Saltar al contenido
मुण्डकभाष्यम्

Muṇḍaka Upaniṣad 3.2.9

Muṇḍaka III, sección 2, mantra 9 — quien conoce a Brahman se vuelve Brahman mismo; en su familia no nace ignorante alguno; cruza el pesar y el mal y, liberado de los nudos del corazón, se vuelve inmortal — cierra el tema del jñānaphala

Sánscrito en

स यो ह वै तत्परमं ब्रह्म वेद ब्रह्मैव भवति नास्याब्रह्मवित्कुले भवति ।

तरति शोकं तरति पाप्मानं गुहाग्रन्थिभ्यो विमुक्तोऽमृतो भवति ॥ ३.२.९ ॥

sa yo ha vai tatparamaṃ brahma veda brahmaiva bhavati nāsyābrahmavitkule bhavati |

tarati śokaṃ tarati pāpmānaṃ guhāgranthibhyo vimukto'mṛto bhavati || 3-2-9 ||

En verdad, quien conoce a ese Brahman supremo se vuelve Brahman mismo; en su familia no nace nadie ignorante de Brahman. Cruza el pesar, cruza el mal; liberado de los nudos del corazón, se vuelve inmortal.

«Indeed that person who knows that supreme Brahman becomes Brahman itself. In his family there will not be anyone ignorant of Brahman. He crosses over sorrow. He crosses over pāpa (and puṇya also). Having been released from the knots of the heart he becomes immortal. — lectura fiel a Paramārthānanda/Sarojini Varadarajan»

Palabra por palabra

सःsaḥ1/1pron meseयःyaḥ1/1pron mquienहhaen verdadवैvaiciertamenteतत्tat2/1pron neseपरमम्paramam2/1-अa nsupremoब्रह्मbrahma2/1-न्n nBrahmanवेदvedaIII/1√विद्vid (2 पpa.)·लिट्liṭconoceब्रह्मbrahma1/1-न्n nBrahmanएवevamismoभवतिbhavatiIII/1√भूbhū (1 पpa.)·लट्laṭse vuelveनnanoअस्यasya6/1pron mde este/en suअब्रह्मवित्abrahmavit1/1-द्d mTP(nañ)el no-conocedor de Brahmanकुलेkule7/1-अa nen la familiaभवतिbhavatiIII/1√भूbhū (1 पpa.)·लट्laṭnace/hayतरतिtaratiIII/1√तृtṛ (1 पpa.)·लट्laṭcruzaशोकम्śokam2/1-अa mel pesarतरतिtaratiIII/1√तृtṛ (1 पpa.)·लट्laṭcruzaपाप्मानम्pāpmānam2/1-अन्an mel malगुहाग्रन्थिभ्यःguhāgranthibhyaḥ5/3-इi mTPde los nudos de la caverna [del corazón]विमुक्तःvimuktaḥ1/1-अa m (क्तkta)liberadoअमृतःamṛtaḥ1/1-अa minmortalभवतिbhavatiIII/1√भूbhū (1 पpa.)·लट्laṭse vuelve

Anvaya (el verso en orden de prosa)

ह वै सः यः तत् परमं ब्रह्म वेद ब्रह्म एव भवति । अस्य कुले अब्रह्मवित् न भवति । शोकं तरति । पाप्मानं तरति । गुहाग्रन्थिभ्यः विमुक्तः अमृतः भवति ॥ha vai saḥ yaḥ tat paramaṃ brahma veda brahma eva bhavati | asya kule abrahmavit na bhavati | śokaṃ tarati | pāpmānaṃ tarati | guhāgranthibhyaḥ vimuktaḥ amṛtaḥ bhavati ||

En verdad, quien conoce ese Brahman supremo se vuelve Brahman mismo. En su familia no nace el no-conocedor de Brahman. Cruza el pesar. Cruza el mal. Liberado de los nudos del corazón, se vuelve inmortal.

Bhāṣya de Śaṅkara

Lee el comentario de Śaṅkara

Déjanos tu correo y se abre toda la Biblioteca Vedanta: el bhāṣya íntegro de cada verso, el análisis gramatical completo y los PDF de cada texto. Solo una vez.

Te escribiremos sobre Vedanta. Puedes darte de baja cuando quieras.

Segmento 1 — avataraṇikā (I): objeción (pūrvapakṣa)

ननु श्रेयस्यनेके विघ्नाः प्रसिद्धाः अतः क्लेशानामन्यतमेनान्येन वा देवादिना च विघ्नितो ब्रह्मविदप्यन्यां गतिं मृतो गच्छति न ब्रह्मैव ।nanu śreyasyaneke vighnāḥ prasiddhāḥ ataḥ kleśānāmanyatamenānyena vā devādinā ca vighnito brahmavidapyanyāṃ gatiṃ mṛto gacchati na brahmaiva |

Se objeta (nanu): es bien sabido que en [el camino hacia] lo sumamente bueno [Brahman] hay muchos obstáculos consabidos; por eso, obstaculizado por alguna de las aflicciones —o por otra—, o incluso por los dioses, etc., el conocedor de Brahman, al morir, podría ir hacia otro destino, y no hacia Brahman mismo.

Análisis palabra por palabra
ननुnanuse objeta/peroश्रेयसिśreyasi7/1-अस्as nen lo sumamente bueno [Brahman]अनेकेaneke1/3-अa mmuchosविघ्नाःvighnāḥ1/3-अa mobstáculosप्रसिद्धाःprasiddhāḥ1/3-अa mconocidos/consabidosअतःataḥpor esoक्लेशानाम्kleśānām6/3-अa mde las afliccionesअन्यतमेनanyatamena3/1-अa mpor alguna de ellasअन्येनanyena3/1-अa mpor otraवाvāoदेवादिनाdevādinā3/1-अa mTPpor [algo] como los dioses, etc.चcayविघ्नितःvighnitaḥ1/1-अa m (क्तkta)obstaculizadoब्रह्मवित्brahmavit1/1-द्d mTPel conocedor de Brahmanअपिapiaunque/inclusoअन्याम्anyām2/1pron fa otroगतिम्gatim2/1-इi fdestino/cursoमृतःmṛtaḥ1/1-अa m (क्तkta)al morirगच्छतिgacchatiIII/1√गम्gam (1 पpa.)·लट्laṭva/llegaनnanoब्रह्मbrahma1/1-न्n nBrahmanएवevamismo

Segmento 2 — avataraṇikā (II): respuesta (siddhānta)

न । विद्यया एव सर्वप्रतिबन्धस्यापनीतत्वात् । अविद्याप्रतिबन्धमात्रो हि मोक्षो नान्यप्रतिबन्धः नित्यत्वादात्मभूतत्वाच्च । तस्मात्na | vidyayā eva sarvapratibandhasyāpanītatvāt | avidyāpratibandhamātro hi mokṣo nānyapratibandhaḥ nityatvādātmabhūtatvācca | tasmāt—

No [es así], pues mediante el conocimiento mismo se remueve todo obstáculo. El único obstáculo para la liberación es la ignorancia; no hay otro obstáculo, porque [la liberación] es de naturaleza eterna y es idéntica al propio Ser. Por eso —

Análisis palabra por palabra
नnano [es así]विद्ययाvidyayā3/1-आā fmediante el conocimientoएवevasólo/precisamenteसर्वप्रतिबन्धस्यsarvapratibandhasya6/1-अa mTPde todo obstáculoअपनीतत्वात्apanītatvāt5/1-अa n (त्वtva)por haber sido removidoअविद्याप्रतिबन्धमात्रःavidyāpratibandhamātraḥ1/1-अa mTPsólo el obstáculo de la ignoranciaहिhipuesमोक्षःmokṣaḥ1/1-अa mla liberaciónनnanoअन्यप्रतिबन्धःanyapratibandhaḥ1/1-अa mTP[tiene] otro obstáculoनित्यत्वात्nityatvāt5/1-अa n (त्वtva)por ser eternaआत्मभूतत्वात्ātmabhūtatvāt5/1-अa n (त्वtva)TPy por ser idéntica al propio Serचcayतस्मात्tasmātpor eso

Segmento 3 — glosa de स यो ह वै तत्परमं ब्रह्म वेद ब्रह्मैव भवतिsa yo ha vai tatparamaṃ brahma veda brahmaiva bhavati

सःsaḥ यःyaḥ कश्चिद्वै लोकेkaścidvai loke तत्tat परंparaṃ ब्रह्मbrahma वेदveda साक्षादहमेवास्मीति स नान्यां गतिं गच्छति । देवैरपि तस्य ब्रह्मप्राप्तिं प्रति विघ्नो न शक्यते कर्तुम् । आत्मा ह्येषां स भवति । तस्माद्sākṣādahamevāsmīti sa nānyāṃ gatiṃ gacchati | devairapi tasya brahmaprāptiṃ prati vighno na śakyate kartum | ātmā hyeṣāṃ sa bhavati | tasmād ब्रह्मवित्brahmavit ब्रह्मbrahma एवeva भवतिbhavati ।|

«Cualquiera» que, en verdad, en este mundo, conozca «ese» «Brahman» «supremo» directamente como «yo mismo soy [Eso]» (sākṣāt aham eva asmi iti), ese no va hacia otro destino [al morir]. Ni siquiera los dioses (devaiḥ api) pueden crear un obstáculo respecto de su logro de Brahman, pues él mismo se ha convertido en el Ser de ellos [de los dioses] (ātmā hi eṣāṃ sa bhavati). Por eso, «el conocedor de Brahman» «se vuelve» «Brahman mismo».

Nota. Śaṅkara remite aquí a Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad 1.4.10 («ātmā hy eṣāṃ sa bhavati»): los dioses pueden obstaculizar al buscador mientras aún no ha obtenido el conocimiento «yo soy Brahman», pero una vez obtenido éste, no pueden crear ningún obstáculo a su fusión en Brahman, pues el sabio mismo se ha convertido en el Ser de esos mismos dioses.

Análisis palabra por palabra
सःsaḥ1/1pron meseयःyaḥ1/1pron mquienकश्चित्kaścit1/1pron mcualquieraवैvaien verdadलोकेloke7/1-अa men el mundoतत्tat2/1pron neseपरम्param2/1-अa nsupremoब्रह्मbrahma2/1-न्n nBrahmanवेदvedaIII/1√विद्vid (2 पpa.)·लिट्liṭconoceसाक्षात्sākṣātdirectamenteअहम्aham1/1pronyoएवevamismoअस्मिasmiI/1√अस्as·लट्laṭsoyइतिiti[pensando] asíसःsaḥ1/1pron meseनnanoअन्याम्anyām2/1pron fa otroगतिम्gatim2/1-इi fdestinoगच्छतिgacchatiIII/1√गम्gam (1 पpa.)·लट्laṭvaदेवैःdevaiḥ3/3-अa mpor los diosesअपिapiinclusoतस्यtasya6/1pron mde él/suब्रह्मप्राप्तिम्brahmaprāptim2/1-इi fTPel logro de Brahmanप्रतिpratirespecto de/haciaविघ्नःvighnaḥ1/1-अa mobstáculoनnanoशक्यतेśakyateIII/1√शक्śak, कर्मणिkarmaṇi·लट्laṭse puedeकर्तुम्kartumhacerआत्माātmā1/1-न्n mel Ser [propio]हिhipuesएषाम्eṣām6/3pron mde éstos [los dioses]सःsaḥ1/1pron mél [el sabio]भवतिbhavatiIII/1√भूbhū (1 पpa.)·लट्laṭse vuelve/esतस्मात्tasmātpor esoब्रह्मवित्brahmavit1/1-द्d mTPel conocedor de Brahmanब्रह्मbrahma1/1-न्n nBrahmanएवevamismoभवतिbhavatiIII/1√भूbhū (1 पpa.)·लट्laṭse vuelve

Segmento 4 — glosa de नास्याब्रह्मवित्कुले भवतिnāsyābrahmavitkule bhavati

किं च नkiṃ ca na अस्यasya विदुषः अब्रह्मवित्viduṣaḥ abrahmavit कुलेkule भवतिbhavati ।|

Además, «en la familia» «de este» sabio no «nace» ningún no-conocedor de Brahman (abrahmavit).

Nota (de la Introducción de Sarojini/Paramārthānanda). Este fruto adicional del conocimiento indica que, alrededor del sabio, hay personas ya preparadas para recibir la enseñanza —acaso desde un nacimiento anterior—, y que el sabio mismo transmitirá el conocimiento a quienes lo rodean: sea su familia (si es un householder) o su gurukulam (si es sannyāsi).

Análisis palabra por palabra
किम् चkim caademásनnanoअस्यasya6/1pron mde este/en suविदुषःviduṣaḥ6/1विद्वस्vidvas mdel sabioअब्रह्मवित्abrahmavit1/1-द्d mTP(nañ)el no-conocedor de Brahmanकुलेkule7/1-अa nen la familiaभवतिbhavatiIII/1√भूbhū (1 पpa.)·लट्laṭnace/hay

Segmento 5 — glosa de तरति शोकं तरति पाप्मानं गुहाग्रन्थिभ्यो विमुक्तोऽमृतो भवतिtarati śokaṃ tarati pāpmānaṃ guhāgranthibhyo vimukto'mṛto bhavati

किं चkiṃ ca तरतिtarati शोकम्śokam अनेकेषु ऐकल्यनिमित्तं मानसं सन्तापं जीवन्नेव अतिक्रान्तो भवति ।anekeṣu aikalyanimittaṃ mānasaṃ santāpaṃ jīvanneva atikrānto bhavati | तरतिtarati पाप्मानम्pāpmānam धर्माधर्माख्यम् ।dharmādharmākhyam | गुहाग्रन्थिभ्यःguhāgranthibhyaḥ हृदयाविद्याग्रन्थिभ्यःhṛdayāvidyāgranthibhyaḥ विमुक्तःvimuktaḥ सन्san अमृतःamṛtaḥ भवतिbhavati इति उक्तम् एव भिद्यते हृदयग्रन्थिः इत्यादि ॥ ९ ॥iti uktam eva bhidyate hṛdayagranthiḥ ityādi || 9 ||

Además, [el sabio] «cruza» «el pesar» —esto es, viviendo mismo ha superado ya la angustia mental cuya causa es la carencia de múltiples [objetos deseados, o su pérdida]—. «Cruza» «el mal» conocido como mérito y demérito (dharma y adharma). «Liberado» «de los nudos de la caverna» [del corazón] —los nudos de ignorancia del corazón (hṛdaya-avidyā-granthibhyaḥ)—, «se vuelve» «inmortal»; esto ya ha sido dicho [en el mantra 2.2.8]: «se rompe el nudo del corazón» (bhidyate hṛdayagranthiḥ), etcétera. ॥||9॥ ||

Nota. Este «nudo» se explica de varias maneras: unos dicen que es la ignorancia misma; otros, que es la superposición (adhyāsa) que conecta mutuamente el Ser (ātmā) y el no-Ser (anātmā); y en su comentario a los mantras 2.2.8 y 2.1.10 de esta misma Upaniṣad, Śaṅkara mismo da aún otro sentido: que es el deseo (kāma).

Nota (de la Introducción de Sarojini/Paramārthānanda a la Mantra-10). Con este noveno mantra concluye el tema del fruto del conocimiento (jñānaphala), es decir, el tema de la brahmavidyā; la Upaniṣad pasa ahora a tratar ciertas reglas relativas a la enseñanza de este conocimiento.

Análisis palabra por palabra
किम् चkim caademásतरतिtaratiIII/1√तृtṛ (1 पpa.)·लट्laṭcruza/superaशोकम्śokam2/1-अa mel pesar/dolorअनेकेषुanekeṣu7/3-अa men muchos [objetos]ऐकल्यनिमित्तम्aikalyanimittam2/1-अa mTPcuya causa es la carencia/ausenciaमानसम्mānasam2/1-अa mmentalसन्तापम्santāpam2/1-अa mel tormento/angustiaजीवन्jīvan1/1-अत्at mviviendoएवevaprecisamenteअतिक्रान्तःatikrāntaḥ1/1-अa m (क्तkta)TPque ha superadoभवतिbhavatiIII/1√भूbhū (1 पpa.)·लट्laṭes/resultaतरतिtaratiIII/1√तृtṛ (1 पpa.)·लट्laṭcruza/superaपाप्मानम्pāpmānam2/1-अन्an mel malधर्माधर्माख्यम्dharmādharmākhyam2/1-अa mTPconocido como mérito y deméritoगुहाग्रन्थिभ्यःguhāgranthibhyaḥ5/3-इi mTPde los nudos de la caverna [del corazón]हृदयाविद्याग्रन्थिभ्यःhṛdayāvidyāgranthibhyaḥ5/3-इi mTPde los nudos de ignorancia del corazón (glosa)विमुक्तःvimuktaḥ1/1-अa m (क्तkta)liberadoसन्san1/1सत्sat msiendoअमृतःamṛtaḥ1/1-अa minmortalभवतिbhavatiIII/1√भूbhū (1 पpa.)·लट्laṭse vuelveइति उक्तम्iti uktamesto ya ha sido dichoएवevaprecisamenteभिद्यतेbhidyateIII/1√भिद्bhid, कर्मणिkarmaṇi·लट्laṭse rompe/desataहृदयग्रन्थिःhṛdayagranthiḥ1/1-इi mTPel nudo del corazónइति आदिiti ādietcétera [cita del mantra 2.2.8]

॥ इति तृतीयमुण्डके द्वितीयखण्डे नवमो मन्त्रः ॥|| iti tṛtīyamuṇḍake dvitīyakhaṇḍe navamo mantraḥ ||
Así, el noveno mantra del segundo khaṇḍa del tercer Muṇḍaka.

अध्ययनम्

Estos textos se estudian con un maestro

Las upaniṣads se leen con el comentario de Śaṅkara, dentro del recorrido de la escuela.