Saltar al contenido
मुण्डकभाष्यम्

Muṇḍaka Upaniṣad 3.2.9

Muṇḍaka III, sección 2, mantra 9 — quien conoce a Brahman se vuelve Brahman mismo; en su familia no nace ignorante alguno; cruza el pesar y el mal y, liberado de los nudos del corazón, se vuelve inmortal — cierra el tema del jñānaphala

स यो ह वै तत्परमं ब्रह्म वेद ब्रह्मैव भवति नास्याब्रह्मवित्कुले भवति ।

तरति शोकं तरति पाप्मानं गुहाग्रन्थिभ्यो विमुक्तोऽमृतो भवति ॥ ३.२.९ ॥

sa yo ha vai tatparamaṃ brahma veda brahmaiva bhavati nāsyābrahmavitkule bhavati |

tarati śokaṃ tarati pāpmānaṃ guhāgranthibhyo vimukto'mṛto bhavati || 3-2-9 ||

En verdad, quien conoce a ese Brahman supremo se vuelve Brahman mismo; en su familia no nace nadie ignorante de Brahman. Cruza el pesar, cruza el mal; liberado de los nudos del corazón, se vuelve inmortal.

«Indeed that person who knows that supreme Brahman becomes Brahman itself. In his family there will not be anyone ignorant of Brahman. He crosses over sorrow. He crosses over pāpa (and puṇya also). Having been released from the knots of the heart he becomes immortal. — lectura fiel a Paramārthānanda/Sarojini Varadarajan»

Palabra por palabra

सः1/1pron meseयः1/1pron mquienहen verdadवैciertamenteतत्2/1pron neseपरमम्2/1-अ nsupremoब्रह्म2/1-न् nBrahmanवेदIII/1√विद् (2 प.)·लिट्conoceब्रह्म1/1-न् nBrahmanएवmismoभवतिIII/1√भू (1 प.)·लट्se vuelveनnoअस्य6/1pron mde este/en suअब्रह्मवित्1/1-द् mTP(nañ)el no-conocedor de Brahmanकुले7/1-अ nen la familiaभवतिIII/1√भू (1 प.)·लट्nace/hayतरतिIII/1√तृ (1 प.)·लट्cruzaशोकम्2/1-अ mel pesarतरतिIII/1√तृ (1 प.)·लट्cruzaपाप्मानम्2/1-अन् mel malगुहाग्रन्थिभ्यः5/3-इ mTPde los nudos de la caverna [del corazón]विमुक्तः1/1-अ m (क्त)liberadoअमृतः1/1-अ minmortalभवतिIII/1√भू (1 प.)·लट्se vuelve

Anvaya (el verso en orden de prosa)

ह वै सः यः तत् परमं ब्रह्म वेद ब्रह्म एव भवति । अस्य कुले अब्रह्मवित् न भवति । शोकं तरति । पाप्मानं तरति । गुहाग्रन्थिभ्यः विमुक्तः अमृतः भवति ॥

En verdad, quien conoce ese Brahman supremo se vuelve Brahman mismo. En su familia no nace el no-conocedor de Brahman. Cruza el pesar. Cruza el mal. Liberado de los nudos del corazón, se vuelve inmortal.

Bhāṣya de Śaṅkara

Lee el comentario de Śaṅkara

Déjanos tu correo y se abre toda la Biblioteca Vedanta: el bhāṣya íntegro de cada verso, el análisis gramatical completo y los PDF de cada texto. Solo una vez.

Te escribiremos sobre Vedanta. Puedes darte de baja cuando quieras.

Segmento 1 — avataraṇikā (I): objeción (pūrvapakṣa)

ननु श्रेयस्यनेके विघ्नाः प्रसिद्धाः अतः क्लेशानामन्यतमेनान्येन वा देवादिना च विघ्नितो ब्रह्मविदप्यन्यां गतिं मृतो गच्छति न ब्रह्मैव ।

Se objeta (nanu): es bien sabido que en [el camino hacia] lo sumamente bueno [Brahman] hay muchos obstáculos consabidos; por eso, obstaculizado por alguna de las aflicciones —o por otra—, o incluso por los dioses, etc., el conocedor de Brahman, al morir, podría ir hacia otro destino, y no hacia Brahman mismo.

Análisis palabra por palabra
ननुse objeta/peroश्रेयसि7/1-अस् nen lo sumamente bueno [Brahman]अनेके1/3-अ mmuchosविघ्नाः1/3-अ mobstáculosप्रसिद्धाः1/3-अ mconocidos/consabidosअतःpor esoक्लेशानाम्6/3-अ mde las afliccionesअन्यतमेन3/1-अ mpor alguna de ellasअन्येन3/1-अ mpor otraवाoदेवादिना3/1-अ mTPpor [algo] como los dioses, etc.चyविघ्नितः1/1-अ m (क्त)obstaculizadoब्रह्मवित्1/1-द् mTPel conocedor de Brahmanअपिaunque/inclusoअन्याम्2/1pron fa otroगतिम्2/1-इ fdestino/cursoमृतः1/1-अ m (क्त)al morirगच्छतिIII/1√गम् (1 प.)·लट्va/llegaनnoब्रह्म1/1-न् nBrahmanएवmismo

Segmento 2 — avataraṇikā (II): respuesta (siddhānta)

न । विद्यया एव सर्वप्रतिबन्धस्यापनीतत्वात् । अविद्याप्रतिबन्धमात्रो हि मोक्षो नान्यप्रतिबन्धः नित्यत्वादात्मभूतत्वाच्च । तस्मात्—

No [es así], pues mediante el conocimiento mismo se remueve todo obstáculo. El único obstáculo para la liberación es la ignorancia; no hay otro obstáculo, porque [la liberación] es de naturaleza eterna y es idéntica al propio Ser. Por eso —

Análisis palabra por palabra
नno [es así]विद्यया3/1-आ fmediante el conocimientoएवsólo/precisamenteसर्वप्रतिबन्धस्य6/1-अ mTPde todo obstáculoअपनीतत्वात्5/1-अ n (त्व)por haber sido removidoअविद्याप्रतिबन्धमात्रः1/1-अ mTPsólo el obstáculo de la ignoranciaहिpuesमोक्षः1/1-अ mla liberaciónनnoअन्यप्रतिबन्धः1/1-अ mTP[tiene] otro obstáculoनित्यत्वात्5/1-अ n (त्व)por ser eternaआत्मभूतत्वात्5/1-अ n (त्व)TPy por ser idéntica al propio Serचyतस्मात्por eso

Segmento 3 — glosa de स यो ह वै तत्परमं ब्रह्म वेद ब्रह्मैव भवति

सः यः कश्चिद्वै लोके तत् परं ब्रह्म वेद साक्षादहमेवास्मीति स नान्यां गतिं गच्छति । देवैरपि तस्य ब्रह्मप्राप्तिं प्रति विघ्नो न शक्यते कर्तुम् । आत्मा ह्येषां स भवति । तस्माद् ब्रह्मवित् ब्रह्म एव भवति ।

«Cualquiera» que, en verdad, en este mundo, conozca «ese» «Brahman» «supremo» directamente como «yo mismo soy [Eso]» (sākṣāt aham eva asmi iti), ese no va hacia otro destino [al morir]. Ni siquiera los dioses (devaiḥ api) pueden crear un obstáculo respecto de su logro de Brahman, pues él mismo se ha convertido en el Ser de ellos [de los dioses] (ātmā hi eṣāṃ sa bhavati). Por eso, «el conocedor de Brahman» «se vuelve» «Brahman mismo».

Nota. Śaṅkara remite aquí a Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad 1.4.10 («ātmā hy eṣāṃ sa bhavati»): los dioses pueden obstaculizar al buscador mientras aún no ha obtenido el conocimiento «yo soy Brahman», pero una vez obtenido éste, no pueden crear ningún obstáculo a su fusión en Brahman, pues el sabio mismo se ha convertido en el Ser de esos mismos dioses.

Análisis palabra por palabra
सः1/1pron meseयः1/1pron mquienकश्चित्1/1pron mcualquieraवैen verdadलोके7/1-अ men el mundoतत्2/1pron neseपरम्2/1-अ nsupremoब्रह्म2/1-न् nBrahmanवेदIII/1√विद् (2 प.)·लिट्conoceसाक्षात्directamenteअहम्1/1pronyoएवmismoअस्मिI/1√अस्·लट्soyइति[pensando] asíसः1/1pron meseनnoअन्याम्2/1pron fa otroगतिम्2/1-इ fdestinoगच्छतिIII/1√गम् (1 प.)·लट्vaदेवैः3/3-अ mpor los diosesअपिinclusoतस्य6/1pron mde él/suब्रह्मप्राप्तिम्2/1-इ fTPel logro de Brahmanप्रतिrespecto de/haciaविघ्नः1/1-अ mobstáculoनnoशक्यतेIII/1√शक्, कर्मणि·लट्se puedeकर्तुम्hacerआत्मा1/1-न् mel Ser [propio]हिpuesएषाम्6/3pron mde éstos [los dioses]सः1/1pron mél [el sabio]भवतिIII/1√भू (1 प.)·लट्se vuelve/esतस्मात्por esoब्रह्मवित्1/1-द् mTPel conocedor de Brahmanब्रह्म1/1-न् nBrahmanएवmismoभवतिIII/1√भू (1 प.)·लट्se vuelve

Segmento 4 — glosa de नास्याब्रह्मवित्कुले भवति

किं च न अस्य विदुषः अब्रह्मवित् कुले भवति ।

Además, «en la familia» «de este» sabio no «nace» ningún no-conocedor de Brahman (abrahmavit).

Nota (de la Introducción de Sarojini/Paramārthānanda). Este fruto adicional del conocimiento indica que, alrededor del sabio, hay personas ya preparadas para recibir la enseñanza —acaso desde un nacimiento anterior—, y que el sabio mismo transmitirá el conocimiento a quienes lo rodean: sea su familia (si es un householder) o su gurukulam (si es sannyāsi).

Análisis palabra por palabra
किम् चademásनnoअस्य6/1pron mde este/en suविदुषः6/1विद्वस् mdel sabioअब्रह्मवित्1/1-द् mTP(nañ)el no-conocedor de Brahmanकुले7/1-अ nen la familiaभवतिIII/1√भू (1 प.)·लट्nace/hay

Segmento 5 — glosa de तरति शोकं तरति पाप्मानं गुहाग्रन्थिभ्यो विमुक्तोऽमृतो भवति

किं च तरति शोकम् अनेकेषु ऐकल्यनिमित्तं मानसं सन्तापं जीवन्नेव अतिक्रान्तो भवति । तरति पाप्मानम् धर्माधर्माख्यम् । गुहाग्रन्थिभ्यः हृदयाविद्याग्रन्थिभ्यः विमुक्तः सन् अमृतः भवति इति उक्तम् एव भिद्यते हृदयग्रन्थिः इत्यादि ॥ ९ ॥

Además, [el sabio] «cruza» «el pesar» —esto es, viviendo mismo ha superado ya la angustia mental cuya causa es la carencia de múltiples [objetos deseados, o su pérdida]—. «Cruza» «el mal» conocido como mérito y demérito (dharma y adharma). «Liberado» «de los nudos de la caverna» [del corazón] —los nudos de ignorancia del corazón (hṛdaya-avidyā-granthibhyaḥ)—, «se vuelve» «inmortal»; esto ya ha sido dicho [en el mantra 2.2.8]: «se rompe el nudo del corazón» (bhidyate hṛdayagranthiḥ), etcétera. ॥9॥

Nota. Este «nudo» se explica de varias maneras: unos dicen que es la ignorancia misma; otros, que es la superposición (adhyāsa) que conecta mutuamente el Ser (ātmā) y el no-Ser (anātmā); y en su comentario a los mantras 2.2.8 y 2.1.10 de esta misma Upaniṣad, Śaṅkara mismo da aún otro sentido: que es el deseo (kāma).

Nota (de la Introducción de Sarojini/Paramārthānanda a la Mantra-10). Con este noveno mantra concluye el tema del fruto del conocimiento (jñānaphala), es decir, el tema de la brahmavidyā; la Upaniṣad pasa ahora a tratar ciertas reglas relativas a la enseñanza de este conocimiento.

Análisis palabra por palabra
किम् चademásतरतिIII/1√तृ (1 प.)·लट्cruza/superaशोकम्2/1-अ mel pesar/dolorअनेकेषु7/3-अ men muchos [objetos]ऐकल्यनिमित्तम्2/1-अ mTPcuya causa es la carencia/ausenciaमानसम्2/1-अ mmentalसन्तापम्2/1-अ mel tormento/angustiaजीवन्1/1-अत् mviviendoएवprecisamenteअतिक्रान्तः1/1-अ m (क्त)TPque ha superadoभवतिIII/1√भू (1 प.)·लट्es/resultaतरतिIII/1√तृ (1 प.)·लट्cruza/superaपाप्मानम्2/1-अन् mel malधर्माधर्माख्यम्2/1-अ mTPconocido como mérito y deméritoगुहाग्रन्थिभ्यः5/3-इ mTPde los nudos de la caverna [del corazón]हृदयाविद्याग्रन्थिभ्यः5/3-इ mTPde los nudos de ignorancia del corazón (glosa)विमुक्तः1/1-अ m (क्त)liberadoसन्1/1सत् msiendoअमृतः1/1-अ minmortalभवतिIII/1√भू (1 प.)·लट्se vuelveइति उक्तम्esto ya ha sido dichoएवprecisamenteभिद्यतेIII/1√भिद्, कर्मणि·लट्se rompe/desataहृदयग्रन्थिः1/1-इ mTPel nudo del corazónइति आदिetcétera [cita del mantra 2.2.8]

॥ इति तृतीयमुण्डके द्वितीयखण्डे नवमो मन्त्रः ॥
Así, el noveno mantra del segundo khaṇḍa del tercer Muṇḍaka.

अध्ययनम्

Estos textos se estudian con un maestro

Las upaniṣads se leen con el comentario de Śaṅkara, dentro del recorrido de la escuela.