Saltar al contenido
प्रश्नभाष्यम्

Praśna Upaniṣad 4.1

Cuarta pregunta, mantra 1 — Sauryāyaṇī Gārgya pregunta qué duerme y qué vela en la persona, quién ve los sueños, de quién es la dicha y en quién se establece todo

Sánscrito en

अथ हैनं सौर्यायणी गार्ग्यः पप्रच्छ । भगवन् एतस्मिन् पुरुषे कानि स्वपन्ति ।

कानि अस्मिन् जाग्रति । कतर एषः देवः स्वप्नान् पश्यति । कस्य एतत्सुखं भवति ।

कस्मिन् उ सर्वे संप्रतिष्ठिता भवन्ति इति ॥ १ ॥

atha hainaṃ sauryāyaṇī gārgyaḥ papraccha | bhagavan etasmin puruṣe kāni svapanti |

kāni asmin jāgrati | katara eṣaḥ devaḥ svapnān paśyati | kasya etatsukhaṃ bhavati |

kasmin u sarve saṃpratiṣṭhitā bhavanti iti || 4-1 ||

Entonces Sauryāyaṇī Gārgya le preguntó: «Venerable señor, ¿qué [órganos] duermen en esta persona? ¿Cuáles velan en ella? ¿Cuál [de los dos] es la divinidad que ve los sueños? ¿De quién es esta dicha? ¿En quién quedan todos plenamente establecidos?».

Palabra por palabra

अथatha0entoncesहha0(partícula)एनम्enam2/1एतद्etad m (anvādeśa)a élसौर्यायणीsauryāyaṇī1/1सौर्यsaurya+taddhita (अपत्यapatya)सौर्यायणिsauryāyaṇi-इiहरिःhariḥ m (दीर्घ छान्दसdīrgha chāndasa)Sauryāyaṇīगार्ग्यःgārgyaḥ1/1गर्गgarga+taddhita (गोत्रgotra)गार्ग्यgārgya-अaरामःrāmaḥ mGārgyaपप्रच्छpapracchaIII/1√प्रच्छ्pracch (6 तुदादिtudādi P)लिट्liṭकर्तरिkartaripreguntóभगवन्bhagavanS/1भगवत्bhagavat-त्tभगवत्bhagavat m¡venerable señor!एतस्मिन्etasmin7/1एतद्etad men estaपुरुषेpuruṣe7/1पुरुषpuruṣa-अaरामःrāmaḥ mpersonaकानिkāni1/3किम्kim n¿qué [órganos]स्वपन्तिsvapantiIII/3√स्वप्svap (2 अदादिadādi P)लट्laṭकर्तरिkartariduermen?कानिkāni1/3किम्kim n¿cuálesअस्मिन्asmin7/1इदम्idam men ellaजाग्रतिjāgratiIII/3√जागृjāgṛ (2 अदादिadādi P)लट्laṭकर्तरिkartarivelan?कतरःkataraḥ1/1कतरkatara m¿cuál [de los dos]एषःeṣaḥ1/1एतद्etad mestaदेवःdevaḥ1/1देवdeva-अaरामःrāmaḥ mdivinidadस्वप्नान्svapnān2/3√स्वप्svap (2 अदादिadādi P)नन्nanस्वप्नsvapna-अaरामःrāmaḥ mlos sueñosपश्यतिpaśyatiIII/1√दृश्dṛś (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartarive?कस्यkasya6/1किम्kim m¿de quiénएतत्etat1/1एतद्etad nestaसुखम्sukham1/1सुखsukha-अaफलम्phalam ndichaभवतिbhavatiIII/1√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartaries?कस्मिन्kasmin7/1किम्kim m¿en quiénउu0(partícula)सर्वेsarve1/3सर्वsarva mtodosसंप्रतिष्ठिताःsaṃpratiṣṭhitāḥ1/3सम्sam+प्रpra+√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)क्तktaसंप्रतिष्ठितsaṃpratiṣṭhita-अaरामःrāmaḥ mplenamente establecidosभवन्तिbhavantiIII/3√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartariquedan?इतिiti0(fin de la pregunta)

Anvaya (el verso en orden de prosa)

अथ ह एनं सौर्यायणी गार्ग्यः पप्रच्छatha ha enaṃ sauryāyaṇī gārgyaḥ papraccha — “भगवन्bhagavan, एतस्मिन् पुरुषे कानि स्वपन्तिetasmin puruṣe kāni svapanti? अस्मिन् कानि जाग्रतिasmin kāni jāgrati? कतरः एषः देवः स्वप्नान् पश्यतिkataraḥ eṣaḥ devaḥ svapnān paśyati? एतत् सुखं कस्य भवतिetat sukhaṃ kasya bhavati? सर्वे कस्मिन् उ संप्रतिष्ठिताः भवन्तिsarve kasmin u saṃpratiṣṭhitāḥ bhavanti?” इति ॥iti ||

Entonces Sauryāyaṇī Gārgya le preguntó: «Venerable señor, ¿qué [órganos] duermen en esta persona? ¿Cuáles velan en ella? ¿Cuál es la divinidad que ve los sueños? ¿De quién es esta dicha? ¿En quién quedan todos plenamente establecidos?».

Bhāṣya de Śaṅkara

Lee el comentario de Śaṅkara

Déjanos tu correo y se abre toda la Biblioteca Vedanta: el bhāṣya íntegro de cada verso, el análisis gramatical completo y los PDF de cada texto. Solo una vez.

Te escribiremos sobre Vedanta. Puedes darte de baja cuando quieras.

Segmento 1 — introducción al praśna 4: concluido lo inferior, empieza lo superior

अथatha हha एनंenaṃ सौर्यायणीsauryāyaṇī गार्ग्यःgārgyaḥ पप्रच्छpapraccha। प्रश्न | praśna-त्रयेण अपरtrayeṇa apara-विद्याvidyā-गोचरं सर्वं परिसमाप्य संसारं व्याकृतgocaraṃ sarvaṃ parisamāpya saṃsāraṃ vyākṛta-विषयं साध्यviṣayaṃ sādhya-साधनsādhana-लक्षणम् अनित्यम् अथ इदानीम् असाध्यlakṣaṇam anityam atha idānīm asādhya-साधनsādhana-लक्षणम् अप्राणम् अमनोगोचरम् अतीन्द्रियlakṣaṇam aprāṇam amanogocaram atīndriya-विषयं शिवं शान्तम् अविकृतम् अक्षरं सत्यं परviṣayaṃ śivaṃ śāntam avikṛtam akṣaraṃ satyaṃ para-विद्याvidyā-गम्यं पुरुषाख्यं सबाह्याभ्यन्तरम् अजं वक्तव्यमिति उत्तरं प्रश्नgamyaṃ puruṣākhyaṃ sabāhyābhyantaram ajaṃ vaktavyamiti uttaraṃ praśna-त्रयम् आरभ्यते।।trayam ārabhyate | |

«Entonces Sauryāyaṇī Gārgya le preguntó». Con las tres preguntas [anteriores] se ha concluido por entero el saṃsāra, que cae en el ámbito del conocimiento inferior, tiene por objeto lo manifestado, consiste en fines y medios y es impermanente. Ahora hay que exponer lo que no consiste en fines ni medios: lo que carece de prāṇa, está fuera del alcance de la mente y trasciende el ámbito de los sentidos; lo auspicioso, en calma, sin cambio; el akṣara, lo real, alcanzable por el conocimiento superior, llamado Puruṣa, que abarca lo exterior y lo interior, no nacido. Por eso se comienzan las tres preguntas siguientes.

Análisis palabra por palabra
अथatha0entoncesहha0(partícula)एनम्enam2/1एतद्etad m (anvādeśa)a élसौर्यायणीsauryāyaṇī1/1सौर्यsaurya+taddhita (अपत्यapatya)सौर्यायणिsauryāyaṇi-इiहरिःhariḥ m (दीर्घ छान्दसdīrgha chāndasa)Sauryāyaṇīगार्ग्यःgārgyaḥ1/1गर्गgarga+taddhita (गोत्रgotra)गार्ग्यgārgya-अaरामःrāmaḥ mGārgyaपप्रच्छpapracchaIII/1√प्रच्छ्pracch (6 तुदादिtudādi P)लिट्liṭकर्तरिkartaripreguntóप्रश्नत्रयेणpraśnatrayeṇa3/1प्रश्नत्रयpraśnatraya-अaफलम्phalam n[प्रश्नानां त्रयम्praśnānāṃ trayam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPcon las tres preguntasअपरविद्यागोचरम्aparavidyāgocaram2/1अपरविद्यागोचरaparavidyāgocara-अaरामःrāmaḥ m[अपरविद्यायाः गोचरःaparavidyāyāḥ gocaraḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPque cae en el ámbito del conocimiento inferiorसर्वम्sarvam2/1सर्वsarva menteroपरिसमाप्यparisamāpya0परिpari+सम्sam+√आप्āp (5 स्वादिsvādi P)ल्यप्lyaptras concluirसंसारम्saṃsāram2/1सम्sam+√सृsṛ (1 भ्वादिbhvādi P)घञ्ghañसंसारsaṃsāra-अaरामःrāmaḥ mel saṃsāraव्याकृतविषयम्vyākṛtaviṣayam2/1व्याकृतविषयvyākṛtaviṣaya-अaरामःrāmaḥ m[व्याकृतं विषयः यस्य सःvyākṛtaṃ viṣayaḥ yasya saḥ] BVque tiene por objeto lo manifestadoसाध्यसाधनलक्षणम्sādhyasādhanalakṣaṇam2/1साध्यसाधनलक्षणsādhyasādhanalakṣaṇa-अaरामःrāmaḥ m[साध्यं च साधनं च लक्षणं यस्य सःsādhyaṃ ca sādhanaṃ ca lakṣaṇaṃ yasya saḥ] BVque consiste en fines y mediosअनित्यम्anityam2/1अनित्यanitya-अaरामःrāmaḥ m[न नित्यःna nityaḥ] नञ्nañ-TPimpermanenteअथatha0yइदानीम्idānīm0ahoraअसाध्यसाधनलक्षणम्asādhyasādhanalakṣaṇam1/1असाध्यसाधनलक्षणasādhyasādhanalakṣaṇa-अaफलम्phalam n[न साध्यसाधनलक्षणम्na sādhyasādhanalakṣaṇam] नञ्nañ-TPlo que no consiste en fines ni mediosअप्राणम्aprāṇam1/1अप्राणaprāṇa-अaफलम्phalam n[न विद्यते प्राणः यस्य तत्na vidyate prāṇaḥ yasya tat] BVsin prāṇaअमनोगोचरम्amanogocaram1/1अमनोगोचरamanogocara-अaफलम्phalam n[न मनसः गोचरःna manasaḥ gocaraḥ] नञ्nañ-TPfuera del alcance de la menteअतीन्द्रियविषयम्atīndriyaviṣayam1/1अतीन्द्रियविषयatīndriyaviṣaya-अaफलम्phalam n[इन्द्रियविषयम् अतिक्रान्तम्indriyaviṣayam atikrāntam] प्रादिprādi-TPque trasciende el ámbito de los sentidosशिवम्śivam1/1शिवśiva-अaफलम्phalam nauspiciosoशान्तम्śāntam1/1√शम्śam (4 दिवादिdivādi P)क्तktaशान्तśānta-अaफलम्phalam nen calmaअविकृतम्avikṛtam1/1विvi+√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)क्तktaअविकृतavikṛta-अaफलम्phalam n[न विकृतम्na vikṛtam] नञ्nañ-TPsin cambioअक्षरम्akṣaram1/1अक्षरakṣara-अaफलम्phalam nel akṣaraसत्यम्satyam1/1सत्यsatya-अaफलम्phalam nlo realपरविद्यागम्यम्paravidyāgamyam1/1√गम्gam (1 भ्वादिbhvādi P)यत्yatपरविद्यागम्यparavidyāgamya-अaफलम्phalam n[परविद्यया गम्यम्paravidyayā gamyam] तृतीयाtṛtīyā-TPalcanzable por el conocimiento superiorपुरुषाख्यम्puruṣākhyam1/1पुरुषाख्यpuruṣākhya-अaफलम्phalam n[पुरुषः आख्या यस्य तत्puruṣaḥ ākhyā yasya tat] BVllamado Puruṣaसबाह्याभ्यन्तरम्sabāhyābhyantaram1/1सबाह्याभ्यन्तरsabāhyābhyantara-अaफलम्phalam n[बाह्येन अभ्यन्तरेण च सह वर्ततेbāhyena abhyantareṇa ca saha vartate] BVque abarca lo exterior y lo interiorअजम्ajam1/1√जन्jan (4 दिवादिdivādi A)डḍaअजaja-अaफलम्phalam n[न जायते इतिna jāyate iti]no nacidoवक्तव्यम्vaktavyam1/1√वच्vac (2 अदादिadādi P)तव्यtavyaवक्तव्यvaktavya-अaफलम्phalam nha de exponerseइतिiti0por esoउत्तरम्uttaram1/1उत्तरuttara-अaफलम्phalam nsiguienteप्रश्नत्रयम्praśnatrayam1/1प्रश्नत्रयpraśnatraya-अaफलम्phalam n[प्रश्नानां त्रयम्praśnānāṃ trayam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPla tríada de preguntasआरभ्यतेārabhyateIII/1आā+√रभ्rabh (1 भ्वादिbhvādi A)लट्laṭकर्मणिkarmaṇise comienza

Segmento 2 — por qué se pregunta: el akṣara del Muṇḍaka, del que todo sale y en el que todo se reabsorbe

तत्र सुदीप्तादिव अग्नेः यस्मात् पराद् अक्षरात् सर्वे भावाः विस्फुलिङ्गाः इव जायन्ते तत्र चैवापियन्ति इत्युक्तं द्वितीये मुण्डकेtatra sudīptādiva agneḥ yasmāt parād akṣarāt sarve bhāvāḥ visphuliṅgāḥ iva jāyante tatra caivāpiyanti ityuktaṃ dvitīye muṇḍake (मुmu.उपupa. २2.१1.२2)। के ते सर्वे भावाः अक्षराद्विभज्यन्ते | ke te sarve bhāvāḥ akṣarādvibhajyante? कथं वा विभक्ताः सन्तः तत्रैव अपियन्तिkathaṃ vā vibhaktāḥ santaḥ tatraiva apiyanti? किं लक्षणं वा तदक्षरमितिkiṃ lakṣaṇaṃ vā tadakṣaramiti? एतद्विवक्षया अधुना प्रश्नान् उद्भावयति।।etadvivakṣayā adhunā praśnān udbhāvayati | |

En el segundo Muṇḍaka se ha dicho que todas las realidades nacen del supremo akṣara como chispas de un fuego bien encendido, y que en él mismo se reabsorben. ¿Cuáles son todas esas realidades que se separan del akṣara? ¿Cómo, una vez separadas, se reabsorben en él mismo? ¿Y cuál es la naturaleza de ese akṣara? Con la intención de exponer esto, [la śruti] plantea ahora las preguntas.

Análisis palabra por palabra
तत्रtatra0allíसुदीप्तात्sudīptāt5/1सुsu+√दीप्dīp (4 दिवादिdivādi A)क्तktaसुदीप्तsudīpta-अaरामःrāmaḥ mbien encendidoइवiva0comoअग्नेःagneḥ5/1अग्निagni-इiहरिःhariḥ mde un fuegoयस्मात्yasmāt5/1यद्yad ndel queपरात्parāt5/1परpara nsupremoअक्षरात्akṣarāt5/1अक्षरakṣara-अaफलम्phalam nakṣaraसर्वेsarve1/3सर्वsarva mtodasभावाःbhāvāḥ1/3√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)घञ्ghañभावbhāva-अaरामःrāmaḥ mlas realidadesविस्फुलिङ्गाःvisphuliṅgāḥ1/3विस्फुलिङ्गvisphuliṅga-अaरामःrāmaḥ mchispasइवiva0comoजायन्तेjāyanteIII/3√जन्jan (4 दिवादिdivādi A)लट्laṭकर्तरिkartarinacenतत्रtatra0en élचca0yएवeva0mismoअपियन्तिapiyantiIII/3अपिapi+√इi (2 अदादिadādi P)लट्laṭकर्तरिkartarise reabsorbenइतिiti0asíउक्तम्uktam1/1√वच्vac (2 अदादिadādi P)क्तktaउक्तukta-अaफलम्phalam nse ha dichoद्वितीयेdvitīye7/1द्वितीयdvitīya nen el segundoमुण्डकेmuṇḍake7/1मुण्डकmuṇḍaka-अaफलम्phalam nMuṇḍakaकेke1/3किम्kim m¿cuálesतेte1/3तद्tad mesasसर्वेsarve1/3सर्वsarva mtodasभावाःbhāvāḥ1/3√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)घञ्ghañभावbhāva-अaरामःrāmaḥ mrealidadesअक्षरात्akṣarāt5/1अक्षरakṣara-अaफलम्phalam ndel akṣaraविभज्यन्तेvibhajyanteIII/3विvi+√भज्bhaj (1 भ्वादिbhvādi U)लट्laṭकर्मणिkarmaṇise separan?कथम्katham0¿cómoवाvā0oविभक्ताःvibhaktāḥ1/3विvi+√भज्bhaj (1 भ्वादिbhvādi U)क्तktaविभक्तvibhakta-अaरामःrāmaḥ mseparadasसन्तःsantaḥ1/3√अस्as (2 अदादिadādi P)शतृśatṛसत्sat-त्tपचत्pacat mestandoतत्रtatra0en élएवeva0mismoअपियन्तिapiyantiIII/3अपिapi+√इi (2 अदादिadādi P)लट्laṭकर्तरिkartarise reabsorben?किम्kim1/1किम्kim n¿cuál [es]लक्षणम्lakṣaṇam1/1लक्षणlakṣaṇa-अaफलम्phalam nla naturalezaवाvā0oतत्tat1/1तद्tad neseअक्षरम्akṣaram1/1अक्षरakṣara-अaफलम्phalam nakṣaraइतिiti0(fin de la pregunta)एतद्विवक्षयाetadvivakṣayā3/1विvi+√वच्vac (2 अदादिadādi P)सन्san+अaएतद्विवक्षाetadvivakṣā-आāसीताsītā f[एतस्य विवक्षाetasya vivakṣā] षष्ठीṣaṣṭhī-TPcon la intención de exponer estoअधुनाadhunā0ahoraप्रश्नान्praśnān2/3प्रश्नpraśna-अaरामःrāmaḥ mlas preguntasउद्भावयतिudbhāvayatiIII/1उत्ut+√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)णिच्ṇicलट्laṭकर्तरिkartariplantea

Segmento 3 — glosa de भगवन् एतस्मिन् पुरुषे कानि स्वपन्ति कानि अस्मिन् जाग्रतिbhagavan etasmin puruṣe kāni svapanti kāni asmin jāgrati

भगवन्bhagavan एतस्मिन्etasmin पुरुषेpuruṣe शिरःśiraḥ-पाण्यादिमतिpāṇyādimati कानिkāni करणानिkaraṇāni स्वपन्तिsvapanti स्वापं कुर्वन्तिsvāpaṃ kurvanti, स्वsva-व्यापाराद् उपरमन्तेvyāpārād uparamante? कानिkāni चca अस्मिन्asmin जाग्रतिjāgrati जागरणम् अनिद्रावस्थां स्वjāgaraṇam anidrāvasthāṃ sva-व्यापारं कुर्वन्तिvyāpāraṃ kurvanti?

«Venerable señor, ¿qué» órganos (karaṇāni) «duermen» —hacen el sueño, cesan en su propia actividad— «en esta persona», dotada de cabeza, manos, etc.? «¿Y cuáles velan en ella» —hacen la vigilia, el estado sin sueño, su propia actividad—?

Análisis palabra por palabra
भगवन्bhagavanS/1भगवत्bhagavat-त्tभगवत्bhagavat m¡venerable señor!एतस्मिन्etasmin7/1एतद्etad men estaपुरुषेpuruṣe7/1पुरुषpuruṣa-अaरामःrāmaḥ mpersonaशिरःपाण्यादिमतिśiraḥpāṇyādimati7/1शिरःपाण्यादिśiraḥpāṇyādi+मतुप्matup (taddhita)शिरःपाण्यादिमत्śiraḥpāṇyādimat-त्tभगवत्bhagavat m[शिरः पाणिः आदिः येषां तेśiraḥ pāṇiḥ ādiḥ yeṣāṃ te] BV (DV interno)dotada de cabeza, manos, etc.कानिkāni1/3किम्kim n¿quéकरणानिkaraṇāni1/3√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)ल्युट्lyuṭकरणkaraṇa-अaफलम्phalam nórganos (glosa)स्वपन्तिsvapantiIII/3√स्वप्svap (2 अदादिadādi P)लट्laṭकर्तरिkartariduermenस्वापम्svāpam2/1√स्वप्svap (2 अदादिadādi P)घञ्ghañस्वापsvāpa-अaरामःrāmaḥ mel sueñoकुर्वन्तिkurvantiIII/3√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)लट्laṭकर्तरिkartarihacenस्वव्यापारात्svavyāpārāt5/1स्वव्यापारsvavyāpāra-अaरामःrāmaḥ m[स्वस्य व्यापारःsvasya vyāpāraḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPde su propia actividadउपरमन्तेuparamanteIII/3उपupa+√रम्ram (1 भ्वादिbhvādi A)लट्laṭकर्तरिkartaricesan?कानिkāni1/3किम्kim n¿cuálesचca0yअस्मिन्asmin7/1इदम्idam men ellaजाग्रतिjāgratiIII/3√जागृjāgṛ (2 अदादिadādi P)लट्laṭकर्तरिkartarivelanजागरणम्jāgaraṇam2/1√जागृjāgṛ (2 अदादिadādi P)ल्युट्lyuṭजागरणjāgaraṇa-अaफलम्phalam nla vigiliaअनिद्रावस्थाम्anidrāvasthām2/1अनिद्रावस्थाanidrāvasthā-आāसीताsītā f[अनिद्रा अवस्थाanidrā avasthā] KDel estado sin sueñoस्वव्यापारम्svavyāpāram2/1स्वव्यापारsvavyāpāra-अaरामःrāmaḥ m[स्वस्य व्यापारःsvasya vyāpāraḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPsu propia actividadकुर्वन्तिkurvantiIII/3√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)लट्laṭकर्तरिkartarihacen?

Segmento 4 — glosa de कतर एषः देवः स्वप्नान् पश्यतिkatara eṣaḥ devaḥ svapnān paśyati: qué es el sueño

कतरkataraः कार्यḥ kārya-करणkaraṇa-लक्षणयोःlakṣaṇayoḥ एषःeṣaḥ देवःdevaḥ स्वप्नान्svapnān पश्यतिpaśyati? स्वप्नो नाम जाग्रद्svapno nāma jāgrad-दर्शनाद् निवृत्तस्य जाग्रद्वद् अन्तःशरीरे यद्दर्शनम्। तत् किं कार्यdarśanād nivṛttasya jāgradvad antaḥśarīre yaddarśanam | tat kiṃ kārya-लक्षणेन देवेन निर्वर्त्यतेlakṣaṇena devena nirvartyate, किं वा करणkiṃ vā karaṇa-लक्षणेन केनचिद् इत्यभिप्रायः।lakṣaṇena kenacid ityabhiprāyaḥ |

«¿Cuál», de entre los dos —el que tiene carácter de efecto y el que tiene carácter de instrumento—, «es esta divinidad que ve los sueños»? El sueño es la percepción que tiene, dentro del cuerpo y como en la vigilia, quien se ha apartado de la percepción de la vigilia. La intención es: ¿la produce una divinidad que tiene carácter de efecto, o alguna que tiene carácter de instrumento?

Nota. Gambhirananda, con Ānandagiri: el «efecto» (kārya) es el cuerpo o prāṇa; el «instrumento» (karaṇa), los sentidos con la mente a la cabeza.

Análisis palabra por palabra
कतरःkataraḥ1/1कतरkatara m¿cuálकार्यकरणलक्षणयोःkāryakaraṇalakṣaṇayoḥ6/2कार्यकरणलक्षणkāryakaraṇalakṣaṇa-अaरामःrāmaḥ m[कार्यं करणं च लक्षणं ययोः तौkāryaṃ karaṇaṃ ca lakṣaṇaṃ yayoḥ tau] BVde entre los dos, el de carácter de efecto y el de carácter de instrumentoएषःeṣaḥ1/1एतद्etad mestaदेवःdevaḥ1/1देवdeva-अaरामःrāmaḥ mdivinidadस्वप्नान्svapnān2/3√स्वप्svap (2 अदादिadādi P)नन्nanस्वप्नsvapna-अaरामःrāmaḥ mlos sueñosपश्यतिpaśyatiIII/1√दृश्dṛś (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartarive?स्वप्नःsvapnaḥ1/1√स्वप्svap (2 अदादिadādi P)नन्nanस्वप्नsvapna-अaरामःrāmaḥ mel sueñoनामnāma0es precisamenteजाग्रद्दर्शनात्jāgraddarśanāt5/1√दृश्dṛś (1 भ्वादिbhvādi P)ल्युट्lyuṭजाग्रद्दर्शनjāgraddarśana-अaफलम्phalam n[जाग्रतः दर्शनम्jāgrataḥ darśanam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPde la percepción de la vigiliaनिवृत्तस्यnivṛttasya6/1निni+√वृत्vṛt (1 भ्वादिbhvādi A)क्तktaनिवृत्तnivṛtta-अaरामःrāmaḥ mde quien se ha apartadoजाग्रद्वत्jāgradvat0जाग्रत्jāgrat+वतिvati (taddhita)como en la vigiliaअन्तःशरीरेantaḥśarīre7/1अन्तःशरीरantaḥśarīra-अaफलम्phalam n[शरीरस्य अन्तःśarīrasya antaḥ] अव्ययीभावavyayībhāvadentro del cuerpoयत्yat1/1यद्yad nla queदर्शनम्darśanam1/1√दृश्dṛś (1 भ्वादिbhvādi P)ल्युट्lyuṭदर्शनdarśana-अaफलम्phalam npercepciónतत्tat1/1तद्tad nesoकिम्kim0¿acasoकार्यलक्षणेनkāryalakṣaṇena3/1कार्यलक्षणkāryalakṣaṇa-अaरामःrāmaḥ m[कार्यं लक्षणं यस्य सःkāryaṃ lakṣaṇaṃ yasya saḥ] BVde carácter de efectoदेवेनdevena3/1देवdeva-अaरामःrāmaḥ mpor una divinidadनिर्वर्त्यतेnirvartyateIII/1निर्nir+√वृत्vṛt (1 भ्वादिbhvādi A)णिच्ṇicलट्laṭकर्मणिkarmaṇies producidoकिम्kim0¿o acasoवाvā0oकरणलक्षणेनkaraṇalakṣaṇena3/1करणलक्षणkaraṇalakṣaṇa-अaरामःrāmaḥ m[करणं लक्षणं यस्य सःkaraṇaṃ lakṣaṇaṃ yasya saḥ] BVde carácter de instrumentoकेनचित्kenacit3/1किम्kim m (+चित्cit)por algunaइतिiti0asíअभिप्रायःabhiprāyaḥ1/1अभिabhi+प्रpra+√इi (2 अदादिadādi P)अच्acअभिप्रायabhiprāya-अaरामःrāmaḥ m[es] la intención

Segmento 5 — glosa de कस्य एतत्सुखं भवतिkasya etatsukhaṃ bhavati

उपरते च जाग्रत्स्वप्नuparate ca jāgratsvapna-व्यापारे यत्प्रसन्नं निरायासvyāpāre yatprasannaṃ nirāyāsa-लक्षणम् अनाबाधंlakṣaṇam anābādhaṃ सुखंsukhaṃ कस्यkasya एतत्etat भवतिbhavati?

Y cuando ha cesado la actividad de la vigilia y del sueño, la dicha que es serena, que consiste en la ausencia de esfuerzo y no tiene obstáculo: «¿de quién es esta dicha»?

Análisis palabra por palabra
उपरतेuparate7/1उपupa+√रम्ram (1 भ्वादिbhvādi A)क्तktaउपरतuparata-अaरामःrāmaḥ mcuando ha cesadoचca0yजाग्रत्स्वप्नव्यापारेjāgratsvapnavyāpāre7/1जाग्रत्स्वप्नव्यापारjāgratsvapnavyāpāra-अaरामःrāmaḥ m[जाग्रत् च स्वप्नः चjāgrat ca svapnaḥ ca, तयोः व्यापारःtayoḥ vyāpāraḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TP (DV interno)la actividad de la vigilia y del sueñoयत्yat1/1यद्yad nla queप्रसन्नम्prasannam1/1प्रpra+√सद्sad (1 भ्वादिbhvādi P)क्तktaप्रसन्नprasanna-अaफलम्phalam nserenaनिरायासलक्षणम्nirāyāsalakṣaṇam1/1निरायासलक्षणnirāyāsalakṣaṇa-अaफलम्phalam n[निरायासः लक्षणं यस्य तत्nirāyāsaḥ lakṣaṇaṃ yasya tat] BVque consiste en la ausencia de esfuerzoअनाबाधम्anābādham1/1अनाबाधanābādha-अaफलम्phalam n[न विद्यते आबाधः यस्य तत्na vidyate ābādhaḥ yasya tat] BVsin obstáculoसुखम्sukham1/1सुखsukha-अaफलम्phalam ndichaकस्यkasya6/1किम्kim m¿de quiénएतत्etat1/1एतद्etad nestaभवतिbhavatiIII/1√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartaries?

Segmento 6 — glosa de कस्मिन् उ सर्वे संप्रतिष्ठिता भवन्तिkasmin u sarve saṃpratiṣṭhitā bhavanti

तस्मिन् काले जाग्रत्स्वप्नtasmin kāle jāgratsvapna-व्यापाराद् उपरताः सन्तःvyāpārād uparatāḥ santaḥ कस्मिन्kasmin उu सर्वेsarve संप्रतिष्ठिताsaṃpratiṣṭhitāः सम्यग् एकीभूताःḥ samyag ekībhūtāḥ? मधुनि रसवत् समुद्रmadhuni rasavat samudra-प्रविष्टpraviṣṭa-नद्यादिवत् च विवेकानर्हाः प्रतिष्ठिताःnadyādivat ca vivekānarhāḥ pratiṣṭhitāḥ भवन्तिbhavanti। संगताः संप्रतिष्ठिताः भवन्ति इत्यर्थः।। | saṃgatāḥ saṃpratiṣṭhitāḥ bhavanti ityarthaḥ | |

En ese momento, cuando han cesado en la actividad de la vigilia y del sueño, «¿en quién» «todos» «quedan plenamente establecidos», es decir, plenamente unificados? ¿[En quién] quedan establecidos sin admitir distinción, como los jugos en la miel o como los ríos, etc., que han entrado en el mar? El sentido es: ¿[en quién] quedan reunidos, establecidos?

Análisis palabra por palabra
तस्मिन्tasmin7/1तद्tad men eseकालेkāle7/1कालkāla-अaरामःrāmaḥ mmomentoजाग्रत्स्वप्नव्यापारात्jāgratsvapnavyāpārāt5/1जाग्रत्स्वप्नव्यापारjāgratsvapnavyāpāra-अaरामःrāmaḥ m[जाग्रत् च स्वप्नः चjāgrat ca svapnaḥ ca, तयोः व्यापारःtayoḥ vyāpāraḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TP (DV interno)de la actividad de la vigilia y del sueñoउपरताःuparatāḥ1/3उपupa+√रम्ram (1 भ्वादिbhvādi A)क्तktaउपरतuparata-अaरामःrāmaḥ mque han cesadoसन्तःsantaḥ1/3√अस्as (2 अदादिadādi P)शतृśatṛसत्sat-त्tपचत्pacat mestandoकस्मिन्kasmin7/1किम्kim m¿en quiénउu0(partícula)सर्वेsarve1/3सर्वsarva mtodosसंप्रतिष्ठिताःsaṃpratiṣṭhitāḥ1/3सम्sam+प्रpra+√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)क्तktaसंप्रतिष्ठितsaṃpratiṣṭhita-अaरामःrāmaḥ mplenamente establecidosसम्यक्samyak0plenamenteएकीभूताःekībhūtāḥ1/3एकeka+च्विcvi√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)क्तktaएकीभूतekībhūta-अaरामःrāmaḥ munificados (glosa)मधुनिmadhuni7/1मधुmadhu-उuमधुmadhu nen la mielरसवत्rasavat0रसrasa+वतिvati (taddhita)como los jugosसमुद्रप्रविष्टनद्यादिवत्samudrapraviṣṭanadyādivat0समुद्रप्रविष्टनद्यादिsamudrapraviṣṭanadyādi+वतिvati (taddhita)[समुद्रं प्रविष्टाः नद्यः आदयः येषां तेsamudraṃ praviṣṭāḥ nadyaḥ ādayaḥ yeṣāṃ te] BV (TP interno)como los ríos, etc., que han entrado en el marचca0yविवेकानर्हाःvivekānarhāḥ1/3विवेकानर्हvivekānarha-अaरामःrāmaḥ m[विवेकम् अनर्हाःvivekam anarhāḥ] द्वितीयाdvitīyā-TP (नञ्nañ-TP interno)sin admitir distinciónप्रतिष्ठिताःpratiṣṭhitāḥ1/3प्रpra+√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)क्तktaप्रतिष्ठितpratiṣṭhita-अaरामःrāmaḥ mestablecidosभवन्तिbhavantiIII/3√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartariquedanसंगताःsaṃgatāḥ1/3सम्sam+√गम्gam (1 भ्वादिbhvādi P)क्तktaसंगतsaṃgata-अaरामःrāmaḥ mreunidosसंप्रतिष्ठिताःsaṃpratiṣṭhitāḥ1/3सम्sam+प्रpra+√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)क्तktaसंप्रतिष्ठितsaṃpratiṣṭhita-अaरामःrāmaḥ mestablecidosभवन्तिbhavantiIII/3√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartariquedanइतिiti0asíअर्थःarthaḥ1/1अर्थartha-अaरामःrāmaḥ m[es] el sentido

Segmento 7 — objeción: los órganos, al dormir, quedan cada uno por separado

ननु न्यस्तnanu nyasta-दात्रादिdātrādi-करणवत् स्वkaraṇavat sva-व्यापारद् उपरतानि पृथक्पृथगेव स्वात्मनि अवतिष्ठन्ते इत्येतद्युक्तं कुतः प्राप्तिः सुषुप्तvyāpārad uparatāni pṛthakpṛthageva svātmani avatiṣṭhante ityetadyuktaṃ kutaḥ prāptiḥ suṣupta-पुरुषाणां करणानां कस्मिंश्चिद् एकीभावpuruṣāṇāṃ karaṇānāṃ kasmiṃścid ekībhāva-गमनाशंकायाः प्रष्टुः।gamanāśaṃkāyāḥ praṣṭuḥ |

Objeción: Lo razonable es [pensar] que los órganos, como instrumentos que se dejan a un lado —la hoz, etc.—, al cesar en su actividad permanecen cada uno por separado en sí mismos. ¿De dónde le viene entonces al que pregunta la sospecha de que los órganos de las personas dormidas llegan a unificarse en algo?

Análisis palabra por palabra
ननुnanu0pero (objeción)न्यस्तदात्रादिकरणवत्nyastadātrādikaraṇavat0न्यस्तदात्रादिकरणnyastadātrādikaraṇa+वतिvati (taddhita)[न्यस्तानि दात्रादीनि करणानिnyastāni dātrādīni karaṇāni] KDcomo instrumentos dejados a un lado, la hoz, etc.स्वव्यापारात्svavyāpārāt5/1स्वव्यापारsvavyāpāra-अaरामःrāmaḥ m[स्वस्य व्यापारःsvasya vyāpāraḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPde su propia actividadउपरतानिuparatāni1/3उपupa+√रम्ram (1 भ्वादिbhvādi A)क्तktaउपरतuparata-अaफलम्phalam nal cesarपृथक्पृथक्pṛthakpṛthak0cada uno por separadoएवeva0precisamenteस्वात्मनिsvātmani7/1स्वात्मन्svātman-न्nआत्मन्ātman m[स्वः आत्माsvaḥ ātmā] KDen sí mismosअवतिष्ठन्तेavatiṣṭhanteIII/3अवava+√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartari (A por समवप्रविभ्यः स्थःsamavapravibhyaḥ sthaḥ)permanecenइतिiti0asíएतत्etat1/1एतद्etad nestoयुक्तम्yuktam1/1√युज्yuj (7 रुधादिrudhādi U)क्तktaयुक्तyukta-अaफलम्phalam n[es] razonableकुतःkutaḥ0किम्kim+तसिल्tasil (taddhita)¿de dóndeप्राप्तिःprāptiḥ1/1प्रpra+√आप्āp (5 स्वादिsvādi P)क्तिन्ktinप्राप्तिprāpti-इiमतिmati fvieneसुषुप्तपुरुषाणाम्suṣuptapuruṣāṇām6/3सुषुप्तपुरुषsuṣuptapuruṣa-अaरामःrāmaḥ m[सुषुप्ताः पुरुषाःsuṣuptāḥ puruṣāḥ] KDde las personas dormidasकरणानाम्karaṇānām6/3√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)ल्युट्lyuṭकरणkaraṇa-अaफलम्phalam nde los órganosकस्मिंश्चित्kasmiṃścit7/1किम्kim m (+चित्cit)en algoएकीभावगमनाशंकायाःekībhāvagamanāśaṃkāyāḥ6/1आā+√शङ्क्śaṅk (1 भ्वादिbhvādi A)अa+टाप्ṭāpएकीभावगमनाशङ्काekībhāvagamanāśaṅkā-आāसीताsītā f[एकीभावस्य गमनम्ekībhāvasya gamanam, तस्य आशङ्काtasya āśaṅkā] षष्ठीṣaṣṭhī-TPde la sospecha de que llegan a unificarseप्रष्टुःpraṣṭuḥ6/1√प्रच्छ्pracch (6 तुदादिtudādi P)तृच्tṛcप्रष्टृpraṣṭṛ-ऋṛदातृdātṛ mdel que pregunta?

Segmento 8 — respuesta: la sospecha es razonable

युक्ता एव तु आशंका। यतः संहतानि करणानि स्वाम्यर्थानि परतन्त्राणि च जाग्रद्विषये तस्मात् स्वापे अपि संहतानां पारतन्त्र्येण एव कस्मिंश्चित् संगतिः न्याय्या इति तस्माद् आशंकानुरूपः एव प्रश्नोऽयम्।yuktā eva tu āśaṃkā | yataḥ saṃhatāni karaṇāni svāmyarthāni paratantrāṇi ca jāgradviṣaye tasmāt svāpe api saṃhatānāṃ pāratantryeṇa eva kasmiṃścit saṃgatiḥ nyāyyā iti tasmād āśaṃkānurūpaḥ eva praśno'yam |

Respuesta: La sospecha es, con todo, razonable. En el ámbito de la vigilia los órganos son un compuesto, existen para un dueño y dependen de otro; por eso es lógico que también en el sueño profundo, siendo un compuesto, se reúnan en algo, precisamente por esa dependencia. Así pues, esta pregunta es acorde con la sospecha.

Análisis palabra por palabra
युक्ताyuktā1/1√युज्yuj (7 रुधादिrudhādi U)क्तktaयुक्ताyuktā-आāसीताsītā frazonableएवeva0precisamenteतुtu0con todoआशंकाāśaṃkā1/1आā+√शङ्क्śaṅk (1 भ्वादिbhvādi A)अa+टाप्ṭāpआशङ्काāśaṅkā-आāसीताsītā fla sospechaयतःyataḥ0यद्yad+तसिल्tasil (taddhita)porqueसंहतानिsaṃhatāni1/3सम्sam+√हन्han (2 अदादिadādi P)क्तktaसंहतsaṃhata-अaफलम्phalam ncompuestosकरणानिkaraṇāni1/3√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)ल्युट्lyuṭकरणkaraṇa-अaफलम्phalam nlos órganosस्वाम्यर्थानिsvāmyarthāni1/3स्वाम्यर्थsvāmyartha-अaफलम्phalam n[स्वामी अर्थः येषां तानिsvāmī arthaḥ yeṣāṃ tāni] BVque existen para un dueñoपरतन्त्राणिparatantrāṇi1/3परतन्त्रparatantra-अaफलम्phalam n[परः तन्त्रं येषां तानिparaḥ tantraṃ yeṣāṃ tāni] BVdependientes de otroचca0yजाग्रद्विषयेjāgradviṣaye7/1जाग्रद्विषयjāgradviṣaya-अaरामःrāmaḥ m[जाग्रतः विषयःjāgrataḥ viṣayaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPen el ámbito de la vigiliaतस्मात्tasmāt5/1तद्tad npor esoस्वापेsvāpe7/1√स्वप्svap (2 अदादिadādi P)घञ्ghañस्वापsvāpa-अaरामःrāmaḥ men el sueño profundoअपिapi0tambiénसंहतानाम्saṃhatānām6/3सम्sam+√हन्han (2 अदादिadādi P)क्तktaसंहतsaṃhata-अaफलम्phalam nde [órganos] compuestosपारतन्त्र्येणpāratantryeṇa3/1परतन्त्रparatantra+ष्यञ्ṣyañ (taddhita)पारतन्त्र्यpāratantrya-अaफलम्phalam npor la dependenciaएवeva0precisamenteकस्मिंश्चित्kasmiṃścit7/1किम्kim m (+चित्cit)en algoसंगतिःsaṃgatiḥ1/1सम्sam+√गम्gam (1 भ्वादिbhvādi P)क्तिन्ktinसंगतिsaṃgati-इiमतिmati fla reuniónन्याय्याnyāyyā1/1न्यायnyāya+यत्yat (taddhita)न्याय्याnyāyyā-आāसीताsītā f[es] lógicaइतिiti0asíतस्मात्tasmāt5/1तद्tad npor tantoआशंकानुरूपःāśaṃkānurūpaḥ1/1आशङ्कानुरूपāśaṅkānurūpa-अaरामःrāmaḥ m[आशङ्कायाः अनुरूपःāśaṅkāyāḥ anurūpaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPacorde con la sospechaएवeva0precisamenteप्रश्नःpraśnaḥ1/1प्रश्नpraśna-अaरामःrāmaḥ mpreguntaअयम्ayam1/1इदम्idam mesta

Segmento 9 — qué busca en realidad la quinta pregunta

अत्र तु कार्यatra tu kārya-करणkaraṇa-संघातः यस्मिंश्च प्रलीनः सुषुप्तsaṃghātaḥ yasmiṃśca pralīnaḥ suṣupta-प्रलयpralaya-कालयोः तद्विशेषं बुभुत्सोः। स को नु स्यादिति कस्मिन् सर्वे संप्रतिष्ठिता भवन्ति इति।। १ ।।kālayoḥ tadviśeṣaṃ bubhutsoḥ | sa ko nu syāditi kasmin sarve saṃpratiṣṭhitā bhavanti iti | | 1 | |

Aquí, en cambio, [la pregunta] es la de quien desea conocer la naturaleza particular de aquello en lo que se disuelve el conjunto de efectos e instrumentos en los momentos del sueño profundo y de la disolución [cósmica]: «¿quién podrá ser él?». Eso significa «¿en quién quedan todos establecidos?». ॥||1॥ ||

Análisis palabra por palabra
अत्रatra0aquíतुtu0en cambioकार्यकरणसंघातःkāryakaraṇasaṃghātaḥ1/1सम्sam+√हन्han (2 अदादिadādi P)घञ्ghañकार्यकरणसंघातkāryakaraṇasaṃghāta-अaरामःrāmaḥ m[कार्याणां करणानां च संघातःkāryāṇāṃ karaṇānāṃ ca saṃghātaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TP (DV interno)el conjunto de efectos e instrumentosयस्मिन्yasmin7/1यद्yad men el queचca0yप्रलीनःpralīnaḥ1/1प्रpra+√लीlī (4 दिवादिdivādi A)क्तktaप्रलीनpralīna-अaरामःrāmaḥ mse disuelveसुषुप्तप्रलयकालयोःsuṣuptapralayakālayoḥ7/2सुषुप्तप्रलयकालsuṣuptapralayakāla-अaरामःrāmaḥ m[सुषुप्तं च प्रलयः चsuṣuptaṃ ca pralayaḥ ca, तयोः कालौtayoḥ kālau] षष्ठीṣaṣṭhī-TP (DV interno)en los momentos del sueño profundo y de la disoluciónतद्विशेषम्tadviśeṣam2/1तद्विशेषtadviśeṣa-अaरामःrāmaḥ m[तस्य विशेषःtasya viśeṣaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPsu naturaleza particularबुभुत्सोःbubhutsoḥ6/1√बुध्budh (4 दिवादिdivādi A)सन्san+उuबुभुत्सुbubhutsu-उuगुरुःguruḥ mde quien desea conocerसःsaḥ1/1तद्tad mélकःkaḥ1/1किम्kim m¿quiénनुnu0(partícula)स्यात्syātIII/1√अस्as (2 अदादिadādi P)विधिलिङ्vidhiliṅकर्तरिkartaripodrá ser?इतिiti0asíकस्मिन्kasmin7/1किम्kim m¿en quiénसर्वेsarve1/3सर्वsarva mtodosसंप्रतिष्ठिताःsaṃpratiṣṭhitāḥ1/3सम्sam+प्रpra+√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)क्तktaसंप्रतिष्ठितsaṃpratiṣṭhita-अaरामःrāmaḥ mestablecidosभवन्तिbhavantiIII/3√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartariquedan?इतिiti0(fin de la pregunta)

॥ इति चतुर्थप्रश्ने प्रथमो मन्त्रः ॥|| iti caturthapraśne prathamo mantraḥ ||
Así, el primer mantra de la cuarta pregunta.

अध्ययनम्

Estos textos se estudian con un maestro

Las upaniṣads se leen con el comentario de Śaṅkara, dentro del recorrido de la escuela.