde manera continuaप्रवृत्तःpravṛttaḥ1/1-अa m (क्तkta)en marcha

Segmento 4 — glosa de येनाक्रमन्त्यृषयो ह्याप्तकामाः यत्र तत्सत्यस्य परमं निधानम्yenākramantyṛṣayo hyāptakāmāḥ yatra tatsatyasya paramaṃ nidhānam

येनyena पथा हिpathā hi आक्रमन्तिākramanti क्रमन्तेkramante ऋषयःṛṣayaḥ दर्शनवन्तः कुहकdarśanavantaḥ kuhaka-मायाmāyā-शाठ्याहङ्कारśāṭhyāhaṅkāra-दम्भानृतdambhānṛta-वर्जिताःvarjitāḥ19 हिhi आप्तकामःāptakāmaḥ विगतvigata-तृष्णाः सर्वतः ।tṛṣṇāḥ sarvataḥ | यत्रyatra यस्मिन्yasmin तत्tat परमार्थparamārtha-तत्त्वंtattvaṃ सत्यस्यsatyasya उत्तमuttama-साधनस्य सम्बन्धि साध्यंsādhanasya sambandhi sādhyaṃ परमंparamaṃ प्रकृष्टंprakṛṣṭaṃ निधानंnidhānaṃ पुरुषार्थpuruṣārtha-रूपेण निधीयते इति निधानं वर्तते ।rūpeṇa nidhīyate iti nidhānaṃ vartate |

Por ese camino avanzan (ākramanti, kramante) «los sabios» (ṛṣayaḥ) dotados de visión (darśanavantaḥ), libres de engaño, artificio, hipocresía, vanidad, impostura y falsedad (kuhaka-māyā-śāṭhya-ahaṅkāra-dambha-anṛta-varjitāḥ), «que han colmado sus deseos» (āptakāmaḥ), desapegados por completo (vigata-tṛṣṇāḥ sarvataḥ). «Allí» (yatra), es decir, en aquello, «está eso» (tat) —la realidad última (paramārtha-tattvam), relativa a la veracidad, el medio supremo, lo que ha de lograrse (sādhyam)— el «tesoro supremo» (paramaṃ nidhānam), lo más excelente, depositado (nidhīyate) en forma del fin último del hombre (puruṣārtha-rūpeṇa) — así se explica «tesoro» (nidhānam).

Nota 19 (glosa de vocabulario, conservada). कुहकं परवञ्चनम् । माया अन्तरन्यथा गृहीत्वा बहिः अन्यथा प्रकाशनम् । शाठ्यं विभवानुसारेण अप्रदानम् । अहङ्कारः मिथ्याभिमानः । दम्भः धर्मध्वजित्वम् । अनृतं दृष्टविरुद्धं भाषणम् ॥kuhakaṃ paravañcanam | māyā antaranyathā gṛhītvā bahiḥ anyathā prakāśanam | śāṭhyaṃ vibhavānusāreṇa apradānam | ahaṅkāraḥ mithyābhimānaḥ | dambhaḥ dharmadhvajitvam | anṛtaṃ dṛṣṭaviruddhaṃ bhāṣaṇam || — Kuhaka es el engaño de otro. Māyā es mostrar por fuera de un modo distinto de como se concibe por dentro. Śāṭhya es no dar conforme a la propia posibilidad. Ahaṅkāra es la falsa identificación. Dambha es ostentar una religiosidad que no se tiene. Anṛta es hablar contrariamente a lo percibido.

Análisis palabra por palabra
येनyena3/1pron mpor el cualपथाpathā3/1-अन्an m (irr.)por el caminoहिhiciertamenteआक्रमन्तिākramantiIII/3आā+√क्रम्kram (1P)·लट्laṭavanzanक्रमन्तेkramanteIII/3√क्रम्kram (1Ā)·लट्laṭavanzan (glosa)ऋषयःṛṣayaḥ1/3-इi mlos sabiosदर्शनवन्तःdarśanavantaḥ1/3मतुप्matupdotados de visiónकुहकkuhaka-मायाmāyā-शाठ्यśāṭhya-अहङ्कारahaṅkāra-दम्भdambha-अनृतanṛta-वर्जिताःvarjitāḥ1/3-अa mDV+BVlibres de engaño, artificio, hipocresía, vanidad, impostura y falsedadहिhiciertamenteआप्तकामाःāptakāmāḥ1/3-अa mBVque han colmado sus deseosविगतvigata-तृष्णाःtṛṣṇāḥ1/3-आā fBVdesapegadosसर्वतःsarvataḥpor completoयत्रyatraallíयस्मिन्yasmin7/1pron nen aquello (glosa)तत्tat1/1pron nesoपरमार्थparamārtha-तत्त्वम्tattvam1/1-अa nTPla realidad últimaसत्यस्यsatyasya6/1-अa nde la verdadउत्तमuttama-साधनस्य सम्बन्धि साध्यम्sādhanasya sambandhi sādhyam1/1-अa nTPrelativa al medio supremo, lo que ha de lograrseपरमम्paramam1/1-अa nsupremoप्रकृष्टम्prakṛṣṭam1/1-अa nexcelente (glosa)निधानम्nidhānam1/1-अa nel tesoroपुरुषार्थpuruṣārtha-रूपेणrūpeṇa3/1-अa nTPen forma del fin último del hombreनिधीयतेnidhīyateIII/1निni+√धाdhā (3U), karm.es depositadoइतिitiasíनिधानं वर्ततेnidhānaṃ vartate1/1-अa nse explica «tesoro»

Segmento 5 — conclusión

तत्र च येन पथा आक्रमन्ति सः सत्येन विततः इति पूर्वेण सम्बन्धः ॥ ६ ॥tatra ca yena pathā ākramanti saḥ satyena vitataḥ iti pūrveṇa sambandhaḥ || 6 ||

Y allí, [el sentido es]: «aquel [camino] por el que avanzan está extendido por la veracidad» — así se conecta con lo anterior [con el resto del mantra]. ॥|| 6 ॥||

Análisis palabra por palabra
तत्र चtatra cay allíयेन पथाyena pathā3/1pron m / -अन्an mpor el camino por el cualआक्रमन्तिākramantiIII/3आā+√क्रम्kram (1P)·लट्laṭavanzanसःsaḥ1/1pron mese [camino]सत्येनsatyena3/1-अa npor la veracidadविततःvitataḥ1/1-अa m (क्तkta)extendidoइतिitiasíपूर्वेण सम्बन्धःpūrveṇa sambandhaḥ1/1-अa mse conecta con lo anterior

॥ इति तृतीयमुण्डके प्रथमखण्डे षष्ठो मन्त्रः ॥|| iti tṛtīyamuṇḍake prathamakhaṇḍe ṣaṣṭho mantraḥ ||
Así, el sexto mantra del primer khaṇḍa del tercer Muṇḍaka.

अध्ययनम्

Estos textos se estudian con un maestro

Las upaniṣads se leen con el comentario de Śaṅkara, dentro del recorrido de la escuela.