प्रश्नभाष्यम्

Praśna Upaniṣad 3.5

Tercera pregunta, mantra 5 — apāna abajo, prāṇa en el ojo y el oído, samāna en medio; de él surgen las siete llamas

पायूपस्थे अपानं चक्षुःश्रोत्रे मुखनासिकाभ्यां प्राणः स्वयं प्रातिष्ठते । मध्ये तु समानः ।

एष हि एतद्धुतमन्नं समं नयति । तस्मादेताः सप्तार्चिषो भवन्ति ॥ ५ ॥

pāyūpasthe apānaṃ cakṣuḥśrotre mukhanāsikābhyāṃ prāṇaḥ svayaṃ prātiṣṭhate | madhye tu samānaḥ |

eṣa hi etaddhutamannaṃ samaṃ nayati | tasmādetāḥ saptārciṣo bhavanti || 3-5 ||

[Dispone] el apāna en el ano y el órgano genital. Prāṇa mismo se establece en el ojo y el oído, [saliendo] por la boca y la nariz. En medio está el samāna, pues este lleva por igual este alimento ofrecido. De él surgen estas siete llamas.

Palabra por palabra

पायूपस्थे7/1पायूपस्थ-अफलम् n[पायुः च उपस्थः च] DV (समाहार)en el ano y el órgano genitalअपानम्2/1अपान-अरामः mal apānaचक्षुःश्रोत्रे7/1चक्षुःश्रोत्र-अफलम् n[चक्षुः च श्रोत्रं च] DV (समाहार)en el ojo y el oídoमुखनासिकाभ्याम्5/2मुखनासिका-आसीता f[मुखं च नासिका च] DV[saliendo] por la boca y la narizप्राणः1/1प्राण-अरामः mprāṇaस्वयम्0mismoप्रातिष्ठतेIII/1प्रति+√स्था (1 भ्वादि P)लट्कर्तरि (forma A)se estableceमध्ये7/1मध्य-अफलम् nen medioतु0yसमानः1/1समान-अरामः mel samānaएषः1/1एतद् mesteहि0puesएतत्2/1एतद् nesteहुतम्2/1√हु (3 जुहोत्यादि P)क्तहुत-अफलम् nofrecidoअन्नम्2/1अन्न-अफलम् nalimentoसमम्2/1सम-अफलम् npor igualनयतिIII/1√नी (1 भ्वादि U)लट्कर्तरिllevaतस्मात्5/1तद् mde élएताः1/3एतद् festasसप्त1/3सप्तन्-न् (numeral)sieteअर्चिषः1/3अर्चिस्-स्मनस् (aquí f)llamasभवन्तिIII/3√भू (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिsurgen

Anvaya (el verso en orden de prosa)

(प्राणः) पायूपस्थे अपानं (संनिधत्ते) । प्राणः स्वयं मुखनासिकाभ्यां (निर्गच्छन्) चक्षुःश्रोत्रे प्रातिष्ठते । मध्ये तु समानः । हि एषः एतत् हुतम् अन्नं समं नयति । तस्मात् एताः सप्त अर्चिषः भवन्ति ॥

[Prāṇa dispone] el apāna en el ano y el órgano genital. Prāṇa mismo, [saliendo] por la boca y la nariz, se establece en el ojo y el oído. En medio está el samāna, pues este lleva por igual este alimento ofrecido. De él surgen estas siete llamas.

Bhāṣya de Śaṅkara

Lee el comentario de Śaṅkara

Déjanos tu correo y se abre toda la Biblioteca Vedanta: el bhāṣya íntegro de cada verso, el análisis gramatical completo y los PDF de cada texto. Solo una vez.

Te escribiremos sobre Vedanta. Puedes darte de baja cuando quieras.

Segmento 1 — avataraṇikā: la división

तत्र विभागः -

En esto, la división [es la siguiente]:

Análisis palabra por palabra

तत्र0en estoविभागः1/1वि+√भज् (1 भ्वादि U)घञ्विभाग-अरामः mla división

Segmento 2 — glosa de पायूपस्थे अपानम्

पायूपस्थे पायुश्च उपस्थश्च पायूपस्थं तस्मिन्। अपानम् आत्मभेदं मूत्र-पुरीषाद्यपनयनं कुर्वन् संनिधत्ते तिष्ठति।

«En pāyūpastha»: el ano y el órgano genital forman pāyūpastha; en él. [Prāṇa] dispone (saṃnidhatte) «el apāna», división de sí mismo; [el apāna] está allí expulsando la orina, las heces, etc.

Análisis palabra por palabra

पायूपस्थे7/1पायूपस्थ-अफलम् n[पायुः च उपस्थः च] DV (समाहार)en el ano y el órgano genitalपायुः1/1पायु-उगुरुः mel anoच0yउपस्थः1/1उपस्थ-अरामः mel órgano genitalच0yपायूपस्थम्1/1पायूपस्थ-अफलम् n[पायुः च उपस्थः च] DV (समाहार)[forman] pāyūpasthaतस्मिन्7/1तद् nen élअपानम्2/1अपान-अरामः mal apānaआत्मभेदम्2/1आत्मभेद-अरामः m[आत्मनः भेदः] षष्ठी-TPdivisión de sí mismoमूत्रपुरीषाद्यपनयनम्2/1अप+√नी (1 भ्वादि U)ल्युट्मूत्रपुरीषाद्यपनयन-अफलम् n[मूत्रपुरीषादीनाम् अपनयनम्] षष्ठी-TPla expulsión de orina, heces, etc.कुर्वन्1/1√कृ (8 तनादि U)शतृकुर्वत्-त्पचत् mhaciendoसंनिधत्तेIII/1सम्+नि+√धा (3 जुहोत्यादि U)लट्कर्तरिdisponeतिष्ठतिIII/1√स्था (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिestá

Segmento 3 — glosa de चक्षुःश्रोत्रे मुखनासिकाभ्यां प्राणः स्वयं प्रातिष्ठते

तथा चक्षुःश्रोत्रे। चक्षुश्च श्रोत्रं च चक्षु-श्रोत्रं तस्मिन् चक्षु-श्रोत्रे। मुखनासिकाभ्यां मुखं च नासिका च मुख-नासिके ताभ्यां मुख-नासिकाभ्यां च। निर्गच्छन् प्राणः स्वयं सम्राट्-स्थानीयः प्रातिष्ठते प्रतितिष्ठति।

Asimismo, «en cakṣuḥśrotra»: el ojo y el oído forman cakṣuḥśrotra; en él, en el ojo y el oído. «Por mukhanāsikā»: la boca y la nariz forman mukhanāsike; por ellas, por la boca y la nariz. Saliendo [por ellas], «prāṇa mismo», que ocupa el lugar del soberano, «se establece» (pratitiṣṭhati).

Nota. La edición imprime चक्षु-श्रोत्रं y चक्षु-श्रोत्रे, sin visarga, en el vigraha.

Análisis palabra por palabra

तथा0asimismoचक्षुःश्रोत्रे7/1चक्षुःश्रोत्र-अफलम् n[चक्षुः च श्रोत्रं च] DV (समाहार)en el ojo y el oídoचक्षुः1/1चक्षुस्-स्मनस् nel ojoच0yश्रोत्रम्1/1श्रोत्र-अफलम् nel oídoच0yचक्षुश्रोत्रम्1/1चक्षुःश्रोत्र-अफलम् n[चक्षुः च श्रोत्रं च] DV (समाहार)[forman] cakṣuḥśrotraतस्मिन्7/1तद् nen élचक्षुश्रोत्रे7/1चक्षुःश्रोत्र-अफलम् nen el ojo y el oídoमुखनासिकाभ्याम्5/2मुखनासिका-आसीता f[मुखं च नासिका च] DVpor la boca y la narizमुखम्1/1मुख-अफलम् nla bocaच0yनासिका1/1नासिका-आसीता fla narizच0yमुखनासिके1/2मुखनासिका-आसीता f[मुखं च नासिका च] DV[forman] mukhanāsikeताभ्याम्5/2तद् fpor ellasमुखनासिकाभ्याम्5/2मुखनासिका-आसीता fpor la boca y la narizच0yनिर्गच्छन्1/1निर्+√गम् (1 भ्वादि P)शतृनिर्गच्छत्-त्पचत् msaliendoप्राणः1/1प्राण-अरामः mprāṇaस्वयम्0mismoसम्राट्स्थानीयः1/1स्थान+taddhitaसम्राट्स्थानीय-अरामः m[सम्राजः स्थानीयः] षष्ठी-TPque ocupa el lugar del soberanoप्रातिष्ठतेIII/1प्रति+√स्था (1 भ्वादि P)लट्कर्तरि (forma A)se estableceप्रतितिष्ठतिIII/1प्रति+√स्था (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिse establece (glosa)

Segmento 4 — glosa de मध्ये तु समानः

मध्ये तु प्राणापानयोः स्थानयोः नाभ्यां समानः। अशितं पीतं च समं नयति इति समानः।

«Y en medio» de los lugares de prāṇa y apāna, en el ombligo, [está] «el samāna». Se llama samāna porque lleva por igual (samaṃ nayati) lo comido y lo bebido.

Análisis palabra por palabra

मध्ये7/1मध्य-अफलम् nen medioतु0yप्राणापानयोः6/2प्राणापान-अरामः m[प्राणः च अपानः च] DVde prāṇa y apānaस्थानयोः6/2स्थान-अफलम् nde los lugaresनाभ्याम्7/1नाभि-इमति fen el ombligoसमानः1/1समान-अरामः mel samānaअशितम्2/1√अश् (9 क्र्यादि P)क्तअशित-अफलम् nlo comidoपीतम्2/1√पा (1 भ्वादि P)क्तपीत-अफलम् nlo bebidoच0yसमम्2/1सम-अफलम् npor igualनयतिIII/1√नी (1 भ्वादि U)लट्कर्तरिllevaइति0por esoसमानः1/1समान-अरामः m[se llama] samāna

Segmento 5 — glosa de एष हि एतद्धुतमन्नं समं नयति

एषः हि यस्माद् यद् एतद् हुतं भुक्तं पीतं च आत्माग्नौ प्रक्षिप्तम् अन्नं समं नयति।

«Pues» (yasmāt) «este» «lleva por igual este alimento ofrecido»: lo comido y lo bebido que se arroja en el fuego del propio [cuerpo].

Análisis palabra por palabra

एषः1/1एतद् mesteहि0puesयस्मात्5/1यद् npuesto que (glosa)यत्2/1यद् nlo queएतत्2/1एतद् nesteहुतम्2/1√हु (3 जुहोत्यादि P)क्तहुत-अफलम् nofrecidoभुक्तम्2/1√भुज् (7 रुधादि P)क्तभुक्त-अफलम् ncomidoपीतम्2/1√पा (1 भ्वादि P)क्तपीत-अफलम् nbebidoच0yआत्माग्नौ7/1आत्माग्नि-इहरिः m[आत्मनः अग्निः] षष्ठी-TPen el fuego del propio [cuerpo]प्रक्षिप्तम्2/1प्र+√क्षिप् (6 तुदादि U)क्तप्रक्षिप्त-अफलम् narrojadoअन्नम्2/1अन्न-अफलम् nalimentoसमम्2/1सम-अफलम् npor igualनयतिIII/1√नी (1 भ्वादि U)लट्कर्तरिlleva

Segmento 6 — glosa de तस्मादेताः सप्तार्चिषो भवन्ति

तस्माद् अशित-पीतेन्धनाद् अग्नेः औदर्याद् हृदयदेशं प्राप्ताद् एताः सप्त-संख्याकाः अर्चिषः दीप्तयः निर्गच्छन्त्यः भवन्ति शीर्षण्यः प्राण-द्वारा दर्शन-श्रवणादि-लक्षण-रूपादि-विषय-प्रकाशाः इत्यभिप्रायः॥ ५ ॥

«De él» —del fuego del vientre, cuyo combustible es lo comido y lo bebido, cuando ha llegado a la región del corazón— «surgen estas» «siete llamas» (dīptayaḥ), que salen [y están] en la cabeza. La intención es: [surgen], por la puerta de prāṇa, las iluminaciones de los objetos —la forma, etc.— que consisten en ver, oír, etc. ॥5॥

Análisis palabra por palabra

तस्मात्5/1तद् mde élअशितपीतेन्धनात्5/1अशितपीतेन्धन-अरामः m[अशितपीतम् इन्धनं यस्य तस्मात्] BVcuyo combustible es lo comido y lo bebidoअग्नेः5/1अग्नि-इहरिः mdel fuegoऔदर्यात्5/1उदर+taddhitaऔदर्य-अरामः mdel vientreहृदयदेशम्2/1हृदयदेश-अरामः m[हृदयस्य देशः] षष्ठी-TPa la región del corazónप्राप्तात्5/1प्र+√आप् (5 स्वादि P)क्तप्राप्त-अरामः mque ha llegadoएताः1/3एतद् festasसप्तसंख्याकाः1/3सप्तसंख्याका-आसीता f[सप्त संख्या यासां ताः] BVen número de sieteअर्चिषः1/3अर्चिस्-स्मनस् (aquí f)llamasदीप्तयः1/3√दीप् (4 दिवादि A)क्तिन्दीप्ति-इमति fresplandores (glosa)निर्गच्छन्त्यः1/3निर्+√गम् (1 भ्वादि P)शतृ+ङीप्निर्गच्छन्ती-ईनदी fque salenभवन्तिIII/3√भू (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिsurgenशीर्षण्यः1/3शिरस्+taddhitaशीर्षण्य (aquí f) ⚠️que están en la cabezaप्राणद्वारा3/1प्राणद्वार्-र्वाच् (aquí -र्) f[प्राणः एव द्वार्] KDpor la puerta de prāṇaदर्शनश्रवणादिलक्षणरूपादिविषयप्रकाशाः1/3प्र+√काश् (1 भ्वादि A)घञ्…प्रकाश-अरामः m[दर्शनश्रवणादिलक्षणाः रूपादिविषयाणां प्रकाशाः] षष्ठी-TPlas iluminaciones de los objetos —forma, etc.— que consisten en ver, oír, etc.इति0asíअभिप्रायः1/1अभिप्राय-अरामः m[es] la intención

॥ इति तृतीयप्रश्ने पञ्चमो मन्त्रः ॥
Así, el quinto mantra de la tercera pregunta.

अध्ययनम्

Estos textos se estudian con un maestro

Las upaniṣads se leen con el comentario de Śaṅkara, dentro del recorrido de la escuela.

Ver el recorrido de estudio o empieza por el curso gratuito →