Saltar al contenido
प्रश्नभाष्यम्

Praśna Upaniṣad 3.8

Tercera pregunta, mantra 8 — cómo sostiene prāṇa lo externo: el sol, la tierra, el espacio intermedio y el aire favorecen a los prāṇas del cuerpo

Sánscrito en

आदित्यो ह वै बाह्यः प्राणः उदयत्येष ह्येनं चाक्षुषं प्राणमनृगृह्णानः । पृथिव्यां या देवता

सैषा पुरुषस्य अपानमवष्टभ्य अन्तरा यदाकाशः । स समानो वायुः व्यानः ॥ ८ ॥

ādityo ha vai bāhyaḥ prāṇaḥ udayatyeṣa hyenaṃ cākṣuṣaṃ prāṇamanṛgṛhṇānaḥ | pṛthivyāṃ yā devatā

saiṣā puruṣasya apānamavaṣṭabhya antarā yadākāśaḥ | sa samāno vāyuḥ vyānaḥ || 3-8 ||

El sol es, en verdad, el prāṇa externo; sale favoreciendo a este prāṇa del ojo. La deidad que está en la tierra [lo favorece] sujetando el apāna de la persona. Lo que hay en medio, el espacio, es el samāna; el aire es el vyāna.

Palabra por palabra

आदित्यःādityaḥ1/1आदित्यāditya-अaरामःrāmaḥ mel solहha0(partícula)वैvai0en verdadबाह्यःbāhyaḥ1/1बहिस्bahis+taddhitaबाह्यbāhya-अaरामःrāmaḥ mexternoप्राणःprāṇaḥ1/1प्राणprāṇa-अaरामःrāmaḥ mprāṇaउदयतिudayatiIII/1उत्ut+√अय्ay (1 भ्वादिbhvādi A)लट्laṭकर्तरिkartari (forma P)saleएषःeṣaḥ1/1एतद्etad mesteहिhi0en efectoएनम्enam2/1एतद्etad ma esteचाक्षुषम्cākṣuṣam2/1चक्षुस्cakṣus+अण्aṇ (taddhita)चाक्षुषcākṣuṣa-अaरामःrāmaḥ mdel ojoप्राणम्prāṇam2/1प्राणprāṇa-अaरामःrāmaḥ mprāṇaअनृगृह्णानःanṛgṛhṇānaḥ1/1अनुanu+√ग्रह्grah (9 क्र्यादिkryādi U)शानच्śānacअनुगृह्णानanugṛhṇāna-अaरामःrāmaḥ mfavoreciendoपृथिव्याम्pṛthivyām7/1पृथिवीpṛthivī-ईīनदीnadī fen la tierraयाyā1/1यद्yad fla queदेवताdevatā1/1देवताdevatā-आāसीताsītā fdeidadसाsā1/1तद्tad fesaएषाeṣā1/1एतद्etad festaपुरुषस्यpuruṣasya6/1पुरुषpuruṣa-अaरामःrāmaḥ mde la personaअपानम्apānam2/1अपानapāna-अaरामःrāmaḥ mel apānaअवष्टभ्यavaṣṭabhya0अवava+√स्तम्भ्stambh (9 क्र्यादिkryādi P)ल्यप्lyapsujetandoअन्तराantarā0en medioयत्yat1/1यद्yad n (= यःyaḥ)lo queआकाशःākāśaḥ1/1आकाशākāśa-अaरामःrāmaḥ mel espacioसःsaḥ1/1तद्tad meseसमानःsamānaḥ1/1समानsamāna-अaरामःrāmaḥ m[es] el samānaवायुःvāyuḥ1/1वायुvāyu-उuगुरुःguruḥ mel aireव्यानःvyānaḥ1/1व्यानvyāna-अaरामःrāmaḥ m[es] el vyāna

Anvaya (el verso en orden de prosa)

आदित्यः ह वै बाह्यः प्राणःādityaḥ ha vai bāhyaḥ prāṇaḥ; एषः हि एनं चाक्षुषं प्राणम् अनुगृह्णानः उदयति । पृथिव्यां या देवता सा एषा पुरुषस्य अपानम् अवष्टभ्यeṣaḥ hi enaṃ cākṣuṣaṃ prāṇam anugṛhṇānaḥ udayati | pṛthivyāṃ yā devatā sā eṣā puruṣasya apānam avaṣṭabhya (वर्ततेvartate) । अन्तरा यत् आकाशः सः समानः । वायुः व्यानः ॥| antarā yat ākāśaḥ saḥ samānaḥ | vāyuḥ vyānaḥ ||

El sol es, en verdad, el prāṇa externo: sale favoreciendo a este prāṇa del ojo. La deidad que está en la tierra [lo favorece] sujetando el apāna de la persona. El espacio que hay en medio es el samāna. El aire es el vyāna.

Bhāṣya de Śaṅkara

Lee el comentario de Śaṅkara

Déjanos tu correo y se abre toda la Biblioteca Vedanta: el bhāṣya íntegro de cada verso, el análisis gramatical completo y los PDF de cada texto. Solo una vez.

Te escribiremos sobre Vedanta. Puedes darte de baja cuando quieras.

Segmento 1 — glosa de आदित्यो ह वै बाह्यः प्राणः उदयत्येष ह्येनं चाक्षुषं प्राणमनृगृह्णानःādityo ha vai bāhyaḥ prāṇaḥ udayatyeṣa hyenaṃ cākṣuṣaṃ prāṇamanṛgṛhṇānaḥ

आदित्योādityo हha वैvai प्रसिद्धः ह्यधिदैवतंprasiddhaḥ hyadhidaivataṃ बाह्यःbāhyaḥ प्राणprāṇaः। सḥ | sa एषःeṣaḥ उदयतिudayati उद्ud-गच्छति। एषgacchati | eṣa ह्येनंhyenaṃ आध्यात्मिकं चक्षुषि भवंādhyātmikaṃ cakṣuṣi bhavaṃ चाक्षुषंcākṣuṣaṃ प्राणंprāṇaṃ प्रकाशेनprakāśena अनृगृह्णानःanṛgṛhṇānaḥ। रूपोपलब्धौ चक्षुषः आलोकं कुर्वन् इत्यर्थः। | rūpopalabdhau cakṣuṣaḥ ālokaṃ kurvan ityarthaḥ |

«El sol», bien conocido, «es en verdad el prāṇa externo» en el ámbito de las deidades. Él «sale» (udgacchati). «Este», en efecto, «favorece» con su luz «a este prāṇa del ojo», el individual, que está en el ojo. Es decir, da luz al ojo para que perciba la forma.

Análisis palabra por palabra
आदित्यःādityaḥ1/1आदित्यāditya-अaरामःrāmaḥ mel solहha0(partícula)वैvai0en verdadप्रसिद्धःprasiddhaḥ1/1प्रpra+√सिध्sidh (4 दिवादिdivādi P)क्तktaप्रसिद्धprasiddha-अaरामःrāmaḥ mbien conocidoहिhi0(partícula)अधिदैवतम्adhidaivatam0[देवतासुdevatāsu] अव्ययीभावavyayībhāvaen el ámbito de las deidadesबाह्यःbāhyaḥ1/1बहिस्bahis+taddhitaबाह्यbāhya-अaरामःrāmaḥ mexternoप्राणःprāṇaḥ1/1प्राणprāṇa-अaरामःrāmaḥ mprāṇaसःsaḥ1/1तद्tad mélएषःeṣaḥ1/1एतद्etad mesteउदयतिudayatiIII/1उत्ut+√अय्ay (1 भ्वादिbhvādi A)लट्laṭकर्तरिkartari (forma P)saleउद्गच्छतिudgacchatiIII/1उत्ut+√गम्gam (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartarise eleva (glosa)एषःeṣaḥ1/1एतद्etad mesteहिhi0en efectoएनम्enam2/1एतद्etad ma esteआध्यात्मिकम्ādhyātmikam2/1अध्यात्मadhyātma+taddhitaआध्यात्मिकādhyātmika-अaरामःrāmaḥ mindividualचक्षुषिcakṣuṣi7/1चक्षुस्cakṣus-स्sमनस्manas nen el ojoभवम्bhavam2/1√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)अच्acभवbhava-अaरामःrāmaḥ mque estáचाक्षुषम्cākṣuṣam2/1चक्षुस्cakṣus+अण्aṇ (taddhita)चाक्षुषcākṣuṣa-अaरामःrāmaḥ mdel ojoप्राणम्prāṇam2/1प्राणprāṇa-अaरामःrāmaḥ mprāṇaप्रकाशेनprakāśena3/1प्रकाशprakāśa-अaरामःrāmaḥ mcon su luzअनृगृह्णानःanṛgṛhṇānaḥ1/1अनुanu+√ग्रह्grah (9 क्र्यादिkryādi U)शानच्śānacअनुगृह्णानanugṛhṇāna-अaरामःrāmaḥ mfavoreciendoरूपोपलब्धौrūpopalabdhau7/1उपupa+√लभ्labh (1 भ्वादिbhvādi A)क्तिन्ktinरूपोपलब्धिrūpopalabdhi-इiमतिmati f[रूपस्य उपलब्धिःrūpasya upalabdhiḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPen la percepción de la formaचक्षुषःcakṣuṣaḥ6/1चक्षुस्cakṣus-स्sमनस्manas nal ojoआलोकम्ālokam2/1आलोकāloka-अaरामःrāmaḥ mluzकुर्वन्kurvan1/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)शतृśatṛकुर्वत्kurvat-त्tपचत्pacat mdando (haciendo)इतिiti0asíअर्थःarthaḥ1/1अर्थartha-अaरामःrāmaḥ m[es] el sentido

Segmento 2 — glosa de पृथिव्यां या देवता सैषा पुरुषस्य अपानमवष्टभ्यpṛthivyāṃ yā devatā saiṣā puruṣasya apānamavaṣṭabhya

तथाtathā पृथिव्याम्pṛthivyām अभिमानिनीabhimāninī याyā देवताdevatā प्रसिद्धाprasiddhā सैषाsaiṣā पुरुषस्यpuruṣasya अपानम्apānam अपानवृत्तिम्apānavṛttim अवष्टभ्यavaṣṭabhya आकृष्य। वशीकृत्य अधः एव अपकर्षणेन अनुग्रहं कुर्वती वर्त्तते इत्यर्थः। अन्यथा हि शरीरं गुरुत्वात् पतेत्ākṛṣya | vaśīkṛtya adhaḥ eva apakarṣaṇena anugrahaṃ kurvatī varttate ityarthaḥ | anyathā hi śarīraṃ gurutvāt patet, सावकाशे वा उद्sāvakāśe vā ud-गच्छेत्।gacchet |

Asimismo, la deidad bien conocida «que» se identifica con «la tierra», «esa» [favorece] «sujetando» (ākṛṣya) «el apāna de la persona», la función de apāna. Es decir, lo somete y lo favorece tirando de él precisamente hacia abajo. Porque, de otro modo, el cuerpo caería por su peso o, teniendo espacio libre, se elevaría.

Análisis palabra por palabra
तथाtathā0asimismoपृथिव्याम्pṛthivyām7/1पृथिवीpṛthivī-ईīनदीnadī fcon la tierraअभिमानिनीabhimāninī1/1अभिabhi+√मन्man (4 दिवादिdivādi A)णिनिṇiniअभिमानिनीabhimāninī-ईīनदीnadī fque se identificaयाyā1/1यद्yad fla queदेवताdevatā1/1देवताdevatā-आāसीताsītā fdeidadप्रसिद्धाprasiddhā1/1प्रpra+√सिध्sidh (4 दिवादिdivādi P)क्तktaप्रसिद्धाprasiddhā-आāसीताsītā fbien conocidaसाsā1/1तद्tad fesaएषाeṣā1/1एतद्etad festaपुरुषस्यpuruṣasya6/1पुरुषpuruṣa-अaरामःrāmaḥ mde la personaअपानम्apānam2/1अपानapāna-अaरामःrāmaḥ mel apānaअपानवृत्तिम्apānavṛttim2/1अपानवृत्तिapānavṛtti-इiमतिmati f[अपानस्य वृत्तिःapānasya vṛttiḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPla función de apānaअवष्टभ्यavaṣṭabhya0अवava+√स्तम्भ्stambh (9 क्र्यादिkryādi P)ल्यप्lyapsujetandoआकृष्यākṛṣya0आā+√कृष्kṛṣ (1 भ्वादिbhvādi P)ल्यप्lyapatrayendo (glosa)वशीकृत्यvaśīkṛtya0वशvaśa+च्विcvi√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)ल्यप्lyapsometiéndoloअधःadhaḥ0hacia abajoएवeva0precisamenteअपकर्षणेनapakarṣaṇena3/1अपapa+√कृष्kṛṣ (1 भ्वादिbhvādi P)ल्युट्lyuṭअपकर्षणapakarṣaṇa-अaफलम्phalam ntirandoअनुग्रहम्anugraham2/1अनुanu+√ग्रह्grah (9 क्र्यादिkryādi U)अप्apअनुग्रहanugraha-अaरामःrāmaḥ mfavorकुर्वतीkurvatī1/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)शतृśatṛ+ङीप्ṅīpकुर्वतीkurvatī-ईīनदीnadī fhaciendoवर्त्ततेvarttateIII/1√वृत्vṛt (1 भ्वादिbhvādi A)लट्laṭकर्तरिkartariestáइतिiti0asíअर्थःarthaḥ1/1अर्थartha-अaरामःrāmaḥ m[es] el sentidoअन्यथाanyathā0de otro modoहिhi0porqueशरीरम्śarīram1/1शरीरśarīra-अaफलम्phalam nel cuerpoगुरुत्वात्gurutvāt5/1गुरुguru+त्वtva (taddhita)गुरुत्वgurutva-अaफलम्phalam npor su pesoपतेत्patetIII/1√पत्pat (1 भ्वादिbhvādi P)विधिलिङ्vidhiliṅकर्तरिkartaricaeríaसावकाशेsāvakāśe7/1सावकाशsāvakāśa-अaफलम्phalam n[अवकाशेन सहavakāśena saha] BVhabiendo espacio libreवाvā0oउद्गच्छेत्udgacchetIII/1उत्ut+√गम्gam (1 भ्वादिbhvādi P)विधिलिङ्vidhiliṅकर्तरिkartarise elevaría

Segmento 3 — glosa de अन्तरा यदाकाशः । स समानःantarā yadākāśaḥ | sa samānaḥ

यद्yad एतद्etad अन्तराantarā मध्ये द्यावाmadhye dyāvā-पृथिव्योः यःpṛthivyoḥ yaḥ आकाशःākāśaḥ तत्स्थः वायुः आकाशः उच्यतेtatsthaḥ vāyuḥ ākāśaḥ ucyate, मञ्चस्थवत्।mañcasthavat | सsa समानःsamānaḥ समानम् अनुगृह्णानः वर्त्तते इत्यर्थः। समानस्य अन्तराकाशस्थत्वsamānam anugṛhṇānaḥ varttate ityarthaḥ | samānasya antarākāśasthatva-सामान्यात्।sāmānyāt |

«Lo que» hay «en medio», entre el cielo y la tierra, «el espacio»: aquí se llama espacio al aire que está en él, como [se llama «tarima»] a quienes están sobre la tarima. «Ese es el samāna»: es decir, está favoreciendo al samāna, porque el samāna tiene en común [con él] el estar en el espacio interior.

Nota. Paramārthānanda entiende que es el espacio mismo el que favorece al samāna. Para Śaṅkara, «espacio» designa aquí el aire que está en el espacio (como, según explica Gambhirananda, se dice «la tarima grita» por quienes están sobre ella), y así se traduce.

Análisis palabra por palabra
यत्yat1/1यद्yad nlo queएतत्etat1/1एतद्etad nestoअन्तराantarā0en medioमध्येmadhye7/1मध्यmadhya-अaफलम्phalam nen medio (glosa)द्यावापृथिव्योःdyāvāpṛthivyoḥ6/2द्यावापृथिवीdyāvāpṛthivī-ईīनदीnadī f[द्यौः च पृथिवी चdyauḥ ca pṛthivī ca] DVentre el cielo y la tierraयःyaḥ1/1यद्yad mel queआकाशःākāśaḥ1/1आकाशākāśa-अaरामःrāmaḥ mel espacioतत्स्थःtatsthaḥ1/1√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)कkaतत्स्थtatstha-अaरामःrāmaḥ m[तत्र तिष्ठति इतिtatra tiṣṭhati iti] उपपदupapada-TPque está en élवायुःvāyuḥ1/1वायुvāyu-उuगुरुःguruḥ mel aireआकाशःākāśaḥ1/1आकाशākāśa-अaरामःrāmaḥ mespacioउच्यतेucyateIII/1√वच्vac (2 अदादिadādi P)लट्laṭकर्मणिkarmaṇise llamaमञ्चस्थवत्mañcasthavat0मञ्चस्थmañcastha+वतिvati (taddhita)como a quienes están sobre la tarimaसःsaḥ1/1तद्tad meseसमानःsamānaḥ1/1समानsamāna-अaरामःrāmaḥ m[es] el samānaसमानम्samānam2/1समानsamāna-अaरामःrāmaḥ mal samānaअनुगृह्णानःanugṛhṇānaḥ1/1अनुanu+√ग्रह्grah (9 क्र्यादिkryādi U)शानच्śānacअनुगृह्णानanugṛhṇāna-अaरामःrāmaḥ mfavoreciendoवर्त्ततेvarttateIII/1√वृत्vṛt (1 भ्वादिbhvādi A)लट्laṭकर्तरिkartariestáइतिiti0asíअर्थःarthaḥ1/1अर्थartha-अaरामःrāmaḥ m[es] el sentidoसमानस्यsamānasya6/1समानsamāna-अaरामःrāmaḥ mdel samānaअन्तराकाशस्थत्वसामान्यात्antarākāśasthatvasāmānyāt5/1अन्तराकाशस्थत्वसामान्यantarākāśasthatvasāmānya-अaफलम्phalam n[अन्तराकाशस्थत्वेन सामान्यम्antarākāśasthatvena sāmānyam] तृतीयाtṛtīyā-TPpor tener en común el estar en el espacio interior

Segmento 4 — glosa de वायुः व्यानःvāyuḥ vyānaḥ

सामान्येन च यो बाह्यःsāmānyena ca yo bāhyaḥ वायुःvāyuḥ स व्याप्तिsa vyāpti-सामान्याद्sāmānyād व्यानःvyānaḥ। व्यानमनुगृह्णानः वर्त्तते इत्यभिप्रायः॥ ८ ॥ | vyānamanugṛhṇānaḥ varttate ityabhiprāyaḥ || 8 ||

Y el aire externo en general «es el vyāna», porque ambos tienen en común el penetrarlo todo. La intención es: está favoreciendo al vyāna. ॥||8॥ ||

Análisis palabra por palabra
सामान्येनsāmānyena3/1सामान्यsāmānya-अaफलम्phalam nen generalचca0yयःyaḥ1/1यद्yad mel queबाह्यःbāhyaḥ1/1बहिस्bahis+taddhitaबाह्यbāhya-अaरामःrāmaḥ mexternoवायुःvāyuḥ1/1वायुvāyu-उuगुरुःguruḥ maireसःsaḥ1/1तद्tad meseव्याप्तिसामान्यात्vyāptisāmānyāt5/1व्याप्तिसामान्यvyāptisāmānya-अaफलम्phalam n[व्याप्त्या सामान्यम्vyāptyā sāmānyam] तृतीयाtṛtīyā-TPpor tener en común el penetrarlo todoव्यानःvyānaḥ1/1व्यानvyāna-अaरामःrāmaḥ m[es] el vyānaव्यानम्vyānam2/1व्यानvyāna-अaरामःrāmaḥ mal vyānaअनुगृह्णानःanugṛhṇānaḥ1/1अनुanu+√ग्रह्grah (9 क्र्यादिkryādi U)शानच्śānacअनुगृह्णानanugṛhṇāna-अaरामःrāmaḥ mfavoreciendoवर्त्ततेvarttateIII/1√वृत्vṛt (1 भ्वादिbhvādi A)लट्laṭकर्तरिkartariestáइतिiti0asíअभिप्रायःabhiprāyaḥ1/1अभिप्रायabhiprāya-अaरामःrāmaḥ m[es] la intención

॥ इति तृतीयप्रश्ने अष्टमो मन्त्रः ॥|| iti tṛtīyapraśne aṣṭamo mantraḥ ||
Así, el octavo mantra de la tercera pregunta.

अध्ययनम्

Estos textos se estudian con un maestro

Las upaniṣads se leen con el comentario de Śaṅkara, dentro del recorrido de la escuela.