Saltar al contenido
मुण्डकभाष्यम्

Muṇḍaka Upaniṣad 3.2.6

Muṇḍaka III, sección 2, mantra 6 — los saṃnyāsis de mente pura, que han determinado con certeza a Brahman mediante el conocimiento védico, alcanzan la inmortalidad suprema y se liberan por completo en Brahman al morir

वेदान्तविज्ञानसुनिश्चितार्थाः संन्यासयोगाद्यतयः शुद्धसत्त्वाः ।

ते ब्रह्मलोकेषु परान्तकाले परामृताः परिमुच्यन्ति सर्वे ॥ ३.२.६ ॥

vedāntavijñānasuniścitārthāḥ sannyāsayogādyatayaḥ śuddhasattvāḥ |

te brahmalokeṣu parāntakāle parāmṛtāḥ parimucyanti sarve || 3-2-6 ||

Los que, mediante el conocimiento de vedānta, han determinado con certeza [a Brahman como] su objeto —los ascetas por la práctica del saṃnyāsa, de mente pura—: ellos, habiendo alcanzado la inmortalidad suprema, se liberan todos por completo en los mundos de Brahman, en el momento final [de la muerte].

«Through renunciation (be it physical or mental) those pure minded sannyāsis, have clearly ascertained Brahman, which is the object of the vedantic knowledge. Having become one with the infinite Brahman while living, all of them completely resolve into Brahman at the time of death. — lectura fiel a Paramārthānanda/Sarojini Varadarajan»

Palabra por palabra

वेदान्तविज्ञानसुनिश्चितार्थाः1/3-अ mTPque han determinado con certeza [a Brahman] mediante el conocimiento de vedāntaसंन्यासयोगात्5/1-अ mTPpor la práctica del saṃnyāsaयतयः1/3-इ mlos ascetas (yatis)शुद्धसत्त्वाः1/3-अ mBVde mente puraते1/3pron mellosब्रह्मलोकेषु7/3-अ mTPen los mundos de Brahmanपरान्तकाले7/1-अ mTPen el momento final [de la muerte]परामृताः1/3-अ mTPlos que han alcanzado la inmortalidad supremaपरिमुच्यन्तिIII/3परि+√मुच् (6 आ., कर्मणि)·लट्se liberan por completoसर्वे1/3-अ mtodos

Anvaya (el verso en orden de prosa)

संन्यासयोगात् शुद्धसत्त्वाः यतयः वेदान्त-विज्ञान-सुनिश्चितार्थाः (भवन्ति) । परामृताः ते सर्वे परान्तकाले ब्रह्मलोकेषु परिमुच्यन्ति ॥

Por la práctica del saṃnyāsa, los ascetas de mente pura (son) los que han determinado con certeza [a Brahman], mediante el conocimiento de vedānta, [como su] objeto. Habiendo alcanzado la inmortalidad suprema, todos ellos se liberan por completo en los mundos de Brahman, en el momento final.

Bhāṣya de Śaṅkara

Lee el comentario de Śaṅkara

Déjanos tu correo y se abre toda la Biblioteca Vedanta: el bhāṣya íntegro de cada verso, el análisis gramatical completo y los PDF de cada texto. Solo una vez.

Te escribiremos sobre Vedanta. Puedes darte de baja cuando quieras.

Segmento 1 — avataraṇikā

किं च—

«Y además» —para aclararlo más—.

Análisis palabra por palabra
किम्ademásचy

Segmento 2 — glosa de वेदान्तविज्ञानसुनिश्चितार्थाः संन्यासयोगाद्यतयः शुद्धसत्त्वाः

वेदान्तजनितविज्ञानं वेदान्तविज्ञानं तस्यार्थः परमात्मा विज्ञेयः सोऽर्थः सुनिश्चितो येषां ते वेदान्तविज्ञानसुनिश्चितार्थाः । ते च संन्यासयोगात् सर्वकर्मपरित्यागलक्षणयोगात् केवलब्रह्मनिष्ठास्वरूपाद् योगाद् यतयः यतनशीलाः शुद्धसत्त्वाः शुद्धं सत्त्वं येषां संन्यासयोगात्ते शुद्धसत्त्वाः ।

El conocimiento nacido del Vedānta (vedānta-janita-vijñānam) se llama «conocimiento de vedānta» (vedānta-vijñānam), y el objeto (arthaḥ) de este conocimiento es el Ser Supremo (paramātmā), que ha de conocerse. Aquellos cuyo objeto está bien determinado (suniścitaḥ) son «los que han determinado con certeza, mediante el conocimiento de vedānta, [a Brahman como] su objeto» (vedāntavijñānasuniścitārthāḥ). Y ellos, «por la práctica del saṃnyāsa» (saṃnyāsayogāt) —esto es, por la práctica caracterizada por el abandono total de toda acción (sarva-karma-parityāga-lakṣaṇa-yogāt), que consiste únicamente en el establecimiento en Brahman (kevala-brahma-niṣṭhā-svarūpāt yogāt)—, «son los ascetas» (yatayaḥ), es decir, de naturaleza esforzada (yatanaśīlāḥ); «de mente pura» (śuddhasattvāḥ): aquellos cuya mente (sattvam) es pura (śuddham) por la práctica del saṃnyāsa son «de mente pura».

Análisis palabra por palabra
वेदान्तजनितविज्ञानम्1/1-अ nTPel conocimiento nacido del Vedāntaवेदान्तविज्ञानम्1/1-अ nTP[esto es] el «conocimiento de vedānta»तस्य6/1pron nde ésteअर्थः1/1-अ mel objetoपरमात्मा1/1-न् mel Ser Supremoविज्ञेयः1/1-अ m (कृत्य)que ha de conocerseसः1/1pron meseअर्थः1/1-अ mobjetoसुनिश्चितः1/1-अ mbien determinadoयेषाम्6/3pron mde quienesते1/3pron mellosवेदान्तविज्ञानसुनिश्चितार्थाः1/3-अ mTPlos que han determinado con certeza [a Brahman] mediante el conocimiento de vedāntaचyसंन्यासयोगात्5/1-अ mTPpor la práctica del saṃnyāsaसर्वकर्मपरित्यागलक्षणयोगात्5/1-अ mTPpor el yoga caracterizado por el abandono total de toda acción (glosa)केवलब्रह्मनिष्ठास्वरूपात्5/1-अ mTPque consiste únicamente en el establecimiento en Brahman (glosa)योगात्5/1-अ mpor esa práctica (glosa)यतयः1/3-इ mlos ascetas (yatis)यतनशीलाः1/3-अ mBVcuya naturaleza es esforzarse (glosa)शुद्धसत्त्वाः1/3-अ mBVde mente puraशुद्धम्1/1-अ npuro (glosa)सत्त्वम्1/1-अ nla mente/existencia interior (glosa)येषाम्6/3pron mde quienes (glosa)संन्यासयोगात्5/1-अ mpor la práctica del saṃnyāsa (repetido)ते1/3pron mellosशुद्धसत्त्वाः1/3-अ mBVde mente pura (conclusión)

Segmento 3 — glosa de ते ब्रह्मलोकेषु परान्तकाले

ते ब्रह्मलोकेषु संसारिणां ये मरणकालास्तेऽपरान्तास्तानपेक्ष्य मुमुक्षूणां संसारावसाने देहपरित्यागकालः परान्तकालः तस्मिन् परान्तकाले । साधकानां बहुत्वाद् ब्रह्मैव लोको ब्रह्मलोक एकोऽप्यनेकवद् दृश्यते प्राप्यते वा, अतो बहुवचनं ब्रह्मलोकेष्विति ब्रह्मणीत्यर्थः ।

«Ellos» [entran] «en los mundos de Brahman» (brahmalokeṣu). Para quienes están en saṃsāra, los momentos de la muerte son [siempre] no-finales, esto es, intermedios; en cambio, comparado con estos, para quienes desean la liberación (mumukṣūṇām), el momento del abandono del cuerpo al fin del saṃsāra es «el momento final» (parāntakālaḥ) —«en ese momento final»—. Como los practicantes (sādhakāḥ) son numerosos, aunque Brahman —el mundo de Brahman (brahmalokaḥ)— es uno solo, se percibe y se alcanza como si fuera múltiple; por eso se usa el plural «en los mundos de Brahman» (brahmalokeṣu), es decir, «en Brahman»: ese es el sentido.

Nota (de la Introducción de Sarojini/Paramārthānanda a este mantra). Algunos maestros interpretan este mantra como referido a la krama-mukti (liberación gradual, a través del camino de los dioses —devayāna— hasta Hiraṇyagarbha); pero Śaṅkara lo toma únicamente como sadyo-mukti (liberación inmediata), pues el contexto no trata de upāsakas (meditadores) sino de jñānis (sabios de conocimiento directo). Según él, el plural de «brahmalokeṣu» es sólo una manera de hablar: el Brahman-conciencia es uno solo, pero parece múltiple porque son muchos los practicantes que lo alcanzan en momentos distintos.

Análisis palabra por palabra
ते1/3pron mellosब्रह्मलोकेषु7/3-अ mTPen los mundos de Brahmanसंसारिणाम्6/3-इन् mde los que están en saṃsāraये1/3pron mlos queमरणकालाः1/3-अ mTPlos momentos de muerteते1/3pron mesosअपरान्ताः1/3-अ mTP(nañ)no-finales/intermediosतान्2/3pron ma esosअपेक्ष्यअप+√ईक्ष्, ल्यप्en comparación conमुमुक्षूणाम्6/3-उ mde los que desean la liberaciónसंसारावसाने7/1-अ nTPal fin del saṃsāraदेहपरित्यागकालः1/1-अ mTPel momento del abandono del cuerpoपरान्तकालः1/1-अ mTPel momento finalतस्मिन्7/1pron men eseपरान्तकाले7/1-अ mTPen el momento finalसाधकानाम्6/3-अ mde los practicantesबहुत्वात्5/1-अ n (त्व)por ser numerososब्रह्म1/1-न् nBrahmanएवmismoलोकः1/1-अ mel mundo/lugarब्रह्मलोकः1/1-अ mTPel mundo de Brahmanएकः1/1-अ muno [solo]अपिaunqueअनेकवत्como [si fuera] múltipleदृश्यतेIII/1√दृश्, कर्मणि·लट्se percibeप्राप्यतेIII/1प्र+√आप्, कर्मणि·लट्se alcanzaवाoअतःpor esoबहुवचनम्1/1-अ nel [uso del] pluralब्रह्मलोकेषु इति7/3-अ m«en los mundos de Brahman»ब्रह्मणि7/1-न् nen Brahmanइति अर्थःese es el sentido

Segmento 4 — glosa de परामृताः परिमुच्यन्ति सर्वे

परामृताः परममृतममरणधर्मकं ब्रह्मात्मभूतं येषां ते परामृता जीवन्त एव ब्रह्मभूताः परामृताः सन्तः परिमुच्यन्ति परि समन्तात् प्रदीपनिर्वाणवद् घटाकाशवच्च निवृत्तिमुपयान्ति । परिमुच्यन्ति परि समन्तान्मुच्यन्ते सर्वे न देशान्तरं गन्तव्यमपेक्षन्ते ।

«Los de inmortalidad suprema» (parāmṛtāḥ) [significa]: aquellos cuya [naturaleza] es la inmortalidad absoluta (paramam amṛtam), de naturaleza no-mortal (amaraṇadharmakam), idéntica al Ser que es Brahman (brahmātmabhūtam) —ellos son «los de inmortalidad suprema»—, aun viviendo, precisamente por haberse vuelto Brahman (brahmabhūtāḥ), siendo [ya] «de inmortalidad suprema», «se liberan por completo» (parimucyanti), esto es, alcanzan el cese total, como [la llama de] una lámpara al apagarse o como el espacio de una vasija [al romperse ésta]. «Se liberan por completo»: se liberan enteramente «todos», sin necesitar recorrer ningún otro lugar.

Análisis palabra por palabra
परामृताः1/3-अ mTPlos de inmortalidad supremaपरम्1/1-अ nsupremo/absolutoअमृतम्1/1-अ nla inmortalidadअमरणधर्मकम्1/1-अ nBVcuya naturaleza es no-morirब्रह्मात्मभूतम्1/1-अ nTPidéntico al Ser que es Brahmanयेषाम्6/3pron mde quienesते1/3pron mellosपरामृताः1/3-अ mTPde inmortalidad suprema (repetición)जीवन्तः1/3-अत् maun viviendoएवmismo/precisamenteब्रह्मभूताः1/3-अ mTPconvertidos en Brahmanपरामृताः1/3-अ mTPde inmortalidad supremaसन्तः1/3सत् msiendoपरिमुच्यन्तिIII/3परि+√मुच्, कर्मणि·लट्se liberan por completoपरि समन्तात्por todos lados/completamenteप्रदीपनिर्वाणवत्TPcomo [la llama de] una lámpara al apagarseघटाकाशवत्TPcomo el espacio de una vasijaचyनिवृत्तिम्2/1-इ fel cese/retiroउपयान्तिIII/3उप+√या (2 प.)·लट्alcanzanपरिमुच्यन्तिIII/3परि+√मुच्, कर्मणि·लट्se liberan (repetición glosada)परि समन्तात्por completoमुच्यन्तेIII/3√मुच्, कर्मणि·लट्se liberan (glosa)सर्वे1/3-अ mtodosनnoदेशान्तरम्2/1-अ mTPotro lugarगन्तव्यम्2/1-अ n (gerundivo)que deba recorrerseअपेक्षन्तेIII/3अप+√ईक्ष् (1 आ.)·लट्requieren/necesitan

Segmento 5 — citas de apoyo (smṛti y śruti)

शकुनीनामिवाकाशे जले वारिचरस्य च । पदं यथा न दृश्येत तथा ज्ञानवतां गतिः । (महाशान्तिपर्व २३९.२४) अनध्वगा अध्वसु पारयिष्णवः इति श्रुतिस्मृतिभ्यः ।

«Así como no se ve la huella de las aves en el cielo, ni la del que se mueve en el agua, así es el andar de los conocedores (jñānavatām gatiḥ)» —[cita del] Mahābhārata, Śāntiparva 239.24—; y «los que atraviesan los caminos [del saṃsāra] llegan a su fin sin ser viajeros» (anadhvagāḥ adhvasu pārayiṣṇavaḥ) —según [esta] śruti y smṛti—.

Análisis palabra por palabra
शकुनीनाम्6/3-इ fde las avesइवcomoआकाशे7/1-अ nen el cieloजले7/1-अ nen el aguaवारिचरस्य6/1-अ mTPdel que se mueve en el aguaचyपदम्1/1-अ nla huellaयथाcomoनnoदृश्येतIII/1√दृश्, कर्मणि·विधिलिङ्se veríaतथाasíज्ञानवताम्6/3-अत् mde los sabios/conocedoresगतिः1/1-इ fel andar/movimientoअनध्वगाः1/3-अ mTP(nañ)los no-caminantesअध्वसु7/3-अन् men los caminosपारयिष्णवः1/3-उ mlos que llegan al finalइतिasíश्रुतिस्मृतिभ्यः5/3-इ fDVsegún [esta] śruti y smṛti

Segmento 6 — argumento: Brahman no se alcanza por limitación espacial

देशपरिच्छिन्ना हि गतिः संसारविषयैव परिच्छिन्नसाधनसाध्यत्वात् । ब्रह्म तु समस्तत्वान्न देशपरिच्छेदेन गन्तव्यम् । यदि हि देशपरिच्छिन्नं ब्रह्म स्यान्मूर्तद्रव्यवदाद्यन्तवदन्याश्रितं सावयवमनित्यं कृतकं च स्यात् ।

Pues el desplazamiento (gatiḥ) limitado por el espacio (deśaparicchinnā) pertenece únicamente al saṃsāra (saṃsāraviṣayā eva), ya que es [un fin] alcanzable sólo mediante un medio limitado (paricchinna-sādhana-sādhyatvāt). Brahman, en cambio, por ser omniabarcante (samastatvāt), no ha de alcanzarse mediante una limitación espacial (deśaparicchedena gantavyam). Pues si Brahman estuviera limitado por el espacio, sería como una sustancia con forma (mūrtadravyavat): tendría principio y fin, dependería de otra cosa, tendría partes, sería no-eterno y sería un producto (kṛtakam).

Análisis palabra por palabra
देशपरिच्छिन्ना1/1-अ fTPlimitada por el espacioहिpuesगतिः1/1-इ fel desplazamientoसंसारविषया1/1-अ fTPperteneciente sólo al saṃsāraएवsólo/precisamenteपरिच्छिन्नसाधनसाध्यत्वात्5/1-अ n (त्व)TPpor ser [un fin] alcanzable mediante un medio limitadoब्रह्म1/1-न् nBrahmanतुen cambioसमस्तत्वात्5/1-अ n (त्व)por ser omniabarcante/totalनnoदेशपरिच्छेदेन3/1-अ mTPmediante una limitación espacialगन्तव्यम्1/1-अ n (gerundivo)algo a lo que deba llegarse [recorriendo distancia]यदि हिpues siदेशपरिच्छिन्नम्1/1-अ nTPlimitado por el espacioब्रह्म1/1-न् nBrahmanस्यात्III/1√अस् (2 प.)·विधिलिङ्fueraमूर्तद्रव्यवत्TPcomo una sustancia con formaआद्यन्तवत्1/1-अत् n (मतुप्)con principio y finअन्याश्रितम्1/1-अ nTPdependiente de otroसावयवम्1/1-अ nBVcon partesअनित्यम्1/1-अ nTP(nañ)no-eternoकृतकम्1/1-अ nproducido/efectoचyस्यात्III/1√अस् (2 प.)·विधिलिङ्sería

Segmento 7 — conclusión

न त्वेवंविधं ब्रह्म भवितुमर्हति । अतस्तत्प्राप्तिश्च नैव देशपरिच्छिन्ना भवितुं युक्ता । अपि चाविद्यादिसंसारबन्धापनयनमेव मोक्षम् इच्छन्ति ब्रह्मविदो न तु कार्यभूतम् ॥ ६ ॥

Pero Brahman no merece ser de esa naturaleza [limitada]. Por eso, el logro de Brahman tampoco puede ser, de ningún modo, algo limitado por el espacio. Y además, «los conocedores de Brahman» (brahmavidaḥ) entienden que la liberación (mokṣa) es únicamente la remoción de la atadura del saṃsāra —ignorancia, etc.—, y no algo que sea un producto [de una acción]. ॥6॥

Análisis palabra por palabra
नnoतुperoएवंविधम्1/1-अ nde tal naturalezaब्रह्म1/1-न् nBrahmanभवितुम्ser (infinitivo)अर्हतिIII/1√अर्ह् (1 प.)·लट्mereceअतःpor esoतत्प्राप्तिः1/1-इ fTPel logro de éste [Brahman]चyन एवde ningún modoदेशपरिच्छिन्ना1/1-अ fTPlimitada por el espacioभवितुम्ser (infinitivo)युक्ता1/1-अ fapropiada/correctaअपि चy ademásअविद्यादिसंसारबन्धापनयनम्1/1-अ nTPla remoción de la atadura del saṃsāra —ignorancia, etc.—एवsólo/precisamenteमोक्षम्2/1-अ mla liberaciónइच्छन्तिIII/3√इष् (6 प.)·लट्consideran/entiendenब्रह्मविदः1/3-द् mTPlos conocedores de Brahmanन तुy noकार्यभूतम्2/1-अ mTPalgo que sea un producto/efecto

॥ इति तृतीयमुण्डके द्वितीयखण्डे षष्ठो मन्त्रः ॥
Así, el sexto mantra del segundo khaṇḍa del tercer Muṇḍaka.

अध्ययनम्

Estos textos se estudian con un maestro

Las upaniṣads se leen con el comentario de Śaṅkara, dentro del recorrido de la escuela.