Saltar al contenido
प्रश्नभाष्यम्

Praśna Upaniṣad 1.13

Primera pregunta, mantra 13 — el día y la noche son Prajāpati: el día es prāṇa, la noche rayi

Sánscrito en

अहोरात्रो वै प्रजापतिः । तस्याहरेव प्राणो रात्रिरेव रयिः ।

प्राणं वा एते प्रस्कन्दन्ति ये दिवा रत्या संयुज्यन्ते ।

ब्रह्मचर्यमेव तद्यद्रात्रौ रत्या संयुज्यन्ते ॥ १३ ॥

ahorātro vai prajāpatiḥ | tasyāhareva prāṇo rātrireva rayiḥ |

prāṇaṃ vā ete praskandanti ye divā ratyā saṃyujyante |

brahmacaryameva tadyadrātrau ratyā saṃyujyante || 1-13 ||

El día y la noche son, en verdad, Prajāpati. Su día es prāṇa; su noche, rayi. Desperdician su prāṇa quienes se unen de día con [la mujer, causa del] placer. Que se unan con ella de noche es, en verdad, continencia.

Palabra por palabra

अहोरात्रःahorātraḥ1/1अहोरात्रahorātra-अaरामःrāmaḥ m[अहः च रात्रिः चahaḥ ca rātriḥ ca] DVel día y la nocheवैvai0en verdadप्रजापतिःprajāpatiḥ1/1प्रजापतिprajāpati-इiहरिःhariḥ m[प्रजानां पतिःprajānāṃ patiḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TP[son] Prajāpatiतस्यtasya6/1तद्tad msuअहःahaḥ1/1अहन्ahan-न्nअहन्ahan (propio) ndíaएवeva0precisamenteप्राणःprāṇaḥ1/1प्राणprāṇa-अaरामःrāmaḥ m[es] prāṇaरात्रिःrātriḥ1/1रात्रिrātri-इiमतिmati fla nocheएवeva0precisamenteरयिःrayiḥ1/1रयिrayi-इiहरिःhariḥ m[es] rayiप्राणम्prāṇam2/1प्राणprāṇa-अaरामःrāmaḥ mprāṇaवाvā0en verdadएतेete1/3एतद्etad mestosप्रस्कन्दन्तिpraskandantiIII/3प्रpra+√स्कन्द्skand (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartaridesperdicianयेye1/3यद्yad mlos queदिवाdivā0de díaरत्याratyā3/1√रम्ram (1 भ्वादिbhvādi A)क्तिन्ktinरतिrati-इiमतिmati fcon el placerसंयुज्यन्तेsaṃyujyanteIII/3सम्sam+√युज्yuj (7 रुधादिrudhādi U)लट्laṭकर्मणिkarmaṇise unenब्रह्मचर्यम्brahmacaryam1/1√चर्car (1 भ्वादिbhvādi P)यत्yatब्रह्मचर्यbrahmacarya-अaफलम्phalam n[es] continenciaएवeva0en verdadतत्tat1/1तद्tad nesoयत्yat0queरात्रौrātrau7/1रात्रिrātri-इiमतिmati fde nocheरत्याratyā3/1√रम्ram (1 भ्वादिbhvādi A)क्तिन्ktinरतिrati-इiमतिmati fcon el placerसंयुज्यन्तेsaṃyujyanteIII/3सम्sam+√युज्yuj (7 रुधादिrudhādi U)लट्laṭकर्मणिkarmaṇise unan

Anvaya (el verso en orden de prosa)

अहोरात्रः वै प्रजापतिः । तस्य अहः एव प्राणःahorātraḥ vai prajāpatiḥ | tasya ahaḥ eva prāṇaḥ, रात्रिः एव रयिः । ये दिवा रत्या संयुज्यन्तेrātriḥ eva rayiḥ | ye divā ratyā saṃyujyante, एते प्राणं वा प्रस्कन्दन्ति । यत् रात्रौ रत्या संयुज्यन्तेete prāṇaṃ vā praskandanti | yat rātrau ratyā saṃyujyante, तत् ब्रह्मचर्यम् एव ॥tat brahmacaryam eva ||

El día y la noche son, en verdad, Prajāpati. Su día es prāṇa; su noche, rayi. Los que se unen de día con el placer desperdician su prāṇa. Que se unan de noche con el placer, eso es en verdad continencia.

Bhāṣya de Śaṅkara

Lee el comentario de Śaṅkara

Déjanos tu correo y se abre toda la Biblioteca Vedanta: el bhāṣya íntegro de cada verso, el análisis gramatical completo y los PDF de cada texto. Solo una vez.

Te escribiremos sobre Vedanta. Puedes darte de baja cuando quieras.

Segmento 1 — glosa de अहोरात्रो वै प्रजापतिः । तस्याहरेव प्राणो रात्रिरेव रयिःahorātro vai prajāpatiḥ | tasyāhareva prāṇo rātrireva rayiḥ

सोऽपि मासात्माso'pi māsātmā प्रजापतिःprajāpatiḥ स्वावयवे अहोरात्रे परिसमाप्यतेsvāvayave ahorātre parisamāpyate अहोरात्रोahorātro वैvai प्रजापतिःprajāpatiḥ पूर्ववत्।pūrvavat | तस्यtasya अपिapi अहरेवahareva प्राणprāṇaः अत्ताḥ attā, अग्निः।agniḥ | रात्रिरेवrātrireva रयिrayiः पूर्ववदेव।ḥ pūrvavadeva |

También ese Prajāpati en forma de mes se completa en su parte, el día con su noche: «el día y la noche son, en verdad, Prajāpati», como antes. También «de él», «el día es prāṇa», el que come, el fuego; «la noche es rayi», exactamente como antes.

Análisis palabra por palabra
सःsaḥ1/1तद्tad meseअपिapi0tambiénमासात्माmāsātmā1/1मासात्मन्māsātman-न्nआत्मन्ātman m[मासः आत्मा यस्य सःmāsaḥ ātmā yasya saḥ] BVen forma de mesप्रजापतिःprajāpatiḥ1/1प्रजापतिprajāpati-इiहरिःhariḥ m[प्रजानां पतिःprajānāṃ patiḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPPrajāpatiस्वावयवेsvāvayave7/1स्वावयवsvāvayava-अaरामःrāmaḥ m[स्वस्य अवयवःsvasya avayavaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPen su parteअहोरात्रेahorātre7/1अहोरात्रahorātra-अaरामःrāmaḥ m[अहः च रात्रिः चahaḥ ca rātriḥ ca] DVel día con su nocheपरिसमाप्यतेparisamāpyateIII/1परिpari+सम्sam+√आप्āp (5 स्वादिsvādi P)लट्laṭकर्मणिkarmaṇise completaअहोरात्रःahorātraḥ1/1अहोरात्रahorātra-अaरामःrāmaḥ m[अहः च रात्रिः चahaḥ ca rātriḥ ca] DVel día y la nocheवैvai0en verdadप्रजापतिःprajāpatiḥ1/1प्रजापतिprajāpati-इiहरिःhariḥ m[प्रजानां पतिःprajānāṃ patiḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TP[son] Prajāpatiपूर्ववत्pūrvavat0पूर्वpūrva+वतिvati (taddhita)como antesतस्यtasya6/1तद्tad mde élअपिapi0tambiénअहःahaḥ1/1अहन्ahan-न्nअहन्ahan (propio) nel díaएवeva0precisamenteप्राणःprāṇaḥ1/1प्राणprāṇa-अaरामःrāmaḥ m[es] prāṇaअत्ताattā1/1√अद्ad (2 अदादिadādi P)तृच्tṛcअत्तृattṛ-ऋṛदातृdātṛ mel que comeअग्निःagniḥ1/1अग्निagni-इiहरिःhariḥ mel fuegoरात्रिःrātriḥ1/1रात्रिrātri-इiमतिmati fla nocheएवeva0precisamenteरयिःrayiḥ1/1रयिrayi-इiहरिःhariḥ m[es] rayiपूर्ववत्pūrvavat0पूर्वpūrva+वतिvati (taddhita)como antesएवeva0exactamente

Segmento 2 — glosa de प्राणं वा एते प्रस्कन्दन्ति ये दिवा रत्या संयुज्यन्तेprāṇaṃ vā ete praskandanti ye divā ratyā saṃyujyante

प्राणम्prāṇam अहरात्मानं वाaharātmānaṃ vā एतेete प्रस्कन्दन्तिpraskandanti निर्गमयन्तिnirgamayanti, शोषयन्ति वा स्वात्मनः विच्छिद्य अपनयन्ति। केśoṣayanti vā svātmanaḥ vicchidya apanayanti | ke? येye दिवाdivā अहनिahani रत्याratyā रतिrati-कारणkāraṇa-भूतया सह स्त्रियाbhūtayā saha striyā संयुज्यन्तेsaṃyujyante मैथुनम् आचरन्ति मूढाः।maithunam ācaranti mūḍhāḥ |

Estos «desperdician» su «prāṇa», que es el día: lo expulsan, o lo agotan, separándolo de sí mismos y apartándolo. ¿Quiénes? Los necios «que», «de día», durante el día, «se unen» «con el placer», es decir, con la mujer, causa del placer: realizan el acto sexual.

Análisis palabra por palabra
प्राणम्prāṇam2/1प्राणprāṇa-अaरामःrāmaḥ mprāṇaअहरात्मानम्aharātmānam2/1अहरात्मन्aharātman-न्nआत्मन्ātman m[अहः आत्मा यस्य सःahaḥ ātmā yasya saḥ] BVque es el díaवाvā0en verdadएतेete1/3एतद्etad mestosप्रस्कन्दन्तिpraskandantiIII/3प्रpra+√स्कन्द्skand (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartaridesperdicianनिर्गमयन्तिnirgamayantiIII/3निर्nir+√गम्gam (1 भ्वादिbhvādi P)णिच्ṇicलट्laṭकर्तरिkartariexpulsan (glosa)शोषयन्तिśoṣayantiIII/3√शुष्śuṣ (4 दिवादिdivādi P)णिच्ṇicलट्laṭकर्तरिkartariagotan (glosa)वाvā0oस्वात्मनःsvātmanaḥ5/1स्वात्मन्svātman-न्nआत्मन्ātman m[स्वः आत्माsvaḥ ātmā] KDde sí mismosविच्छिद्यvicchidya0विvi+√छिद्chid (7 रुधादिrudhādi U)ल्यप्lyapseparándoloअपनयन्तिapanayantiIII/3अपapa+√नीnī (1 भ्वादिbhvādi U)लट्laṭकर्तरिkartariapartanकेke1/3किम्kim m¿quiénes?येye1/3यद्yad mlos queदिवाdivā0de díaअहनिahani7/1अहन्ahan-न्nअहन्ahan (propio) ndurante el día (glosa)रत्याratyā3/1√रम्ram (1 भ्वादिbhvādi A)क्तिन्ktinरतिrati-इiमतिmati fcon el placerरतिकारणभूतयाratikāraṇabhūtayā3/1√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)क्तktaरतिकारणभूताratikāraṇabhūtā-आāसीताsītā f[रतेः कारणम्rateḥ kāraṇam] षष्ठीṣaṣṭhī-TP + भूतbhūtaque es causa del placerसहsaha0conस्त्रियाstriyā3/1स्त्रीstrī-ईīस्त्रीstrī (propio) fla mujerसंयुज्यन्तेsaṃyujyanteIII/3सम्sam+√युज्yuj (7 रुधादिrudhādi U)लट्laṭकर्मणिkarmaṇise unenमैथुनम्maithunam2/1मिथुनmithuna+अण्aṇ (taddhita)मैथुनmaithuna-अaफलम्phalam nel acto sexualआचरन्तिācarantiIII/3आā+√चर्car (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartarirealizan (glosa)मूढाःmūḍhāḥ1/3√मुह्muh (4 दिवादिdivādi P)क्तktaमूढmūḍha-अaरामःrāmaḥ mlos necios

Segmento 3 — glosa de ब्रह्मचर्यमेव तद्यद्रात्रौ रत्या संयुज्यन्तेbrahmacaryameva tadyadrātrau ratyā saṃyujyante

यतः एवं तस्मात्तद् न कर्त्तव्यमिति प्रतिषेधः प्रासङ्गिकः।yataḥ evaṃ tasmāttad na karttavyamiti pratiṣedhaḥ prāsaṅgikaḥ | यद्रात्रौyadrātrau संयुज्यन्तेsaṃyujyante रत्याratyā ऋतौṛtau ब्रह्मचर्यमेवbrahmacaryameva तद्tad इति प्रशस्तत्वाद् रात्रौ भार्याiti praśastatvād rātrau bhāryā-गमनं कर्तव्यमिति। अयमपि प्रासङ्गिकः विधिः।gamanaṃ kartavyamiti | ayamapi prāsaṅgikaḥ vidhiḥ |

Como es así, eso no debe hacerse: es una prohibición incidental. «Que se unan» «de noche» «con el placer», en el período fértil, «eso es, en verdad, continencia»: como es algo alabado, se ha de ir con la esposa de noche. También esto es un precepto incidental.

Análisis palabra por palabra
यतःyataḥ0comoएवम्evam0así [es]तस्मात्tasmāt5/1तद्tad npor esoतत्tat1/1तद्tad nesoनna0noकर्त्तव्यम्karttavyam1/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)तव्यtavyaकर्तव्यkartavya-अaफलम्phalam ndebe hacerseइतिiti0asíप्रतिषेधःpratiṣedhaḥ1/1प्रतिprati+√सिध्sidh (1 भ्वादिbhvādi P)घञ्ghañप्रतिषेधpratiṣedha-अaरामःrāmaḥ m[es] una prohibiciónप्रासङ्गिकःprāsaṅgikaḥ1/1प्रसङ्गprasaṅga+ठक्ṭhak (taddhita)प्रासङ्गिकprāsaṅgika-अaरामःrāmaḥ mincidentalयत्yat0queरात्रौrātrau7/1रात्रिrātri-इiमतिmati fde nocheसंयुज्यन्तेsaṃyujyanteIII/3सम्sam+√युज्yuj (7 रुधादिrudhādi U)लट्laṭकर्मणिkarmaṇise unanरत्याratyā3/1√रम्ram (1 भ्वादिbhvādi A)क्तिन्ktinरतिrati-इiमतिmati fcon el placerऋतौṛtau7/1ऋतुṛtu-उuगुरुःguruḥ men el período fértilब्रह्मचर्यम्brahmacaryam1/1√चर्car (1 भ्वादिbhvādi P)यत्yatब्रह्मचर्यbrahmacarya-अaफलम्phalam n[es] continenciaएवeva0en verdadतत्tat1/1तद्tad nesoइतिiti0asíप्रशस्तत्वात्praśastatvāt5/1प्रशस्तpraśasta+त्वtva (taddhita)प्रशस्तत्वpraśastatva-अaफलम्phalam npor ser algo alabadoरात्रौrātrau7/1रात्रिrātri-इiमतिmati fde nocheभार्यागमनम्bhāryāgamanam1/1√गम्gam (1 भ्वादिbhvādi P)ल्युट्lyuṭभार्यागमनbhāryāgamana-अaफलम्phalam n[भार्यायाः गमनम्bhāryāyāḥ gamanam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPir con la esposaकर्तव्यम्kartavyam1/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)तव्यtavyaकर्तव्यkartavya-अaफलम्phalam nse ha deइतिiti0asíअयम्ayam1/1इदम्idam mesteअपिapi0tambiénप्रासङ्गिकःprāsaṅgikaḥ1/1प्रसङ्गprasaṅga+ठक्ṭhak (taddhita)प्रासङ्गिकprāsaṅgika-अaरामःrāmaḥ mincidentalविधिःvidhiḥ1/1विvi+√धाdhā (3 जुहोत्यादिjuhotyādi U)किkiविधिvidhi-इiहरिःhariḥ m[es] un precepto

Segmento 4 — lo que es del tema: Prajāpati se asienta como alimento

प्रकृतं तु उच्यते सः अहोरात्रात्मकः प्रजापतिः व्रीहिprakṛtaṃ tu ucyate saḥ ahorātrātmakaḥ prajāpatiḥ vrīhi-यवाद्यन्नात्मना व्यवस्थितः॥ १३ ॥yavādyannātmanā vyavasthitaḥ || 13 ||

Pero lo que es del tema se dice así: ese Prajāpati que consiste en el día y la noche se ha asentado en forma de alimento, como el arroz, la cebada y demás. ॥||13॥ ||

Análisis palabra por palabra
प्रकृतम्prakṛtam1/1प्रpra+√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)क्तktaप्रकृतprakṛta-अaफलम्phalam nlo que es del temaतुtu0peroउच्यतेucyateIII/1√वच्vac (2 अदादिadādi P)लट्laṭकर्मणिkarmaṇise diceसःsaḥ1/1तद्tad meseअहोरात्रात्मकःahorātrātmakaḥ1/1अहोरात्रात्मकahorātrātmaka-अaरामःrāmaḥ m[अहोरात्रः आत्मा यस्य सःahorātraḥ ātmā yasya saḥ] BVque consiste en el día y la nocheप्रजापतिःprajāpatiḥ1/1प्रजापतिprajāpati-इiहरिःhariḥ m[प्रजानां पतिःprajānāṃ patiḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPPrajāpatiव्रीहियवाद्यन्नात्मनाvrīhiyavādyannātmanā3/1व्रीहियवाद्यन्नात्मन्vrīhiyavādyannātman-न्nआत्मन्ātman m[व्रीहियवादि अन्नम् एव आत्माvrīhiyavādi annam eva ātmā] KDen forma de alimento, como el arroz, la cebada y demásव्यवस्थितःvyavasthitaḥ1/1विvi+अवava+√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)क्तktaव्यवस्थितvyavasthita-अaरामःrāmaḥ mse ha asentado

॥ इति प्रथमप्रश्ने त्रयोदशो मन्त्रः ॥|| iti prathamapraśne trayodaśo mantraḥ ||
Así, el decimotercer mantra de la primera pregunta.

अध्ययनम्

Estos textos se estudian con un maestro

Las upaniṣads se leen con el comentario de Śaṅkara, dentro del recorrido de la escuela.