Saltar al contenido
मुण्डकभाष्यम्

Muṇḍaka Upaniṣad 3.2.6

Muṇḍaka III, sección 2, mantra 6 — los saṃnyāsis de mente pura, que han determinado con certeza a Brahman mediante el conocimiento védico, alcanzan la inmortalidad suprema y se liberan por completo en Brahman al morir

Sánscrito en

वेदान्तविज्ञानसुनिश्चितार्थाः संन्यासयोगाद्यतयः शुद्धसत्त्वाः ।

ते ब्रह्मलोकेषु परान्तकाले परामृताः परिमुच्यन्ति सर्वे ॥ ३.२.६ ॥

vedāntavijñānasuniścitārthāḥ sannyāsayogādyatayaḥ śuddhasattvāḥ |

te brahmalokeṣu parāntakāle parāmṛtāḥ parimucyanti sarve || 3-2-6 ||

Los que, mediante el conocimiento de vedānta, han determinado con certeza [a Brahman como] su objeto —los ascetas por la práctica del saṃnyāsa, de mente pura—: ellos, habiendo alcanzado la inmortalidad suprema, se liberan todos por completo en los mundos de Brahman, en el momento final [de la muerte].

«Through renunciation (be it physical or mental) those pure minded sannyāsis, have clearly ascertained Brahman, which is the object of the vedantic knowledge. Having become one with the infinite Brahman while living, all of them completely resolve into Brahman at the time of death. — lectura fiel a Paramārthānanda/Sarojini Varadarajan»

Palabra por palabra

वेदान्तविज्ञानसुनिश्चितार्थाःvedāntavijñānasuniścitārthāḥ1/3-अa mTPque han determinado con certeza [a Brahman] mediante el conocimiento de vedāntaसंन्यासयोगात्saṃnyāsayogāt5/1-अa mTPpor la práctica del saṃnyāsaयतयःyatayaḥ1/3-इi mlos ascetas (yatis)शुद्धसत्त्वाःśuddhasattvāḥ1/3-अa mBVde mente puraतेte1/3pron mellosब्रह्मलोकेषुbrahmalokeṣu7/3-अa mTPen los mundos de Brahmanपरान्तकालेparāntakāle7/1-अa mTPen el momento final [de la muerte]परामृताःparāmṛtāḥ1/3-अa mTPlos que han alcanzado la inmortalidad supremaपरिमुच्यन्तिparimucyantiIII/3परिpari+√मुच्muc (6 आā., कर्मणिkarmaṇi)·लट्laṭse liberan por completoसर्वेsarve1/3-अa mtodos

Anvaya (el verso en orden de prosa)

संन्यासयोगात् शुद्धसत्त्वाः यतयः वेदान्तsaṃnyāsayogāt śuddhasattvāḥ yatayaḥ vedānta-विज्ञानvijñāna-सुनिश्चितार्थाःsuniścitārthāḥ (भवन्तिbhavanti) । परामृताः ते सर्वे परान्तकाले ब्रह्मलोकेषु परिमुच्यन्ति ॥| parāmṛtāḥ te sarve parāntakāle brahmalokeṣu parimucyanti ||

Por la práctica del saṃnyāsa, los ascetas de mente pura (son) los que han determinado con certeza [a Brahman], mediante el conocimiento de vedānta, [como su] objeto. Habiendo alcanzado la inmortalidad suprema, todos ellos se liberan por completo en los mundos de Brahman, en el momento final.

Bhāṣya de Śaṅkara

Lee el comentario de Śaṅkara

Déjanos tu correo y se abre toda la Biblioteca Vedanta: el bhāṣya íntegro de cada verso, el análisis gramatical completo y los PDF de cada texto. Solo una vez.

Te escribiremos sobre Vedanta. Puedes darte de baja cuando quieras.

Segmento 1 — avataraṇikā

किं चkiṃ ca—

«Y además» —para aclararlo más—.

Análisis palabra por palabra
किम्kimademásचcay

Segmento 2 — glosa de वेदान्तविज्ञानसुनिश्चितार्थाः संन्यासयोगाद्यतयः शुद्धसत्त्वाःvedāntavijñānasuniścitārthāḥ saṃnyāsayogādyatayaḥ śuddhasattvāḥ

वेदान्तजनितविज्ञानं वेदान्तविज्ञानं तस्यार्थः परमात्मा विज्ञेयः सोऽर्थः सुनिश्चितो येषां तेvedāntajanitavijñānaṃ vedāntavijñānaṃ tasyārthaḥ paramātmā vijñeyaḥ so'rthaḥ suniścito yeṣāṃ te वेदान्तविज्ञानसुनिश्चितार्थाःvedāntavijñānasuniścitārthāḥ । ते च| te ca संन्यासयोगात्saṃnyāsayogāt सर्वकर्मपरित्यागलक्षणयोगात् केवलब्रह्मनिष्ठास्वरूपाद् योगाद्sarvakarmaparityāgalakṣaṇayogāt kevalabrahmaniṣṭhāsvarūpād yogād यतयःyatayaḥ यतनशीलाःyatanaśīlāḥ शुद्धसत्त्वाःśuddhasattvāḥ शुद्धं सत्त्वं येषां संन्यासयोगात्ते शुद्धसत्त्वाः ।śuddhaṃ sattvaṃ yeṣāṃ saṃnyāsayogātte śuddhasattvāḥ |

El conocimiento nacido del Vedānta (vedānta-janita-vijñānam) se llama «conocimiento de vedānta» (vedānta-vijñānam), y el objeto (arthaḥ) de este conocimiento es el Ser Supremo (paramātmā), que ha de conocerse. Aquellos cuyo objeto está bien determinado (suniścitaḥ) son «los que han determinado con certeza, mediante el conocimiento de vedānta, [a Brahman como] su objeto» (vedāntavijñānasuniścitārthāḥ). Y ellos, «por la práctica del saṃnyāsa» (saṃnyāsayogāt) —esto es, por la práctica caracterizada por el abandono total de toda acción (sarva-karma-parityāga-lakṣaṇa-yogāt), que consiste únicamente en el establecimiento en Brahman (kevala-brahma-niṣṭhā-svarūpāt yogāt)—, «son los ascetas» (yatayaḥ), es decir, de naturaleza esforzada (yatanaśīlāḥ); «de mente pura» (śuddhasattvāḥ): aquellos cuya mente (sattvam) es pura (śuddham) por la práctica del saṃnyāsa son «de mente pura».

Análisis palabra por palabra
वेदान्तजनितविज्ञानम्vedāntajanitavijñānam1/1-अa nTPel conocimiento nacido del Vedāntaवेदान्तविज्ञानम्vedāntavijñānam1/1-अa nTP[esto es] el «conocimiento de vedānta»तस्यtasya6/1pron nde ésteअर्थःarthaḥ1/1-अa mel objetoपरमात्माparamātmā1/1-न्n mel Ser Supremoविज्ञेयःvijñeyaḥ1/1-अa m (कृत्यkṛtya)que ha de conocerseसःsaḥ1/1pron meseअर्थःarthaḥ1/1-अa mobjetoसुनिश्चितःsuniścitaḥ1/1-अa mbien determinadoयेषाम्yeṣām6/3pron mde quienesतेte1/3pron mellosवेदान्तविज्ञानसुनिश्चितार्थाःvedāntavijñānasuniścitārthāḥ1/3-अa mTPlos que han determinado con certeza [a Brahman] mediante el conocimiento de vedāntaचcayसंन्यासयोगात्saṃnyāsayogāt5/1-अa mTPpor la práctica del saṃnyāsaसर्वकर्मपरित्यागलक्षणयोगात्sarvakarmaparityāgalakṣaṇayogāt5/1-अa mTPpor el yoga caracterizado por el abandono total de toda acción (glosa)केवलब्रह्मनिष्ठास्वरूपात्kevalabrahmaniṣṭhāsvarūpāt5/1-अa mTPque consiste únicamente en el establecimiento en Brahman (glosa)योगात्yogāt5/1-अa mpor esa práctica (glosa)यतयःyatayaḥ1/3-इi mlos ascetas (yatis)यतनशीलाःyatanaśīlāḥ1/3-अa mBVcuya naturaleza es esforzarse (glosa)शुद्धसत्त्वाःśuddhasattvāḥ1/3-अa mBVde mente puraशुद्धम्śuddham1/1-अa npuro (glosa)सत्त्वम्sattvam1/1-अa nla mente/existencia interior (glosa)येषाम्yeṣām6/3pron mde quienes (glosa)संन्यासयोगात्saṃnyāsayogāt5/1-अa mpor la práctica del saṃnyāsa (repetido)तेte1/3pron mellosशुद्धसत्त्वाःśuddhasattvāḥ1/3-अa mBVde mente pura (conclusión)

Segmento 3 — glosa de ते ब्रह्मलोकेषु परान्तकालेte brahmalokeṣu parāntakāle

तेte ब्रह्मलोकेषुbrahmalokeṣu संसारिणां ये मरणकालास्तेऽपरान्तास्तानपेक्ष्य मुमुक्षूणां संसारावसाने देहपरित्यागकालःsaṃsāriṇāṃ ye maraṇakālāste'parāntāstānapekṣya mumukṣūṇāṃ saṃsārāvasāne dehaparityāgakālaḥ परान्तकालःparāntakālaḥ तस्मिन्tasmin परान्तकालेparāntakāle । साधकानां बहुत्वाद् ब्रह्मैव लोको ब्रह्मलोक एकोऽप्यनेकवद् दृश्यते प्राप्यते वा| sādhakānāṃ bahutvād brahmaiva loko brahmaloka eko'pyanekavad dṛśyate prāpyate vā, अतो बहुवचनं ब्रह्मलोकेष्विति ब्रह्मणीत्यर्थः ।ato bahuvacanaṃ brahmalokeṣviti brahmaṇītyarthaḥ |

«Ellos» [entran] «en los mundos de Brahman» (brahmalokeṣu). Para quienes están en saṃsāra, los momentos de la muerte son [siempre] no-finales, esto es, intermedios; en cambio, comparado con estos, para quienes desean la liberación (mumukṣūṇām), el momento del abandono del cuerpo al fin del saṃsāra es «el momento final» (parāntakālaḥ) —«en ese momento final»—. Como los practicantes (sādhakāḥ) son numerosos, aunque Brahman —el mundo de Brahman (brahmalokaḥ)— es uno solo, se percibe y se alcanza como si fuera múltiple; por eso se usa el plural «en los mundos de Brahman» (brahmalokeṣu), es decir, «en Brahman»: ese es el sentido.

Nota (de la Introducción de Sarojini/Paramārthānanda a este mantra). Algunos maestros interpretan este mantra como referido a la krama-mukti (liberación gradual, a través del camino de los dioses —devayāna— hasta Hiraṇyagarbha); pero Śaṅkara lo toma únicamente como sadyo-mukti (liberación inmediata), pues el contexto no trata de upāsakas (meditadores) sino de jñānis (sabios de conocimiento directo). Según él, el plural de «brahmalokeṣu» es sólo una manera de hablar: el Brahman-conciencia es uno solo, pero parece múltiple porque son muchos los practicantes que lo alcanzan en momentos distintos.

Análisis palabra por palabra
तेte1/3pron mellosब्रह्मलोकेषुbrahmalokeṣu7/3-अa mTPen los mundos de Brahmanसंसारिणाम्saṃsāriṇām6/3-इन्in mde los que están en saṃsāraयेye1/3pron mlos queमरणकालाःmaraṇakālāḥ1/3-अa mTPlos momentos de muerteतेte1/3pron mesosअपरान्ताःaparāntāḥ1/3-अa mTP(nañ)no-finales/intermediosतान्tān2/3pron ma esosअपेक्ष्यapekṣyaअपapa+√ईक्ष्īkṣ, ल्यप्lyapen comparación conमुमुक्षूणाम्mumukṣūṇām6/3-उu mde los que desean la liberaciónसंसारावसानेsaṃsārāvasāne7/1-अa nTPal fin del saṃsāraदेहपरित्यागकालःdehaparityāgakālaḥ1/1-अa mTPel momento del abandono del cuerpoपरान्तकालःparāntakālaḥ1/1-अa mTPel momento finalतस्मिन्tasmin7/1pron men eseपरान्तकालेparāntakāle7/1-अa mTPen el momento finalसाधकानाम्sādhakānām6/3-अa mde los practicantesबहुत्वात्bahutvāt5/1-अa n (त्वtva)por ser numerososब्रह्मbrahma1/1-न्n nBrahmanएवevamismoलोकःlokaḥ1/1-अa mel mundo/lugarब्रह्मलोकःbrahmalokaḥ1/1-अa mTPel mundo de Brahmanएकःekaḥ1/1-अa muno [solo]अपिapiaunqueअनेकवत्anekavatcomo [si fuera] múltipleदृश्यतेdṛśyateIII/1√दृश्dṛś, कर्मणिkarmaṇi·लट्laṭse percibeप्राप्यतेprāpyateIII/1प्रpra+√आप्āp, कर्मणिkarmaṇi·लट्laṭse alcanzaवाvāoअतःataḥpor esoबहुवचनम्bahuvacanam1/1-अa nel [uso del] pluralब्रह्मलोकेषु इतिbrahmalokeṣu iti7/3-अa m«en los mundos de Brahman»ब्रह्मणिbrahmaṇi7/1-न्n nen Brahmanइति अर्थःiti arthaḥese es el sentido

Segmento 4 — glosa de परामृताः परिमुच्यन्ति सर्वेparāmṛtāḥ parimucyanti sarve

परामृताःparāmṛtāḥ परममृतममरणधर्मकं ब्रह्मात्मभूतं येषां ते परामृता जीवन्त एव ब्रह्मभूताः परामृताः सन्तःparamamṛtamamaraṇadharmakaṃ brahmātmabhūtaṃ yeṣāṃ te parāmṛtā jīvanta eva brahmabhūtāḥ parāmṛtāḥ santaḥ परिमुच्यन्तिparimucyanti परि समन्तात् प्रदीपनिर्वाणवद् घटाकाशवच्च निवृत्तिमुपयान्ति । परिमुच्यन्ति परि समन्तान्मुच्यन्तेpari samantāt pradīpanirvāṇavad ghaṭākāśavacca nivṛttimupayānti | parimucyanti pari samantānmucyante सर्वेsarve न देशान्तरं गन्तव्यमपेक्षन्ते ।na deśāntaraṃ gantavyamapekṣante |

«Los de inmortalidad suprema» (parāmṛtāḥ) [significa]: aquellos cuya [naturaleza] es la inmortalidad absoluta (paramam amṛtam), de naturaleza no-mortal (amaraṇadharmakam), idéntica al Ser que es Brahman (brahmātmabhūtam) —ellos son «los de inmortalidad suprema»—, aun viviendo, precisamente por haberse vuelto Brahman (brahmabhūtāḥ), siendo [ya] «de inmortalidad suprema», «se liberan por completo» (parimucyanti), esto es, alcanzan el cese total, como [la llama de] una lámpara al apagarse o como el espacio de una vasija [al romperse ésta]. «Se liberan por completo»: se liberan enteramente «todos», sin necesitar recorrer ningún otro lugar.

Análisis palabra por palabra
परामृताःparāmṛtāḥ1/3-अa mTPlos de inmortalidad supremaपरम्param1/1-अa nsupremo/absolutoअमृतम्amṛtam1/1-अa nla inmortalidadअमरणधर्मकम्amaraṇadharmakam1/1-अa nBVcuya naturaleza es no-morirब्रह्मात्मभूतम्brahmātmabhūtam1/1-अa nTPidéntico al Ser que es Brahmanयेषाम्yeṣām6/3pron mde quienesतेte1/3pron mellosपरामृताःparāmṛtāḥ1/3-अa mTPde inmortalidad suprema (repetición)जीवन्तःjīvantaḥ1/3-अत्at maun viviendoएवevamismo/precisamenteब्रह्मभूताःbrahmabhūtāḥ1/3-अa mTPconvertidos en Brahmanपरामृताःparāmṛtāḥ1/3-अa mTPde inmortalidad supremaसन्तःsantaḥ1/3सत्sat msiendoपरिमुच्यन्तिparimucyantiIII/3परिpari+√मुच्muc, कर्मणिkarmaṇi·लट्laṭse liberan por completoपरि समन्तात्pari samantātpor todos lados/completamenteप्रदीपनिर्वाणवत्pradīpanirvāṇavatTPcomo [la llama de] una lámpara al apagarseघटाकाशवत्ghaṭākāśavatTPcomo el espacio de una vasijaचcayनिवृत्तिम्nivṛttim2/1-इi fel cese/retiroउपयान्तिupayāntiIII/3उपupa+√याyā (2 पpa.)·लट्laṭalcanzanपरिमुच्यन्तिparimucyantiIII/3परिpari+√मुच्muc, कर्मणिkarmaṇi·लट्laṭse liberan (repetición glosada)परि समन्तात्pari samantātpor completoमुच्यन्तेmucyanteIII/3√मुच्muc, कर्मणिkarmaṇi·लट्laṭse liberan (glosa)सर्वेsarve1/3-अa mtodosनnanoदेशान्तरम्deśāntaram2/1-अa mTPotro lugarगन्तव्यम्gantavyam2/1-अa n (gerundivo)que deba recorrerseअपेक्षन्तेapekṣanteIII/3अपapa+√ईक्ष्īkṣ (1 आā.)·लट्laṭrequieren/necesitan

Segmento 5 — citas de apoyo (smṛti y śruti)

शकुनीनामिवाकाशे जले वारिचरस्य च । पदं यथा न दृश्येत तथा ज्ञानवतां गतिः ।śakunīnāmivākāśe jale vāricarasya ca | padaṃ yathā na dṛśyeta tathā jñānavatāṃ gatiḥ | (महाशान्तिपर्व २३९mahāśāntiparva 239.२४24) अनध्वगा अध्वसु पारयिष्णवः इति श्रुतिस्मृतिभ्यः ।anadhvagā adhvasu pārayiṣṇavaḥ iti śrutismṛtibhyaḥ |

«Así como no se ve la huella de las aves en el cielo, ni la del que se mueve en el agua, así es el andar de los conocedores (jñānavatām gatiḥ)» —[cita del] Mahābhārata, Śāntiparva 239.24—; y «los que atraviesan los caminos [del saṃsāra] llegan a su fin sin ser viajeros» (anadhvagāḥ adhvasu pārayiṣṇavaḥ) —según [esta] śruti y smṛti—.

Análisis palabra por palabra
शकुनीनाम्śakunīnām6/3-इi fde las avesइवivacomoआकाशेākāśe7/1-अa nen el cieloजलेjale7/1-अa nen el aguaवारिचरस्यvāricarasya6/1-अa mTPdel que se mueve en el aguaचcayपदम्padam1/1-अa nla huellaयथाyathācomoनnanoदृश्येतdṛśyetaIII/1√दृश्dṛś, कर्मणिkarmaṇi·विधिलिङ्vidhiliṅse veríaतथाtathāasíज्ञानवताम्jñānavatām6/3-अत्at mde los sabios/conocedoresगतिःgatiḥ1/1-इi fel andar/movimientoअनध्वगाःanadhvagāḥ1/3-अa mTP(nañ)los no-caminantesअध्वसुadhvasu7/3-अन्an men los caminosपारयिष्णवःpārayiṣṇavaḥ1/3-उu mlos que llegan al finalइतिitiasíश्रुतिस्मृतिभ्यःśrutismṛtibhyaḥ5/3-इi fDVsegún [esta] śruti y smṛti

Segmento 6 — argumento: Brahman no se alcanza por limitación espacial

देशपरिच्छिन्ना हि गतिः संसारविषयैव परिच्छिन्नसाधनसाध्यत्वात् । ब्रह्म तु समस्तत्वान्न देशपरिच्छेदेन गन्तव्यम् । यदि हि देशपरिच्छिन्नं ब्रह्म स्यान्मूर्तद्रव्यवदाद्यन्तवदन्याश्रितं सावयवमनित्यं कृतकं च स्यात् ।deśaparicchinnā hi gatiḥ saṃsāraviṣayaiva paricchinnasādhanasādhyatvāt | brahma tu samastatvānna deśaparicchedena gantavyam | yadi hi deśaparicchinnaṃ brahma syānmūrtadravyavadādyantavadanyāśritaṃ sāvayavamanityaṃ kṛtakaṃ ca syāt |

Pues el desplazamiento (gatiḥ) limitado por el espacio (deśaparicchinnā) pertenece únicamente al saṃsāra (saṃsāraviṣayā eva), ya que es [un fin] alcanzable sólo mediante un medio limitado (paricchinna-sādhana-sādhyatvāt). Brahman, en cambio, por ser omniabarcante (samastatvāt), no ha de alcanzarse mediante una limitación espacial (deśaparicchedena gantavyam). Pues si Brahman estuviera limitado por el espacio, sería como una sustancia con forma (mūrtadravyavat): tendría principio y fin, dependería de otra cosa, tendría partes, sería no-eterno y sería un producto (kṛtakam).

Análisis palabra por palabra
देशपरिच्छिन्नाdeśaparicchinnā1/1-अa fTPlimitada por el espacioहिhipuesगतिःgatiḥ1/1-इi fel desplazamientoसंसारविषयाsaṃsāraviṣayā1/1-अa fTPperteneciente sólo al saṃsāraएवevasólo/precisamenteपरिच्छिन्नसाधनसाध्यत्वात्paricchinnasādhanasādhyatvāt5/1-अa n (त्वtva)TPpor ser [un fin] alcanzable mediante un medio limitadoब्रह्मbrahma1/1-न्n nBrahmanतुtuen cambioसमस्तत्वात्samastatvāt5/1-अa n (त्वtva)por ser omniabarcante/totalनnanoदेशपरिच्छेदेनdeśaparicchedena3/1-अa mTPmediante una limitación espacialगन्तव्यम्gantavyam1/1-अa n (gerundivo)algo a lo que deba llegarse [recorriendo distancia]यदि हिyadi hipues siदेशपरिच्छिन्नम्deśaparicchinnam1/1-अa nTPlimitado por el espacioब्रह्मbrahma1/1-न्n nBrahmanस्यात्syātIII/1√अस्as (2 पpa.)·विधिलिङ्vidhiliṅfueraमूर्तद्रव्यवत्mūrtadravyavatTPcomo una sustancia con formaआद्यन्तवत्ādyantavat1/1-अत्at n (मतुप्matup)con principio y finअन्याश्रितम्anyāśritam1/1-अa nTPdependiente de otroसावयवम्sāvayavam1/1-अa nBVcon partesअनित्यम्anityam1/1-अa nTP(nañ)no-eternoकृतकम्kṛtakam1/1-अa nproducido/efectoचcayस्यात्syātIII/1√अस्as (2 पpa.)·विधिलिङ्vidhiliṅsería

Segmento 7 — conclusión

न त्वेवंविधं ब्रह्म भवितुमर्हति । अतस्तत्प्राप्तिश्च नैव देशपरिच्छिन्ना भवितुं युक्ता । अपि चाविद्यादिसंसारबन्धापनयनमेव मोक्षम् इच्छन्ति ब्रह्मविदो न तु कार्यभूतम् ॥ ६ ॥na tvevaṃvidhaṃ brahma bhavitumarhati | atastatprāptiśca naiva deśaparicchinnā bhavituṃ yuktā | api cāvidyādisaṃsārabandhāpanayanameva mokṣam icchanti brahmavido na tu kāryabhūtam || 6 ||

Pero Brahman no merece ser de esa naturaleza [limitada]. Por eso, el logro de Brahman tampoco puede ser, de ningún modo, algo limitado por el espacio. Y además, «los conocedores de Brahman» (brahmavidaḥ) entienden que la liberación (mokṣa) es únicamente la remoción de la atadura del saṃsāra —ignorancia, etc.—, y no algo que sea un producto [de una acción]. ॥||6॥ ||

Análisis palabra por palabra
नnanoतुtuperoएवंविधम्evaṃvidham1/1-अa nde tal naturalezaब्रह्मbrahma1/1-न्n nBrahmanभवितुम्bhavitumser (infinitivo)अर्हतिarhatiIII/1√अर्ह्arh (1 पpa.)·लट्laṭmereceअतःataḥpor esoतत्प्राप्तिःtatprāptiḥ1/1-इi fTPel logro de éste [Brahman]चcayन एवna evade ningún modoदेशपरिच्छिन्नाdeśaparicchinnā1/1-अa fTPlimitada por el espacioभवितुम्bhavitumser (infinitivo)युक्ताyuktā1/1-अa fapropiada/correctaअपि चapi cay ademásअविद्यादिसंसारबन्धापनयनम्avidyādisaṃsārabandhāpanayanam1/1-अa nTPla remoción de la atadura del saṃsāra —ignorancia, etc.—एवevasólo/precisamenteमोक्षम्mokṣam2/1-अa mla liberaciónइच्छन्तिicchantiIII/3√इष्iṣ (6 पpa.)·लट्laṭconsideran/entiendenब्रह्मविदःbrahmavidaḥ1/3-द्d mTPlos conocedores de Brahmanन तुna tuy noकार्यभूतम्kāryabhūtam2/1-अa mTPalgo que sea un producto/efecto

॥ इति तृतीयमुण्डके द्वितीयखण्डे षष्ठो मन्त्रः ॥|| iti tṛtīyamuṇḍake dvitīyakhaṇḍe ṣaṣṭho mantraḥ ||
Así, el sexto mantra del segundo khaṇḍa del tercer Muṇḍaka.

अध्ययनम्

Estos textos se estudian con un maestro

Las upaniṣads se leen con el comentario de Śaṅkara, dentro del recorrido de la escuela.