Saltar al contenido
प्रश्नभाष्यम्

Praśna Upaniṣad 3.5

Tercera pregunta, mantra 5 — apāna abajo, prāṇa en el ojo y el oído, samāna en medio; de él surgen las siete llamas

Sánscrito en

पायूपस्थे अपानं चक्षुःश्रोत्रे मुखनासिकाभ्यां प्राणः स्वयं प्रातिष्ठते । मध्ये तु समानः ।

एष हि एतद्धुतमन्नं समं नयति । तस्मादेताः सप्तार्चिषो भवन्ति ॥ ५ ॥

pāyūpasthe apānaṃ cakṣuḥśrotre mukhanāsikābhyāṃ prāṇaḥ svayaṃ prātiṣṭhate | madhye tu samānaḥ |

eṣa hi etaddhutamannaṃ samaṃ nayati | tasmādetāḥ saptārciṣo bhavanti || 3-5 ||

[Dispone] el apāna en el ano y el órgano genital. Prāṇa mismo se establece en el ojo y el oído, [saliendo] por la boca y la nariz. En medio está el samāna, pues este lleva por igual este alimento ofrecido. De él surgen estas siete llamas.

Palabra por palabra

पायूपस्थेpāyūpasthe7/1पायूपस्थpāyūpastha-अaफलम्phalam n[पायुः च उपस्थः चpāyuḥ ca upasthaḥ ca] DV (समाहारsamāhāra)en el ano y el órgano genitalअपानम्apānam2/1अपानapāna-अaरामःrāmaḥ mal apānaचक्षुःश्रोत्रेcakṣuḥśrotre7/1चक्षुःश्रोत्रcakṣuḥśrotra-अaफलम्phalam n[चक्षुः च श्रोत्रं चcakṣuḥ ca śrotraṃ ca] DV (समाहारsamāhāra)en el ojo y el oídoमुखनासिकाभ्याम्mukhanāsikābhyām5/2मुखनासिकाmukhanāsikā-आāसीताsītā f[मुखं च नासिका चmukhaṃ ca nāsikā ca] DV[saliendo] por la boca y la narizप्राणःprāṇaḥ1/1प्राणprāṇa-अaरामःrāmaḥ mprāṇaस्वयम्svayam0mismoप्रातिष्ठतेprātiṣṭhateIII/1प्रतिprati+√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartari (forma A)se estableceमध्येmadhye7/1मध्यmadhya-अaफलम्phalam nen medioतुtu0yसमानःsamānaḥ1/1समानsamāna-अaरामःrāmaḥ mel samānaएषःeṣaḥ1/1एतद्etad mesteहिhi0puesएतत्etat2/1एतद्etad nesteहुतम्hutam2/1√हुhu (3 जुहोत्यादिjuhotyādi P)क्तktaहुतhuta-अaफलम्phalam nofrecidoअन्नम्annam2/1अन्नanna-अaफलम्phalam nalimentoसमम्samam2/1समsama-अaफलम्phalam npor igualनयतिnayatiIII/1√नीnī (1 भ्वादिbhvādi U)लट्laṭकर्तरिkartarillevaतस्मात्tasmāt5/1तद्tad mde élएताःetāḥ1/3एतद्etad festasसप्तsapta1/3सप्तन्saptan-न्n (numeral)sieteअर्चिषःarciṣaḥ1/3अर्चिस्arcis-स्sमनस्manas (aquí f)llamasभवन्तिbhavantiIII/3√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartarisurgen

Anvaya (el verso en orden de prosa)

(प्राणःprāṇaḥ) पायूपस्थे अपानंpāyūpasthe apānaṃ (संनिधत्तेsaṃnidhatte) । प्राणः स्वयं मुखनासिकाभ्यां| prāṇaḥ svayaṃ mukhanāsikābhyāṃ (निर्गच्छन्nirgacchan) चक्षुःश्रोत्रे प्रातिष्ठते । मध्ये तु समानः । हि एषः एतत् हुतम् अन्नं समं नयति । तस्मात् एताः सप्त अर्चिषः भवन्ति ॥cakṣuḥśrotre prātiṣṭhate | madhye tu samānaḥ | hi eṣaḥ etat hutam annaṃ samaṃ nayati | tasmāt etāḥ sapta arciṣaḥ bhavanti ||

[Prāṇa dispone] el apāna en el ano y el órgano genital. Prāṇa mismo, [saliendo] por la boca y la nariz, se establece en el ojo y el oído. En medio está el samāna, pues este lleva por igual este alimento ofrecido. De él surgen estas siete llamas.

Bhāṣya de Śaṅkara

Lee el comentario de Śaṅkara

Déjanos tu correo y se abre toda la Biblioteca Vedanta: el bhāṣya íntegro de cada verso, el análisis gramatical completo y los PDF de cada texto. Solo una vez.

Te escribiremos sobre Vedanta. Puedes darte de baja cuando quieras.

Segmento 1 — avataraṇikā: la división

तत्र विभागःtatra vibhāgaḥ -

En esto, la división [es la siguiente]:

Análisis palabra por palabra
तत्रtatra0en estoविभागःvibhāgaḥ1/1विvi+√भज्bhaj (1 भ्वादिbhvādi U)घञ्ghañविभागvibhāga-अaरामःrāmaḥ mla división

Segmento 2 — glosa de पायूपस्थे अपानम्pāyūpasthe apānam

पायूपस्थेpāyūpasthe पायुश्च उपस्थश्च पायूपस्थं तस्मिन्।pāyuśca upasthaśca pāyūpasthaṃ tasmin | अपानम्apānam आत्मभेदं मूत्रātmabhedaṃ mūtra-पुरीषाद्यपनयनं कुर्वन् संनिधत्ते तिष्ठति।purīṣādyapanayanaṃ kurvan saṃnidhatte tiṣṭhati |

«En pāyūpastha»: el ano y el órgano genital forman pāyūpastha; en él. [Prāṇa] dispone (saṃnidhatte) «el apāna», división de sí mismo; [el apāna] está allí expulsando la orina, las heces, etc.

Análisis palabra por palabra
पायूपस्थेpāyūpasthe7/1पायूपस्थpāyūpastha-अaफलम्phalam n[पायुः च उपस्थः चpāyuḥ ca upasthaḥ ca] DV (समाहारsamāhāra)en el ano y el órgano genitalपायुःpāyuḥ1/1पायुpāyu-उuगुरुःguruḥ mel anoचca0yउपस्थःupasthaḥ1/1उपस्थupastha-अaरामःrāmaḥ mel órgano genitalचca0yपायूपस्थम्pāyūpastham1/1पायूपस्थpāyūpastha-अaफलम्phalam n[पायुः च उपस्थः चpāyuḥ ca upasthaḥ ca] DV (समाहारsamāhāra)[forman] pāyūpasthaतस्मिन्tasmin7/1तद्tad nen élअपानम्apānam2/1अपानapāna-अaरामःrāmaḥ mal apānaआत्मभेदम्ātmabhedam2/1आत्मभेदātmabheda-अaरामःrāmaḥ m[आत्मनः भेदःātmanaḥ bhedaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPdivisión de sí mismoमूत्रपुरीषाद्यपनयनम्mūtrapurīṣādyapanayanam2/1अपapa+√नीnī (1 भ्वादिbhvādi U)ल्युट्lyuṭमूत्रपुरीषाद्यपनयनmūtrapurīṣādyapanayana-अaफलम्phalam n[मूत्रपुरीषादीनाम् अपनयनम्mūtrapurīṣādīnām apanayanam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPla expulsión de orina, heces, etc.कुर्वन्kurvan1/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)शतृśatṛकुर्वत्kurvat-त्tपचत्pacat mhaciendoसंनिधत्तेsaṃnidhatteIII/1सम्sam+निni+√धाdhā (3 जुहोत्यादिjuhotyādi U)लट्laṭकर्तरिkartaridisponeतिष्ठतिtiṣṭhatiIII/1√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartariestá

Segmento 3 — glosa de चक्षुःश्रोत्रे मुखनासिकाभ्यां प्राणः स्वयं प्रातिष्ठतेcakṣuḥśrotre mukhanāsikābhyāṃ prāṇaḥ svayaṃ prātiṣṭhate

तथाtathā चक्षुःश्रोत्रेcakṣuḥśrotre। चक्षुश्च श्रोत्रं च चक्षु | cakṣuśca śrotraṃ ca cakṣu-श्रोत्रं तस्मिन् चक्षुśrotraṃ tasmin cakṣu-श्रोत्रे।śrotre | मुखनासिकाभ्यांmukhanāsikābhyāṃ मुखं च नासिका च मुखmukhaṃ ca nāsikā ca mukha-नासिके ताभ्यां मुखnāsike tābhyāṃ mukha-नासिकाभ्यां च। निर्गच्छन्nāsikābhyāṃ ca | nirgacchan प्राणःprāṇaḥ स्वयंsvayaṃ सम्राट्samrāṭ-स्थानीयःsthānīyaḥ प्रातिष्ठतेprātiṣṭhate प्रतितिष्ठति।pratitiṣṭhati |

Asimismo, «en cakṣuḥśrotra»: el ojo y el oído forman cakṣuḥśrotra; en él, en el ojo y el oído. «Por mukhanāsikā»: la boca y la nariz forman mukhanāsike; por ellas, por la boca y la nariz. Saliendo [por ellas], «prāṇa mismo», que ocupa el lugar del soberano, «se establece» (pratitiṣṭhati).

Nota. La edición imprime चक्षुcakṣu-श्रोत्रंśrotraṃ y चक्षुcakṣu-श्रोत्रेśrotre, sin visarga, en el vigraha.

Análisis palabra por palabra
तथाtathā0asimismoचक्षुःश्रोत्रेcakṣuḥśrotre7/1चक्षुःश्रोत्रcakṣuḥśrotra-अaफलम्phalam n[चक्षुः च श्रोत्रं चcakṣuḥ ca śrotraṃ ca] DV (समाहारsamāhāra)en el ojo y el oídoचक्षुःcakṣuḥ1/1चक्षुस्cakṣus-स्sमनस्manas nel ojoचca0yश्रोत्रम्śrotram1/1श्रोत्रśrotra-अaफलम्phalam nel oídoचca0yचक्षुश्रोत्रम्cakṣuśrotram1/1चक्षुःश्रोत्रcakṣuḥśrotra-अaफलम्phalam n[चक्षुः च श्रोत्रं चcakṣuḥ ca śrotraṃ ca] DV (समाहारsamāhāra)[forman] cakṣuḥśrotraतस्मिन्tasmin7/1तद्tad nen élचक्षुश्रोत्रेcakṣuśrotre7/1चक्षुःश्रोत्रcakṣuḥśrotra-अaफलम्phalam nen el ojo y el oídoमुखनासिकाभ्याम्mukhanāsikābhyām5/2मुखनासिकाmukhanāsikā-आāसीताsītā f[मुखं च नासिका चmukhaṃ ca nāsikā ca] DVpor la boca y la narizमुखम्mukham1/1मुखmukha-अaफलम्phalam nla bocaचca0yनासिकाnāsikā1/1नासिकाnāsikā-आāसीताsītā fla narizचca0yमुखनासिकेmukhanāsike1/2मुखनासिकाmukhanāsikā-आāसीताsītā f[मुखं च नासिका चmukhaṃ ca nāsikā ca] DV[forman] mukhanāsikeताभ्याम्tābhyām5/2तद्tad fpor ellasमुखनासिकाभ्याम्mukhanāsikābhyām5/2मुखनासिकाmukhanāsikā-आāसीताsītā fpor la boca y la narizचca0yनिर्गच्छन्nirgacchan1/1निर्nir+√गम्gam (1 भ्वादिbhvādi P)शतृśatṛनिर्गच्छत्nirgacchat-त्tपचत्pacat msaliendoप्राणःprāṇaḥ1/1प्राणprāṇa-अaरामःrāmaḥ mprāṇaस्वयम्svayam0mismoसम्राट्स्थानीयःsamrāṭsthānīyaḥ1/1स्थानsthāna+taddhitaसम्राट्स्थानीयsamrāṭsthānīya-अaरामःrāmaḥ m[सम्राजः स्थानीयःsamrājaḥ sthānīyaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPque ocupa el lugar del soberanoप्रातिष्ठतेprātiṣṭhateIII/1प्रतिprati+√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartari (forma A)se estableceप्रतितिष्ठतिpratitiṣṭhatiIII/1प्रतिprati+√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartarise establece (glosa)

Segmento 4 — glosa de मध्ये तु समानःmadhye tu samānaḥ

मध्येmadhye तुtu प्राणापानयोः स्थानयोः नाभ्यांprāṇāpānayoḥ sthānayoḥ nābhyāṃ समानsamānaः। अशितं पीतं च समं नयति इति समानः।ḥ | aśitaṃ pītaṃ ca samaṃ nayati iti samānaḥ |

«Y en medio» de los lugares de prāṇa y apāna, en el ombligo, [está] «el samāna». Se llama samāna porque lleva por igual (samaṃ nayati) lo comido y lo bebido.

Análisis palabra por palabra
मध्येmadhye7/1मध्यmadhya-अaफलम्phalam nen medioतुtu0yप्राणापानयोःprāṇāpānayoḥ6/2प्राणापानprāṇāpāna-अaरामःrāmaḥ m[प्राणः च अपानः चprāṇaḥ ca apānaḥ ca] DVde prāṇa y apānaस्थानयोःsthānayoḥ6/2स्थानsthāna-अaफलम्phalam nde los lugaresनाभ्याम्nābhyām7/1नाभिnābhi-इiमतिmati fen el ombligoसमानःsamānaḥ1/1समानsamāna-अaरामःrāmaḥ mel samānaअशितम्aśitam2/1√अश्aś (9 क्र्यादिkryādi P)क्तktaअशितaśita-अaफलम्phalam nlo comidoपीतम्pītam2/1√पाpā (1 भ्वादिbhvādi P)क्तktaपीतpīta-अaफलम्phalam nlo bebidoचca0yसमम्samam2/1समsama-अaफलम्phalam npor igualनयतिnayatiIII/1√नीnī (1 भ्वादिbhvādi U)लट्laṭकर्तरिkartarillevaइतिiti0por esoसमानःsamānaḥ1/1समानsamāna-अaरामःrāmaḥ m[se llama] samāna

Segmento 5 — glosa de एष हि एतद्धुतमन्नं समं नयतिeṣa hi etaddhutamannaṃ samaṃ nayati

एषःeṣaḥ हिhi यस्माद् यद्yasmād yad एतद्etad हुतंhutaṃ भुक्तं पीतं च आत्माग्नौ प्रक्षिप्तम्bhuktaṃ pītaṃ ca ātmāgnau prakṣiptam अन्नंannaṃ समंsamaṃ नयतिnayati। |

«Pues» (yasmāt) «este» «lleva por igual este alimento ofrecido»: lo comido y lo bebido que se arroja en el fuego del propio [cuerpo].

Análisis palabra por palabra
एषःeṣaḥ1/1एतद्etad mesteहिhi0puesयस्मात्yasmāt5/1यद्yad npuesto que (glosa)यत्yat2/1यद्yad nlo queएतत्etat2/1एतद्etad nesteहुतम्hutam2/1√हुhu (3 जुहोत्यादिjuhotyādi P)क्तktaहुतhuta-अaफलम्phalam nofrecidoभुक्तम्bhuktam2/1√भुज्bhuj (7 रुधादिrudhādi P)क्तktaभुक्तbhukta-अaफलम्phalam ncomidoपीतम्pītam2/1√पाpā (1 भ्वादिbhvādi P)क्तktaपीतpīta-अaफलम्phalam nbebidoचca0yआत्माग्नौātmāgnau7/1आत्माग्निātmāgni-इiहरिःhariḥ m[आत्मनः अग्निःātmanaḥ agniḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPen el fuego del propio [cuerpo]प्रक्षिप्तम्prakṣiptam2/1प्रpra+√क्षिप्kṣip (6 तुदादिtudādi U)क्तktaप्रक्षिप्तprakṣipta-अaफलम्phalam narrojadoअन्नम्annam2/1अन्नanna-अaफलम्phalam nalimentoसमम्samam2/1समsama-अaफलम्phalam npor igualनयतिnayatiIII/1√नीnī (1 भ्वादिbhvādi U)लट्laṭकर्तरिkartarilleva

Segmento 6 — glosa de तस्मादेताः सप्तार्चिषो भवन्तिtasmādetāḥ saptārciṣo bhavanti

तस्माद्tasmād अशितaśita-पीतेन्धनाद् अग्नेः औदर्याद् हृदयदेशं प्राप्ताद्pītendhanād agneḥ audaryād hṛdayadeśaṃ prāptād एताःetāḥ सप्तsapta-संख्याकाःsaṃkhyākāḥ अर्चिषःarciṣaḥ दीप्तयः निर्गच्छन्त्यःdīptayaḥ nirgacchantyaḥ भवन्तिbhavanti शीर्षण्यः प्राणśīrṣaṇyaḥ prāṇa-द्वारा दर्शनdvārā darśana-श्रवणादिśravaṇādi-लक्षणlakṣaṇa-रूपादिrūpādi-विषयviṣaya-प्रकाशाः इत्यभिप्रायः॥ ५ ॥prakāśāḥ ityabhiprāyaḥ || 5 ||

«De él» —del fuego del vientre, cuyo combustible es lo comido y lo bebido, cuando ha llegado a la región del corazón— «surgen estas» «siete llamas» (dīptayaḥ), que salen [y están] en la cabeza. La intención es: [surgen], por la puerta de prāṇa, las iluminaciones de los objetos —la forma, etc.— que consisten en ver, oír, etc. ॥||5॥ ||

Análisis palabra por palabra
तस्मात्tasmāt5/1तद्tad mde élअशितपीतेन्धनात्aśitapītendhanāt5/1अशितपीतेन्धनaśitapītendhana-अaरामःrāmaḥ m[अशितपीतम् इन्धनं यस्य तस्मात्aśitapītam indhanaṃ yasya tasmāt] BVcuyo combustible es lo comido y lo bebidoअग्नेःagneḥ5/1अग्निagni-इiहरिःhariḥ mdel fuegoऔदर्यात्audaryāt5/1उदरudara+taddhitaऔदर्यaudarya-अaरामःrāmaḥ mdel vientreहृदयदेशम्hṛdayadeśam2/1हृदयदेशhṛdayadeśa-अaरामःrāmaḥ m[हृदयस्य देशःhṛdayasya deśaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPa la región del corazónप्राप्तात्prāptāt5/1प्रpra+√आप्āp (5 स्वादिsvādi P)क्तktaप्राप्तprāpta-अaरामःrāmaḥ mque ha llegadoएताःetāḥ1/3एतद्etad festasसप्तसंख्याकाःsaptasaṃkhyākāḥ1/3सप्तसंख्याकाsaptasaṃkhyākā-आāसीताsītā f[सप्त संख्या यासां ताःsapta saṃkhyā yāsāṃ tāḥ] BVen número de sieteअर्चिषःarciṣaḥ1/3अर्चिस्arcis-स्sमनस्manas (aquí f)llamasदीप्तयःdīptayaḥ1/3√दीप्dīp (4 दिवादिdivādi A)क्तिन्ktinदीप्तिdīpti-इiमतिmati fresplandores (glosa)निर्गच्छन्त्यःnirgacchantyaḥ1/3निर्nir+√गम्gam (1 भ्वादिbhvādi P)शतृśatṛ+ङीप्ṅīpनिर्गच्छन्तीnirgacchantī-ईīनदीnadī fque salenभवन्तिbhavantiIII/3√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartarisurgenशीर्षण्यःśīrṣaṇyaḥ1/3शिरस्śiras+taddhitaशीर्षण्यśīrṣaṇya (aquí f) ⚠️que están en la cabezaप्राणद्वाराprāṇadvārā3/1प्राणद्वार्prāṇadvār-र्rवाच्vāc (aquí -र्r) f[प्राणः एव द्वार्prāṇaḥ eva dvār] KDpor la puerta de prāṇaदर्शनश्रवणादिलक्षणरूपादिविषयप्रकाशाःdarśanaśravaṇādilakṣaṇarūpādiviṣayaprakāśāḥ1/3प्रpra+√काश्kāś (1 भ्वादिbhvādi A)घञ्ghañ…प्रकाशprakāśa-अaरामःrāmaḥ m[दर्शनश्रवणादिलक्षणाः रूपादिविषयाणां प्रकाशाःdarśanaśravaṇādilakṣaṇāḥ rūpādiviṣayāṇāṃ prakāśāḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPlas iluminaciones de los objetos —forma, etc.— que consisten en ver, oír, etc.इतिiti0asíअभिप्रायःabhiprāyaḥ1/1अभिप्रायabhiprāya-अaरामःrāmaḥ m[es] la intención

॥ इति तृतीयप्रश्ने पञ्चमो मन्त्रः ॥|| iti tṛtīyapraśne pañcamo mantraḥ ||
Así, el quinto mantra de la tercera pregunta.

अध्ययनम्

Estos textos se estudian con un maestro

Las upaniṣads se leen con el comentario de Śaṅkara, dentro del recorrido de la escuela.