Primera pregunta, mantra 4 — Prajāpati, deseoso de criaturas, hace tapas y produce la pareja de rayi y prāṇa
Sánscrito en
तस्मै स होवाच । प्रजाकामो वै प्रजापतिः । स तपोऽतप्यत ।
स तपस्तप्त्वा स मिथुनमुत्पादयते ।
रयिं च प्राणं च इत्येतौ मे बहुधा प्रजाः करिष्यत इति ॥ ४ ॥
tasmai sa hovāca | prajākāmo vai prajāpatiḥ | sa tapo'tapyata |
sa tapastaptvā sa mithunamutpādayate |
rayiṃ ca prāṇaṃ ca ityetau me bahudhā prajāḥ kariṣyata iti || 1-4 ||
Él le dijo: Prajāpati, deseoso de criaturas, hizo tapas. Tras hacer tapas, produjo una pareja —rayi y prāṇa—, [pensando]: «Estos dos me crearán criaturas de muchas maneras».
सः तस्मै ह उवाचsaḥ tasmai ha uvāca — प्रजाकामः वै प्रजापतिः सः तपः अतप्यत । सः तपः तप्त्वाprajākāmaḥ vai prajāpatiḥ saḥ tapaḥ atapyata | saḥ tapaḥ taptvā, “एतौ मे बहुधा प्रजाः करिष्यतःetau me bahudhā prajāḥ kariṣyataḥ” इतिiti, रयिं च प्राणं च मिथुनम् उत्पादयते ॥rayiṃ ca prāṇaṃ ca mithunam utpādayate ||
Él le dijo: Prajāpati, deseoso de criaturas, hizo tapas. Tras hacer tapas, [pensando] «estos dos me crearán criaturas de muchas maneras», produjo una pareja: rayi y prāṇa.
Bhāṣya de Śaṅkara
Lee el comentario de Śaṅkara
Déjanos tu correo y se abre toda la Biblioteca Vedanta: el bhāṣya íntegro de cada verso, el análisis gramatical completo y los PDF de cada texto. Solo una vez.
Te escribiremos sobre Vedanta. Puedes darte de baja cuando quieras.
Segmento 1 — glosa de तस्मै स होवाचtasmai sa hovāca
Segmento 2 — glosa de प्रजाकामो वै प्रजापतिःprajākāmo vai prajāpatiḥ: quién es Prajāpati
प्रजाकामःprajākāmaḥप्रजा आत्मनः सिसृक्षुःprajā ātmanaḥ sisṛkṣuḥवैvaiप्रजापतिःprajāpatiḥसर्वात्मा सन् जगद् स्रक्ष्यामीत्येवं विज्ञानवान्sarvātmā san jagad srakṣyāmītyevaṃ vijñānavān, यथोक्तकारीyathoktakārī, तद्भावभावितःtadbhāvabhāvitaḥ, कल्पादौ निर्वृत्तःkalpādau nirvṛttaḥ, हिरण्यगर्भःhiraṇyagarbhaḥ, सृज्यमानानां प्रजानां स्थावरsṛjyamānānāṃ prajānāṃ sthāvara-जङ्गमानां पतिः सन्jaṅgamānāṃ patiḥ san
«Prajāpati», «deseoso de criaturas» —es decir, deseando crear criaturas para sí—, es quien [en una vida anterior] tuvo este conocimiento: «Crearé el mundo convirtiéndome en el ser de todo»; quien practicó lo dicho [el ritual unido a la meditación], quedó impregnado de esa identificación y surgió al comienzo del kalpa como Hiraṇyagarbha. Siendo señor de las criaturas que se crean, móviles e inmóviles,
Nota. Los corchetes siguen a Gambhirananda: yathokta-kārī remite al ritual unido a la meditación del final de 1.3, y la «vida anterior» la exige janmāntara-bhāvitam del segmento siguiente. El sujeto de toda la frase es Prajāpati; el verbo llega en el segmento 3 (atapyata).
Análisis palabra por palabra
प्रजाकामःprajākāmaḥ1/1प्रजाकामprajākāma-अaरामःrāmaḥ m[प्रजासु कामः यस्य सःprajāsu kāmaḥ yasya saḥ] BVdeseoso de criaturasप्रजाःprajāḥ2/3प्रजाprajā-आāसीताsītā fcriaturasआत्मनःātmanaḥ6/1आत्मन्ātman-न्nआत्मन्ātman mpara sí (de sí)सिसृक्षुःsisṛkṣuḥ1/1√सृज्sṛj (6 तुदादिtudādi P)सन्san+उuसिसृक्षुsisṛkṣu-उuगुरुःguruḥ mdeseoso de crearवैvai0en verdadप्रजापतिःprajāpatiḥ1/1प्रजापतिprajāpati-इiहरिःhariḥ m[प्रजानां पतिःprajānāṃ patiḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPPrajāpatiसर्वात्माsarvātmā1/1सर्वात्मन्sarvātman-न्nआत्मन्ātman m[सर्वेषाम् आत्माsarveṣām ātmā] षष्ठीṣaṣṭhī-TPel ser de todoसन्san1/1√अस्as (2 अदादिadādi P)शतृśatṛसत्sat-त्tपचत्pacat msiendoजगत्jagat2/1जगत्jagat-त्tजगत्jagat nel mundoस्रक्ष्यामिsrakṣyāmiI/1√सृज्sṛj (6 तुदादिtudādi P)लृट्lṛṭकर्तरिkartaricrearéइतिiti0asíएवम्evam0de este modoविज्ञानवान्vijñānavān1/1विज्ञानvijñāna+मतुप्matup (taddhita)विज्ञानवत्vijñānavat-त्tभगवत्bhagavat mque tenía el conocimientoयथोक्तकारीyathoktakārī1/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)णिनिṇiniयथोक्तकारिन्yathoktakārin-इन्inयोगिन्yogin m[यथोक्तं करोति इतिyathoktaṃ karoti iti] उपपदupapada-TPque practicó lo dichoतद्भावभावितःtadbhāvabhāvitaḥ1/1√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)णिच्ṇic+क्तktaतद्भावभावितtadbhāvabhāvita-अaरामःrāmaḥ m[तद्भावेन भावितःtadbhāvena bhāvitaḥ] तृतीयाtṛtīyā-TPimpregnado de esa identificaciónकल्पादौkalpādau7/1कल्पादिkalpādi-इiहरिःhariḥ m[कल्पस्य आदिःkalpasya ādiḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPal comienzo del kalpaनिर्वृत्तःnirvṛttaḥ1/1निर्nir+√वृत्vṛt (1 भ्वादिbhvādi A)क्तktaनिर्वृत्तnirvṛtta-अaरामःrāmaḥ msurgidoहिरण्यगर्भःhiraṇyagarbhaḥ1/1हिरण्यगर्भhiraṇyagarbha-अaरामःrāmaḥ mHiraṇyagarbhaसृज्यमानानाम्sṛjyamānānām6/3√सृज्sṛj (6 तुदादिtudādi P)यक्yak+शानच्śānac (कर्मणिkarmaṇi)सृज्यमानाsṛjyamānā-आāसीताsītā fque se creanप्रजानाम्prajānām6/3प्रजाprajā-आāसीताsītā fde las criaturasस्थावरजङ्गमानाम्sthāvarajaṅgamānām6/3स्थावरजङ्गमाsthāvarajaṅgamā-आāसीताsītā f[स्थावराः च जङ्गमाः चsthāvarāḥ ca jaṅgamāḥ ca] DVinmóviles y móvilesपतिःpatiḥ1/1पतिpati-इiपतिpati mseñorसन्san1/1√अस्as (2 अदादिadādi P)शतृśatṛसत्sat-त्tपचत्pacat msiendo
«hizo tapas»: reflexionó sobre el conocimiento cultivado en otro nacimiento, cuyo objeto son las realidades que revela la śruti. Ese [conocimiento] es su tapas.
Análisis palabra por palabra
जन्मान्तरभावितम्janmāntarabhāvitam2/1√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)णिच्ṇic+क्तktaजन्मान्तरभावितjanmāntarabhāvita-अaफलम्phalam n[जन्मान्तरे भावितम्janmāntare bhāvitam] सप्तमीsaptamī-TPcultivado en otro nacimientoज्ञानम्jñānam2/1ज्ञानjñāna-अaफलम्phalam nel conocimientoश्रुतिप्रकाशितार्थविषयम्śrutiprakāśitārthaviṣayam2/1श्रुतिप्रकाशितार्थविषयśrutiprakāśitārthaviṣaya-अaफलम्phalam n[श्रुत्या प्रकाशिताः अर्थाः विषयः यस्य तत्śrutyā prakāśitāḥ arthāḥ viṣayaḥ yasya tat] BVcuyo objeto es lo que revela la śrutiतपःtapaḥ2/1तपस्tapas-स्sमनस्manas ntapasअन्वालोचयत्anvālocayat1/1अनुanu+आā+√लोच्loc (1 भ्वादिbhvādi A)णिच्ṇic+शतृśatṛअन्वालोचयत्anvālocayat-त्tपचत्pacat mreflexionandoअतप्यतatapyataIII/1√तप्tap (1 भ्वादिbhvādi P)लङ्laṅकर्मवत्karmavat (तपस्तपःकर्मकस्यैवtapastapaḥkarmakasyaiva)hizo
Segmento 4 — glosa de स तपस्तप्त्वा स मिथुनमुत्पादयतेsa tapastaptvā sa mithunamutpādayate
Y después, «él», «tras hacer tapas» así —tras reflexionar sobre el conocimiento de la śruti—, «produjo una pareja» (mithunam = dvandvam) que es el medio de la creación.
Análisis palabra por palabra
अथatha0despuésतुtu0yसःsaḥ1/1तद्tad mélएवम्evam0asíतपःtapaḥ2/1तपस्tapas-स्sमनस्manas ntapasतप्त्वाtaptvā0√तप्tap (1 भ्वादिbhvādi P)क्त्वाktvātras hacerश्रौतम्śrautam2/1श्रुतिśruti+अण्aṇ (taddhita)श्रौतśrauta-अaफलम्phalam nde la śrutiज्ञानम्jñānam2/1ज्ञानjñāna-अaफलम्phalam nel conocimientoअन्वालोच्यanvālocya0अनुanu+आā+√लोच्loc (1 भ्वादिbhvādi A)णिच्ṇic+ल्यप्lyaptras reflexionarसृष्टिसाधनभूतम्sṛṣṭisādhanabhūtam2/1√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)क्तktaसृष्टिसाधनभूतsṛṣṭisādhanabhūta-अaफलम्phalam n[सृष्टेः साधनं भूतम्sṛṣṭeḥ sādhanaṃ bhūtam] TPque es el medio de la creaciónमिथुनम्mithunam2/1मिथुनmithuna-अaफलम्phalam nuna parejaउत्पादयतेutpādayateIII/1उत्ut+√पद्pad (4 दिवादिdivādi A)णिच्ṇicलट्laṭकर्तरिkartariprodujoमिथुनम्mithunam2/1मिथुनmithuna-अaफलम्phalam nparejaद्वन्द्वम्dvandvam2/1द्वन्द्वdvandva-अaफलम्phalam npar (glosa)उत्पादितवान्utpāditavān1/1उत्ut+√पद्pad (4 दिवादिdivādi A)णिच्ṇic+क्तवतुktavatuउत्पादितवत्utpāditavat-त्tभगवत्bhagavat mprodujo (glosa)
Segmento 5 — glosa de रयिं च प्राणं च इत्येतौ मे बहुधा प्रजाः करिष्यत इतिrayiṃ ca prāṇaṃ ca ityetau me bahudhā prajāḥ kariṣyata iti
«Rayi» —Soma, el alimento— «y prāṇa» —Agni, el que come—: «estos dos», Agni y Soma, el que come y el alimento, «me» (mama) «crearán criaturas de muchas maneras» (anekadhā). Pensando así, formó el sol y la luna, siguiendo el orden de la aparición del huevo [cósmico]. ॥||4॥ ||
Nota. Paramārthānanda da tres niveles a la pareja. Prāṇa: lo sin forma (amūrta, lo sutil) a escala cósmica; el que come (bhoktā) en el individuo; el sol como símbolo. Rayi: lo que tiene forma (mūrta, la materia visible); lo que se come (bhojya); la luna como símbolo. — La edición escribe अतृatṛ por अत्तृattṛ («el que come»), aquí y en 1.5.
Análisis palabra por palabra
रयिम्rayim2/1रयिrayi-इiहरिःhariḥ mrayiचca0yसोमम्somam2/1सोमsoma-अaरामःrāmaḥ mSomaअन्नम्annam2/1अन्नanna-अaफलम्phalam nel alimentoप्राणम्prāṇam2/1प्राणprāṇa-अaरामःrāmaḥ mprāṇaचca0yअग्निम्agnim2/1अग्निagni-इiहरिःhariḥ mAgniअत्तारम्attāram2/1√अद्ad (2 अदादिadādi P)तृच्tṛcअत्तृattṛ-ऋṛदातृdātṛ mel que comeइतिiti0asíएतौetau1/2एतद्etad mestos dosअग्नीषोमौagnīṣomau1/2अग्नीषोमagnīṣoma-अaरामःrāmaḥ m[अग्निः च सोमः चagniḥ ca somaḥ ca] DVAgni y Somaअतृatṛ-अन्नanna-भूतौbhūtau1/2√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)क्तkta…भूतbhūta-अaरामःrāmaḥ m[अत्ता च अन्नं च भूतौattā ca annaṃ ca bhūtau] TPque son el que come y el alimentoमेme6/1अस्मद्asmadpara míममmama6/1अस्मद्asmadmío (glosa)बहुधाbahudhā0बहुbahu+धाdhā (taddhita)de muchas manerasअनेकधाanekadhā0अनेकaneka+धाdhā (taddhita)de múltiples maneras (glosa)प्रजाःprajāḥ2/3प्रजाprajā-आāसीताsītā fcriaturasकरिष्यतःkariṣyataḥIII/2√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)लृट्lṛṭकर्तरिkartariharánइतिiti0(fin del pensamiento)एवम्evam0asíसंचिन्त्यsaṃcintya0सम्sam+√चिन्त्cint (10 चुरादिcurādi U)ल्यप्lyaptras pensarअण्डोत्पत्तिक्रमेणaṇḍotpattikrameṇa3/1अण्डोत्पत्तिक्रमaṇḍotpattikrama-अaरामःrāmaḥ m[अण्डस्य उत्पत्तेः क्रमःaṇḍasya utpatteḥ kramaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPsegún el orden de la aparición del huevoसूर्याचन्द्रमसौsūryācandramasau2/2सूर्याचन्द्रमस्sūryācandramas-स्sवेधस्vedhas m[सूर्यः च चन्द्रमाः चsūryaḥ ca candramāḥ ca] DVel sol y la lunaअकल्पयत्akalpayatIII/1√कृप्kṛp (1 भ्वादिbhvādi A)णिच्ṇicलङ्laṅकर्तरिkartariformó
॥ इति प्रथमप्रश्ने चतुर्थो मन्त्रः ॥|| iti prathamapraśne caturtho mantraḥ || Así, el cuarto mantra de la primera pregunta.
अध्ययनम्
Estos textos se estudian con un maestro
Las upaniṣads se leen con el comentario de Śaṅkara, dentro del recorrido de la escuela.
Usamos cookies propias necesarias y, si aceptas, las de Google Analytics y Meta (Facebook e Instagram) para medir las visitas y mostrar nuestros cursos a quien ya nos conoce. Más información