प्रश्नभाष्यम्

Praśna Upaniṣad 2.4

Segunda pregunta, mantra 4 — prāṇa hace como que sale y todos salen tras él, como las abejas tras su rey; convencidos, lo alaban

सोऽभिमानाद् ऊर्ध्वं उत्क्रमत इव तस्मिन् उत्क्रामति अथ इतरे सर्वे एव उत्क्रामन्ते ।

तस्मिन् च प्रतिष्ठमाने सर्वे एव प्रातिष्ठन्ते । तद्यथा मक्षिका मधुकरराजानम् उत्क्रामन्तं

सर्वा एव उत्क्रामन्ते । तस्मिन् च प्रतिष्ठमाने सर्वा एव प्रातिष्ठन्त । एवं वाङ्मनश्चक्षुः

श्रोत्रं च । ते प्रीताः प्राणं स्तुन्वन्ति ॥ ४ ॥

so'bhimānād ūrdhvaṃ utkramata iva tasmin utkrāmati atha itare sarve eva utkrāmante |

tasmin ca pratiṣṭhamāne sarve eva prātiṣṭhante | tadyathā makṣikā madhukararājānam utkrāmantaṃ

sarvā eva utkrāmante | tasmin ca pratiṣṭhamāne sarvā eva prātiṣṭhanta | evaṃ vāṅmanaścakṣuḥ

śrotraṃ ca | te prītāḥ prāṇaṃ stunvanti || 2-4 ||

Él, por amor propio, hizo como que salía hacia arriba. Al salir él, todos los demás salieron enseguida; y al asentarse él, todos se asentaron. Como todas las abejas salen cuando sale el rey de las abejas, y se asientan todas cuando él se asienta, así [hicieron] el habla, la mente, la vista y el oído. Ellos, satisfechos, alaban a prāṇa.

Palabra por palabra

सः1/1तद् mélअभिमानात्5/1अभि+√मन् (4 दिवादि A)घञ्अभिमान-अरामः mpor amor propioऊर्ध्वम्0hacia arribaउत्क्रमतेIII/1उत्+√क्रम् (1 भ्वादि P)लट्कर्तरि (forma A)saleइव0como siतस्मिन्7/1तद् mélउत्क्रामति7/1उत्+√क्रम् (1 भ्वादि P)शतृउत्क्रामत्-त्पचत् mal salirअथ0entoncesइतरे1/3इतर mlos demásसर्वे1/3सर्व mtodosएव0sin excepciónउत्क्रामन्तेIII/3उत्+√क्रम् (1 भ्वादि P)लट्कर्तरि (forma A, ārṣa)salenतस्मिन्7/1तद् mélच0yप्रतिष्ठमाने7/1प्रति+√स्था (1 भ्वादि P)शानच्प्रतिष्ठमान-अरामः m (forma A)al asentarseसर्वे1/3सर्व mtodosएव0sin excepciónप्रातिष्ठन्तेIII/3प्र+√स्था (1 भ्वादि P)लङ्कर्तरि (A; -न्ते ārṣa)se asentaronतत्0तद् nen estoयथा0comoमक्षिकाः1/3मक्षिका-आसीता flas abejasमधुकरराजानम्2/1मधुकरराजन्-न्राजन् m[मधुकराणां राजा] षष्ठी-TP (sin टच्)al rey de las abejasउत्क्रामन्तम्2/1उत्+√क्रम् (1 भ्वादि P)शतृउत्क्रामत्-त्पचत् mcuando saleसर्वाः1/3सर्व ftodasएव0sin excepciónउत्क्रामन्तेIII/3उत्+√क्रम् (1 भ्वादि P)लट्कर्तरि (forma A, ārṣa)salenतस्मिन्7/1तद् mélच0yप्रतिष्ठमाने7/1प्रति+√स्था (1 भ्वादि P)शानच्प्रतिष्ठमान-अरामः m (forma A)al asentarseसर्वाः1/3सर्व ftodasएव0sin excepciónप्रातिष्ठन्तIII/3प्र+√स्था (1 भ्वादि P)लङ्कर्तरि (A)se asentaronएवम्0asíवाक्1/1वाच्-च्वाच् fel hablaमनः1/1मनस्-स्मनस् nla menteचक्षुः1/1चक्षुस्-स्मनस् nla vistaश्रोत्रम्1/1श्रोत्र-अफलम् nel oídoच0yते1/3तद् mellosप्रीताः1/3√प्री (4 दिवादि A)क्तप्रीत-अरामः msatisfechosप्राणम्2/1प्राण-अरामः ma prāṇaस्तुन्वन्तिIII/3√स्तु (2 अदादि U)लट्कर्तरि (forma ārṣa)alaban

Anvaya (el verso en orden de prosa)

सः अभिमानात् ऊर्ध्वम् उत्क्रमते इव । तस्मिन् उत्क्रामति अथ इतरे सर्वे एव उत्क्रामन्ते, तस्मिन् च प्रतिष्ठमाने सर्वे एव प्रातिष्ठन्ते । तत् यथा मधुकरराजानम् उत्क्रामन्तं सर्वाः एव मक्षिकाः उत्क्रामन्ते, तस्मिन् च प्रतिष्ठमाने सर्वाः एव प्रातिष्ठन्त, एवं वाक् मनः चक्षुः श्रोत्रं च । ते प्रीताः प्राणं स्तुन्वन्ति ॥

Él, por amor propio, hizo como que salía hacia arriba. Al salir él, todos los demás salieron enseguida; y al asentarse él, todos se asentaron. Como todas las abejas salen cuando sale el rey de las abejas, y se asientan cuando él se asienta, así el habla, la mente, la vista y el oído. Ellos, satisfechos, alaban a prāṇa.

Bhāṣya de Śaṅkara

Lee el comentario de Śaṅkara

Déjanos tu correo y se abre toda la Biblioteca Vedanta: el bhāṣya íntegro de cada verso, el análisis gramatical completo y los PDF de cada texto. Solo una vez.

Te escribiremos sobre Vedanta. Puedes darte de baja cuando quieras.

Segmento 1 — glosa de सोऽभिमानाद् ऊर्ध्वं उत्क्रमत इव

सः च प्राणः तेषामश्रद्दधानताम् आलक्ष्य अभिमानाद् ऊर्ध्वम् उत्क्रमत इव इदम् उत्क्रान्तवान् इव सरोषान्निरपेक्षः।

Y «él», prāṇa, al advertir que no le creían, «por amor propio» y desentendiéndose de ellos por el enojo, «hizo como que salía hacia arriba», como si abandonara este [cuerpo].

Análisis palabra por palabra

सः1/1तद् mélच0yप्राणः1/1प्राण-अरामः mprāṇaतेषाम्6/3तद् mde ellosअश्रद्दधानताम्2/1अश्रद्दधान+तल् (taddhita)अश्रद्दधानता-आसीता fla falta de feआलक्ष्य0आ+√लक्ष् (10 चुरादि U)ल्यप्al advertirअभिमानात्5/1अभि+√मन् (4 दिवादि A)घञ्अभिमान-अरामः mpor amor propioऊर्ध्वम्0hacia arribaउत्क्रमतेIII/1उत्+√क्रम् (1 भ्वादि P)लट्कर्तरि (forma A)saleइव0como siइदम्2/1इदम् neste [cuerpo]उत्क्रान्तवान्1/1उत्+√क्रम् (1 भ्वादि P)क्तवतुउत्क्रान्तवत्-त्भगवत् mhubiera abandonadoइव0como siसरोषात्5/1सरोष-अफलम् n[रोषेण सह वर्तते] BVpor el enojoनिरपेक्षः1/1निरपेक्ष-अरामः m[निर्गता अपेक्षा यस्य सः] BVdesentendiéndose

Segmento 2 — glosa de तस्मिन् उत्क्रामति अथ इतरे सर्वे एव उत्क्रामन्ते

तस्मिन् उत्क्रामति। यद्वृत्तं तद् दृष्टान्तेन प्रत्यक्षीकरोति। तस्मिन् उत्क्रामति सति अथ अनन्तरमेव इतरे सर्वे एव प्राणाः चक्षुरादयः उत्क्रामन्ते उच्चक्रमिरे।

«Al salir él»: lo que entonces ocurrió, [la Upaniṣad] lo hace evidente con un ejemplo. Al salir él, «enseguida» (anantaram eva) «todos los demás» prāṇas, la vista y los otros, «salieron» (uccakramire).

Análisis palabra por palabra

तस्मिन्7/1तद् mélउत्क्रामति7/1उत्+√क्रम् (1 भ्वादि P)शतृउत्क्रामत्-त्पचत् mal salirयत्1/1यद् nlo queवृत्तम्1/1√वृत् (1 भ्वादि A)क्तवृत्त-अफलम् nocurrióतत्2/1तद् nesoदृष्टान्तेन3/1दृष्टान्त-अरामः mcon un ejemploप्रत्यक्षीकरोतिIII/1√कृ (8 तनादि U)लट्कर्तरिप्रत्यक्ष+च्वि + करोतिhace evidenteतस्मिन्7/1तद् mélउत्क्रामति7/1उत्+√क्रम् (1 भ्वादि P)शतृउत्क्रामत्-त्पचत् mal salirसति7/1√अस् (2 अदादि P)शतृसत्-त्पचत् mestandoअथ0entoncesअनन्तरम्0inmediatamente después (glosa)एव0precisamenteइतरे1/3इतर mlos demásसर्वे1/3सर्व mtodosएव0sin excepciónप्राणाः1/3प्राण-अरामः mprāṇasचक्षुरादयः1/3चक्षुरादि-इहरिः m[चक्षुः आदिः येषां ते] BVla vista y los demásउत्क्रामन्तेIII/3उत्+√क्रम् (1 भ्वादि P)लट्कर्तरि (forma A, ārṣa)salenउच्चक्रमिरेIII/3उत्+√क्रम् (1 भ्वादि P)लिट्कर्तरि (forma A)salieron (glosa)

Segmento 3 — glosa de तस्मिन् च प्रतिष्ठमाने सर्वे एव प्रातिष्ठन्ते

तस्मिन् च प्राणे प्रतिष्ठमाने तूष्णीं भवति अनुत्क्रामति सति सर्वे एव प्रातिष्ठन्ते तूष्णीं व्यवस्थिता अभूवन्।

«Y al asentarse» prāṇa —al quedarse quieto, sin salir—, «todos se asentaron»: permanecieron quietos en su sitio.

Nota. Śaṅkara glosa प्रातिष्ठन्ते con un pasado (vyavasthitā abhūvan): la प्रा- es la de pra + el aumento de लङ्, en ātmanepada por समवप्रविभ्यः स्थः (1.3.22); la desinencia -न्ते es ārṣa. En la segunda aparición el mūla imprime प्रातिष्ठन्त (quizá por sandhi ante एवं) y Śaṅkara glosa en presente, pratitiṣṭhanti.

Análisis palabra por palabra

तस्मिन्7/1तद् mélच0yप्राणे7/1प्राण-अरामः mprāṇaप्रतिष्ठमाने7/1प्रति+√स्था (1 भ्वादि P)शानच्प्रतिष्ठमान-अरामः m (forma A)al asentarseतूष्णीम्0quietoभवति7/1√भू (1 भ्वादि P)शतृभवत्-त्पचत् mal quedarseअनुत्क्रामति7/1उत्+√क्रम् (1 भ्वादि P)शतृअनुत्क्रामत्-त्पचत् m[न उत्क्रामत्] नञ्-TPsin salirसति7/1√अस् (2 अदादि P)शतृसत्-त्पचत् mestandoसर्वे1/3सर्व mtodosएव0sin excepciónप्रातिष्ठन्तेIII/3प्र+√स्था (1 भ्वादि P)लङ्कर्तरि (A; -न्ते ārṣa)se asentaronतूष्णीम्0quietosव्यवस्थिताः1/3वि+अव+√स्था (1 भ्वादि P)क्तव्यवस्थित-अरामः men su sitioअभूवन्III/3√भू (1 भ्वादि P)लुङ्कर्तरिquedaron

Segmento 4 — el ejemplo de las abejas

तत् तत्र यथा लोके मक्षिका मधुकराः स्वराजानं मधुकरराजानम् उत्क्रामन्तं प्रति सर्वा एव उत्क्रामन्ते तस्मिन् च प्रतिष्ठमाने सर्वा एव प्रातिष्ठन्ते प्रतितिष्ठन्ति।

«En esto» (tatra) [sirve de ejemplo]: «como», en el mundo, «todas las abejas» (madhukarāḥ) «salen» tras «el rey de las abejas», su propio rey, «cuando sale», «y cuando él se asienta, todas se asientan» (pratitiṣṭhanti).

Análisis palabra por palabra

तत्0तद् nen estoतत्र0en eso (glosa)यथा0comoलोके7/1लोक-अरामः men el mundoमक्षिकाः1/3मक्षिका-आसीता flas abejasमधुकराः1/3√कृ (8 तनादि U)टमधुकर-अरामः m[मधु करोति इति] उपपद-TPlas abejas (glosa)स्वराजानम्2/1स्वराजन्-न्राजन् m[स्वस्य राजा] षष्ठी-TPa su propio reyमधुकरराजानम्2/1मधुकरराजन्-न्राजन् m[मधुकराणां राजा] षष्ठी-TP (sin टच्)al rey de las abejasउत्क्रामन्तम्2/1उत्+√क्रम् (1 भ्वादि P)शतृउत्क्रामत्-त्पचत् mcuando saleप्रति0trasसर्वाः1/3सर्व ftodasएव0sin excepciónउत्क्रामन्तेIII/3उत्+√क्रम् (1 भ्वादि P)लट्कर्तरि (forma A, ārṣa)salenतस्मिन्7/1तद् mélच0yप्रतिष्ठमाने7/1प्रति+√स्था (1 भ्वादि P)शानच्प्रतिष्ठमान-अरामः m (forma A)al asentarseसर्वाः1/3सर्व ftodasएव0sin excepciónप्रातिष्ठन्तेIII/3प्र+√स्था (1 भ्वादि P)लङ्कर्तरि (A; -न्ते ārṣa)se asientanप्रतितिष्ठन्तिIII/3प्रति+√स्था (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिse asientan (glosa)

Segmento 5 — aplicación del ejemplo: los órganos alaban a prāṇa

यथा अयं दृष्टान्तः एवं वाङ्मनश्चक्षुः श्रोत्रं च इत्येवमादयः ते उत्सृज्य अश्रद्दधानतां बुद्ध्वा प्राणमाहात्म्यं प्रीताः प्राणं स्तुन्वन्ति स्तुवन्ति॥ ४ ॥

Como en este ejemplo, «así» [hicieron] «el habla, la mente, la vista y el oído» y los demás. «Ellos», abandonando su falta de fe y comprendiendo la grandeza de prāṇa, «satisfechos, alaban a prāṇa» (stuvanti). ॥4॥

Análisis palabra por palabra

यथा0comoअयम्1/1इदम् mesteदृष्टान्तः1/1दृष्टान्त-अरामः mejemploएवम्0asíवाक्1/1वाच्-च्वाच् fel hablaमनः1/1मनस्-स्मनस् nla menteचक्षुः1/1चक्षुस्-स्मनस् nla vistaश्रोत्रम्1/1श्रोत्र-अफलम् nel oídoच0yइति0asíएवमादयः1/3एवमादि-इहरिः m[एवम् आदिः येषां ते] BVy los demás de este tipoते1/3तद् mellosउत्सृज्य0उत्+√सृज् (6 तुदादि P)ल्यप्abandonandoअश्रद्दधानताम्2/1अश्रद्दधान+तल् (taddhita)अश्रद्दधानता-आसीता fla falta de feबुद्ध्वा0√बुध् (4 दिवादि A)क्त्वाcomprendiendoप्राणमाहात्म्यम्2/1प्राणमाहात्म्य-अफलम् n[प्राणस्य माहात्म्यम्] षष्ठी-TPla grandeza de prāṇaप्रीताः1/3√प्री (4 दिवादि A)क्तप्रीत-अरामः msatisfechosप्राणम्2/1प्राण-अरामः ma prāṇaस्तुन्वन्तिIII/3√स्तु (2 अदादि U)लट्कर्तरि (forma ārṣa)alabanस्तुवन्तिIII/3√स्तु (2 अदादि U)लट्कर्तरिalaban (glosa)

॥ इति द्वितीयप्रश्ने चतुर्थो मन्त्रः ॥
Así, el cuarto mantra de la segunda pregunta.

अध्ययनम्

Estos textos se estudian con un maestro

Las upaniṣads se leen con el comentario de Śaṅkara, dentro del recorrido de la escuela.

Ver el recorrido de estudio o empieza por el curso gratuito →