Saltar al contenido
प्रश्नभाष्यम्

Praśna Upaniṣad 3.6

Tercera pregunta, mantra 6 — el ser en el corazón, las nāḍīs que de él salen y el vyāna que se mueve por ellas

Sánscrito en

हृदि ह्येष आत्मा । अत्रैतदेकशतं नाडीनां तासां शतं शतमेकैकस्याः द्वासप्ततिर्द्वासप्ततिः

प्रतिशाखानाडीसहस्राणि भवन्ति । आसु व्यानश्चरति ॥ ६ ॥

hṛdi hyeṣa ātmā | atraitadekaśataṃ nāḍīnāṃ tāsāṃ śataṃ śatamekaikasyāḥ dvāsaptatirdvāsaptatiḥ

pratiśākhānāḍīsahasrāṇi bhavanti | āsu vyānaścarati || 3-6 ||

En el corazón está este ser. Allí hay ciento una nāḍīs [principales]; cada una de ellas tiene cien [ramas], y [cada rama], setenta y dos mil nāḍīs secundarias. Por ellas se mueve el vyāna.

Palabra por palabra

हृदिhṛdi7/1हृद्hṛd-द्dजगत्jagat (aquí n)en el corazónहिhi0en verdadएषःeṣaḥ1/1एतद्etad mesteआत्माātmā1/1आत्मन्ātman-न्nआत्मन्ātman mserअत्रatra0allíएतत्etat1/1एतद्etad nesteएकशतम्ekaśatam1/1एकशतekaśata-अaफलम्phalam n[एकेन अधिकं शतम्ekena adhikaṃ śatam] KD (शाकपार्थिवादिśākapārthivādi)ciento unoनाडीनाम्nāḍīnām6/3नाडीnāḍī-ईīनदीnadī fde nāḍīsतासाम्tāsām6/3तद्tad fde ellasशतम्śatam1/1शतśata-अaफलम्phalam ncienशतम्śatam1/1शतśata-अaफलम्phalam ncienएकैकस्याःekaikasyāḥ6/1एकैकekaika fde cada unaद्वासप्ततिःdvāsaptatiḥ1/1द्वासप्ततिdvāsaptati-इiमतिmati f[द्व्यधिका सप्ततिःdvyadhikā saptatiḥ] KD (शाकपार्थिवादिśākapārthivādi)setenta y dosद्वासप्ततिःdvāsaptatiḥ1/1द्वासप्ततिdvāsaptati-इiमतिmati fsetenta y dosप्रतिशाखानाडीसहस्राणिpratiśākhānāḍīsahasrāṇi1/3प्रतिशाखानाडीसहस्रpratiśākhānāḍīsahasra-अaफलम्phalam n[प्रतिशाखानाडीनां सहस्राणिpratiśākhānāḍīnāṃ sahasrāṇi] षष्ठीṣaṣṭhī-TPmillares de nāḍīs secundariasभवन्तिbhavantiIII/3√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartarihayआसुāsu7/3इदम्idam fpor ellasव्यानःvyānaḥ1/1व्यानvyāna-अaरामःrāmaḥ mel vyānaचरतिcaratiIII/1√चर्car (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartarise mueve

Anvaya (el verso en orden de prosa)

एषः आत्मा हि हृदि । अत्र एतत् नाडीनाम् एकशतम् । तासाम् एकैकस्याः शतं शतम् ।eṣaḥ ātmā hi hṛdi | atra etat nāḍīnām ekaśatam | tāsām ekaikasyāḥ śataṃ śatam | (एकैकस्याःekaikasyāḥ) द्वासप्ततिः द्वासप्ततिः प्रतिशाखानाडीसहस्राणि भवन्ति । आसु व्यानः चरति ॥dvāsaptatiḥ dvāsaptatiḥ pratiśākhānāḍīsahasrāṇi bhavanti | āsu vyānaḥ carati ||

Este ser está en el corazón. Allí hay ciento una nāḍīs. Cada una de ellas tiene cien [ramas]; [de cada rama] hay setenta y dos mil nāḍīs secundarias. Por ellas se mueve el vyāna.

Bhāṣya de Śaṅkara

Lee el comentario de Śaṅkara

Déjanos tu correo y se abre toda la Biblioteca Vedanta: el bhāṣya íntegro de cada verso, el análisis gramatical completo y los PDF de cada texto. Solo una vez.

Te escribiremos sobre Vedanta. Puedes darte de baja cuando quieras.

Segmento 1 — glosa de हृदि ह्येष आत्माhṛdi hyeṣa ātmā

हृदिhṛdi ह्येष पुण्डरीकाकारhyeṣa puṇḍarīkākāra-मांसmāṃsa-पिण्डpiṇḍa-परिच्छिन्ने हृदयाकाशेparicchinne hṛdayākāśe एषःeṣaḥ आत्माātmā आत्मना संयुक्तः लिङ्गात्मा। जीवात्मा इत्यर्थः।ātmanā saṃyuktaḥ liṅgātmā | jīvātmā ityarthaḥ |

«En el corazón», en el espacio del corazón, delimitado por el trozo de carne con forma de loto, [está] «este ser»: el liṅgātman [el cuerpo sutil] unido al Ser. Es decir, el ser individual (jīvātman).

Análisis palabra por palabra
हृदिhṛdi7/1हृद्hṛd-द्dजगत्jagat (aquí n)en el corazónहिhi0en verdadएषःeṣaḥ1/1एतद्etad mesteपुण्डरीकाकारमांसपिण्डपरिच्छिन्नेpuṇḍarīkākāramāṃsapiṇḍaparicchinne7/1परिpari+√छिद्chid (7 रुधादिrudhādi U)क्तkta…परिच्छिन्नparicchinna-अaरामःrāmaḥ m[पुण्डरीकाकारेण मांसपिण्डेन परिच्छिन्नेpuṇḍarīkākāreṇa māṃsapiṇḍena paricchinne] तृतीयाtṛtīyā-TPdelimitado por el trozo de carne con forma de lotoहृदयाकाशेhṛdayākāśe7/1हृदयाकाशhṛdayākāśa-अaरामःrāmaḥ m[हृदयस्य आकाशःhṛdayasya ākāśaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPen el espacio del corazónएषःeṣaḥ1/1एतद्etad mesteआत्माātmā1/1आत्मन्ātman-न्nआत्मन्ātman mserआत्मनाātmanā3/1आत्मन्ātman-न्nआत्मन्ātman mal Serसंयुक्तःsaṃyuktaḥ1/1सम्sam+√युज्yuj (7 रुधादिrudhādi U)क्तktaसंयुक्तsaṃyukta-अaरामःrāmaḥ munidoलिङ्गात्माliṅgātmā1/1लिङ्गात्मन्liṅgātman-न्nआत्मन्ātman m[लिङ्गम् एव आत्माliṅgam eva ātmā] KDel ser sutil (liṅga)जीवात्माjīvātmā1/1जीवात्मन्jīvātman-न्nआत्मन्ātman m[जीवः आत्माjīvaḥ ātmā] KDel ser individualइतिiti0asíअर्थःarthaḥ1/1अर्थartha-अaरामःrāmaḥ m[es] el sentido

Segmento 2 — las ciento una nāḍīs principales y sus cien ramas

अत्रatra अस्मिन् हृदयेasmin hṛdaye एतद्etad एकशतंekaśataṃ एकोत्तरekottara-शतं संख्यया प्रधानśataṃ saṃkhyayā pradhāna-नाडीनांnāḍīnāṃ भवति इति।bhavati iti | तासांtāsāṃ शतंśataṃ शतमेकैकस्याःśatamekaikasyāḥ प्रधानpradhāna-नाड्याः भेदाः।nāḍyāḥ bhedāḥ |

«Allí», en este corazón, «hay ciento una» (ekottaraśatam) en número «nāḍīs» principales. «De ellas, cada una» tiene «cien»: cien divisiones de [cada] nāḍī principal.

Análisis palabra por palabra
अत्रatra0allíअस्मिन्asmin7/1इदम्idam nen esteहृदयेhṛdaye7/1हृदयhṛdaya-अaफलम्phalam ncorazónएतत्etat1/1एतद्etad nesteएकशतम्ekaśatam1/1एकशतekaśata-अaफलम्phalam n[एकेन अधिकं शतम्ekena adhikaṃ śatam] KD (शाकपार्थिवादिśākapārthivādi)ciento unoएकोत्तरशतम्ekottaraśatam1/1एकोत्तरशतekottaraśata-अaफलम्phalam n[एकेन उत्तरं शतम्ekena uttaraṃ śatam] तृतीयाtṛtīyā-TPciento uno (glosa)संख्ययाsaṃkhyayā3/1संख्याsaṃkhyā-आāसीताsītā fen númeroप्रधाननाडीनाम्pradhānanāḍīnām6/3प्रधाननाडीpradhānanāḍī-ईīनदीnadī f[प्रधानाः नाड्यःpradhānāḥ nāḍyaḥ] KDde nāḍīs principalesभवतिbhavatiIII/1√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartarihayइतिiti0asíतासाम्tāsām6/3तद्tad fde ellasशतम्śatam1/1शतśata-अaफलम्phalam ncienशतम्śatam1/1शतśata-अaफलम्phalam ncienएकैकस्याःekaikasyāḥ6/1एकैकekaika fde cada unaप्रधाननाड्याःpradhānanāḍyāḥ6/1प्रधाननाडीpradhānanāḍī-ईīनदीnadī f[प्रधाना नाडीpradhānā nāḍī] KDde la nāḍī principalभेदाःbhedāḥ1/3भेदbheda-अaरामःrāmaḥ mdivisiones

Segmento 3 — las setenta y dos mil nāḍīs de cada rama

पुनरपिpunarapi द्वासप्ततिःdvāsaptatiḥ द्वासप्ततिःdvāsaptatiḥ द्वे द्वे सहस्रे अधिके सप्ततिश्च सहस्राणि। सहस्राणां द्वासप्ततिः।dve dve sahasre adhike saptatiśca sahasrāṇi | sahasrāṇāṃ dvāsaptatiḥ | प्रतिशाखाpratiśākhā-नाडीnāḍī-सहस्राणिsahasrāṇi प्रतिprati-प्रतिprati-नाडीnāḍī-शतं संख्यया प्रधानśataṃ saṃkhyayā pradhāna-नाडीनां सहस्राणिnāḍīnāṃ sahasrāṇi भवन्तिbhavanti। |

Además, «setenta y dos, setenta y dos»: dos mil más setenta mil; [es decir,] setenta y dos millares. «Hay millares de nāḍīs secundarias»: por cada una de las cien [ramas] de las nāḍīs principales, [esas nāḍīs] son millares en número.

Análisis palabra por palabra
पुनःpunaḥ0ademásअपिapi0tambiénद्वासप्ततिःdvāsaptatiḥ1/1द्वासप्ततिdvāsaptati-इiमतिmati fsetenta y dosद्वासप्ततिःdvāsaptatiḥ1/1द्वासप्ततिdvāsaptati-इiमतिmati fsetenta y dosद्वेdve1/2द्विdvi ndosद्वेdve1/2द्विdvi ndosसहस्रेsahasre1/2सहस्रsahasra-अaफलम्phalam nmilअधिकेadhike1/2अधिकadhika-अaफलम्phalam nmásसप्ततिःsaptatiḥ1/1सप्ततिsaptati-इiमतिmati fsetentaचca0yसहस्राणिsahasrāṇi1/3सहस्रsahasra-अaफलम्phalam nmilसहस्राणाम्sahasrāṇām6/3सहस्रsahasra-अaफलम्phalam nde millaresद्वासप्ततिःdvāsaptatiḥ1/1द्वासप्ततिdvāsaptati-इiमतिmati fsetenta y dosप्रतिशाखानाडीसहस्राणिpratiśākhānāḍīsahasrāṇi1/3प्रतिशाखानाडीसहस्रpratiśākhānāḍīsahasra-अaफलम्phalam n[प्रतिशाखानाडीनां सहस्राणिpratiśākhānāḍīnāṃ sahasrāṇi] षष्ठीṣaṣṭhī-TPmillares de nāḍīs secundariasप्रतिप्रतिनाडीशतम्pratipratināḍīśatam0[नाडीशतं नाडीशतं प्रतिnāḍīśataṃ nāḍīśataṃ prati] अव्ययीभावavyayībhāvapor cada una de las cien nāḍīsसंख्ययाsaṃkhyayā3/1संख्याsaṃkhyā-आāसीताsītā fen númeroप्रधाननाडीनाम्pradhānanāḍīnām6/3प्रधाननाडीpradhānanāḍī-ईīनदीnadī f[प्रधानाः नाड्यःpradhānāḥ nāḍyaḥ] KDde las nāḍīs principalesसहस्राणिsahasrāṇi1/3सहस्रsahasra-अaफलम्phalam nmillaresभवन्तिbhavantiIII/3√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartarihay

Segmento 4 — glosa de आसु व्यानश्चरतिāsu vyānaścarati

आसुāsu नाडीषुnāḍīṣu व्यानःvyānaḥ वायुःvāyuḥ चरतिcarati। व्यानः व्यापनात्। | vyānaḥ vyāpanāt |

«Por ellas», por las nāḍīs, «se mueve el vyāna», el aire vital. Se llama vyāna porque penetra (vyāpana).

Análisis palabra por palabra
आसुāsu7/3इदम्idam fpor ellasनाडीषुnāḍīṣu7/3नाडीnāḍī-ईīनदीnadī fpor las nāḍīsव्यानःvyānaḥ1/1व्यानvyāna-अaरामःrāmaḥ mel vyānaवायुःvāyuḥ1/1वायुvāyu-उuगुरुःguruḥ mel aire vitalचरतिcaratiIII/1√चर्car (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartarise mueveव्यानःvyānaḥ1/1व्यानvyāna-अaरामःrāmaḥ mvyānaव्यापनात्vyāpanāt5/1विvi+√आप्āp (5 स्वादिsvādi P)ल्युट्lyuṭव्यापनvyāpana-अaफलम्phalam npor penetrar

Segmento 5 — cómo actúa el vyāna en el cuerpo

आदित्यादिव रश्मयः हृदयात् सर्वतोगामिनीभिः नाडीभिः सर्वādityādiva raśmayaḥ hṛdayāt sarvatogāminībhiḥ nāḍībhiḥ sarva-देहं संव्याप्य व्यानः वर्तते। संधिdehaṃ saṃvyāpya vyānaḥ vartate | saṃdhi-स्कन्धskandha-मर्मmarma-देशेषु विशेषेण प्राणापानdeśeṣu viśeṣeṇa prāṇāpāna-वृत्योः च मध्ये उद्भूतvṛtyoḥ ca madhye udbhūta-वृत्तिः वीर्यवत्कर्मकर्ता भवति॥ ६ ॥vṛttiḥ vīryavatkarmakartā bhavati || 6 ||

Como los rayos [salen] del sol, el vyāna, desde el corazón, penetra todo el cuerpo por las nāḍīs, que van en todas direcciones, y así está [en él]. Especialmente en las articulaciones, los hombros y los puntos vitales, y entre las funciones de prāṇa y apāna, su actividad se intensifica y realiza las acciones que requieren fuerza. ॥||6॥ ||

Nota. La edición imprime वृत्योःvṛtyoḥ por वृत्त्योःvṛttyoḥ.

Análisis palabra por palabra
आदित्यात्ādityāt5/1आदित्यāditya-अaरामःrāmaḥ mdel solइवiva0comoरश्मयःraśmayaḥ1/3रश्मिraśmi-इiहरिःhariḥ mlos rayosहृदयात्hṛdayāt5/1हृदयhṛdaya-अaफलम्phalam ndesde el corazónसर्वतोगामिनीभिःsarvatogāminībhiḥ3/3√गम्gam (1 भ्वादिbhvādi P)णिनिṇiniसर्वतोगामिनीsarvatogāminī-ईīनदीnadī f[सर्वतः गच्छन्ति इतिsarvataḥ gacchanti iti] उपपदupapada-TPque van en todas direccionesनाडीभिःnāḍībhiḥ3/3नाडीnāḍī-ईīनदीnadī fpor las nāḍīsसर्वदेहम्sarvadeham2/1सर्वदेहsarvadeha-अaरामःrāmaḥ m[सर्वः देहःsarvaḥ dehaḥ] KDtodo el cuerpoसंव्याप्यsaṃvyāpya0सम्sam+विvi+√आप्āp (5 स्वादिsvādi P)ल्यप्lyaptras penetrarव्यानःvyānaḥ1/1व्यानvyāna-अaरामःrāmaḥ mel vyānaवर्ततेvartateIII/1√वृत्vṛt (1 भ्वादिbhvādi A)लट्laṭकर्तरिkartariestáसंधिस्कन्धमर्मदेशेषुsaṃdhiskandhamarmadeśeṣu7/3संधिस्कन्धमर्मदेशsaṃdhiskandhamarmadeśa-अaरामःrāmaḥ m[संधीनां स्कन्धानां मर्मणां च देशाःsaṃdhīnāṃ skandhānāṃ marmaṇāṃ ca deśāḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TP (DV interno)en las articulaciones, los hombros y los puntos vitalesविशेषेणviśeṣeṇa3/1विशेषviśeṣa-अaरामःrāmaḥ mespecialmenteप्राणापानवृत्योःprāṇāpānavṛtyoḥ6/2प्राणापानवृत्तिprāṇāpānavṛtti-इiमतिmati f[प्राणापानयोः वृत्तीprāṇāpānayoḥ vṛttī] षष्ठीṣaṣṭhī-TPde las funciones de prāṇa y apānaचca0yमध्येmadhye7/1मध्यmadhya-अaफलम्phalam nentreउद्भूतवृत्तिःudbhūtavṛttiḥ1/1उद्भूतवृत्तिudbhūtavṛtti-इiहरिःhariḥ m[उद्भूता वृत्तिः यस्य सःudbhūtā vṛttiḥ yasya saḥ] BVcon su actividad intensificadaवीर्यवत्कर्मकर्ताvīryavatkarmakartā1/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)तृच्tṛcवीर्यवत्कर्मकर्तृvīryavatkarmakartṛ-ऋṛदातृdātṛ m[वीर्यवतां कर्मणां कर्ताvīryavatāṃ karmaṇāṃ kartā] षष्ठीṣaṣṭhī-TPel que realiza las acciones que requieren fuerzaभवतिbhavatiIII/1√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartaries

॥ इति तृतीयप्रश्ने षष्ठो मन्त्रः ॥|| iti tṛtīyapraśne ṣaṣṭho mantraḥ ||
Así, el sexto mantra de la tercera pregunta.

अध्ययनम्

Estos textos se estudian con un maestro

Las upaniṣads se leen con el comentario de Śaṅkara, dentro del recorrido de la escuela.