प्रश्नभाष्यम्

Praśna Upaniṣad 4.2

Cuarta pregunta, mantra 2 — como los rayos en el sol poniente, todos los órganos se unifican en la mente, y entonces se dice que la persona duerme

तस्मै स होवाच ।

यथा गार्ग्य मरीचयोऽर्कस्य अस्तं गच्छतः सर्वा एतस्मिंस्तेजोमण्डले एकीभवन्ति ।

ताः पुनः पुनः उदयतः प्रचरन्त्येवं ह वै तत्सर्वं परे देवे मनसि एकीभवति ।

तेन तर्हि एष पुरुषो न श्रृणोति । न पश्यति । न जिघ्रति । न रसयते । न स्पृशते ।

नाभिवदते । नादत्ते । नानन्दयते । न विसृजते । नेयायते । स्वपिति इत्याचक्षते ॥ २ ॥

tasmai sa hovāca |

yathā gārgya marīcayo'rkasya astaṃ gacchataḥ sarvā etasmiṃstejomaṇḍale ekībhavanti |

tāḥ punaḥ punaḥ udayataḥ pracarantyevaṃ ha vai tatsarvaṃ pare deve manasi ekībhavati |

nābhivadate | nādatte | nānandayate | na visṛjate | neyāyate | svapiti ityācakṣate || 4-2 ||

Él le dijo: «Gārgya, así como todos los rayos del sol poniente se unifican en este disco de luz y, cada vez que sale, se dispersan de nuevo, así también todo eso se unifica en la divinidad suprema, la mente. Por eso, entonces, esta persona no oye, no ve, no huele, no gusta, no toca, no habla, no toma, no goza, no excreta, no se mueve: dicen que duerme».

Palabra por palabra

तस्मै4/1तद् ma élसः1/1तद् mélह0(partícula)उवाचIII/1√वच् (2 अदादि P)लिट्कर्तरिdijoयथा0así comoगार्ग्यS/1गर्ग+taddhita (गोत्र)गार्ग्य-अरामः m¡Gārgya!मरीचयः1/3मरीचि-इमति flos rayosअर्कस्य6/1अर्क-अरामः mdel solअस्तम्0al ocasoगच्छतः6/1√गम् (1 भ्वादि P)शतृगच्छत्-त्पचत् mque vaसर्वाः1/3सर्व ftodosएतस्मिन्7/1एतद् nen esteतेजोमण्डले7/1तेजोमण्डल-अफलम् n[तेजसः मण्डलम्] षष्ठी-TPdisco de luzएकीभवन्तिIII/3एक+च्वि√भू (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिse unificanताः1/3तद् fellosपुनः पुनः0de nuevo cada vezउदयतः6/1उत्+√इ (2 अदादि P)शतृउद्यत्-त्पचत् mque saleप्रचरन्तिIII/3प्र+√चर् (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिse dispersanएवम्0asíह0(partícula)वै0en verdadतत्1/1तद् nesoसर्वम्1/1सर्व ntodoपरे7/1पर msupremaदेवे7/1देव-अरामः men la divinidadमनसि7/1मनस्-स्मनस् nla menteएकीभवतिIII/1एक+च्वि√भू (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिse unificaतेन3/1तद् npor esoतर्हि0entoncesएषः1/1एतद् mestaपुरुषः1/1पुरुष-अरामः mpersonaन0noशृणोतिIII/1√श्रु (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिoyeन0noपश्यतिIII/1√दृश् (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिveन0noजिघ्रतिIII/1√घ्रा (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिhueleन0noरसयतेIII/1√रस (10 चुरादि U)लट्कर्तरिgustaन0noस्पृशतेIII/1√स्पृश् (6 तुदादि P)लट्कर्तरि (forma A)tocaन0noअभिवदतेIII/1अभि+√वद् (1 भ्वादि P)लट्कर्तरि (forma A)hablaन0noआदत्तेIII/1आ+√दा (3 जुहोत्यादि U)लट्कर्तरिtomaन0noआनन्दयतेIII/1आ+√नन्द् (1 भ्वादि P)णिच्लट्कर्तरिgozaन0noविसृजतेIII/1वि+√सृज् (6 तुदादि P)लट्कर्तरि (forma A)excretaन0noइयायतेIII/1forma ārṣa, verbo de movimiento ⚠️लट्कर्तरिse mueveस्वपितिIII/1√स्वप् (2 अदादि P)लट्कर्तरिduermeइति0asíआचक्षतेIII/3आ+√चक्ष् (2 अदादि A)लट्कर्तरिdicen

Anvaya (el verso en orden de prosa)

सः तस्मै ह उवाच — गार्ग्य, यथा अस्तं गच्छतः अर्कस्य सर्वाः मरीचयः एतस्मिन् तेजोमण्डले एकीभवन्ति, ताः पुनः पुनः उदयतः प्रचरन्ति, एवं ह वै तत् सर्वं परे देवे मनसि एकीभवति । तेन तर्हि एषः पुरुषः न शृणोति, न पश्यति, न जिघ्रति, न रसयते, न स्पृशते, न अभिवदते, न आदत्ते, न आनन्दयते, न विसृजते, न इयायते; स्वपिति इति आचक्षते ॥

Él le dijo: Gārgya, así como todos los rayos del sol que se pone se unifican en este disco de luz y, cada vez que sale, se dispersan de nuevo, así también todo eso se unifica en la divinidad suprema, la mente. Por eso, entonces, esta persona no oye, no ve, no huele, no gusta, no toca, no habla, no toma, no goza, no excreta, no se mueve: dicen que duerme.

Bhāṣya de Śaṅkara

Lee el comentario de Śaṅkara

Déjanos tu correo y se abre toda la Biblioteca Vedanta: el bhāṣya íntegro de cada verso, el análisis gramatical completo y los PDF de cada texto. Solo una vez.

Te escribiremos sobre Vedanta. Puedes darte de baja cuando quieras.

Segmento 1 — glosa de तस्मै स होवाच

तस्मै स होवाच आचार्यः। श्रृणु हे गार्ग्य यत्त्वया पृष्टम्।

«Él le dijo», el maestro: «Escucha, Gārgya, lo que has preguntado».

Análisis palabra por palabra

तस्मै4/1तद् ma élसः1/1तद् mélह0(partícula)उवाचIII/1√वच् (2 अदादि P)लिट्कर्तरिdijoआचार्यः1/1आ+√चर् (1 भ्वादि P)ण्यत्आचार्य-अरामः mel maestroशृणुII/1√श्रु (1 भ्वादि P)लोट्कर्तरिescuchaहे0ohगार्ग्यS/1गर्ग+taddhita (गोत्र)गार्ग्य-अरामः m¡Gārgya!यत्1/1यद् nlo queत्वया3/1युष्मद्por tiपृष्टम्1/1√प्रच्छ् (6 तुदादि P)क्तपृष्ट-अफलम् nha sido preguntado

Segmento 2 — glosa de यथा गार्ग्य मरीचयोऽर्कस्य अस्तं गच्छतः सर्वा एतस्मिंस्तेजोमण्डले एकीभवन्ति

यथा मरीचयः रश्मयः अर्कस्य आदित्यस्य अस्तं अदर्शनं गच्छतः सर्वाः अशेषतः एतस्मिंस्तेजोमण्डले तेजोराशि-रूपे एकीभवन्ति। विवेकानर्हत्वम् अविशेषतां गच्छन्ति।

«Así como todos los rayos» (raśmayaḥ), sin excepción, «del sol» (ādityasya) «que se pone» —que se hace invisible— «se unifican en este disco de luz», que es una masa de resplandor: llegan a no admitir distinción, a la indiferenciación.

Análisis palabra por palabra

यथा0así comoमरीचयः1/3मरीचि-इमति flos rayosरश्मयः1/3रश्मि-इहरिः mlos rayos (glosa)अर्कस्य6/1अर्क-अरामः mdel solआदित्यस्य6/1आदित्य-अरामः mdel sol (glosa)अस्तम्0al ocasoअदर्शनम्2/1√दृश् (1 भ्वादि P)ल्युट्अदर्शन-अफलम् n[न दर्शनम्] नञ्-TPa la invisibilidad (glosa)गच्छतः6/1√गम् (1 भ्वादि P)शतृगच्छत्-त्पचत् mque vaसर्वाः1/3सर्व ftodosअशेषतः0अशेष+तसिल् (taddhita)sin excepción (glosa)एतस्मिन्7/1एतद् nen esteतेजोमण्डले7/1तेजोमण्डल-अफलम् n[तेजसः मण्डलम्] षष्ठी-TPdisco de luzतेजोराशिरूपे7/1तेजोराशिरूप-अफलम् n[तेजसां राशिः रूपं यस्य तत्] BVque es una masa de resplandorएकीभवन्तिIII/3एक+च्वि√भू (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिse unificanविवेकानर्हत्वम्2/1विवेकानर्ह+त्व (taddhita)विवेकानर्हत्व-अफलम् nal no admitir distinciónअविशेषताम्2/1अविशेष+तल् (taddhita)अविशेषता-आसीता fa la indiferenciaciónगच्छन्तिIII/3√गम् (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिllegan

Segmento 3 — glosa de ताः पुनः पुनः उदयतः प्रचरन्ति

ताः मरीचयः तस्यैव अर्कस्य पुनः पुनः उदयतः उद्-गच्छतः प्रचरन्ति विकीर्यन्ते।

«Y ellos», los rayos, «se dispersan» (vikīryante) de ese mismo sol «cada vez que sale de nuevo» (udgacchataḥ).

Análisis palabra por palabra

ताः1/3तद् fellosमरीचयः1/3मरीचि-इमति flos rayosतस्य6/1तद् mde eseएव0mismoअर्कस्य6/1अर्क-अरामः msolपुनः0de nuevoपुनः0de nuevoउदयतः6/1उत्+√इ (2 अदादि P)शतृउद्यत्-त्पचत् mque saleउद्गच्छतः6/1उत्+√गम् (1 भ्वादि P)शतृउद्गच्छत्-त्पचत् mque se eleva (glosa)प्रचरन्तिIII/3प्र+√चर् (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिse dispersanविकीर्यन्तेIII/3वि+√कॄ (6 तुदादि P)लट्कर्मणिse esparcen (glosa)

Segmento 4 — glosa de एवं ह वै तत्सर्वं परे देवे मनसि एकीभवति: por qué la mente es la divinidad suprema

यथा अयं दृष्टान्तः, एवं ह वै तत्सर्वं विषयेन्द्रियादि-जातं परे प्रकृष्टे देवे द्योतनवति मनसि। चक्षुरादि-देवानां मनस्तन्त्रत्वात् परो देवः मनः। तस्मिन् स्वप्न-काले एकीभवति। मण्डले मरीचिवद् अविशेषतां गच्छति।

Como en este ejemplo, «así también todo eso» —el conjunto de objetos, sentidos, etc.— [se unifica] «en la divinidad suprema» —la más alta, la luminosa—, «la mente». La mente es la divinidad suprema porque las divinidades del ojo, etc., dependen de ella. En ella, en el momento del sueño, [todo eso] «se unifica»: llega a la indiferenciación, como los rayos en el disco.

Análisis palabra por palabra

यथा0comoअयम्1/1इदम् mesteदृष्टान्तः1/1दृष्टान्त-अरामः mejemploएवम्0asíह0(partícula)वै0en verdadतत्1/1तद् nesoसर्वम्1/1सर्व ntodoविषयेन्द्रियादिजातम्1/1√जन् (4 दिवादि A)क्तविषयेन्द्रियादिजात-अफलम् n[विषयाः इन्द्रियाणि आदयः च, तेषां जातम्] षष्ठी-TP (DV interno)el conjunto de objetos, sentidos, etc.परे7/1पर msupremaप्रकृष्टे7/1प्र+√कृष् (1 भ्वादि P)क्तप्रकृष्ट-अरामः mla más alta (glosa)देवे7/1देव-अरामः men la divinidadद्योतनवति7/1द्योतन+मतुप् (taddhita)द्योतनवत्-त्भगवत् mluminosa (glosa)मनसि7/1मनस्-स्मनस् nla menteचक्षुरादिदेवानाम्6/3चक्षुरादिदेव-अरामः m[चक्षुरादयः देवाः] KDde las divinidades del ojo, etc.मनस्तन्त्रत्वात्5/1मनस्तन्त्र+त्व (taddhita)मनस्तन्त्रत्व-अफलम् n[मनः तन्त्रं येषां ते] BVpor depender de la menteपरः1/1पर msupremaदेवः1/1देव-अरामः mdivinidadमनः1/1मनस्-स्मनस् n[es] la menteतस्मिन्7/1तद् nen ellaस्वप्नकाले7/1स्वप्नकाल-अरामः m[स्वप्नस्य कालः] षष्ठी-TPen el momento del sueñoएकीभवतिIII/1एक+च्वि√भू (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिse unificaमण्डले7/1मण्डल-अफलम् nen el discoमरीचिवत्0मरीचि+वति (taddhita)como los rayosअविशेषताम्2/1अविशेष+तल् (taddhita)अविशेषता-आसीता fa la indiferenciaciónगच्छतिIII/1√गम् (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिllega

Segmento 5 — al despertar, todo sale de nuevo de la mente

जिजागरिषोः च रश्मिवन्मण्डलान्मनसः एव प्रचरति। स्व-व्यापाराय प्रतिष्ठते।

Y cuando [la persona] quiere despertar, [todo eso] sale de la mente misma, como los rayos del disco, y se pone en marcha hacia su propia actividad.

Análisis palabra por palabra

जिजागरिषोः6/1√जागृ (2 अदादि P)सन्+उजिजागरिषु-उगुरुः mde quien quiere despertarच0yरश्मिवत्0रश्मि+वति (taddhita)como los rayosमण्डलात्5/1मण्डल-अफलम् ndel discoमनसः5/1मनस्-स्मनस् nde la menteएव0mismaप्रचरतिIII/1प्र+√चर् (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिsaleस्वव्यापाराय4/1स्वव्यापार-अरामः m[स्वस्य व्यापारः] षष्ठी-TPhacia su propia actividadप्रतिष्ठतेIII/1प्र+√स्था (1 भ्वादि P)लट्कर्तरि (A por समवप्रविभ्यः स्थः)se pone en marcha

Segmento 6 — glosa de तेन तर्हि एष पुरुषो न श्रृणोति … स्वपिति इत्याचक्षते

यस्मात् स्वप्नकाले श्रोत्रादीनि शब्दाद्युलब्धि-करणानि मनस्येकीभूतानि इव करण-व्यापाराद् उपरतानि तेन तस्मात् तर्हि तस्मिन् स्वाप-काले एषः देवदत्तादि-लक्षणः पुरुषो न श्रृणोति, न पश्यति, न जिघ्रति, न रसयते, न स्पृशते, नाभिवदते, नादत्ते, नानन्दयते, न विसृजते, नेयायते। स्वपिति इत्याचक्षते लौकिकाः।। २ ।।

Puesto que en el momento del sueño los órganos que perciben el sonido, etc. —el oído y los demás— cesan en su actividad de órganos, como si se hubieran unificado en la mente, «por eso» (tasmāt), «entonces», en el tiempo del sueño, «esta persona» —Devadatta o cualquier otra— «no oye, no ve, no huele, no gusta, no toca, no habla, no toma, no goza, no excreta, no se mueve». La gente común «dice que duerme». ॥2॥

Análisis palabra por palabra

यस्मात्5/1यद् npuesto queस्वप्नकाले7/1स्वप्नकाल-अरामः m[स्वप्नस्य कालः] षष्ठी-TPen el momento del sueñoश्रोत्रादीनि1/3श्रोत्रादि-इवारि n[श्रोत्रम् आदिः येषां तानि] BVel oído y los demásशब्दाद्युपलब्धिकरणानि1/3√कृ (8 तनादि U)ल्युट्शब्दाद्युपलब्धिकरण-अफलम् n[शब्दादीनाम् उपलब्धेः करणानि] षष्ठी-TPórganos de la percepción del sonido, etc.मनसि7/1मनस्-स्मनस् nen la menteएकीभूतानि1/3एक+च्वि√भू (1 भ्वादि P)क्तएकीभूत-अफलम् nunificadosइव0como siकरणव्यापारात्5/1करणव्यापार-अरामः m[करणानां व्यापारः] षष्ठी-TPde la actividad de órganosउपरतानि1/3उप+√रम् (1 भ्वादि A)क्तउपरत-अफलम् nhan cesadoतेन3/1तद् npor esoतस्मात्5/1तद् npor eso (glosa)तर्हि0entoncesतस्मिन्7/1तद् men eseस्वापकाले7/1स्वापकाल-अरामः m[स्वापस्य कालः] षष्ठी-TPtiempo del sueñoएषः1/1एतद् mestaदेवदत्तादिलक्षणः1/1देवदत्तादिलक्षण-अरामः m[देवदत्तादिः लक्षणं यस्य सः] BVDevadatta o cualquier otraपुरुषः1/1पुरुष-अरामः mpersonaन0noशृणोतिIII/1√श्रु (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिoyeन0noपश्यतिIII/1√दृश् (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिveन0noजिघ्रतिIII/1√घ्रा (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिhueleन0noरसयतेIII/1√रस (10 चुरादि U)लट्कर्तरिgustaन0noस्पृशतेIII/1√स्पृश् (6 तुदादि P)लट्कर्तरि (forma A)tocaन0noअभिवदतेIII/1अभि+√वद् (1 भ्वादि P)लट्कर्तरि (forma A)hablaन0noआदत्तेIII/1आ+√दा (3 जुहोत्यादि U)लट्कर्तरिtomaन0noआनन्दयतेIII/1आ+√नन्द् (1 भ्वादि P)णिच्लट्कर्तरिgozaन0noविसृजतेIII/1वि+√सृज् (6 तुदादि P)लट्कर्तरि (forma A)excretaन0noइयायतेIII/1forma ārṣa, verbo de movimiento ⚠️लट्कर्तरिse mueveस्वपितिIII/1√स्वप् (2 अदादि P)लट्कर्तरिduermeइति0asíआचक्षतेIII/3आ+√चक्ष् (2 अदादि A)लट्कर्तरिdicenलौकिकाः1/3लोक+ठक् (taddhita)लौकिक-अरामः mla gente común

॥ इति चतुर्थप्रश्ने द्वितीयो मन्त्रः ॥
Así, el segundo mantra de la cuarta pregunta.

अध्ययनम्

Estos textos se estudian con un maestro

Las upaniṣads se leen con el comentario de Śaṅkara, dentro del recorrido de la escuela.

Ver el recorrido de estudio o empieza por el curso gratuito →