Praśna Upaniṣad 4.1

Segmento 1 — introducción al praśna 4: concluido lo inferior, empieza lo superior

अथ ह एनं सौर्यायणी गार्ग्यः पप्रच्छ। प्रश्न-त्रयेण अपर-विद्या-गोचरं सर्वं परिसमाप्य संसारं व्याकृत-विषयं साध्य-साधन-लक्षणम् अनित्यम् अथ इदानीम् असाध्य-साधन-लक्षणम् अप्राणम् अमनोगोचरम् अतीन्द्रिय-विषयं शिवं शान्तम् अविकृतम् अक्षरं सत्यं पर-विद्या-गम्यं पुरुषाख्यं सबाह्याभ्यन्तरम् अजं वक्तव्यमिति उत्तरं प्रश्न-त्रयम् आरभ्यते।।

«Entonces Sauryāyaṇī Gārgya le preguntó». Con las tres preguntas [anteriores] se ha concluido por entero el saṃsāra, que cae en el ámbito del conocimiento inferior, tiene por objeto lo manifestado, consiste en fines y medios y es impermanente. Ahora hay que exponer lo que no consiste en fines ni medios: lo que carece de prāṇa, está fuera del alcance de la mente y trasciende el ámbito de los sentidos; lo auspicioso, en calma, sin cambio; el akṣara, lo real, alcanzable por el conocimiento superior, llamado Puruṣa, que abarca lo exterior y lo interior, no nacido. Por eso se comienzan las tres preguntas siguientes.

Segmento 2 — por qué se pregunta: el akṣara del Muṇḍaka, del que todo sale y en el que todo se reabsorbe

तत्र सुदीप्तादिव अग्नेः यस्मात् पराद् अक्षरात् सर्वे भावाः विस्फुलिङ्गाः इव जायन्ते तत्र चैवापियन्ति इत्युक्तं द्वितीये मुण्डके (मु.उप. २.१.२)। के ते सर्वे भावाः अक्षराद्विभज्यन्ते? कथं वा विभक्ताः सन्तः तत्रैव अपियन्ति? किं लक्षणं वा तदक्षरमिति? एतद्विवक्षया अधुना प्रश्नान् उद्भावयति।।

En el segundo Muṇḍaka se ha dicho que todas las realidades nacen del supremo akṣara como chispas de un fuego bien encendido, y que en él mismo se reabsorben. ¿Cuáles son todas esas realidades que se separan del akṣara? ¿Cómo, una vez separadas, se reabsorben en él mismo? ¿Y cuál es la naturaleza de ese akṣara? Con la intención de exponer esto, [la śruti] plantea ahora las preguntas.

Segmento 3 — glosa de भगवन् एतस्मिन् पुरुषे कानि स्वपन्ति कानि अस्मिन् जाग्रति

भगवन् एतस्मिन् पुरुषे शिरः-पाण्यादिमति कानि करणानि स्वपन्ति स्वापं कुर्वन्ति, स्व-व्यापाराद् उपरमन्ते? कानि च अस्मिन् जाग्रति जागरणम् अनिद्रावस्थां स्व-व्यापारं कुर्वन्ति?

«Venerable señor, ¿qué» órganos (karaṇāni) «duermen» —hacen el sueño, cesan en su propia actividad— «en esta persona», dotada de cabeza, manos, etc.? «¿Y cuáles velan en ella» —hacen la vigilia, el estado sin sueño, su propia actividad—?

Segmento 4 — glosa de कतर एषः देवः स्वप्नान् पश्यति: qué es el sueño

कतरः कार्य-करण-लक्षणयोः एषः देवः स्वप्नान् पश्यति? स्वप्नो नाम जाग्रद्-दर्शनाद् निवृत्तस्य जाग्रद्वद् अन्तःशरीरे यद्दर्शनम्। तत् किं कार्य-लक्षणेन देवेन निर्वर्त्यते, किं वा करण-लक्षणेन केनचिद् इत्यभिप्रायः।

«¿Cuál», de entre los dos —el que tiene carácter de efecto y el que tiene carácter de instrumento—, «es esta divinidad que ve los sueños»? El sueño es la percepción que tiene, dentro del cuerpo y como en la vigilia, quien se ha apartado de la percepción de la vigilia. La intención es: ¿la produce una divinidad que tiene carácter de efecto, o alguna que tiene carácter de instrumento?

Nota. Gambhirananda, con Ānandagiri: el «efecto» (kārya) es el cuerpo o prāṇa; el «instrumento» (karaṇa), los sentidos con la mente a la cabeza.

Segmento 5 — glosa de कस्य एतत्सुखं भवति

उपरते च जाग्रत्स्वप्न-व्यापारे यत्प्रसन्नं निरायास-लक्षणम् अनाबाधं सुखं कस्य एतत् भवति?

Y cuando ha cesado la actividad de la vigilia y del sueño, la dicha que es serena, que consiste en la ausencia de esfuerzo y no tiene obstáculo: «¿de quién es esta dicha»?

Segmento 6 — glosa de कस्मिन् उ सर्वे संप्रतिष्ठिता भवन्ति

तस्मिन् काले जाग्रत्स्वप्न-व्यापाराद् उपरताः सन्तः कस्मिन् उ सर्वे संप्रतिष्ठिताः सम्यग् एकीभूताः? मधुनि रसवत् समुद्र-प्रविष्ट-नद्यादिवत् च विवेकानर्हाः प्रतिष्ठिताः भवन्ति। संगताः संप्रतिष्ठिताः भवन्ति इत्यर्थः।।

En ese momento, cuando han cesado en la actividad de la vigilia y del sueño, «¿en quién» «todos» «quedan plenamente establecidos», es decir, plenamente unificados? ¿[En quién] quedan establecidos sin admitir distinción, como los jugos en la miel o como los ríos, etc., que han entrado en el mar? El sentido es: ¿[en quién] quedan reunidos, establecidos?

Segmento 7 — objeción: los órganos, al dormir, quedan cada uno por separado

ननु न्यस्त-दात्रादि-करणवत् स्व-व्यापारद् उपरतानि पृथक्पृथगेव स्वात्मनि अवतिष्ठन्ते इत्येतद्युक्तं कुतः प्राप्तिः सुषुप्त-पुरुषाणां करणानां कस्मिंश्चिद् एकीभाव-गमनाशंकायाः प्रष्टुः।

Objeción: Lo razonable es [pensar] que los órganos, como instrumentos que se dejan a un lado —la hoz, etc.—, al cesar en su actividad permanecen cada uno por separado en sí mismos. ¿De dónde le viene entonces al que pregunta la sospecha de que los órganos de las personas dormidas llegan a unificarse en algo?

Segmento 8 — respuesta: la sospecha es razonable

युक्ता एव तु आशंका। यतः संहतानि करणानि स्वाम्यर्थानि परतन्त्राणि च जाग्रद्विषये तस्मात् स्वापे अपि संहतानां पारतन्त्र्येण एव कस्मिंश्चित् संगतिः न्याय्या इति तस्माद् आशंकानुरूपः एव प्रश्नोऽयम्।

Respuesta: La sospecha es, con todo, razonable. En el ámbito de la vigilia los órganos son un compuesto, existen para un dueño y dependen de otro; por eso es lógico que también en el sueño profundo, siendo un compuesto, se reúnan en algo, precisamente por esa dependencia. Así pues, esta pregunta es acorde con la sospecha.

Segmento 9 — qué busca en realidad la quinta pregunta

अत्र तु कार्य-करण-संघातः यस्मिंश्च प्रलीनः सुषुप्त-प्रलय-कालयोः तद्विशेषं बुभुत्सोः। स को नु स्यादिति कस्मिन् सर्वे संप्रतिष्ठिता भवन्ति इति।। १ ।।

Aquí, en cambio, [la pregunta] es la de quien desea conocer la naturaleza particular de aquello en lo que se disuelve el conjunto de efectos e instrumentos en los momentos del sueño profundo y de la disolución [cósmica]: «¿quién podrá ser él?». Eso significa «¿en quién quedan todos establecidos?». ॥1॥