Saltar al contenido
प्रश्नभाष्यम्

Praśna Upaniṣad 1.9

Primera pregunta, mantra 9 — el año es Prajāpati: el curso del sur, camino de los antepasados, lleva al mundo de la luna

Sánscrito en

संवत्सरो वै प्रजापतिः । तस्यायने दक्षिणं चोत्तरं च ।

तद्ये ह वै तदिष्टापूर्त्ते कृतमित्युपासते । ते चान्द्रमसमेव लोकमभिजयन्ते ।

त एव पुनरावर्त्तन्ते तस्मादेते ऋषयः प्रजाकामाः दक्षिणं प्रतिपद्यन्ते ।

एष ह वै रयिर्यः पितृयाणः ॥ ९ ॥

saṃvatsaro vai prajāpatiḥ | tasyāyane dakṣiṇaṃ cottaraṃ ca |

tadye ha vai tadiṣṭāpūrtte kṛtamityupāsate | te cāndramasameva lokamabhijayante |

ta eva punarāvarttante tasmādete ṛṣayaḥ prajākāmāḥ dakṣiṇaṃ pratipadyante |

eṣa ha vai rayiryaḥ pitṛyāṇaḥ || 1-9 ||

El año es, en verdad, Prajāpati. Tiene dos cursos: el del sur y el del norte. Al respecto, quienes practican así el sacrificio y las obras públicas, lo que es producto de la acción, conquistan solo el mundo de la luna; y son ellos los que vuelven de nuevo. Por eso estos sabios, deseosos de descendencia, alcanzan el [curso] del sur. Este, que es el camino de los antepasados, es en verdad rayi.

Palabra por palabra

संवत्सरःsaṃvatsaraḥ1/1संवत्सरsaṃvatsara-अaरामःrāmaḥ mel añoवैvai0en verdadप्रजापतिःprajāpatiḥ1/1प्रजापतिprajāpati-इiहरिःhariḥ m[प्रजानां पतिःprajānāṃ patiḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPPrajāpatiतस्यtasya6/1तद्tad mde élअयनेayane1/2√इi (2 अदादिadādi P)ल्युट्lyuṭअयनayana-अaफलम्phalam n[hay] dos cursosदक्षिणम्dakṣiṇam1/1दक्षिणdakṣiṇa-अaफलम्phalam nel del surचca0yउत्तरम्uttaram1/1उत्तरuttara-अaफलम्phalam nel del norteचca0yतत्tat0तद्tad (= तत्रtatra)al respectoयेye1/3यद्yad mquienesहha0(partícula)वैvai0en verdadतत्tat0तद्tad (क्रियाविशेषणkriyāviśeṣaṇa)asíइष्टापूर्त्तेiṣṭāpūrtte2/2√पॄpṝक्तktaइष्टापूर्तiṣṭāpūrta-अaफलम्phalam n[इष्टं च पूर्तं चiṣṭaṃ ca pūrtaṃ ca] DVel sacrificio y las obras públicasकृतम्kṛtam2/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)क्तktaकृतkṛta-अaफलम्phalam nlo que es producto de la acciónइतिiti0(y lo demás)उपासतेupāsateIII/3उपupa+√आस्ās (2 अदादिadādi A)लट्laṭकर्तरिkartaripracticanतेte1/3तद्tad mellosचान्द्रमसम्cāndramasam2/1चन्द्रमस्candramas+अण्aṇ (taddhita)चान्द्रमसcāndramasa-अaरामःrāmaḥ mde la lunaएवeva0soloलोकम्lokam2/1लोकloka-अaरामःrāmaḥ mel mundoअभिजयन्तेabhijayanteIII/3अभिabhi+√जिji (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartari (forma A)conquistanतेte1/3तद्tad mellosएवeva0son los queपुनःpunaḥ0de nuevoआवर्त्तन्तेāvarttanteIII/3आā+√वृत्vṛt (1 भ्वादिbhvādi A)लट्laṭकर्तरिkartarivuelvenतस्मात्tasmāt5/1तद्tad npor esoएतेete1/3एतद्etad mestosऋषयःṛṣayaḥ1/3ऋषिṛṣi-इiहरिःhariḥ msabiosप्रजाकामाःprajākāmāḥ1/3प्रजाकामprajākāma-अaरामःrāmaḥ m[प्रजासु कामः येषां तेprajāsu kāmaḥ yeṣāṃ te] BVdeseosos de descendenciaदक्षिणम्dakṣiṇam2/1दक्षिणdakṣiṇa-अaफलम्phalam nel [curso] del surप्रतिपद्यन्तेpratipadyanteIII/3प्रतिprati+√पद्pad (4 दिवादिdivādi A)लट्laṭकर्तरिkartarialcanzanएषःeṣaḥ1/1एतद्etad mesteहha0(partícula)वैvai0en verdadरयिःrayiḥ1/1रयिrayi-इiहरिःhariḥ m[es] rayiयःyaḥ1/1यद्yad mqueपितृयाणःpitṛyāṇaḥ1/1√याyā (2 अदादिadādi P)ल्युट्lyuṭपितृयाणpitṛyāṇa-अaरामःrāmaḥ m[पितॄणां यानःpitṝṇāṃ yānaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TP[es] el camino de los antepasados

Anvaya (el verso en orden de prosa)

संवत्सरः वै प्रजापतिः । तस्य दक्षिणम् उत्तरं च अयने । तत् ये ह वै इष्टापूर्ते कृतम् इति तत् उपासतेsaṃvatsaraḥ vai prajāpatiḥ | tasya dakṣiṇam uttaraṃ ca ayane | tat ye ha vai iṣṭāpūrte kṛtam iti tat upāsate, ते चान्द्रमसम् एव लोकम् अभिजयन्ते । ते एव पुनः आवर्त्तन्ते । तस्मात् एते प्रजाकामाः ऋषयः दक्षिणं प्रतिपद्यन्ते । यः पितृयाणःte cāndramasam eva lokam abhijayante | te eva punaḥ āvarttante | tasmāt ete prajākāmāḥ ṛṣayaḥ dakṣiṇaṃ pratipadyante | yaḥ pitṛyāṇaḥ, एषः ह वै रयिः ॥eṣaḥ ha vai rayiḥ ||

El año es, en verdad, Prajāpati. Suyos son dos cursos, el del sur y el del norte. Al respecto, quienes practican así el sacrificio y las obras públicas, producto de la acción, conquistan solo el mundo de la luna. Ellos mismos vuelven de nuevo. Por eso estos sabios, deseosos de descendencia, alcanzan el del sur. El que es camino de los antepasados, ese es en verdad rayi.

Bhāṣya de Śaṅkara

Lee el comentario de Śaṅkara

Déjanos tu correo y se abre toda la Biblioteca Vedanta: el bhāṣya íntegro de cada verso, el análisis gramatical completo y los PDF de cada texto. Solo una vez.

Te escribiremos sobre Vedanta. Puedes darte de baja cuando quieras.

Segmento 1 — avataraṇikā: cómo produce criaturas la pareja

यश्चासौ चन्द्रमा मूर्त्तिः अन्नम् अमूर्त्तिः च प्राणः अत्ता आदित्यः तदेकम् एतद् मिथुनं सर्वम्। कथं प्रजा करिष्यत इतिyaścāsau candramā mūrttiḥ annam amūrttiḥ ca prāṇaḥ attā ādityaḥ tadekam etad mithunaṃ sarvam | kathaṃ prajā kariṣyata iti? उच्यतेucyate -

La luna, que es lo que tiene forma, el alimento, y lo sin forma, prāṇa, el que come, el sol: eso es esta única pareja, y es todo. ¿Cómo producirán [los dos] las criaturas? Se explica:

Análisis palabra por palabra
यःyaḥ1/1यद्yad mlo queचca0yअसौasau1/1अदस्adas maquellaचन्द्रमाःcandramāḥ1/1चन्द्रमस्candramas-स्sवेधस्vedhas mlunaमूर्त्तिःmūrttiḥ1/1√मूर्छ्mūrch (1 भ्वादिbhvādi P)क्तिन्ktinमूर्तिmūrti-इiमतिmati flo que tiene formaअन्नम्annam1/1अन्नanna-अaफलम्phalam nel alimentoअमूर्त्तिःamūrttiḥ1/1√मूर्छ्mūrch (1 भ्वादिbhvādi P)क्तिन्ktinअमूर्तिamūrti-इiमतिmati f[न मूर्तिःna mūrtiḥ] नञ्nañ-TPlo sin formaचca0yप्राणःprāṇaḥ1/1प्राणprāṇa-अaरामःrāmaḥ mprāṇaअत्ताattā1/1√अद्ad (2 अदादिadādi P)तृच्tṛcअत्तृattṛ-ऋṛदातृdātṛ mel que comeआदित्यःādityaḥ1/1आदित्यāditya-अaरामःrāmaḥ mel solतत्tat1/1तद्tad nesoएकम्ekam1/1एकeka núnicaएतत्etat1/1एतद्etad nestaमिथुनम्mithunam1/1मिथुनmithuna-अaफलम्phalam nparejaसर्वम्sarvam1/1सर्वsarva n[es] todoकथम्katham0¿cómoप्रजाःprajāḥ2/3प्रजाprajā-आāसीताsītā flas criaturasकरिष्यतःkariṣyataḥIII/2√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)लृट्lṛṭकर्तरिkartariproducirán [los dos]इतिiti0(fin de la pregunta)उच्यतेucyateIII/1√वच्vac (2 अदादिadādi P)लट्laṭकर्मणिkarmaṇise explica

Segmento 2 — glosa de संवत्सरो वै प्रजापतिःsaṃvatsaro vai prajāpatiḥ

तदेव कालःtadeva kālaḥ संवत्सरःsaṃvatsaraḥ वैvai प्रजापतिprajāpatiः तन्निर्वर्त्यत्वात् संवत्सरस्य। चन्द्रादित्यḥ tannirvartyatvāt saṃvatsarasya | candrāditya-निर्वर्त्यnirvartya-तिथ्यहोरात्रtithyahorātra-समुदायो हि संवत्सरःsamudāyo hi saṃvatsaraḥ, तदनन्यत्वाद् रयिtadananyatvād rayi-प्राणprāṇa-मिथुनात्मक एव इत्युच्यते।mithunātmaka eva ityucyate |

Esa misma [pareja] es el tiempo: «el año es, en verdad, Prajāpati», porque el año es producido por ella. En efecto, el año es el conjunto de los días lunares, los días y las noches que producen la luna y el sol; y como no es distinto de ellos, se dice que consiste precisamente en la pareja de rayi y prāṇa.

Análisis palabra por palabra
तत्tat1/1तद्tad nesoएवeva0mismoकालःkālaḥ1/1कालkāla-अaरामःrāmaḥ m[es] el tiempoसंवत्सरःsaṃvatsaraḥ1/1संवत्सरsaṃvatsara-अaरामःrāmaḥ mel añoवैvai0en verdadप्रजापतिःprajāpatiḥ1/1प्रजापतिprajāpati-इiहरिःhariḥ m[प्रजानां पतिःprajānāṃ patiḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPPrajāpatiतन्निर्वर्त्यत्वात्tannirvartyatvāt5/1तन्निर्वर्त्यtannirvartya+त्वtva (taddhita)तन्निर्वर्त्यत्वtannirvartyatva-अaफलम्phalam n[तेन निर्वर्त्यःtena nirvartyaḥ] तृतीयाtṛtīyā-TPpor ser producido por ellaसंवत्सरस्यsaṃvatsarasya6/1संवत्सरsaṃvatsara-अaरामःrāmaḥ mel añoचन्द्रादित्यनिर्वर्त्यतिथ्यहोरात्रसमुदायःcandrādityanirvartyatithyahorātrasamudāyaḥ1/1चन्द्रादित्यनिर्वर्त्यतिथ्यहोरात्रसमुदायcandrādityanirvartyatithyahorātrasamudāya-अaरामःrāmaḥ m[चन्द्रादित्याभ्यां निर्वर्त्यानां तिथ्यहोरात्राणां समुदायःcandrādityābhyāṃ nirvartyānāṃ tithyahorātrāṇāṃ samudāyaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPel conjunto de los días lunares, los días y las noches que producen la luna y el solहिhi0en efectoसंवत्सरःsaṃvatsaraḥ1/1संवत्सरsaṃvatsara-अaरामःrāmaḥ m[es] el añoतदनन्यत्वात्tadananyatvāt5/1तदनन्यtadananya+त्वtva (taddhita)तदनन्यत्वtadananyatva-अaफलम्phalam n[तस्मात् अनन्यःtasmāt ananyaḥ] पञ्चमीpañcamī-TPpor no ser distinto de ellosरयिप्राणमिथुनात्मकःrayiprāṇamithunātmakaḥ1/1रयिप्राणमिथुनात्मकrayiprāṇamithunātmaka-अaरामःrāmaḥ m[रयिप्राणयोः मिथुनम् आत्मा यस्य सःrayiprāṇayoḥ mithunam ātmā yasya saḥ] BVque consiste en la pareja de rayi y prāṇaएवeva0precisamenteइतिiti0asíउच्यतेucyateIII/1√वच्vac (2 अदादिadādi P)लट्laṭकर्मणिkarmaṇise dice

Segmento 3 — glosa de तस्यायने दक्षिणं चोत्तरं चtasyāyane dakṣiṇaṃ cottaraṃ ca

तत् कथम्tat katham? तस्यtasya संवत्सरस्य प्रजापतेःsaṃvatsarasya prajāpateḥ अयनेayane मार्गौ द्वौmārgau dvau दक्षिणंdakṣiṇaṃ चोत्तरंcottaraṃ चca। द्वे प्रसिद्धे ह्ययने षण्मास | dve prasiddhe hyayane ṣaṇmāsa-लक्षणे याभ्यां दक्षिणेन उत्तरेण च याति सविता केवलlakṣaṇe yābhyāṃ dakṣiṇena uttareṇa ca yāti savitā kevala-कर्मिणां ज्ञानkarmiṇāṃ jñāna-संयुक्तsaṃyukta-कर्मवतां च लोकान् विदधत्।karmavatāṃ ca lokān vidadhat |

¿Cómo es eso? «De él», del año, Prajāpati, hay «dos cursos», dos caminos: «el del sur y el del norte». En efecto, son bien conocidos los dos cursos, de seis meses cada uno, por los que el sol va por el sur y por el norte, disponiendo los mundos de quienes solo hacen ritos y de quienes hacen ritos unidos al conocimiento.

Nota. Aquí «conocimiento» (jñāna) es la meditación sobre Prajāpati que acompaña al rito, no el conocimiento del Ser; Gambhirananda traduce «meditation». Lo mismo en 1.10 (jñānavatām) y en 1.16 (jñāna-yukta-karmavatām).

Análisis palabra por palabra
तत्tat1/1तद्tad nesoकथम्katham0¿cómo [es]?तस्यtasya6/1तद्tad mde élसंवत्सरस्यsaṃvatsarasya6/1संवत्सरsaṃvatsara-अaरामःrāmaḥ mdel añoप्रजापतेःprajāpateḥ6/1प्रजापतिprajāpati-इiहरिःhariḥ m[प्रजानां पतिःprajānāṃ patiḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPPrajāpatiअयनेayane1/2√इi (2 अदादिadādi P)ल्युट्lyuṭअयनayana-अaफलम्phalam ndos cursosमार्गौmārgau1/2मार्गmārga-अaरामःrāmaḥ mcaminos (glosa)द्वौdvau1/2द्विdvi mdosदक्षिणम्dakṣiṇam1/1दक्षिणdakṣiṇa-अaफलम्phalam nel del surचca0yउत्तरम्uttaram1/1उत्तरuttara-अaफलम्phalam nel del norteचca0yद्वेdve1/2द्विdvi ndosप्रसिद्धेprasiddhe1/2प्रpra+√सिध्sidh (4 दिवादिdivādi P)क्तktaप्रसिद्धprasiddha-अaफलम्phalam nbien conocidosहिhi0en efectoअयनेayane1/2√इi (2 अदादिadādi P)ल्युट्lyuṭअयनayana-अaफलम्phalam n[son] los cursosषण्मासलक्षणेṣaṇmāsalakṣaṇe1/2षण्मासलक्षणṣaṇmāsalakṣaṇa-अaफलम्phalam n[षट् मासाः लक्षणं ययोः तेṣaṭ māsāḥ lakṣaṇaṃ yayoḥ te] BVde seis meses cada unoयाभ्याम्yābhyām3/2यद्yad npor los queदक्षिणेनdakṣiṇena3/1दक्षिणdakṣiṇa-अaफलम्phalam npor el surउत्तरेणuttareṇa3/1उत्तरuttara-अaफलम्phalam npor el norteचca0yयातिyātiIII/1√याyā (2 अदादिadādi P)लट्laṭकर्तरिkartarivaसविताsavitā1/1सवितृsavitṛ-ऋṛदातृdātṛ mel solकेवलकर्मिणाम्kevalakarmiṇām6/3केवलकर्मिन्kevalakarmin-इन्inयोगिन्yogin m[केवलाः कर्मिणःkevalāḥ karmiṇaḥ] KDde quienes solo hacen ritosज्ञानसंयुक्तकर्मवताम्jñānasaṃyuktakarmavatām6/3ज्ञानसंयुक्तकर्मवत्jñānasaṃyuktakarmavat-त्tभगवत्bhagavat m[ज्ञानेन संयुक्तं कर्मjñānena saṃyuktaṃ karma] तृतीयाtṛtīyā-TP + मतुप्matupde quienes hacen ritos unidos al conocimientoचca0yलोकान्lokān2/3लोकloka-अaरामःrāmaḥ mlos mundosविदधत्vidadhat1/1विvi+√धाdhā (3 जुहोत्यादिjuhotyādi U)शतृśatṛविदधत्vidadhat-त्tददत्dadat mdisponiendo

Segmento 4 — glosa de तद्ये ह वै तदिष्टापूर्त्ते कृतमित्युपासतेtadye ha vai tadiṣṭāpūrtte kṛtamityupāsate

कथम्katham? तत्tat तत्र च ब्राह्मणादिषुtatra ca brāhmaṇādiṣu येye हha वैvai ‘तद्tad’ उपासते इति क्रियाupāsate iti kriyā-विशेषणः द्वितीयस्तच्छब्दः। इष्टं च पूर्तं चviśeṣaṇaḥ dvitīyastacchabdaḥ | iṣṭaṃ ca pūrtaṃ ca इष्टापूर्त्तेiṣṭāpūrtte इत्यादिityādi कृतम्kṛtam एवeva उपासतेupāsate नाकृतं नित्यम्।nākṛtaṃ nityam |

¿Cómo? «Al respecto» (tat, es decir, tatra), entre los brāhmaṇas y demás, «quienes» practican «así» (tad): este segundo tad modifica al verbo. «El sacrificio y las obras públicas» (iṣṭa y pūrta) y lo demás: practican solo «lo que es producto de la acción», no lo no hecho, lo eterno.

Nota. Paramārthānanda entiende kṛtam iti como «[lo hacen] como un deber» (kartavyam). Śaṅkara lo toma como «lo hecho, el producto de la acción», por oposición a lo no hecho, lo eterno; se traduce según Śaṅkara.

Análisis palabra por palabra
कथम्katham0¿cómo?तत्tat0तद्tad (= तत्रtatra)al respectoतत्रtatra0al respecto (glosa)चca0yब्राह्मणादिषुbrāhmaṇādiṣu7/3ब्राह्मणादिbrāhmaṇādi-इiहरिःhariḥ m[ब्राह्मणः आदिः येषां तेषुbrāhmaṇaḥ ādiḥ yeṣāṃ teṣu] BVentre los brāhmaṇas y demásयेye1/3यद्yad mquienesहha0(partícula)वैvai0en verdadतत्tat0तद्tad (क्रियाविशेषणkriyāviśeṣaṇa)asíउपासतेupāsateIII/3उपupa+√आस्ās (2 अदादिadādi A)लट्laṭकर्तरिkartaripracticanइतिiti0asíक्रियाविशेषणःkriyāviśeṣaṇaḥ1/1विvi+√शिष्śiṣ (7 रुधादिrudhādi P)ल्युट्lyuṭक्रियाविशेषणkriyāviśeṣaṇa-अaरामःrāmaḥ m[क्रियायाः विशेषणम्kriyāyāḥ viśeṣaṇam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPmodificador del verboद्वितीयःdvitīyaḥ1/1द्वितीयdvitīya-अaरामःrāmaḥ m[es] el segundoतच्छब्दःtacchabdaḥ1/1तच्छब्दtacchabda-अaरामःrāmaḥ m[तद् इति शब्दःtad iti śabdaḥ] KDla palabra tadइष्टम्iṣṭam2/1√यज्yaj (1 भ्वादिbhvādi U)क्तktaइष्टiṣṭa-अaफलम्phalam nel sacrificioचca0yपूर्तम्pūrtam2/1√पॄpṝक्तktaपूर्तpūrta-अaफलम्phalam nlas obras públicasचca0yइष्टापूर्त्तेiṣṭāpūrtte2/2√पॄpṝक्तktaइष्टापूर्तiṣṭāpūrta-अaफलम्phalam n[इष्टं च पूर्तं चiṣṭaṃ ca pūrtaṃ ca] DVel sacrificio y las obras públicasइत्यादिityādi2/1इत्यादिityādi-इiवारिvāri n[इति आदिः यस्य तत्iti ādiḥ yasya tat] BVy lo demásकृतम्kṛtam2/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)क्तktaकृतkṛta-अaफलम्phalam nlo que es producto de la acciónएवeva0soloउपासतेupāsateIII/3उपupa+√आस्ās (2 अदादिadādi A)लट्laṭकर्तरिkartaripracticanनna0noअकृतम्akṛtam2/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)क्तktaअकृतakṛta-अaफलम्phalam n[न कृतम्na kṛtam] नञ्nañ-TPlo no hechoनित्यम्nityam2/1नित्यnitya-अaफलम्phalam nlo eterno

Segmento 5 — glosa de ते चान्द्रमसमेव लोकमभिजयन्ते । त एव पुनरावर्त्तन्तेte cāndramasameva lokamabhijayante | ta eva punarāvarttante

तेte चान्द्रमसंcāndramasaṃ चन्द्रमसि भवं प्रजापतेर्मिथुनात्मकस्य अंशं रयिमन्नभूतंcandramasi bhavaṃ prajāpatermithunātmakasya aṃśaṃ rayimannabhūtaṃ लोकमभिजयन्तेlokamabhijayante कृतkṛta-रूपत्वात् चान्द्रमसस्य।rūpatvāt cāndramasasya | तेte तत्रैव च कृतtatraiva ca kṛta-क्षयात्kṣayāt पुनरावर्त्तन्तेpunarāvarttante इमं लोकं हीनतरं वा विशन्ति इति ह्युक्तम्।imaṃ lokaṃ hīnataraṃ vā viśanti iti hyuktam |

Ellos «conquistan el mundo de la luna», el que está en la luna: la porción de Prajāpati, que consta de la pareja, llamada rayi, que es alimento; porque lo de la luna tiene la naturaleza de lo hecho. Y, agotado allí mismo lo hecho, «ellos vuelven de nuevo», pues se ha dicho: «Entran en este mundo o en uno inferior» (Muṇḍaka 1.2.10).

Análisis palabra por palabra
तेte1/3तद्tad mellosचान्द्रमसम्cāndramasam2/1चन्द्रमस्candramas+अण्aṇ (taddhita)चान्द्रमसcāndramasa-अaरामःrāmaḥ mde la lunaचन्द्रमसिcandramasi7/1चन्द्रमस्candramas-स्sवेधस्vedhas men la lunaभवम्bhavam2/1√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)kṛtभवbhava-अaरामःrāmaḥ mque está (glosa)प्रजापतेःprajāpateḥ6/1प्रजापतिprajāpati-इiहरिःhariḥ m[प्रजानां पतिःprajānāṃ patiḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPde Prajāpatiमिथुनात्मकस्यmithunātmakasya6/1मिथुनात्मकmithunātmaka-अaरामःrāmaḥ m[मिथुनम् आत्मा यस्य सःmithunam ātmā yasya saḥ] BVque consta de la parejaअंशम्aṃśam2/1अंशaṃśa-अaरामःrāmaḥ mla porciónरयिम्rayim2/1रयिrayi-इiहरिःhariḥ mrayiअन्नभूतम्annabhūtam2/1√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)क्तktaअन्नभूतannabhūta-अaरामःrāmaḥ mque es alimentoलोकम्lokam2/1लोकloka-अaरामःrāmaḥ mel mundoअभिजयन्तेabhijayanteIII/3अभिabhi+√जिji (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartari (forma A)conquistanकृतरूपत्वात्kṛtarūpatvāt5/1कृतरूपkṛtarūpa+त्वtva (taddhita)कृतरूपत्वkṛtarūpatva-अaफलम्phalam n[कृतं रूपं यस्य सःkṛtaṃ rūpaṃ yasya saḥ] BVpor tener la naturaleza de lo hechoचान्द्रमसस्यcāndramasasya6/1चन्द्रमस्candramas+अण्aṇ (taddhita)चान्द्रमसcāndramasa-अaरामःrāmaḥ mlo de la lunaतेte1/3तद्tad mellosतत्रtatra0allíएवeva0mismoचca0yकृतक्षयात्kṛtakṣayāt5/1√क्षिkṣi (1 भ्वादिbhvādi P)अच्acकृतक्षयkṛtakṣaya-अaरामःrāmaḥ m[कृतस्य क्षयःkṛtasya kṣayaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPal agotarse lo hechoपुनःpunaḥ0de nuevoआवर्त्तन्तेāvarttanteIII/3आā+√वृत्vṛt (1 भ्वादिbhvādi A)लट्laṭकर्तरिkartarivuelvenइमम्imam2/1इदम्idam men esteलोकम्lokam2/1लोकloka-अaरामःrāmaḥ mmundoहीनतरम्hīnataram2/1हीनhīna+तरप्tarap (taddhita)हीनतरhīnatara-अaरामःrāmaḥ m[en] uno inferiorवाvā0oविशन्तिviśantiIII/3√विश्viś (6 तुदादिtudādi P)लट्laṭकर्तरिkartarientranइतिiti0asíहिhi0puesउक्तम्uktam1/1√वच्vac (2 अदादिadādi P)क्तktaउक्तukta-अaफलम्phalam nse ha dicho

Segmento 6 — glosa de तस्मादेते ऋषयः प्रजाकामाः दक्षिणं प्रतिपद्यन्तेtasmādete ṛṣayaḥ prajākāmāḥ dakṣiṇaṃ pratipadyante

यस्मादेवं प्रजापतिमन्नात्मकं फलत्वेन अभिनिर्वर्तयन्ति चन्द्रमिष्टापूर्त्तकर्मणाyasmādevaṃ prajāpatimannātmakaṃ phalatvena abhinirvartayanti candramiṣṭāpūrttakarmaṇā एतेete ऋषयःṛṣayaḥ स्वर्गsvarga-द्रष्टारःdraṣṭāraḥ प्रजाकामाprajākāmāः प्रजार्थिनःḥ prajārthinaḥ, गृहस्थाःgṛhasthāḥ तस्मात्tasmāt स्वकृतमेवsvakṛtameva (दक्षिणम्dakṣiṇam) दक्षिणायनोपलक्षितं चन्द्रंdakṣiṇāyanopalakṣitaṃ candraṃ प्रतिपद्यन्तेpratipadyante। |

Puesto que así «estos sabios», los que ven el cielo, «deseosos de descendencia», los que buscan hijos, los cabezas de familia, producen como fruto, mediante sus ritos de sacrificio y obras públicas, a la luna, Prajāpati en forma de alimento, «por eso» «alcanzan» la luna que ellos mismos han hecho, señalada por el curso «del sur».

Análisis palabra por palabra
यस्मात्yasmāt5/1यद्yad npuesto queएवम्evam0asíप्रजापतिम्prajāpatim2/1प्रजापतिprajāpati-इiहरिःhariḥ m[प्रजानां पतिःprajānāṃ patiḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPa Prajāpatiअन्नात्मकम्annātmakam2/1अन्नात्मकannātmaka-अaरामःrāmaḥ m[अन्नम् आत्मा यस्य सःannam ātmā yasya saḥ] BVen forma de alimentoफलत्वेनphalatvena3/1फलphala+त्वtva (taddhita)फलत्वphalatva-अaफलम्phalam ncomo frutoअभिनिर्वर्तयन्तिabhinirvartayantiIII/3अभिabhi+निर्nir+√वृत्vṛt (1 भ्वादिbhvādi A)णिच्ṇicलट्laṭकर्तरिkartariproducenचन्द्रम्candram2/1चन्द्रcandra-अaरामःrāmaḥ ma la lunaइष्टापूर्त्तकर्मणाiṣṭāpūrttakarmaṇā3/1इष्टापूर्त्तकर्मन्iṣṭāpūrttakarman-न्nनामnāma n[इष्टापूर्तम् एव कर्मiṣṭāpūrtam eva karma] KDmediante los ritos de sacrificio y obras públicasएतेete1/3एतद्etad mestosऋषयःṛṣayaḥ1/3ऋषिṛṣi-इiहरिःhariḥ msabiosस्वर्गद्रष्टारःsvargadraṣṭāraḥ1/3√दृश्dṛś (1 भ्वादिbhvādi P)तृच्tṛcस्वर्गद्रष्टृsvargadraṣṭṛ-ऋṛदातृdātṛ m[स्वर्गस्य द्रष्टारःsvargasya draṣṭāraḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPlos que ven el cielo (glosa)प्रजाकामाःprajākāmāḥ1/3प्रजाकामprajākāma-अaरामःrāmaḥ m[प्रजासु कामः येषां तेprajāsu kāmaḥ yeṣāṃ te] BVdeseosos de descendenciaप्रजार्थिनःprajārthinaḥ1/3अर्थartha+इनिini (taddhita)प्रजार्थिन्prajārthin-इन्inयोगिन्yogin m[प्रजायाः अर्थिनःprajāyāḥ arthinaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPlos que buscan hijos (glosa)गृहस्थाःgṛhasthāḥ1/3√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)कkaगृहस्थgṛhastha-अaरामःrāmaḥ m[गृहे तिष्ठन्ति इतिgṛhe tiṣṭhanti iti] उपपदupapada-TPlos cabezas de familiaतस्मात्tasmāt5/1तद्tad npor esoस्वकृतम्svakṛtam2/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)क्तktaस्वकृतsvakṛta-अaरामःrāmaḥ m[स्वेन कृतःsvena kṛtaḥ] तृतीयाtṛtīyā-TPhecha por ellos mismosएवeva0precisamenteदक्षिणम्dakṣiṇam2/1दक्षिणdakṣiṇa-अaफलम्phalam nel [curso] del surदक्षिणायनोपलक्षितम्dakṣiṇāyanopalakṣitam2/1उपupa+√लक्ष्lakṣ (10 चुरादिcurādi U)क्तktaदक्षिणायनोपलक्षितdakṣiṇāyanopalakṣita-अaरामःrāmaḥ m[दक्षिणायनेन उपलक्षितःdakṣiṇāyanena upalakṣitaḥ] तृतीयाtṛtīyā-TPseñalada por el curso del surचन्द्रम्candram2/1चन्द्रcandra-अaरामःrāmaḥ mla lunaप्रतिपद्यन्तेpratipadyanteIII/3प्रतिprati+√पद्pad (4 दिवादिdivādi A)लट्laṭकर्तरिkartarialcanzan

Segmento 7 — glosa de एष ह वै रयिर्यः पितृयाणःeṣa ha vai rayiryaḥ pitṛyāṇaḥ

एषeṣa हha वैvai रयिrayiः अन्नंḥ annaṃ यyaःḥ पितृयाणःpitṛyāṇaḥ पितृयाणोपलक्षितः चन्द्रः॥ ९ ॥pitṛyāṇopalakṣitaḥ candraḥ || 9 ||

«Este», «que es el camino de los antepasados», es decir, la luna, señalada por ese camino, «es en verdad rayi», el alimento. ॥||9॥ ||

Análisis palabra por palabra
एषःeṣaḥ1/1एतद्etad mesteहha0(partícula)वैvai0en verdadरयिःrayiḥ1/1रयिrayi-इiहरिःhariḥ m[es] rayiअन्नम्annam1/1अन्नanna-अaफलम्phalam nel alimento (glosa)यःyaḥ1/1यद्yad mqueपितृयाणःpitṛyāṇaḥ1/1√याyā (2 अदादिadādi P)ल्युट्lyuṭपितृयाणpitṛyāṇa-अaरामःrāmaḥ m[पितॄणां यानःpitṝṇāṃ yānaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TP[es] el camino de los antepasadosपितृयाणोपलक्षितःpitṛyāṇopalakṣitaḥ1/1उपupa+√लक्ष्lakṣ (10 चुरादिcurādi U)क्तktaपितृयाणोपलक्षितpitṛyāṇopalakṣita-अaरामःrāmaḥ m[पितृयाणेन उपलक्षितःpitṛyāṇena upalakṣitaḥ] तृतीयाtṛtīyā-TPseñalada por el camino de los antepasadosचन्द्रःcandraḥ1/1चन्द्रcandra-अaरामःrāmaḥ mla luna

॥ इति प्रथमप्रश्ने नवमो मन्त्रः ॥|| iti prathamapraśne navamo mantraḥ ||
Así, el noveno mantra de la primera pregunta.

अध्ययनम्

Estos textos se estudian con un maestro

Las upaniṣads se leen con el comentario de Śaṅkara, dentro del recorrido de la escuela.