Saltar al contenido
प्रश्नभाष्यम्

Praśna Upaniṣad 2.4

Segunda pregunta, mantra 4 — prāṇa hace como que sale y todos salen tras él, como las abejas tras su rey; convencidos, lo alaban

Sánscrito en

सोऽभिमानाद् ऊर्ध्वं उत्क्रमत इव तस्मिन् उत्क्रामति अथ इतरे सर्वे एव उत्क्रामन्ते ।

तस्मिन् च प्रतिष्ठमाने सर्वे एव प्रातिष्ठन्ते । तद्यथा मक्षिका मधुकरराजानम् उत्क्रामन्तं

सर्वा एव उत्क्रामन्ते । तस्मिन् च प्रतिष्ठमाने सर्वा एव प्रातिष्ठन्त । एवं वाङ्मनश्चक्षुः

श्रोत्रं च । ते प्रीताः प्राणं स्तुन्वन्ति ॥ ४ ॥

so'bhimānād ūrdhvaṃ utkramata iva tasmin utkrāmati atha itare sarve eva utkrāmante |

tasmin ca pratiṣṭhamāne sarve eva prātiṣṭhante | tadyathā makṣikā madhukararājānam utkrāmantaṃ

sarvā eva utkrāmante | tasmin ca pratiṣṭhamāne sarvā eva prātiṣṭhanta | evaṃ vāṅmanaścakṣuḥ

śrotraṃ ca | te prītāḥ prāṇaṃ stunvanti || 2-4 ||

Él, por amor propio, hizo como que salía hacia arriba. Al salir él, todos los demás salieron enseguida; y al asentarse él, todos se asentaron. Como todas las abejas salen cuando sale el rey de las abejas, y se asientan todas cuando él se asienta, así [hicieron] el habla, la mente, la vista y el oído. Ellos, satisfechos, alaban a prāṇa.

Palabra por palabra

सःsaḥ1/1तद्tad mélअभिमानात्abhimānāt5/1अभिabhi+√मन्man (4 दिवादिdivādi A)घञ्ghañअभिमानabhimāna-अaरामःrāmaḥ mpor amor propioऊर्ध्वम्ūrdhvam0hacia arribaउत्क्रमतेutkramateIII/1उत्ut+√क्रम्kram (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartari (forma A)saleइवiva0como siतस्मिन्tasmin7/1तद्tad mélउत्क्रामतिutkrāmati7/1उत्ut+√क्रम्kram (1 भ्वादिbhvādi P)शतृśatṛउत्क्रामत्utkrāmat-त्tपचत्pacat mal salirअथatha0entoncesइतरेitare1/3इतरitara mlos demásसर्वेsarve1/3सर्वsarva mtodosएवeva0sin excepciónउत्क्रामन्तेutkrāmanteIII/3उत्ut+√क्रम्kram (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartari (forma A, ārṣa)salenतस्मिन्tasmin7/1तद्tad mélचca0yप्रतिष्ठमानेpratiṣṭhamāne7/1प्रतिprati+√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)शानच्śānacप्रतिष्ठमानpratiṣṭhamāna-अaरामःrāmaḥ m (forma A)al asentarseसर्वेsarve1/3सर्वsarva mtodosएवeva0sin excepciónप्रातिष्ठन्तेprātiṣṭhanteIII/3प्रpra+√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)लङ्laṅकर्तरिkartari (A; -न्तेnte ārṣa)se asentaronतत्tat0तद्tad nen estoयथाyathā0comoमक्षिकाःmakṣikāḥ1/3मक्षिकाmakṣikā-आāसीताsītā flas abejasमधुकरराजानम्madhukararājānam2/1मधुकरराजन्madhukararājan-न्nराजन्rājan m[मधुकराणां राजाmadhukarāṇāṃ rājā] षष्ठीṣaṣṭhī-TP (sin टच्ṭac)al rey de las abejasउत्क्रामन्तम्utkrāmantam2/1उत्ut+√क्रम्kram (1 भ्वादिbhvādi P)शतृśatṛउत्क्रामत्utkrāmat-त्tपचत्pacat mcuando saleसर्वाःsarvāḥ1/3सर्वsarva ftodasएवeva0sin excepciónउत्क्रामन्तेutkrāmanteIII/3उत्ut+√क्रम्kram (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartari (forma A, ārṣa)salenतस्मिन्tasmin7/1तद्tad mélचca0yप्रतिष्ठमानेpratiṣṭhamāne7/1प्रतिprati+√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)शानच्śānacप्रतिष्ठमानpratiṣṭhamāna-अaरामःrāmaḥ m (forma A)al asentarseसर्वाःsarvāḥ1/3सर्वsarva ftodasएवeva0sin excepciónप्रातिष्ठन्तprātiṣṭhantaIII/3प्रpra+√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)लङ्laṅकर्तरिkartari (A)se asentaronएवम्evam0asíवाक्vāk1/1वाच्vāc-च्cवाच्vāc fel hablaमनःmanaḥ1/1मनस्manas-स्sमनस्manas nla menteचक्षुःcakṣuḥ1/1चक्षुस्cakṣus-स्sमनस्manas nla vistaश्रोत्रम्śrotram1/1श्रोत्रśrotra-अaफलम्phalam nel oídoचca0yतेte1/3तद्tad mellosप्रीताःprītāḥ1/3√प्रीprī (4 दिवादिdivādi A)क्तktaप्रीतprīta-अaरामःrāmaḥ msatisfechosप्राणम्prāṇam2/1प्राणprāṇa-अaरामःrāmaḥ ma prāṇaस्तुन्वन्तिstunvantiIII/3√स्तुstu (2 अदादिadādi U)लट्laṭकर्तरिkartari (forma ārṣa)alaban

Anvaya (el verso en orden de prosa)

सः अभिमानात् ऊर्ध्वम् उत्क्रमते इव । तस्मिन् उत्क्रामति अथ इतरे सर्वे एव उत्क्रामन्तेsaḥ abhimānāt ūrdhvam utkramate iva | tasmin utkrāmati atha itare sarve eva utkrāmante, तस्मिन् च प्रतिष्ठमाने सर्वे एव प्रातिष्ठन्ते । तत् यथा मधुकरराजानम् उत्क्रामन्तं सर्वाः एव मक्षिकाः उत्क्रामन्तेtasmin ca pratiṣṭhamāne sarve eva prātiṣṭhante | tat yathā madhukararājānam utkrāmantaṃ sarvāḥ eva makṣikāḥ utkrāmante, तस्मिन् च प्रतिष्ठमाने सर्वाः एव प्रातिष्ठन्तtasmin ca pratiṣṭhamāne sarvāḥ eva prātiṣṭhanta, एवं वाक् मनः चक्षुः श्रोत्रं च । ते प्रीताः प्राणं स्तुन्वन्ति ॥evaṃ vāk manaḥ cakṣuḥ śrotraṃ ca | te prītāḥ prāṇaṃ stunvanti ||

Él, por amor propio, hizo como que salía hacia arriba. Al salir él, todos los demás salieron enseguida; y al asentarse él, todos se asentaron. Como todas las abejas salen cuando sale el rey de las abejas, y se asientan cuando él se asienta, así el habla, la mente, la vista y el oído. Ellos, satisfechos, alaban a prāṇa.

Bhāṣya de Śaṅkara

Lee el comentario de Śaṅkara

Déjanos tu correo y se abre toda la Biblioteca Vedanta: el bhāṣya íntegro de cada verso, el análisis gramatical completo y los PDF de cada texto. Solo una vez.

Te escribiremos sobre Vedanta. Puedes darte de baja cuando quieras.

Segmento 1 — glosa de सोऽभिमानाद् ऊर्ध्वं उत्क्रमत इवso'bhimānād ūrdhvaṃ utkramata iva

सःsaḥ च प्राणः तेषामश्रद्दधानताम् आलक्ष्यca prāṇaḥ teṣāmaśraddadhānatām ālakṣya अभिमानाद्abhimānād ऊर्ध्वम्ūrdhvam उत्क्रमतutkramata इव इदम् उत्क्रान्तवान् इव सरोषान्निरपेक्षः।iva idam utkrāntavān iva saroṣānnirapekṣaḥ |

Y «él», prāṇa, al advertir que no le creían, «por amor propio» y desentendiéndose de ellos por el enojo, «hizo como que salía hacia arriba», como si abandonara este [cuerpo].

Análisis palabra por palabra
सःsaḥ1/1तद्tad mélचca0yप्राणःprāṇaḥ1/1प्राणprāṇa-अaरामःrāmaḥ mprāṇaतेषाम्teṣām6/3तद्tad mde ellosअश्रद्दधानताम्aśraddadhānatām2/1अश्रद्दधानaśraddadhāna+तल्tal (taddhita)अश्रद्दधानताaśraddadhānatā-आāसीताsītā fla falta de feआलक्ष्यālakṣya0आā+√लक्ष्lakṣ (10 चुरादिcurādi U)ल्यप्lyapal advertirअभिमानात्abhimānāt5/1अभिabhi+√मन्man (4 दिवादिdivādi A)घञ्ghañअभिमानabhimāna-अaरामःrāmaḥ mpor amor propioऊर्ध्वम्ūrdhvam0hacia arribaउत्क्रमतेutkramateIII/1उत्ut+√क्रम्kram (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartari (forma A)saleइवiva0como siइदम्idam2/1इदम्idam neste [cuerpo]उत्क्रान्तवान्utkrāntavān1/1उत्ut+√क्रम्kram (1 भ्वादिbhvādi P)क्तवतुktavatuउत्क्रान्तवत्utkrāntavat-त्tभगवत्bhagavat mhubiera abandonadoइवiva0como siसरोषात्saroṣāt5/1सरोषsaroṣa-अaफलम्phalam n[रोषेण सह वर्ततेroṣeṇa saha vartate] BVpor el enojoनिरपेक्षःnirapekṣaḥ1/1निरपेक्षnirapekṣa-अaरामःrāmaḥ m[निर्गता अपेक्षा यस्य सःnirgatā apekṣā yasya saḥ] BVdesentendiéndose

Segmento 2 — glosa de तस्मिन् उत्क्रामति अथ इतरे सर्वे एव उत्क्रामन्तेtasmin utkrāmati atha itare sarve eva utkrāmante

तस्मिन्tasmin उत्क्रामतिutkrāmati। यद्वृत्तं तद् दृष्टान्तेन प्रत्यक्षीकरोति। तस्मिन् उत्क्रामति सति | yadvṛttaṃ tad dṛṣṭāntena pratyakṣīkaroti | tasmin utkrāmati sati अथatha अनन्तरमेवanantarameva इतरेitare सर्वेsarve एवeva प्राणाः चक्षुरादयःprāṇāḥ cakṣurādayaḥ उत्क्रामन्तेutkrāmante उच्चक्रमिरे।uccakramire |

«Al salir él»: lo que entonces ocurrió, [la Upaniṣad] lo hace evidente con un ejemplo. Al salir él, «enseguida» (anantaram eva) «todos los demás» prāṇas, la vista y los otros, «salieron» (uccakramire).

Análisis palabra por palabra
तस्मिन्tasmin7/1तद्tad mélउत्क्रामतिutkrāmati7/1उत्ut+√क्रम्kram (1 भ्वादिbhvādi P)शतृśatṛउत्क्रामत्utkrāmat-त्tपचत्pacat mal salirयत्yat1/1यद्yad nlo queवृत्तम्vṛttam1/1√वृत्vṛt (1 भ्वादिbhvādi A)क्तktaवृत्तvṛtta-अaफलम्phalam nocurrióतत्tat2/1तद्tad nesoदृष्टान्तेनdṛṣṭāntena3/1दृष्टान्तdṛṣṭānta-अaरामःrāmaḥ mcon un ejemploप्रत्यक्षीकरोतिpratyakṣīkarotiIII/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)लट्laṭकर्तरिkartariप्रत्यक्षpratyakṣa+च्विcvi + करोतिkarotihace evidenteतस्मिन्tasmin7/1तद्tad mélउत्क्रामतिutkrāmati7/1उत्ut+√क्रम्kram (1 भ्वादिbhvādi P)शतृśatṛउत्क्रामत्utkrāmat-त्tपचत्pacat mal salirसतिsati7/1√अस्as (2 अदादिadādi P)शतृśatṛसत्sat-त्tपचत्pacat mestandoअथatha0entoncesअनन्तरम्anantaram0inmediatamente después (glosa)एवeva0precisamenteइतरेitare1/3इतरitara mlos demásसर्वेsarve1/3सर्वsarva mtodosएवeva0sin excepciónप्राणाःprāṇāḥ1/3प्राणprāṇa-अaरामःrāmaḥ mprāṇasचक्षुरादयःcakṣurādayaḥ1/3चक्षुरादिcakṣurādi-इiहरिःhariḥ m[चक्षुः आदिः येषां तेcakṣuḥ ādiḥ yeṣāṃ te] BVla vista y los demásउत्क्रामन्तेutkrāmanteIII/3उत्ut+√क्रम्kram (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartari (forma A, ārṣa)salenउच्चक्रमिरेuccakramireIII/3उत्ut+√क्रम्kram (1 भ्वादिbhvādi P)लिट्liṭकर्तरिkartari (forma A)salieron (glosa)

Segmento 3 — glosa de तस्मिन् च प्रतिष्ठमाने सर्वे एव प्रातिष्ठन्तेtasmin ca pratiṣṭhamāne sarve eva prātiṣṭhante

तस्मिन्tasmin चca प्राणेprāṇe प्रतिष्ठमानेpratiṣṭhamāne तूष्णीं भवति अनुत्क्रामति सतिtūṣṇīṃ bhavati anutkrāmati sati सर्वेsarve एवeva प्रातिष्ठन्तेprātiṣṭhante तूष्णीं व्यवस्थिता अभूवन्।tūṣṇīṃ vyavasthitā abhūvan |

«Y al asentarse» prāṇa —al quedarse quieto, sin salir—, «todos se asentaron»: permanecieron quietos en su sitio.

Nota. Śaṅkara glosa प्रातिष्ठन्तेprātiṣṭhante con un pasado (vyavasthitā abhūvan): la प्राprā- es la de pra + el aumento de लङ्laṅ, en ātmanepada por समवप्रविभ्यः स्थःsamavapravibhyaḥ sthaḥ (1.3.22); la desinencia -न्तेnte es ārṣa. En la segunda aparición el mūla imprime प्रातिष्ठन्तprātiṣṭhanta (quizá por sandhi ante एवंevaṃ) y Śaṅkara glosa en presente, pratitiṣṭhanti.

Análisis palabra por palabra
तस्मिन्tasmin7/1तद्tad mélचca0yप्राणेprāṇe7/1प्राणprāṇa-अaरामःrāmaḥ mprāṇaप्रतिष्ठमानेpratiṣṭhamāne7/1प्रतिprati+√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)शानच्śānacप्रतिष्ठमानpratiṣṭhamāna-अaरामःrāmaḥ m (forma A)al asentarseतूष्णीम्tūṣṇīm0quietoभवतिbhavati7/1√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)शतृśatṛभवत्bhavat-त्tपचत्pacat mal quedarseअनुत्क्रामतिanutkrāmati7/1उत्ut+√क्रम्kram (1 भ्वादिbhvādi P)शतृśatṛअनुत्क्रामत्anutkrāmat-त्tपचत्pacat m[न उत्क्रामत्na utkrāmat] नञ्nañ-TPsin salirसतिsati7/1√अस्as (2 अदादिadādi P)शतृśatṛसत्sat-त्tपचत्pacat mestandoसर्वेsarve1/3सर्वsarva mtodosएवeva0sin excepciónप्रातिष्ठन्तेprātiṣṭhanteIII/3प्रpra+√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)लङ्laṅकर्तरिkartari (A; -न्तेnte ārṣa)se asentaronतूष्णीम्tūṣṇīm0quietosव्यवस्थिताःvyavasthitāḥ1/3विvi+अवava+√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)क्तktaव्यवस्थितvyavasthita-अaरामःrāmaḥ men su sitioअभूवन्abhūvanIII/3√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)लुङ्luṅकर्तरिkartariquedaron

Segmento 4 — el ejemplo de las abejas

तत्tat तत्रtatra यथाyathā लोकेloke मक्षिकाmakṣikā मधुकराः स्वराजानंmadhukarāḥ svarājānaṃ मधुकरराजानम्madhukararājānam उत्क्रामन्तंutkrāmantaṃ प्रतिprati सर्वाsarvā एवeva उत्क्रामन्तेutkrāmante तस्मिन्tasmin चca प्रतिष्ठमानेpratiṣṭhamāne सर्वाsarvā एवeva प्रातिष्ठन्तेprātiṣṭhante प्रतितिष्ठन्ति।pratitiṣṭhanti |

«En esto» (tatra) [sirve de ejemplo]: «como», en el mundo, «todas las abejas» (madhukarāḥ) «salen» tras «el rey de las abejas», su propio rey, «cuando sale», «y cuando él se asienta, todas se asientan» (pratitiṣṭhanti).

Análisis palabra por palabra
तत्tat0तद्tad nen estoतत्रtatra0en eso (glosa)यथाyathā0comoलोकेloke7/1लोकloka-अaरामःrāmaḥ men el mundoमक्षिकाःmakṣikāḥ1/3मक्षिकाmakṣikā-आāसीताsītā flas abejasमधुकराःmadhukarāḥ1/3√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)टṭaमधुकरmadhukara-अaरामःrāmaḥ m[मधु करोति इतिmadhu karoti iti] उपपदupapada-TPlas abejas (glosa)स्वराजानम्svarājānam2/1स्वराजन्svarājan-न्nराजन्rājan m[स्वस्य राजाsvasya rājā] षष्ठीṣaṣṭhī-TPa su propio reyमधुकरराजानम्madhukararājānam2/1मधुकरराजन्madhukararājan-न्nराजन्rājan m[मधुकराणां राजाmadhukarāṇāṃ rājā] षष्ठीṣaṣṭhī-TP (sin टच्ṭac)al rey de las abejasउत्क्रामन्तम्utkrāmantam2/1उत्ut+√क्रम्kram (1 भ्वादिbhvādi P)शतृśatṛउत्क्रामत्utkrāmat-त्tपचत्pacat mcuando saleप्रतिprati0trasसर्वाःsarvāḥ1/3सर्वsarva ftodasएवeva0sin excepciónउत्क्रामन्तेutkrāmanteIII/3उत्ut+√क्रम्kram (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartari (forma A, ārṣa)salenतस्मिन्tasmin7/1तद्tad mélचca0yप्रतिष्ठमानेpratiṣṭhamāne7/1प्रतिprati+√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)शानच्śānacप्रतिष्ठमानpratiṣṭhamāna-अaरामःrāmaḥ m (forma A)al asentarseसर्वाःsarvāḥ1/3सर्वsarva ftodasएवeva0sin excepciónप्रातिष्ठन्तेprātiṣṭhanteIII/3प्रpra+√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)लङ्laṅकर्तरिkartari (A; -न्तेnte ārṣa)se asientanप्रतितिष्ठन्तिpratitiṣṭhantiIII/3प्रतिprati+√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartarise asientan (glosa)

Segmento 5 — aplicación del ejemplo: los órganos alaban a prāṇa

यथा अयं दृष्टान्तःyathā ayaṃ dṛṣṭāntaḥ एवंevaṃ वाङ्मनश्चक्षुvāṅmanaścakṣuःḥ श्रोत्रंśrotraṃ चca इत्येवमादयःityevamādayaḥ तेte उत्सृज्य अश्रद्दधानतां बुद्ध्वा प्राणमाहात्म्यंutsṛjya aśraddadhānatāṃ buddhvā prāṇamāhātmyaṃ प्रीताprītāःḥ प्राणंprāṇaṃ स्तुन्वन्तिstunvanti स्तुवन्ति॥ ४ ॥stuvanti || 4 ||

Como en este ejemplo, «así» [hicieron] «el habla, la mente, la vista y el oído» y los demás. «Ellos», abandonando su falta de fe y comprendiendo la grandeza de prāṇa, «satisfechos, alaban a prāṇa» (stuvanti). ॥||4॥ ||

Análisis palabra por palabra
यथाyathā0comoअयम्ayam1/1इदम्idam mesteदृष्टान्तःdṛṣṭāntaḥ1/1दृष्टान्तdṛṣṭānta-अaरामःrāmaḥ mejemploएवम्evam0asíवाक्vāk1/1वाच्vāc-च्cवाच्vāc fel hablaमनःmanaḥ1/1मनस्manas-स्sमनस्manas nla menteचक्षुःcakṣuḥ1/1चक्षुस्cakṣus-स्sमनस्manas nla vistaश्रोत्रम्śrotram1/1श्रोत्रśrotra-अaफलम्phalam nel oídoचca0yइतिiti0asíएवमादयःevamādayaḥ1/3एवमादिevamādi-इiहरिःhariḥ m[एवम् आदिः येषां तेevam ādiḥ yeṣāṃ te] BVy los demás de este tipoतेte1/3तद्tad mellosउत्सृज्यutsṛjya0उत्ut+√सृज्sṛj (6 तुदादिtudādi P)ल्यप्lyapabandonandoअश्रद्दधानताम्aśraddadhānatām2/1अश्रद्दधानaśraddadhāna+तल्tal (taddhita)अश्रद्दधानताaśraddadhānatā-आāसीताsītā fla falta de feबुद्ध्वाbuddhvā0√बुध्budh (4 दिवादिdivādi A)क्त्वाktvācomprendiendoप्राणमाहात्म्यम्prāṇamāhātmyam2/1प्राणमाहात्म्यprāṇamāhātmya-अaफलम्phalam n[प्राणस्य माहात्म्यम्prāṇasya māhātmyam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPla grandeza de prāṇaप्रीताःprītāḥ1/3√प्रीprī (4 दिवादिdivādi A)क्तktaप्रीतprīta-अaरामःrāmaḥ msatisfechosप्राणम्prāṇam2/1प्राणprāṇa-अaरामःrāmaḥ ma prāṇaस्तुन्वन्तिstunvantiIII/3√स्तुstu (2 अदादिadādi U)लट्laṭकर्तरिkartari (forma ārṣa)alabanस्तुवन्तिstuvantiIII/3√स्तुstu (2 अदादिadādi U)लट्laṭकर्तरिkartarialaban (glosa)

॥ इति द्वितीयप्रश्ने चतुर्थो मन्त्रः ॥|| iti dvitīyapraśne caturtho mantraḥ ||
Así, el cuarto mantra de la segunda pregunta.

अध्ययनम्

Estos textos se estudian con un maestro

Las upaniṣads se leen con el comentario de Śaṅkara, dentro del recorrido de la escuela.