Saltar al contenido
प्रश्नभाष्यम्

Praśna Upaniṣad 1.15

Primera pregunta, mantra 15 — quienes observan el voto de Prajāpati tienen hijos y alcanzan el brahmaloka de la luna

Sánscrito en

तद्ये ह वै तत्प्रजापतिव्रतं चरन्ति ते मिथुनमुत्पादयन्ते ।

तेषामेवैष ब्रह्मलोको येषां तपो ब्रह्मचर्यं येषु सत्यं प्रतिष्ठितम् ॥ १५ ॥

tadye ha vai tatprajāpativrataṃ caranti te mithunamutpādayante |

teṣāmevaiṣa brahmaloko yeṣāṃ tapo brahmacaryaṃ yeṣu satyaṃ pratiṣṭhitam || 1-15 ||

Siendo así, quienes observan ese voto de Prajāpati engendran una pareja [de hijos]. Solo de ellos es este brahmaloka [el de la luna]: de aquellos en quienes hay disciplina y continencia, y en quienes la verdad está asentada.

Palabra por palabra

तत्tat0तद्tad (= तत्रtatra)siendo asíयेye1/3यद्yad mquienesहha0(partícula)वैvai0en verdadतत्tat2/1तद्tad neseप्रजापतिव्रतम्prajāpativratam2/1प्रजापतिव्रतprajāpativrata-अaफलम्phalam n[प्रजापतेः व्रतम्prajāpateḥ vratam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPvoto de Prajāpatiचरन्तिcarantiIII/3√चर्car (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartariobservanतेte1/3तद्tad mellosमिथुनम्mithunam2/1मिथुनmithuna-अaफलम्phalam nuna parejaउत्पादयन्तेutpādayanteIII/3उत्ut+√पद्pad (4 दिवादिdivādi A)णिच्ṇicलट्laṭकर्तरिkartariengendranतेषाम्teṣām6/3तद्tad mde ellosएवeva0soloएषःeṣaḥ1/1एतद्etad mesteब्रह्मलोकःbrahmalokaḥ1/1ब्रह्मलोकbrahmaloka-अaरामःrāmaḥ m[ब्रह्मणः लोकःbrahmaṇaḥ lokaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TP[es] brahmalokaयेषाम्yeṣām6/3यद्yad mde quienesतपःtapaḥ1/1तपस्tapas-स्sमनस्manas n[hay] disciplinaब्रह्मचर्यम्brahmacaryam1/1√चर्car (1 भ्वादिbhvādi P)यत्yatब्रह्मचर्यbrahmacarya-अaफलम्phalam ncontinenciaयेषुyeṣu7/3यद्yad men quienesसत्यम्satyam1/1सत्यsatya-अaफलम्phalam nla verdadप्रतिष्ठितम्pratiṣṭhitam1/1प्रतिprati+√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)क्तktaप्रतिष्ठितpratiṣṭhita-अaफलम्phalam nestá asentada

Anvaya (el verso en orden de prosa)

तत् ये ह वै तत् प्रजापतिव्रतं चरन्तिtat ye ha vai tat prajāpativrataṃ caranti, ते मिथुनम् उत्पादयन्ते । येषां तपः ब्रह्मचर्यम्te mithunam utpādayante | yeṣāṃ tapaḥ brahmacaryam, येषु सत्यं प्रतिष्ठितम्yeṣu satyaṃ pratiṣṭhitam, तेषाम् एव एषः ब्रह्मलोकः ॥teṣām eva eṣaḥ brahmalokaḥ ||

Siendo así, quienes observan ese voto de Prajāpati engendran una pareja. Aquellos que tienen disciplina y continencia, y en quienes la verdad está asentada, solo de ellos es este brahmaloka.

Bhāṣya de Śaṅkara

Lee el comentario de Śaṅkara

Déjanos tu correo y se abre toda la Biblioteca Vedanta: el bhāṣya íntegro de cada verso, el análisis gramatical completo y los PDF de cada texto. Solo una vez.

Te escribiremos sobre Vedanta. Puedes darte de baja cuando quieras.

Segmento 1 — glosa de तद्ये ह वै तत्प्रजापतिव्रतं चरन्ति ते मिथुनमुत्पादयन्तेtadye ha vai tatprajāpativrataṃ caranti te mithunamutpādayante

तद्tad तत्र एवं सतिtatra evaṃ sati येye गृहस्थाः।gṛhasthāḥ | हha वैvai इति प्रसिद्धiti prasiddha-स्मरणार्थौ निपातौ।smaraṇārthau nipātau | तत्tat प्रजापतेः व्रतम्prajāpateḥ vratam प्रजापतिव्रतम्prajāpativratam ऋतौ भार्याṛtau bhāryā-गमनम्।gamanam | चरन्तिcaranti कुर्वन्ति। तेषां दृष्टkurvanti | teṣāṃ dṛṣṭa-फलम् इदम्। किम्phalam idam | kim? तेte मिथुनंmithunaṃ पुत्रं दुहितरं चputraṃ duhitaraṃ ca उत्पादयन्तेutpādayante। |

«Siendo así» (tat = tatra evaṃ sati), los cabezas de familia «que observan», es decir, que cumplen, «ese voto de Prajāpati», el voto propio de Prajāpati, que es ir con la esposa en el período fértil (ha y vai son dos partículas que sirven para recordar algo bien conocido): para ellos, este es el fruto visible. ¿Cuál? «Ellos engendran una pareja»: un hijo y una hija.

Análisis palabra por palabra
तत्tat0तद्tad (= तत्रtatra)siendo asíतत्रtatra0entonces (glosa)एवम्evam0asíसतिsati7/1√अस्as (2 अदादिadādi P)शतृśatṛसत्sat-त्tपचत्pacat nsiendoयेye1/3यद्yad mqueगृहस्थाःgṛhasthāḥ1/3√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)कkaगृहस्थgṛhastha-अaरामःrāmaḥ m[गृहे तिष्ठन्ति इतिgṛhe tiṣṭhanti iti] उपपदupapada-TPlos cabezas de familiaहha0(partícula)वैvai0(partícula)इतिiti0asíप्रसिद्धस्मरणार्थौprasiddhasmaraṇārthau1/2प्रसिद्धस्मरणार्थprasiddhasmaraṇārtha-अaरामःrāmaḥ m[प्रसिद्धस्य स्मरणम् अर्थः ययोः तौprasiddhasya smaraṇam arthaḥ yayoḥ tau] BVque sirven para recordar algo bien conocidoनिपातौnipātau1/2निni+√पत्pat (1 भ्वादिbhvādi P)घञ्ghañनिपातnipāta-अaरामःrāmaḥ m[son] dos partículasतत्tat2/1तद्tad neseप्रजापतेःprajāpateḥ6/1प्रजापतिprajāpati-इiहरिःhariḥ m[प्रजानां पतिःprajānāṃ patiḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPde Prajāpatiव्रतम्vratam2/1व्रतvrata-अaफलम्phalam nvotoप्रजापतिव्रतम्prajāpativratam2/1प्रजापतिव्रतprajāpativrata-अaफलम्phalam n[प्रजापतेः व्रतम्prajāpateḥ vratam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPel voto de Prajāpatiऋतौṛtau7/1ऋतुṛtu-उuगुरुःguruḥ men el período fértilभार्यागमनम्bhāryāgamanam2/1√गम्gam (1 भ्वादिbhvādi P)ल्युट्lyuṭभार्यागमनbhāryāgamana-अaफलम्phalam n[भार्यायाः गमनम्bhāryāyāḥ gamanam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPir con la esposaचरन्तिcarantiIII/3√चर्car (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartariobservanकुर्वन्तिkurvantiIII/3√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)लट्laṭकर्तरिkartaricumplen (glosa)तेषाम्teṣām6/3तद्tad mpara ellosदृष्टफलम्dṛṣṭaphalam1/1दृष्टफलdṛṣṭaphala-अaफलम्phalam n[दृष्टं फलम्dṛṣṭaṃ phalam] KD[es] el fruto visibleइदम्idam1/1इदम्idam nesteकिम्kim1/1किम्kim n¿cuál?तेte1/3तद्tad mellosमिथुनम्mithunam2/1मिथुनmithuna-अaफलम्phalam nuna parejaपुत्रम्putram2/1पुत्रputra-अaरामःrāmaḥ mun hijoदुहितरम्duhitaram2/1दुहितृduhitṛ-ऋṛदुहितृduhitṛ (propio) funa hijaचca0yउत्पादयन्तेutpādayanteIII/3उत्ut+√पद्pad (4 दिवादिdivādi A)णिच्ṇicलट्laṭकर्तरिkartariengendran

Segmento 2 — glosa de तेषामेवैष ब्रह्मलोकःteṣāmevaiṣa brahmalokaḥ

अदृष्टं च फलम् इष्टापूर्तadṛṣṭaṃ ca phalam iṣṭāpūrta-दत्तकारिणांdattakāriṇāṃ तेषाम्teṣām एवैषevaiṣa यश्चान्द्रमसःyaścāndramasaḥ ब्रह्मलोकbrahmalokaः पितृयाणḥ pitṛyāṇa-लक्षणः।lakṣaṇaḥ |

Y el fruto invisible, para los que hacen sacrificios, obras públicas y dádivas, es este: «solo de ellos es este brahmaloka», el de la luna, caracterizado por el camino de los antepasados.

Nota. Aquí brahmaloka es, según Śaṅkara, el mundo de la luna, al que lleva el camino de los antepasados; el brahmaloka «sin mancha» del curso del norte es el de 1.16.

Análisis palabra por palabra
अदृष्टम्adṛṣṭam1/1√दृश्dṛś (1 भ्वादिbhvādi P)क्तktaअदृष्टadṛṣṭa-अaफलम्phalam n[न दृष्टम्na dṛṣṭam] नञ्nañ-TPinvisibleचca0yफलम्phalam1/1फलphala-अaफलम्phalam nel frutoइष्टापूर्तदत्तकारिणाम्iṣṭāpūrtadattakāriṇām6/3√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)णिनिṇiniइष्टापूर्तदत्तकारिन्iṣṭāpūrtadattakārin-इन्inयोगिन्yogin m[इष्टापूर्तदत्तानि कुर्वन्ति इतिiṣṭāpūrtadattāni kurvanti iti] उपपदupapada-TPde los que hacen sacrificios, obras públicas y dádivasतेषाम्teṣām6/3तद्tad mde ellosएवeva0soloएषःeṣaḥ1/1एतद्etad mesteयःyaḥ1/1यद्yad mqueचान्द्रमसःcāndramasaḥ1/1चन्द्रमस्candramas+अण्aṇ (taddhita)चान्द्रमसcāndramasa-अaरामःrāmaḥ m[es] el de la lunaब्रह्मलोकःbrahmalokaḥ1/1ब्रह्मलोकbrahmaloka-अaरामःrāmaḥ m[ब्रह्मणः लोकःbrahmaṇaḥ lokaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPbrahmalokaपितृयाणलक्षणःpitṛyāṇalakṣaṇaḥ1/1पितृयाणलक्षणpitṛyāṇalakṣaṇa-अaरामःrāmaḥ m[पितृयाणः लक्षणं यस्य सःpitṛyāṇaḥ lakṣaṇaṃ yasya saḥ] BVcaracterizado por el camino de los antepasados

Segmento 3 — glosa de येषां तपो ब्रह्मचर्यं येषु सत्यं प्रतिष्ठितम्yeṣāṃ tapo brahmacaryaṃ yeṣu satyaṃ pratiṣṭhitam

येषांyeṣāṃ तपःtapaḥ स्नातकsnātaka-व्रतादीनिvratādīni, ब्रह्मचर्यम्। ऋतौ अन्यत्र मैथुनासमाचरणम्brahmacaryam | ṛtau anyatra maithunāsamācaraṇam ब्रह्मचर्यम्brahmacaryam। | येषुyeṣu चca सत्यंsatyaṃ अनृतanṛta-वर्जनम्।varjanam | प्रतिष्ठितम्pratiṣṭhitam अव्यभिचारितया वर्तते नित्यमेव॥ १५ ॥avyabhicāritayā vartate nityameva || 15 ||

«De aquellos en quienes hay disciplina», los votos del snātaka y demás, y continencia. «Continencia» es no tener relación sexual fuera del período fértil. «Y en quienes la verdad», el rechazo de la mentira, «está asentada»: se mantiene siempre, sin desviarse. ॥||15॥ ||

Nota. Paramārthānanda entiende aquí tapas como una vida moderada y disciplinada. Śaṅkara: los votos del snātaka (el que ha concluido el estudio védico) y demás.

Análisis palabra por palabra
येषाम्yeṣām6/3यद्yad mde quienesतपःtapaḥ1/1तपस्tapas-स्sमनस्manas n[hay] disciplinaस्नातकव्रतादीनिsnātakavratādīni1/3स्नातकव्रतादिsnātakavratādi-इiवारिvāri n[स्नातकव्रतम् आदिः येषां तानिsnātakavratam ādiḥ yeṣāṃ tāni] BVlos votos del snātaka y demásब्रह्मचर्यम्brahmacaryam1/1√चर्car (1 भ्वादिbhvādi P)यत्yatब्रह्मचर्यbrahmacarya-अaफलम्phalam ncontinenciaऋतौṛtau7/1ऋतुṛtu-उuगुरुःguruḥ mdel período fértilअन्यत्रanyatra0अन्यanya+त्रल्tral (taddhita)fueraमैथुनासमाचरणम्maithunāsamācaraṇam1/1सम्sam+आā+√चर्car (1 भ्वादिbhvādi P)ल्युट्lyuṭमैथुनासमाचरणmaithunāsamācaraṇa-अaफलम्phalam n[मैथुनस्य असमाचरणम्maithunasya asamācaraṇam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPno tener relación sexualब्रह्मचर्यम्brahmacaryam1/1√चर्car (1 भ्वादिbhvādi P)यत्yatब्रह्मचर्यbrahmacarya-अaफलम्phalam n[es] continenciaयेषुyeṣu7/3यद्yad men quienesचca0yसत्यम्satyam1/1सत्यsatya-अaफलम्phalam nla verdadअनृतवर्जनम्anṛtavarjanam1/1√वृज्vṛj (10 चुरादिcurādi U)ल्युट्lyuṭअनृतवर्जनanṛtavarjana-अaफलम्phalam n[अनृतस्य वर्जनम्anṛtasya varjanam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPel rechazo de la mentiraप्रतिष्ठितम्pratiṣṭhitam1/1प्रतिprati+√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)क्तktaप्रतिष्ठितpratiṣṭhita-अaफलम्phalam nestá asentadaअव्यभिचारितयाavyabhicāritayā3/1अव्यभिचारिन्avyabhicārin+तल्tal (taddhita)अव्यभिचारिताavyabhicāritā-आāसीताsītā fsin desviarseवर्ततेvartateIII/1√वृत्vṛt (1 भ्वादिbhvādi A)लट्laṭकर्तरिkartarise mantieneनित्यम्nityam0siempreएवeva0precisamente

॥ इति प्रथमप्रश्ने पञ्चदशो मन्त्रः ॥|| iti prathamapraśne pañcadaśo mantraḥ ||
Así, el decimoquinto mantra de la primera pregunta.

अध्ययनम्

Estos textos se estudian con un maestro

Las upaniṣads se leen con el comentario de Śaṅkara, dentro del recorrido de la escuela.