Saltar al contenido
मुण्डकभाष्यम्

Muṇḍaka Upaniṣad 3.2.5

Muṇḍaka III, sección 2, mantra 5 — los sabios, satisfechos de conocimiento y libres de apego, alcanzan por doquier lo omnipresente y penetran en todo, incluso al caer el cuerpo

Sánscrito en

संप्राप्यैनमृषयो ज्ञानतृप्ताः कृतात्मानो वीतरागाः प्रशान्ताः ।

ते सर्वगं सर्वतः प्राप्य धीराः युक्तात्मानः सर्वमेवाविशन्ति ॥ ३.२.५ ॥

samprāpyainamṛṣayo jñānatṛptāḥ kṛtātmāno vītarāgāḥ praśāntāḥ |

te sarvagaṃ sarvataḥ prāpya dhīrāḥ yuktātmānaḥ sarvamevāviśanti || 3-2-5 ||

Habiendo alcanzado a este [Ser], los sabios (ṛṣis), satisfechos de conocimiento, transformados en su ser, libres de apego, están totalmente serenos. Habiendo alcanzado por doquier a lo omnipresente, ellos, de mente disciplinada, los sabios discriminativos, penetran en todo esto mismo.

«Having attained this (Brahman), the sages are satisfied with knowledge. Having transformed themselves, they are free from attachment and are totally tranquil. Having totally attained the all-pervasive (Brahman) those self-disciplined wise men pervade everything. — lectura fiel a Paramārthānanda/Sarojini Varadarajan»

Palabra por palabra

संप्राप्यsaṃprāpyaसम्sam+प्रpra+√आप्āp, ल्यप्lyaphabiendo alcanzado/conocidoएनम्enam2/1pron ma esteऋषयःṛṣayaḥ1/3-इi mlos sabios (videntes)ज्ञानतृप्ताःjñānatṛptāḥ1/3-अa mTPsatisfechos de conocimientoकृतात्मानःkṛtātmānaḥ1/3-न्n mBVde ser transformado (realizado)वीतरागाःvītarāgāḥ1/3-अa mBVlibres de apegoप्रशान्ताःpraśāntāḥ1/3-अa m (क्तkta)totalmente serenosतेte1/3pron mellosसर्वगम्sarvagam2/1-अa mTPlo omnipresenteसर्वतःsarvataḥpor todas partesप्राप्यprāpyaप्रpra+√आप्āp, ल्यप्lyaphabiendo alcanzadoधीराःdhīrāḥ1/3-अa mlos sabios discriminativosयुक्तात्मानःyuktātmānaḥ1/3-न्n mBVde mente/ser disciplinadoसर्वम्sarvam2/1-अa ntodoएवevamismoआविशन्तिāviśantiIII/3आā+√विश्viś (6 पpa.)·लट्laṭentran/penetran

Anvaya (el verso en orden de prosa)

एनं सम्प्राप्य ऋषयः ज्ञानतृप्ताः कृतात्मानः वीतरागाः प्रशान्ताःenaṃ samprāpya ṛṣayaḥ jñānatṛptāḥ kṛtātmānaḥ vītarāgāḥ praśāntāḥ (भवन्तिbhavanti) । सर्वतः प्राप्य सर्वगं ते युक्तात्मानः धीराः आविशन्ति सर्वम् एव ॥| sarvataḥ prāpya sarvagaṃ te yuktātmānaḥ dhīrāḥ āviśanti sarvam eva ||

Habiendo alcanzado a este [Ser], los sabios, satisfechos de conocimiento, transformados en su ser, libres de apego, (están) totalmente serenos. Habiendo alcanzado por doquier a lo omnipresente, ellos, de mente disciplinada, discriminativos, penetran en todo esto mismo.

Bhāṣya de Śaṅkara

Lee el comentario de Śaṅkara

Déjanos tu correo y se abre toda la Biblioteca Vedanta: el bhāṣya íntegro de cada verso, el análisis gramatical completo y los PDF de cada texto. Solo una vez.

Te escribiremos sobre Vedanta. Puedes darte de baja cuando quieras.

Segmento 1 — avataraṇikā

कथं ब्रह्म संविशत इत्युच्यतेkathaṃ brahma saṃviśata ityucyate —

«¿Cómo se dice que [el jīva] entra (saṃviśate) en Brahman?» —esto se explica a continuación—.

Análisis palabra por palabra
कथम्kathamcómoब्रह्मbrahma1/1-न्n nBrahmanसंविशतेsaṃviśateIII/1सम्sam+√विश्viś (6 आā.)·लट्laṭentraइतिiti[así]उच्यतेucyateIII/1√वच्vac (2 पpa.), कर्मणिkarmaṇi·लट्laṭse explica/se dice

Segmento 2 — glosa de संप्राप्यैनमृषयो ज्ञानतृप्ताः कृतात्मानो वीतरागाः प्रशान्ताःsaṃprāpyainamṛṣayo jñānatṛptāḥ kṛtātmāno vītarāgāḥ praśāntāḥ

संप्राप्यsaṃprāpya समवगम्यsamavagamyaऐनम्ainamआत्मानम्ātmānamऋषयोṛṣayo दर्शनवन्तस्तेनैव ज्ञानेनdarśanavantastenaiva jñānena तृप्ताtṛptā न बाह्येन तृप्तिसाधनेन शरीरोपचयकारणेनna bāhyena tṛptisādhanena śarīropacayakāraṇena कृतात्मानःkṛtātmānaḥ परमात्मस्वरूपेणैव निष्पन्नात्मानः सन्तोparamātmasvarūpeṇaiva niṣpannātmānaḥ santo वीतरागाःvītarāgāḥ वीतरागादिदोषाःvītarāgādidoṣāḥ प्रशान्ताpraśāntā उपरतेन्द्रियाः ।uparatendriyāḥ |

«Los sabios» (ṛṣayaḥ) —los que tienen visión, los conocedores (darśanavantaḥ)—, «habiendo alcanzado» (samprāpya), esto es, habiendo conocido bien (samavagamya), «a este» Ser mediante ese mismo conocimiento, «están satisfechos» (tṛptāḥ), y no [se satisfacen] por ningún medio externo de satisfacción (bāhyena tṛpti-sādhanena) que sea sólo causa de aumento del cuerpo (śarīropacaya-kāraṇena). «Transformados en su ser» (kṛtātmānaḥ), esto es, siendo [aquellos] cuyo ser se ha consumado como la naturaleza misma del Ser Supremo (paramātma-svarūpeṇaiva niṣpannātmānaḥ), «libres de apego» (vītarāgāḥ) —libres de los defectos como el apego, etc. (vītarāgādi-doṣāḥ)—, «están totalmente serenos» (praśāntāḥ), [pues son] aquellos cuyos sentidos se han retirado [de los objetos] (uparata-indriyāḥ).

Nota (aclaración de Sarojini/Paramārthānanda, no del sánscrito del bhāṣya). El sentido literal de samprāpya es «habiendo alcanzado», pero Śaṅkara le da aquí el sentido de «habiendo conocido» (samavagamya), pues respecto de Brahman no hay logro distinto del conocimiento: el conocimiento mismo es el logro.

Análisis palabra por palabra
संप्राप्यsaṃprāpyaसम्sam+प्रpra+√आप्āp, ल्यप्lyaphabiendo alcanzado/conocidoसमवगम्यsamavagamyaसम्sam+अवava+√गम्gam, ल्यप्lyaphabiendo comprendido bien (glosa)एनम्enam2/1pron ma esteआत्मानम्ātmānam2/1-न्n mel Ser (glosa)ऋषयःṛṣayaḥ1/3-इi mlos sabiosदर्शनवन्तःdarśanavantaḥ1/3-अत्at m (मतुप्matup)los que tienen visión/conocimiento (glosa)तेनtena3/1pron npor esoएवevaprecisamenteज्ञानेनjñānena3/1-अa npor el conocimientoतृप्ताtṛptā1/3-अa m (क्तkta)satisfechosनnanoबाह्येनbāhyena3/1-अa npor [un medio] externoतृप्तिसाधनेनtṛptisādhanena3/1-अa nTPpor un medio de satisfacciónशरीरोपचयकारणेनśarīropacayakāraṇena3/1-अa nTPque es causa de aumento del cuerpoकृतात्मानःkṛtātmānaḥ1/3-न्n mBVtransformados en su serपरमात्मस्वरूपेणparamātmasvarūpeṇa3/1-अa nTPcomo la naturaleza misma del Ser Supremoएवevaprecisamenteनिष्पन्नात्मानःniṣpannātmānaḥ1/3-न्n mBVcuyo ser se ha consumado/realizado (glosa)सन्तःsantaḥ1/3सत्sat m (present part. de अस्as)siendoवीतरागाःvītarāgāḥ1/3-अa mBVlibres de apegoवीतरागादिदोषाःvītarāgādidoṣāḥ1/3-अa mBVlibres de los defectos como el apego, etc. (glosa)प्रशान्ताpraśāntā1/3-अa mtotalmente serenosउपरतेन्द्रियाःuparatendriyāḥ1/3-अa nBVcuyos sentidos se han retirado [de los objetos] (glosa)

Segmento 3 — glosa de ते सर्वगं सर्वतः प्राप्यte sarvagaṃ sarvataḥ prāpya

तेte एवंभूताःevaṃbhūtāḥ सर्वगंsarvagaṃ सर्वव्यापिनमाकाशवत्sarvavyāpinamākāśavat सर्वतःsarvataḥ सर्वत्रsarvatra प्राप्यprāpya नोपाधिपरिच्छिन्नेनैकदेशेनnopādhiparicchinnenaikadeśena, किं तर्हिkiṃ tarhi ?

«Ellos», siendo de tal naturaleza (evaṃbhūtāḥ), «alcanzan» «lo omnipresente» (sarvagam), esto es, lo que todo lo penetra (sarvavyāpinam), como el espacio (ākāśavat), «por todas partes» (sarvataḥ), es decir, en todo lugar (sarvatra) —no [como una fusión] limitada por un adjunto condicionante (upādhi-paricchinnena, como en el caso de Viṣṇu, etc.), ni limitada a una única región (ekadeśena, como el mundo de Vaikuṇṭha, etc.)—. ¿De qué modo, entonces (kiṃ tarhi)?

Análisis palabra por palabra
तेte1/3pron mellosएवंभूताःevaṃbhūtāḥ1/3-अa mBVde tal naturaleza (glosa)सर्वगम्sarvagam2/1-अa mTPlo omnipresenteसर्वव्यापिनम्sarvavyāpinam2/1-इन्in mTPque todo lo penetra (glosa)आकाशवत्ākāśavatcomo el espacioसर्वतःsarvataḥpor todas partesसर्वत्रsarvatraen todo lugar (glosa)प्राप्यprāpyaप्रpra+√आप्āp, ल्यप्lyaphabiendo alcanzadoनnanoउपाधिपरिच्छिन्नेनupādhiparicchinnena3/1-अa nTPlimitado por un adjunto condicionanteएकदेशेनekadeśena3/1-अa npor una única región/parteकिम्kim¿qué?तर्हिtarhientonces / pues

Segmento 4 — glosa de धीराः युक्तात्मानः सर्वमेवाविशन्तिdhīrāḥ yuktātmānaḥ sarvamevāviśanti

तद्ब्रह्मैवाद्वयमात्मत्वेन प्रतिपद्यtadbrahmaivādvayamātmatvena pratipadya धीराdhīrā अत्यन्तविवेकिनोatyantavivekino युक्तात्मानोyuktātmāno नित्यसमाहितस्वभावाःnityasamāhitasvabhāvāḥ सर्वमेवsarvameva समस्तं शरीरपातकालेऽप्यsamastaṃ śarīrapātakāle'pyaआविशन्तिāviśanti भिन्ने घटे घटाकाशवदविद्याकृतोपाधिपरिच्छेदं जहति । एवं ब्रह्मविदो ब्रह्मधाम प्रविशन्ति ॥५॥bhinne ghaṭe ghaṭākāśavadavidyākṛtopādhiparicchedaṃ jahati | evaṃ brahmavido brahmadhāma praviśanti ||5 ||

«Habiendo comprendido» (pratipadya) que «ese» mismo «Brahman», «sin segundo» (advayam), es su propio Ser (ātmatvena), «los sabios discriminativos» (dhīrāḥ) —los absolutamente discriminativos (atyanta-vivekinaḥ)—, «de mente disciplinada» (yuktātmānaḥ), cuya naturaleza está siempre recogida (nitya-samāhita-svabhāvāḥ), «penetran» —«en todo esto mismo» (sarvam eva), esto es, en el conjunto total (samastam)— «incluso en el momento de la caída del cuerpo» (śarīra-pāta-kāle api). Así como, al romperse una vasija, el espacio [aparentemente separado] de la vasija se funde en el espacio total (ghaṭākāśavat), del mismo modo [ellos] abandonan la limitación del adjunto creada por la ignorancia (avidyā-kṛta-upādhi-paricchedam). Así, «los conocedores de Brahman» (brahmavidaḥ) «entran» «en la morada de Brahman» (brahmadhāma). ॥||5॥ ||

Nota (aclaración de los subcomentaristas, según Sarojini/Paramārthānanda). Se distingue viveki de atyanta-viveki: en la etapa inicial de discriminación, la persona diferencia el Ser del cuerpo, pero aún concibe su jīvātmā como distinto de los demás jīvātmās y del paramātmā; el «absolutamente discriminativo» (atyantavivekī) reconoce, en cambio, la identidad de su jīvātmā con todos los demás jīvātmās y con el paramātmā.

Nota. Al retomar aquí la palabra «brahmadhāma» —empleada en la cuarta línea del mantra 4 (3.2.4)—, Śaṅkara indica que este mantra 5 es un comentario que desarrolla esa cuarta línea del mantra anterior.

Análisis palabra por palabra
तत्tat2/1pron neso/eseब्रह्मbrahma2/1-न्n nBrahmanएवevamismoअद्वयम्advayam2/1-अa nTP(nañ)sin segundo, no-dualआत्मत्वेनātmatvena3/1-अa ncomo [su propio] Serप्रतिपद्यpratipadyaप्रतिprati+√पद्pad, ल्यप्lyaphabiendo comprendido/realizadoधीराःdhīrāḥ1/3-अa mlos sabios discriminativosअत्यन्तविवेकिनःatyantavivekinaḥ1/3-इन्in mTPlos absolutamente discriminativos (glosa)युक्तात्मानःyuktātmānaḥ1/3-न्n mBVde mente/ser disciplinadoनित्यसमाहितस्वभावाःnityasamāhitasvabhāvāḥ1/3-अa mBVcuya naturaleza está siempre recogida (glosa)सर्वम्sarvam2/1-अa ntodoएवevamismoसमस्तम्samastam2/1-अa nel conjunto total (glosa)शरीरपातकालेśarīrapātakāle7/1-अa mTPen el momento de la caída del cuerpoअपिapiincluso/tambiénआविशन्तिāviśantiIII/3आā+√विश्viś (6 पpa.)·लट्laṭentran/se fundenभिन्नेbhinne7/1-अa m (क्तkta)rotoघटेghaṭe7/1-अa mla vasijaघटाकाशवत्ghaṭākāśavatTPcomo el espacio de la vasijaअविद्याकृतोपाधिपरिच्छेदम्avidyākṛtopādhiparicchedam2/1-अa mTPla limitación del adjunto creada por la ignoranciaजहतिjahatiIII/3√हाhā (3 पpa.)·लट्laṭabandonanएवम्evamasíब्रह्मविदःbrahmavidaḥ1/3-द्d mTPlos conocedores de Brahmanब्रह्मधामbrahmadhāma2/1-न्n nTPen la morada de Brahmanप्रविशन्तिpraviśantiIII/3प्रpra+√विश्viś (6 पpa.)·लट्laṭentran/penetran

॥ इति तृतीयमुण्डके द्वितीयखण्डे पञ्चमो मन्त्रः ॥|| iti tṛtīyamuṇḍake dvitīyakhaṇḍe pañcamo mantraḥ ||
Así, el quinto mantra del segundo khaṇḍa del tercer Muṇḍaka.

अध्ययनम्

Estos textos se estudian con un maestro

Las upaniṣads se leen con el comentario de Śaṅkara, dentro del recorrido de la escuela.