Primera pregunta, mantra 4 — Prajāpati, deseoso de criaturas, hace tapas y produce la pareja de rayi y prāṇa
तस्मै स होवाच । प्रजाकामो वै प्रजापतिः । स तपोऽतप्यत ।
स तपस्तप्त्वा स मिथुनमुत्पादयते ।
रयिं च प्राणं च इत्येतौ मे बहुधा प्रजाः करिष्यत इति ॥ ४ ॥
tasmai sa hovāca | prajākāmo vai prajāpatiḥ | sa tapo'tapyata |
sa tapastaptvā sa mithunamutpādayate |
rayiṃ ca prāṇaṃ ca ityetau me bahudhā prajāḥ kariṣyata iti || 1-4 ||
Él le dijo: Prajāpati, deseoso de criaturas, hizo tapas. Tras hacer tapas, produjo una pareja —rayi y prāṇa—, [pensando]: «Estos dos me crearán criaturas de muchas maneras».
सः तस्मै ह उवाच — प्रजाकामः वै प्रजापतिः सः तपः अतप्यत । सः तपः तप्त्वा, “एतौ मे बहुधा प्रजाः करिष्यतः” इति, रयिं च प्राणं च मिथुनम् उत्पादयते ॥
Él le dijo: Prajāpati, deseoso de criaturas, hizo tapas. Tras hacer tapas, [pensando] «estos dos me crearán criaturas de muchas maneras», produjo una pareja: rayi y prāṇa.
Bhāṣya de Śaṅkara
Lee el comentario de Śaṅkara
Déjanos tu correo y se abre toda la Biblioteca Vedanta: el bhāṣya íntegro de cada verso, el análisis gramatical completo y los PDF de cada texto. Solo una vez.
Te escribiremos sobre Vedanta. Puedes darte de baja cuando quieras.
Segmento 1 — glosa de तस्मै स होवाच
तस्मै एवं पृष्टवते। सःहोवाच। तदपाकरणायाह।
«A él», que así había preguntado, «él le dijo»: habla para resolver esa [pregunta].
Segmento 2 — glosa de प्रजाकामो वै प्रजापतिः: quién es Prajāpati
प्रजाकामः प्रजा आत्मनः सिसृक्षुः वैप्रजापतिः सर्वात्मा सन् जगद् स्रक्ष्यामीत्येवं विज्ञानवान्, यथोक्तकारी, तद्भावभावितः, कल्पादौ निर्वृत्तः, हिरण्यगर्भः, सृज्यमानानां प्रजानां स्थावर-जङ्गमानां पतिः सन्
«Prajāpati», «deseoso de criaturas» —es decir, deseando crear criaturas para sí—, es quien [en una vida anterior] tuvo este conocimiento: «Crearé el mundo convirtiéndome en el ser de todo»; quien practicó lo dicho [el ritual unido a la meditación], quedó impregnado de esa identificación y surgió al comienzo del kalpa como Hiraṇyagarbha. Siendo señor de las criaturas que se crean, móviles e inmóviles,
Nota. Los corchetes siguen a Gambhirananda: yathokta-kārī remite al ritual unido a la meditación del final de 1.3, y la «vida anterior» la exige janmāntara-bhāvitam del segmento siguiente. El sujeto de toda la frase es Prajāpati; el verbo llega en el segmento 3 (atapyata).
Análisis palabra por palabra
प्रजाकामः1/1प्रजाकाम-अरामः m[प्रजासु कामः यस्य सः] BVdeseoso de criaturasप्रजाः2/3प्रजा-आसीता fcriaturasआत्मनः6/1आत्मन्-न्आत्मन् mpara sí (de sí)सिसृक्षुः1/1√सृज् (6 तुदादि P)सन्+उसिसृक्षु-उगुरुः mdeseoso de crearवै0en verdadप्रजापतिः1/1प्रजापति-इहरिः m[प्रजानां पतिः] षष्ठी-TPPrajāpatiसर्वात्मा1/1सर्वात्मन्-न्आत्मन् m[सर्वेषाम् आत्मा] षष्ठी-TPel ser de todoसन्1/1√अस् (2 अदादि P)शतृसत्-त्पचत् msiendoजगत्2/1जगत्-त्जगत् nel mundoस्रक्ष्यामिI/1√सृज् (6 तुदादि P)लृट्कर्तरिcrearéइति0asíएवम्0de este modoविज्ञानवान्1/1विज्ञान+मतुप् (taddhita)विज्ञानवत्-त्भगवत् mque tenía el conocimientoयथोक्तकारी1/1√कृ (8 तनादि U)णिनियथोक्तकारिन्-इन्योगिन् m[यथोक्तं करोति इति] उपपद-TPque practicó lo dichoतद्भावभावितः1/1√भू (1 भ्वादि P)णिच्+क्ततद्भावभावित-अरामः m[तद्भावेन भावितः] तृतीया-TPimpregnado de esa identificaciónकल्पादौ7/1कल्पादि-इहरिः m[कल्पस्य आदिः] षष्ठी-TPal comienzo del kalpaनिर्वृत्तः1/1निर्+√वृत् (1 भ्वादि A)क्तनिर्वृत्त-अरामः msurgidoहिरण्यगर्भः1/1हिरण्यगर्भ-अरामः mHiraṇyagarbhaसृज्यमानानाम्6/3√सृज् (6 तुदादि P)यक्+शानच् (कर्मणि)सृज्यमाना-आसीता fque se creanप्रजानाम्6/3प्रजा-आसीता fde las criaturasस्थावरजङ्गमानाम्6/3स्थावरजङ्गमा-आसीता f[स्थावराः च जङ्गमाः च] DVinmóviles y móvilesपतिः1/1पति-इपति mseñorसन्1/1√अस् (2 अदादि P)शतृसत्-त्पचत् msiendo
«hizo tapas»: reflexionó sobre el conocimiento cultivado en otro nacimiento, cuyo objeto son las realidades que revela la śruti. Ese [conocimiento] es su tapas.
Análisis palabra por palabra
जन्मान्तरभावितम्2/1√भू (1 भ्वादि P)णिच्+क्तजन्मान्तरभावित-अफलम् n[जन्मान्तरे भावितम्] सप्तमी-TPcultivado en otro nacimientoज्ञानम्2/1ज्ञान-अफलम् nel conocimientoश्रुतिप्रकाशितार्थविषयम्2/1श्रुतिप्रकाशितार्थविषय-अफलम् n[श्रुत्या प्रकाशिताः अर्थाः विषयः यस्य तत्] BVcuyo objeto es lo que revela la śrutiतपः2/1तपस्-स्मनस् ntapasअन्वालोचयत्1/1अनु+आ+√लोच् (1 भ्वादि A)णिच्+शतृअन्वालोचयत्-त्पचत् mreflexionandoअतप्यतIII/1√तप् (1 भ्वादि P)लङ्कर्मवत् (तपस्तपःकर्मकस्यैव)hizo
Segmento 4 — glosa de स तपस्तप्त्वा स मिथुनमुत्पादयते
अथ तु स एवं तपस्तप्त्वा श्रौतं ज्ञानमन्वालोच्य सृष्टि-साधन-भूतं मिथुनमुत्पादयते मिथुनं द्वन्द्वम् उत्पादितवान्।
Y después, «él», «tras hacer tapas» así —tras reflexionar sobre el conocimiento de la śruti—, «produjo una pareja» (mithunam = dvandvam) que es el medio de la creación.
Análisis palabra por palabra
अथ0despuésतु0yसः1/1तद् mélएवम्0asíतपः2/1तपस्-स्मनस् ntapasतप्त्वा0√तप् (1 भ्वादि P)क्त्वाtras hacerश्रौतम्2/1श्रुति+अण् (taddhita)श्रौत-अफलम् nde la śrutiज्ञानम्2/1ज्ञान-अफलम् nel conocimientoअन्वालोच्य0अनु+आ+√लोच् (1 भ्वादि A)णिच्+ल्यप्tras reflexionarसृष्टिसाधनभूतम्2/1√भू (1 भ्वादि P)क्तसृष्टिसाधनभूत-अफलम् n[सृष्टेः साधनं भूतम्] TPque es el medio de la creaciónमिथुनम्2/1मिथुन-अफलम् nuna parejaउत्पादयतेIII/1उत्+√पद् (4 दिवादि A)णिच्लट्कर्तरिprodujoमिथुनम्2/1मिथुन-अफलम् nparejaद्वन्द्वम्2/1द्वन्द्व-अफलम् npar (glosa)उत्पादितवान्1/1उत्+√पद् (4 दिवादि A)णिच्+क्तवतुउत्पादितवत्-त्भगवत् mprodujo (glosa)
Segmento 5 — glosa de रयिं च प्राणं च इत्येतौ मे बहुधा प्रजाः करिष्यत इति
रयिंच सोममन्नं प्राणंच अग्निमत्तारम् इतिएतौ अग्नीषोमौ अतृ-अन्न-भूतौ मे मम बहुधा अनेकधा प्रजाःकरिष्यतःइति एवं संचिन्त्य, अण्डोत्पत्ति-क्रमेण सूर्याचन्द्रमसौ अकल्पयत्॥ ४ ॥
«Rayi» —Soma, el alimento— «y prāṇa» —Agni, el que come—: «estos dos», Agni y Soma, el que come y el alimento, «me» (mama) «crearán criaturas de muchas maneras» (anekadhā). Pensando así, formó el sol y la luna, siguiendo el orden de la aparición del huevo [cósmico]. ॥4॥
Nota. Paramārthānanda da tres niveles a la pareja. Prāṇa: lo sin forma (amūrta, lo sutil) a escala cósmica; el que come (bhoktā) en el individuo; el sol como símbolo. Rayi: lo que tiene forma (mūrta, la materia visible); lo que se come (bhojya); la luna como símbolo. — La edición escribe अतृ por अत्तृ («el que come»), aquí y en 1.5.
Análisis palabra por palabra
रयिम्2/1रयि-इहरिः mrayiच0yसोमम्2/1सोम-अरामः mSomaअन्नम्2/1अन्न-अफलम् nel alimentoप्राणम्2/1प्राण-अरामः mprāṇaच0yअग्निम्2/1अग्नि-इहरिः mAgniअत्तारम्2/1√अद् (2 अदादि P)तृच्अत्तृ-ऋदातृ mel que comeइति0asíएतौ1/2एतद् mestos dosअग्नीषोमौ1/2अग्नीषोम-अरामः m[अग्निः च सोमः च] DVAgni y Somaअतृ-अन्न-भूतौ1/2√भू (1 भ्वादि P)क्त…भूत-अरामः m[अत्ता च अन्नं च भूतौ] TPque son el que come y el alimentoमे6/1अस्मद्para míमम6/1अस्मद्mío (glosa)बहुधा0बहु+धा (taddhita)de muchas manerasअनेकधा0अनेक+धा (taddhita)de múltiples maneras (glosa)प्रजाः2/3प्रजा-आसीता fcriaturasकरिष्यतःIII/2√कृ (8 तनादि U)लृट्कर्तरिharánइति0(fin del pensamiento)एवम्0asíसंचिन्त्य0सम्+√चिन्त् (10 चुरादि U)ल्यप्tras pensarअण्डोत्पत्तिक्रमेण3/1अण्डोत्पत्तिक्रम-अरामः m[अण्डस्य उत्पत्तेः क्रमः] षष्ठी-TPsegún el orden de la aparición del huevoसूर्याचन्द्रमसौ2/2सूर्याचन्द्रमस्-स्वेधस् m[सूर्यः च चन्द्रमाः च] DVel sol y la lunaअकल्पयत्III/1√कृप् (1 भ्वादि A)णिच्लङ्कर्तरिformó
॥ इति प्रथमप्रश्ने चतुर्थो मन्त्रः ॥ Así, el cuarto mantra de la primera pregunta.
अध्ययनम्
Estos textos se estudian con un maestro
Las upaniṣads se leen con el comentario de Śaṅkara, dentro del recorrido de la escuela.
Usamos cookies propias necesarias y, si aceptas, las de Google Analytics y Meta (Facebook e Instagram) para medir las visitas y mostrar nuestros cursos a quien ya nos conoce. Más información
