Saltar al contenido
प्रश्नभाष्यम्

Praśna Upaniṣad 1.10

Primera pregunta, mantra 10 — por el curso del norte, buscando el Ser, conquistan el sol, de donde no se vuelve

Sánscrito en

अथोत्तरेण तपसा ब्रह्म-चर्येण श्रद्धया विद्यया आत्मानमन्विष्य आदित्यमभिजयन्ते ।

एतद्वै प्राणानामायतनम् । एतदमृतमभयम् । एतत् परायणम् ।

एतस्मान्न पुनरावर्तन्ते इति । एष निरोधः । तदेष श्लोकः ॥ १० ॥

athottareṇa tapasā brahma-caryeṇa śraddhayā vidyayā ātmānamanviṣya ādityamabhijayante |

etadvai prāṇānāmāyatanam | etadamṛtamabhayam | etat parāyaṇam |

etasmānna punarāvartante iti | eṣa nirodhaḥ | tadeṣa ślokaḥ || 1-10 ||

En cambio, por el [curso] del norte, habiendo buscado el Ser mediante la disciplina, la continencia, la fe y la meditación, conquistan el sol. Esto es, en verdad, el soporte de los seres vivos; esto es lo imperecedero, lo libre de miedo; esto es el destino supremo, pues de aquí no vuelven. Esto es la barrera [para los ignorantes]. Al respecto hay este verso.

Palabra por palabra

अथatha0en cambioउत्तरेणuttareṇa3/1उत्तरuttara-अaफलम्phalam npor el [curso] del norteतपसाtapasā3/1तपस्tapas-स्sमनस्manas nmediante la disciplinaब्रह्मचर्येणbrahmacaryeṇa3/1√चर्car (1 भ्वादिbhvādi P)यत्yatब्रह्मचर्यbrahmacarya-अaफलम्phalam nla continenciaश्रद्धयाśraddhayā3/1श्रद्धाśraddhā-आāसीताsītā fla feविद्ययाvidyayā3/1√विद्vid (2 अदादिadādi P)क्यप्kyap+टाप्ṭāpविद्याvidyā-आāसीताsītā fy la meditaciónआत्मानम्ātmānam2/1आत्मन्ātman-न्nआत्मन्ātman mel Serअन्विष्यanviṣya0अनुanu+√इष्iṣ (4 दिवादिdivādi P)ल्यप्lyaphabiendo buscadoआदित्यम्ādityam2/1आदित्यāditya-अaरामःrāmaḥ mel solअभिजयन्तेabhijayanteIII/3अभिabhi+√जिji (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartari (forma A)conquistanएतत्etat1/1एतद्etad nestoवैvai0en verdadप्राणानाम्prāṇānām6/3प्राणprāṇa-अaरामःrāmaḥ mde los seres vivosआयतनम्āyatanam1/1आā+√यत्yat (1 भ्वादिbhvādi A)ल्युट्lyuṭआयतनāyatana-अaफलम्phalam n[es] el soporteएतत्etat1/1एतद्etad nestoअमृतम्amṛtam1/1√मृmṛ (6 तुदादिtudādi A)क्तktaअमृतamṛta-अaफलम्phalam n[न मृतम्na mṛtam] नञ्nañ-TP[es] lo imperecederoअभयम्abhayam1/1√भीbhī (3 जुहोत्यादिjuhotyādi P)अच्acअभयabhaya-अaफलम्phalam n[न भयं यस्मिन् तत्na bhayaṃ yasmin tat] BVlo libre de miedoएतत्etat1/1एतद्etad nestoपरायणम्parāyaṇam1/1परायणparāyaṇa-अaफलम्phalam n[परम् अयनम्param ayanam] KD[es] el destino supremoएतस्मात्etasmāt5/1एतद्etad nde estoनna0noपुनःpunaḥ0de nuevoआवर्तन्तेāvartanteIII/3आā+√वृत्vṛt (1 भ्वादिbhvādi A)लट्laṭकर्तरिkartarivuelvenइतिiti0puesएषःeṣaḥ1/1एतद्etad mestoनिरोधःnirodhaḥ1/1निni+√रुध्rudh (7 रुधादिrudhādi U)घञ्ghañनिरोधnirodha-अaरामःrāmaḥ m[es] la barreraतत्tat0तद्tad (= तत्रtatra)al respectoएषःeṣaḥ1/1एतद्etad mesteश्लोकःślokaḥ1/1श्लोकśloka-अaरामःrāmaḥ m[hay] verso

Anvaya (el verso en orden de prosa)

अथ उत्तरेण तपसा ब्रह्मचर्येण श्रद्धया विद्यया आत्मानम् अन्विष्य आदित्यम् अभिजयन्ते । एतत् वै प्राणानाम् आयतनम् । एतत् अमृतम् अभयम् । एतत् परायणम् । एतस्मात् न पुनः आवर्तन्ते इति । एषः निरोधः । तत् एषः श्लोकः ॥atha uttareṇa tapasā brahmacaryeṇa śraddhayā vidyayā ātmānam anviṣya ādityam abhijayante | etat vai prāṇānām āyatanam | etat amṛtam abhayam | etat parāyaṇam | etasmāt na punaḥ āvartante iti | eṣaḥ nirodhaḥ | tat eṣaḥ ślokaḥ ||

En cambio, por el del norte, habiendo buscado el Ser mediante la disciplina, la continencia, la fe y la meditación, conquistan el sol. Esto es, en verdad, el soporte de los seres vivos. Esto es lo imperecedero, lo libre de miedo. Esto es el destino supremo, pues de aquí no vuelven. Esto es la barrera. Al respecto, este es el verso.

Bhāṣya de Śaṅkara

Lee el comentario de Śaṅkara

Déjanos tu correo y se abre toda la Biblioteca Vedanta: el bhāṣya íntegro de cada verso, el análisis gramatical completo y los PDF de cada texto. Solo una vez.

Te escribiremos sobre Vedanta. Puedes darte de baja cuando quieras.

Segmento 1 — glosa de अथोत्तरेण तपसा ब्रह्मचर्येण श्रद्धया विद्यया आत्मानमन्विष्य आदित्यमभिजयन्तेathottareṇa tapasā brahmacaryeṇa śraddhayā vidyayā ātmānamanviṣya ādityamabhijayante

अथatha उत्तरेणuttareṇa अयनेन प्रजापतेः अंशं प्राणम् अत्तारम् आदित्यमभिजयन्ते। केनayanena prajāpateḥ aṃśaṃ prāṇam attāram ādityamabhijayante | kena? तपसाtapasā इन्द्रियindriya-जयेन। विशेषतोjayena | viśeṣato ब्रह्मचर्येणbrahmacaryeṇa श्रद्धयाśraddhayā विद्ययाvidyayā च। प्रजापत्यात्मविषययाca | prajāpatyātmaviṣayayā आत्मानंātmānaṃ प्राणं सूर्यं जगतः तस्थुषश्चprāṇaṃ sūryaṃ jagataḥ tasthuṣaśca अन्विष्यanviṣya अहमस्मि इति विदित्वाahamasmi iti viditvā आदित्यमभिजयन्तेādityamabhijayante। |

«En cambio», «por el curso del norte», conquistan el sol, la porción de Prajāpati que es prāṇa, el que come. ¿Mediante qué? «Mediante la disciplina», el dominio de los sentidos, y especialmente «mediante la continencia», «la fe» y «la meditación», la que tiene por objeto a Prajāpati como el propio ser. «Habiendo buscado el Ser», es decir, prāṇa, el sol, el ser de lo móvil y de lo inmóvil, sabiendo «yo soy [él]», «conquistan el sol».

Nota. सूर्यं जगतः तस्थुषश्चsūryaṃ jagataḥ tasthuṣaśca recoge, sin citarlo como tal, Ṛgveda 1.115.1 (sūrya ātmā jagatas tasthuṣaś ca).

Análisis palabra por palabra
अथatha0en cambioउत्तरेणuttareṇa3/1उत्तरuttara-अaफलम्phalam npor el del norteअयनेनayanena3/1√इi (2 अदादिadādi P)ल्युट्lyuṭअयनayana-अaफलम्phalam npor el cursoप्रजापतेःprajāpateḥ6/1प्रजापतिprajāpati-इiहरिःhariḥ m[प्रजानां पतिःprajānāṃ patiḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPde Prajāpatiअंशम्aṃśam2/1अंशaṃśa-अaरामःrāmaḥ mla porciónप्राणम्prāṇam2/1प्राणprāṇa-अaरामःrāmaḥ mprāṇaअत्तारम्attāram2/1√अद्ad (2 अदादिadādi P)तृच्tṛcअत्तृattṛ-ऋṛदातृdātṛ mel que comeआदित्यम्ādityam2/1आदित्यāditya-अaरामःrāmaḥ mel solअभिजयन्तेabhijayanteIII/3अभिabhi+√जिji (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartari (forma A)conquistanकेनkena3/1किम्kim n¿mediante qué?तपसाtapasā3/1तपस्tapas-स्sमनस्manas nmediante la disciplinaइन्द्रियजयेनindriyajayena3/1√जिji (1 भ्वादिbhvādi P)अच्acइन्द्रियजयindriyajaya-अaरामःrāmaḥ m[इन्द्रियाणां जयःindriyāṇāṃ jayaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPel dominio de los sentidos (glosa)विशेषतःviśeṣataḥ0विशेषviśeṣa+तसिल्tasil (taddhita)especialmenteब्रह्मचर्येणbrahmacaryeṇa3/1√चर्car (1 भ्वादिbhvādi P)यत्yatब्रह्मचर्यbrahmacarya-अaफलम्phalam nmediante la continenciaश्रद्धयाśraddhayā3/1श्रद्धाśraddhā-आāसीताsītā fla feविद्ययाvidyayā3/1√विद्vid (2 अदादिadādi P)क्यप्kyap+टाप्ṭāpविद्याvidyā-आāसीताsītā fla meditaciónचca0yप्रजापत्यात्मविषययाprajāpatyātmaviṣayayā3/1प्रजापत्यात्मविषयाprajāpatyātmaviṣayā-आāसीताsītā f[प्रजापत्यात्मा विषयः यस्याः साprajāpatyātmā viṣayaḥ yasyāḥ sā] BVque tiene por objeto a Prajāpati como el propio serआत्मानम्ātmānam2/1आत्मन्ātman-न्nआत्मन्ātman mel Serप्राणम्prāṇam2/1प्राणprāṇa-अaरामःrāmaḥ mprāṇaसूर्यम्sūryam2/1सूर्यsūrya-अaरामःrāmaḥ mel solजगतःjagataḥ6/1√गम्gam (1 भ्वादिbhvādi P)क्विप्kvipजगत्jagat-त्tजगत्jagat nde lo móvilतस्थुषःtasthuṣaḥ6/1√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)क्वसुkvasuतस्थिवस्tasthivas-स्sविद्वस्vidvas nde lo inmóvilचca0yअन्विष्यanviṣya0अनुanu+√इष्iṣ (4 दिवादिdivādi P)ल्यप्lyaphabiendo buscadoअहम्aham1/1अस्मद्asmadyoअस्मिasmiI/1√अस्as (2 अदादिadādi P)लट्laṭकर्तरिkartarisoyइतिiti0asíविदित्वाviditvā0√विद्vid (2 अदादिadādi P)क्त्वाktvāsabiendoआदित्यम्ādityam2/1आदित्यāditya-अaरामःrāmaḥ mel solअभिजयन्तेabhijayanteIII/3अभिabhi+√जिji (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartari (forma A)conquistan

Segmento 2 — glosa de एतद्वै प्राणानामायतनम् । एतदमृतमभयम् । एतत् परायणम्etadvai prāṇānāmāyatanam | etadamṛtamabhayam | etat parāyaṇam

एतद्वैetadvai आयतनंāyatanaṃ सर्वsarva-प्राणानाम्prāṇānām सामान्यम् आयतनम् आश्रयम्।sāmānyam āyatanam āśrayam | एतदमृतम्etadamṛtam अविनाशी।avināśī | अभयम्abhayam अत एव भयata eva bhaya-वर्जितम्। न चन्द्रवत् क्षयvarjitam | na candravat kṣaya-वृद्धिvṛddhi-भयवत्।bhayavat | एतत्etat परायणंparāyaṇaṃ पराparā-गतिः विद्यावताम्gatiḥ vidyāvatām, कर्मिणां च ज्ञानवताम्।karmiṇāṃ ca jñānavatām |

«Esto es, en verdad, el soporte» de todos «los seres vivos»: su soporte común, su refugio. «Esto es lo imperecedero»: lo que no se destruye. «Lo libre de miedo»: por eso mismo, exento de miedo; no como la luna, sujeta al miedo de menguar y crecer. «Esto es el destino supremo», la meta más alta de los que tienen meditación y de los que hacen ritos con conocimiento.

Análisis palabra por palabra
एतत्etat1/1एतद्etad nestoवैvai0en verdadआयतनम्āyatanam1/1आā+√यत्yat (1 भ्वादिbhvādi A)ल्युट्lyuṭआयतनāyatana-अaफलम्phalam n[es] el soporteसर्वप्राणानाम्sarvaprāṇānām6/3सर्वप्राणsarvaprāṇa-अaरामःrāmaḥ m[सर्वे प्राणाःsarve prāṇāḥ] KDde todos los seres vivosसामान्यम्sāmānyam1/1समानsamāna+ष्यञ्ṣyañ (taddhita)सामान्यsāmānya-अaफलम्phalam ncomúnआयतनम्āyatanam1/1आā+√यत्yat (1 भ्वादिbhvādi A)ल्युट्lyuṭआयतनāyatana-अaफलम्phalam nsoporteआश्रयम्āśrayam1/1आā+√श्रिśri (1 भ्वादिbhvādi U)अच्acआश्रयāśraya-अaरामःrāmaḥ m (aquí n)refugioएतत्etat1/1एतद्etad nestoअमृतम्amṛtam1/1√मृmṛ (6 तुदादिtudādi A)क्तktaअमृतamṛta-अaफलम्phalam n[न मृतम्na mṛtam] नञ्nañ-TP[es] lo imperecederoअविनाशीavināśī1/1विvi+√नश्naś (4 दिवादिdivādi P)णिनिṇiniअविनाशिन्avināśin-इन्inयोगिन्yogin m[न विनाशीna vināśī] नञ्nañ-TPlo que no se destruye (glosa)अभयम्abhayam1/1√भीbhī (3 जुहोत्यादिjuhotyādi P)अच्acअभयabhaya-अaफलम्phalam n[न भयं यस्मिन् तत्na bhayaṃ yasmin tat] BVlo libre de miedoअतःataḥ0porएवeva0eso mismoभयवर्जितम्bhayavarjitam1/1√वृज्vṛj (10 चुरादिcurādi U)क्तktaभयवर्जितbhayavarjita-अaफलम्phalam n[भयेन वर्जितम्bhayena varjitam] तृतीयाtṛtīyā-TPexento de miedoनna0noचन्द्रवत्candravat0चन्द्रcandra+वतिvati (taddhita)como la lunaक्षयवृद्धिभयवत्kṣayavṛddhibhayavat1/1क्षयवृद्धिभयkṣayavṛddhibhaya+मतुप्matup (taddhita)क्षयवृद्धिभयवत्kṣayavṛddhibhayavat-त्tभगवत्bhagavat n[क्षयवृद्धिभ्यां भयम्kṣayavṛddhibhyāṃ bhayam] पञ्चमीpañcamī-TP + मतुप्matupsujeto al miedo de menguar y crecerएतत्etat1/1एतद्etad nestoपरायणम्parāyaṇam1/1परायणparāyaṇa-अaफलम्phalam n[परम् अयनम्param ayanam] KD[es] el destino supremoपरागतिःparāgatiḥ1/1√गम्gam (1 भ्वादिbhvādi P)क्तिन्ktinपरागतिparāgati-इiमतिmati f[परा गतिःparā gatiḥ] KDla meta más alta (glosa)विद्यावताम्vidyāvatām6/3विद्याvidyā+मतुप्matup (taddhita)विद्यावत्vidyāvat-त्tभगवत्bhagavat mde los que tienen meditaciónकर्मिणाम्karmiṇām6/3कर्मन्karman+इनिini (taddhita)कर्मिन्karmin-इन्inयोगिन्yogin mde los que hacen ritosचca0yज्ञानवताम्jñānavatām6/3ज्ञानjñāna+मतुप्matup (taddhita)ज्ञानवत्jñānavat-त्tभगवत्bhagavat mcon conocimiento

Segmento 3 — glosa de एतस्मान्न पुनरावर्तन्ते इति । एष निरोधःetasmānna punarāvartante iti | eṣa nirodhaḥ

एतस्माद्etasmād नna पुनरावर्तन्तेpunarāvartante यथा इतरे केवलyathā itare kevala-कर्मिणः।karmiṇaḥ | इतिiti यस्माद्yasmād एषःeṣaḥ अविदुषांaviduṣāṃ निरोधnirodhaः। आदित्यात् हि निरुद्धा अविद्वांसः नैते संवत्सरमादित्यमात्मानं प्राणमभिप्राप्नुवन्ति। स हि संवत्सरः कालात्मा अविदुषां निरोधः।ḥ | ādityāt hi niruddhā avidvāṃsaḥ naite saṃvatsaramādityamātmānaṃ prāṇamabhiprāpnuvanti | sa hi saṃvatsaraḥ kālātmā aviduṣāṃ nirodhaḥ |

«De aquí no vuelven», como vuelven los otros, los que solo hacen ritos; «pues» (iti vale aquí «puesto que»). «Esto» es «la barrera» de los ignorantes. En efecto, los ignorantes, detenidos lejos del sol, no alcanzan el año, el sol, el Ser, prāṇa: el año, que es el tiempo, es la barrera de los ignorantes.

Nota. Paramārthānanda entiende nirodhaḥ como «[camino] vedado» a quienes solo hacen ritos, y refiere na punar āvartante a los meditadores que alcanzan allí el conocimiento y la liberación gradual (krama-mukti). Śaṅkara no menciona aquí la liberación gradual: solo dice que no vuelven, a diferencia de los que solo hacen ritos, y que el año es la barrera de los ignorantes.

Análisis palabra por palabra
एतस्मात्etasmāt5/1एतद्etad nde aquíनna0noपुनःpunaḥ0de nuevoआवर्तन्तेāvartanteIII/3आā+√वृत्vṛt (1 भ्वादिbhvādi A)लट्laṭकर्तरिkartarivuelvenयथाyathā0comoइतरेitare1/3इतरitara mlos otrosकेवलकर्मिणःkevalakarmiṇaḥ1/3केवलकर्मिन्kevalakarmin-इन्inयोगिन्yogin m[केवलाः कर्मिणःkevalāḥ karmiṇaḥ] KDlos que solo hacen ritosइतिiti0puesयस्मात्yasmāt5/1यद्yad npuesto que (glosa)एषःeṣaḥ1/1एतद्etad mestoअविदुषाम्aviduṣām6/3√विद्vid (2 अदादिadādi P)क्वसुkvasuअविद्वस्avidvas-स्sविद्वस्vidvas m[न विद्वांसःna vidvāṃsaḥ] नञ्nañ-TPde los ignorantesनिरोधःnirodhaḥ1/1निni+√रुध्rudh (7 रुधादिrudhādi U)घञ्ghañनिरोधnirodha-अaरामःrāmaḥ m[es] la barreraआदित्यात्ādityāt5/1आदित्यāditya-अaरामःrāmaḥ mdel solहिhi0en efectoनिरुद्धाःniruddhāḥ1/3निni+√रुध्rudh (7 रुधादिrudhādi U)क्तktaनिरुद्धniruddha-अaरामःrāmaḥ mdetenidosअविद्वांसःavidvāṃsaḥ1/3√विद्vid (2 अदादिadādi P)क्वसुkvasuअविद्वस्avidvas-स्sविद्वस्vidvas m[न विद्वांसःna vidvāṃsaḥ] नञ्nañ-TPlos ignorantesनna0noएतेete1/3एतद्etad mestosसंवत्सरम्saṃvatsaram2/1संवत्सरsaṃvatsara-अaरामःrāmaḥ mel añoआदित्यम्ādityam2/1आदित्यāditya-अaरामःrāmaḥ mel solआत्मानम्ātmānam2/1आत्मन्ātman-न्nआत्मन्ātman mel Serप्राणम्prāṇam2/1प्राणprāṇa-अaरामःrāmaḥ mprāṇaअभिप्राप्नुवन्तिabhiprāpnuvantiIII/3अभिabhi+प्रpra+√आप्āp (5 स्वादिsvādi P)लट्laṭकर्तरिkartarialcanzanसःsaḥ1/1तद्tad mélहिhi0en efectoसंवत्सरःsaṃvatsaraḥ1/1संवत्सरsaṃvatsara-अaरामःrāmaḥ mel añoकालात्माkālātmā1/1कालात्मन्kālātman-न्nआत्मन्ātman m[कालः आत्मा यस्य सःkālaḥ ātmā yasya saḥ] BVque es el tiempoअविदुषाम्aviduṣām6/3√विद्vid (2 अदादिadādi P)क्वसुkvasuअविद्वस्avidvas-स्sविद्वस्vidvas m[न विद्वांसःna vidvāṃsaḥ] नञ्nañ-TPde los ignorantesनिरोधःnirodhaḥ1/1निni+√रुध्rudh (7 रुधादिrudhādi U)घञ्ghañनिरोधnirodha-अaरामःrāmaḥ m[es] la barrera

Segmento 4 — glosa de तदेष श्लोकःtadeṣa ślokaḥ

तत्tat तत्र अस्मिन् अर्थेtatra asmin arthe एषःeṣaḥ श्लोकślokaः मन्त्रः॥ १० ॥ḥ mantraḥ || 10 ||

«Al respecto», sobre este asunto, hay «este verso», un mantra. ॥||10॥ ||

Análisis palabra por palabra
तत्tat0तद्tad (= तत्रtatra)al respectoतत्रtatra0al respecto (glosa)अस्मिन्asmin7/1इदम्idam msobre esteअर्थेarthe7/1अर्थartha-अaरामःrāmaḥ masuntoएषःeṣaḥ1/1एतद्etad mesteश्लोकःślokaḥ1/1श्लोकśloka-अaरामःrāmaḥ m[hay] versoमन्त्रःmantraḥ1/1मन्त्रmantra-अaरामःrāmaḥ mun mantra (glosa)

॥ इति प्रथमप्रश्ने दशमो मन्त्रः ॥|| iti prathamapraśne daśamo mantraḥ ||
Así, el décimo mantra de la primera pregunta.

अध्ययनम्

Estos textos se estudian con un maestro

Las upaniṣads se leen con el comentario de Śaṅkara, dentro del recorrido de la escuela.