मुण्डकभाष्यम्

Muṇḍaka Upaniṣad 3.1.6

Muṇḍaka III, sección 1, mantra 6 — arthavāda en alabanza de la veracidad: «solo la verdad vence»

सत्यमेव जयते नानृतं सत्येन पन्था विततो देवयानः ।

येनाक्रमन्त्यृषयो ह्याप्तकामाः यत्र तत्सत्यस्य परमं निधानम् ॥ ३.१.६ ॥

satyam eva jayate nānṛtaṃ satyena panthā vitato devayānaḥ |

yenākramantyṛṣayo hyāptakāmāḥ yatra tat satyasya paramaṃ nidhānam || 3-1-6 ||

Solo la verdad vence, no la falsedad. Por la veracidad está extendido el camino hacia los dioses, por el que avanzan los sabios que han colmado sus deseos, hasta donde está el tesoro supremo de la verdad.

«Truth alone wins and not untruth. The bright path (devayāna) is paved with truthfulness. By this indeed do the upasakas who have fulfilled their desires reach that (brahmaloka) where that supreme goal of truthfulness is. — lectura fiel a Paramārthānanda/Sarojini Varadarajan»

Palabra por palabra

सत्यम्1/1-अ nla verdadएवsoloजयतेIII/1√जि (1P), ātm. (védico)venceनnoअनृतम्1/1-अ nTP (nañ)la falsedadसत्येन3/1-अ npor la veracidadपन्थाः1/1-अन् m (irr.)el caminoविततः1/1-अ m (क्त)extendidoदेवयानः1/1-अ mTPhacia los diosesयेन3/1pron mpor el cualआक्रमन्तिIII/3आ+√क्रम् (1P)·लट्avanzanऋषयः1/3-इ mlos sabiosहिciertamenteआप्तकामाः1/3-अ mBVquienes han colmado sus deseosयत्रdondeतत्1/1pron nesoसत्यस्य6/1-अ nde la verdadपरमम्1/1-अ nsupremoनिधानम्1/1-अ nel tesoro

Anvaya (el verso en orden de prosa)

सत्यम् एव जयते, अनृतं न (जयते) । सत्येन देवयानः पन्थाः विततः । येन हि आप्तकामाः ऋषयः आक्रमन्ति यत्र तत् सत्यस्य परमं निधानम् (अस्ति) ॥

Solo la verdad vence, no la falsedad. Por la veracidad está extendido el camino hacia los dioses. Por ese [camino] avanzan los sabios que han colmado sus deseos, hasta donde está el tesoro supremo de la verdad.

Bhāṣya de Śaṅkara

Lee el comentario de Śaṅkara

Déjanos tu correo y se abre toda la Biblioteca Vedanta: el bhāṣya íntegro de cada verso, el análisis gramatical completo y los PDF de cada texto. Solo una vez.

Te escribiremos sobre Vedanta. Puedes darte de baja cuando quieras.

Segmento 1 — avataraṇikā

सत्यादि-साधन-स्तुत्यर्थोऽयम् अर्थवादः —

Este [mantra] es un arthavāda (una alabanza elogiosa) con el propósito de ensalzar la veracidad y las demás disciplinas —

Análisis palabra por palabra

सत्यादि-साधन-स्तुत्यर्थः अयम्1/1-अ mBV+TPeste, cuyo propósito es ensalzar la veracidad y demás disciplinasअर्थवादः1/1-अ mTPuna alabanza elogiosa

Segmento 2 — glosa de सत्यमेव जयते नानृतम्

सत्यमेव सत्यवानेव जयते जयति । नानृतं नानृतवादी इत्यर्थः । न हि सत्यानृतयोः केवलयोः पुरुषानाश्रितयोः जयः पराजयो वा सम्भवति । प्रसिद्धं लोके सत्य-वादिना अनृत-वादी अभिभूयते, न विपर्ययः । अतः सिद्धं सत्यस्य बलवत्साधनत्वम् ।

«La verdad, ciertamente, vence» (satyam eva jayate): es decir, solo el veraz (satyavān eva) vence (jayati). «No la falsedad» (na anṛtam): tal es el sentido: no [vence] el que dice falsedad. Pues no es posible que la verdad y la falsedad, tomadas solas, sin apoyarse en una persona (puruṣa-anāśritayoḥ), venzan o sean vencidas. Es sabido en el mundo que el veraz vence al mendaz (satya-vādinā anṛta-vādī abhibhūyate), y no lo contrario (na viparyayaḥ). Por eso queda establecido que la veracidad es un medio poderoso (balavat-sādhanatvam).

Análisis palabra por palabra

सत्यम् एव1/1-अ nla verdad ciertamenteसत्यवान् एव1/1मतुप्solo el veraz (glosa)जयतेIII/1√जि (1P), ātm.venceजयतिIII/1√जि (1P)·लट्vence (glosa)न अनृतम्no la falsedadन अनृतवादी1/1-इन् mTP (nañ)no el que dice falsedadइति अर्थःtal es el sentidoन हिpues noसत्यानृतयोः6/2-अ nDVde la verdad y la falsedadकेवलयोः6/2-अ ntomadas solasपुरुषानाश्रितयोः6/2-अ nTP (nañ)sin apoyarse en una personaजयः पराजयः वा1/1-अ mvictoria o derrotaसम्भवतिIII/1सम्+√भू (1P)·लट्es posibleप्रसिद्धम्1/1-अ nes sabidoलोके7/1-अ men el mundoसत्य-वादिना3/1-इन् mTPpor el que dice la verdadअनृत-वादी1/1-इन् mTPel que dice falsedadअभिभूयतेIII/1अभि+√भू (1P), karm.es vencidoन विपर्ययःno lo contrarioअतःpor esoसिद्धम्1/1-अ n (क्त)queda establecidoसत्यस्य बलवत्साधनत्वम्1/1-अ nTPque la veracidad es un medio poderoso

Segmento 3 — glosa de सत्येन पन्था विततो देवयानः

किञ्च शास्त्रतोऽप्यवगम्यते सत्यस्य साधनातिशयत्वम् । कथम् ? सत्येन यथा-भूत-वाद-व्यवस्थया पन्थाः देवयानाख्यः विततः विस्तीर्णः, सातत्येन प्रवृत्तः ।

Además, también por las escrituras se comprende la excelencia de la veracidad como medio. ¿Cómo? Por la veracidad (satyena) —por la observancia constante de hablar conforme a lo real (yathā-bhūta-vāda-vyavasthayā)— el camino llamado devayāna (deva-yāna-ākhyaḥ) está extendido, dilatado (vitataḥ, vistīrṇaḥ), en marcha ininterrumpida (sātatyena pravṛttaḥ).

Análisis palabra por palabra

किञ्चademásशास्त्रतः अपिtambién por las escriturasअवगम्यतेIII/1अव+√गम् (1P), karm.se comprendeसत्यस्य साधनातिशयत्वम्1/1-अ nTPla excelencia de la veracidad como medioकथम्¿cómo?सत्येन3/1-अ npor la veracidadयथा-भूत-वाद-व्यवस्थया3/1-आ fTPpor la observancia de hablar conforme a lo realपन्थाः1/1-अन् m (irr.)el caminoदेवयानाख्यः1/1-अ mBVllamado devayānaविततः1/1-अ m (क्त)extendidoविस्तीर्णः1/1-अ m (क्त)dilatado (glosa)सातत्येन3/1-अ nde manera continuaप्रवृत्तः1/1-अ m (क्त)en marcha

Segmento 4 — glosa de येनाक्रमन्त्यृषयो ह्याप्तकामाः यत्र तत्सत्यस्य परमं निधानम्

येन पथा हि आक्रमन्ति क्रमन्ते ऋषयः दर्शनवन्तः कुहक-माया-शाठ्याहङ्कार-दम्भानृत-वर्जिताः19 हि आप्तकामः विगत-तृष्णाः सर्वतः । यत्र यस्मिन् तत् परमार्थ-तत्त्वं सत्यस्य उत्तम-साधनस्य सम्बन्धि साध्यं परमं प्रकृष्टं निधानं पुरुषार्थ-रूपेण निधीयते इति निधानं वर्तते ।

Por ese camino avanzan (ākramanti, kramante) «los sabios» (ṛṣayaḥ) dotados de visión (darśanavantaḥ), libres de engaño, artificio, hipocresía, vanidad, impostura y falsedad (kuhaka-māyā-śāṭhya-ahaṅkāra-dambha-anṛta-varjitāḥ), «que han colmado sus deseos» (āptakāmaḥ), desapegados por completo (vigata-tṛṣṇāḥ sarvataḥ). «Allí» (yatra), es decir, en aquello, «está eso» (tat) —la realidad última (paramārtha-tattvam), relativa a la veracidad, el medio supremo, lo que ha de lograrse (sādhyam)— el «tesoro supremo» (paramaṃ nidhānam), lo más excelente, depositado (nidhīyate) en forma del fin último del hombre (puruṣārtha-rūpeṇa) — así se explica «tesoro» (nidhānam).

Nota 19 (glosa de vocabulario, conservada). कुहकं परवञ्चनम् । माया अन्तरन्यथा गृहीत्वा बहिः अन्यथा प्रकाशनम् । शाठ्यं विभवानुसारेण अप्रदानम् । अहङ्कारः मिथ्याभिमानः । दम्भः धर्मध्वजित्वम् । अनृतं दृष्टविरुद्धं भाषणम् ॥ — Kuhaka es el engaño de otro. Māyā es mostrar por fuera de un modo distinto de como se concibe por dentro. Śāṭhya es no dar conforme a la propia posibilidad. Ahaṅkāra es la falsa identificación. Dambha es ostentar una religiosidad que no se tiene. Anṛta es hablar contrariamente a lo percibido.

Análisis palabra por palabra

येन3/1pron mpor el cualपथा3/1-अन् m (irr.)por el caminoहिciertamenteआक्रमन्तिIII/3आ+√क्रम् (1P)·लट्avanzanक्रमन्तेIII/3√क्रम् (1Ā)·लट्avanzan (glosa)ऋषयः1/3-इ mlos sabiosदर्शनवन्तः1/3मतुप्dotados de visiónकुहक-माया-शाठ्य-अहङ्कार-दम्भ-अनृत-वर्जिताः1/3-अ mDV+BVlibres de engaño, artificio, hipocresía, vanidad, impostura y falsedadहिciertamenteआप्तकामाः1/3-अ mBVque han colmado sus deseosविगत-तृष्णाः1/3-आ fBVdesapegadosसर्वतःpor completoयत्रallíयस्मिन्7/1pron nen aquello (glosa)तत्1/1pron nesoपरमार्थ-तत्त्वम्1/1-अ nTPla realidad últimaसत्यस्य6/1-अ nde la verdadउत्तम-साधनस्य सम्बन्धि साध्यम्1/1-अ nTPrelativa al medio supremo, lo que ha de lograrseपरमम्1/1-अ nsupremoप्रकृष्टम्1/1-अ nexcelente (glosa)निधानम्1/1-अ nel tesoroपुरुषार्थ-रूपेण3/1-अ nTPen forma del fin último del hombreनिधीयतेIII/1नि+√धा (3U), karm.es depositadoइतिasíनिधानं वर्तते1/1-अ nse explica «tesoro»

Segmento 5 — conclusión

तत्र च येन पथा आक्रमन्ति सः सत्येन विततः इति पूर्वेण सम्बन्धः ॥ ६ ॥

Y allí, [el sentido es]: «aquel [camino] por el que avanzan está extendido por la veracidad» — así se conecta con lo anterior [con el resto del mantra]. ॥ 6 ॥

Análisis palabra por palabra

तत्र चy allíयेन पथा3/1pron m / -अन् mpor el camino por el cualआक्रमन्तिIII/3आ+√क्रम् (1P)·लट्avanzanसः1/1pron mese [camino]सत्येन3/1-अ npor la veracidadविततः1/1-अ m (क्त)extendidoइतिasíपूर्वेण सम्बन्धः1/1-अ mse conecta con lo anterior

॥ इति तृतीयमुण्डके प्रथमखण्डे षष्ठो मन्त्रः ॥
Así, el sexto mantra del primer khaṇḍa del tercer Muṇḍaka.

अध्ययनम्

Estos textos se estudian con un maestro

Las upaniṣads se leen con el comentario de Śaṅkara, dentro del recorrido de la escuela.

Ver el recorrido de estudio o empieza por el curso gratuito →