Saltar al contenido
प्रश्नभाष्यम्

Praśna Upaniṣad 4.3

Cuarta pregunta, mantra 3 — en la ciudad del cuerpo velan los fuegos de prāṇa: apāna es el Gārhapatya, vyāna el Anvāhāryapacana, prāṇa el Āhavanīya

Sánscrito en

प्राणाग्नय एवैतस्मिन् पुरे जाग्रति । गार्हपत्यो ह वै एषोऽपानो व्यानोऽन्वाहार्यपचनो

यद्-गार्हपत्यात् प्रणीयते प्रणयनाद् आहवनीयः प्राणः ॥ ३ ॥

prāṇāgnaya evaitasmin pure jāgrati | gārhapatyo ha vai eṣo'pāno vyāno'nvāhāryapacano

yad-gārhapatyāt praṇīyate praṇayanād āhavanīyaḥ prāṇaḥ || 4-3 ||

En esta ciudad [del cuerpo] solo velan los fuegos de prāṇa. Este apāna es, en verdad, el [fuego] Gārhapatya; vyāna es el Anvāhāryapacana; prāṇa es el Āhavanīya, porque se toma del Gārhapatya, que es su fuente.

Palabra por palabra

प्राणाग्नयःprāṇāgnayaḥ1/3प्राणाग्निprāṇāgni-इiहरिःhariḥ m[प्राणाः अग्नयः इवprāṇāḥ agnayaḥ iva] KD (उपमितupamita)los fuegos de prāṇaएवeva0soloएतस्मिन्etasmin7/1एतद्etad nen estaपुरेpure7/1पुरpura-अaफलम्phalam nciudadजाग्रतिjāgratiIII/3√जागृjāgṛ (2 अदादिadādi P)लट्laṭकर्तरिkartarivelanगार्हपत्यःgārhapatyaḥ1/1गृहपतिgṛhapati+ञ्यñya (taddhita)गार्हपत्यgārhapatya-अaरामःrāmaḥ mel [fuego] Gārhapatyaहha0(partícula)वैvai0en verdadएषःeṣaḥ1/1एतद्etad mesteअपानःapānaḥ1/1अपानapāna-अaरामःrāmaḥ mapānaव्यानःvyānaḥ1/1व्यानvyāna-अaरामःrāmaḥ mvyānaअन्वाहार्यपचनःanvāhāryapacanaḥ1/1√पच्pac (1 भ्वादिbhvādi U)ल्युट्lyuṭअन्वाहार्यपचनanvāhāryapacana-अaरामःrāmaḥ m[अन्वाहार्यस्य पचनःanvāhāryasya pacanaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPel Anvāhāryapacanaयत्yat0puesto queगार्हपत्यात्gārhapatyāt5/1गृहपतिgṛhapati+ञ्यñya (taddhita)गार्हपत्यgārhapatya-अaरामःrāmaḥ mdel Gārhapatyaप्रणीयतेpraṇīyateIII/1प्रpra+√नीnī (1 भ्वादिbhvādi U)लट्laṭकर्मणिkarmaṇise tomaप्रणयनात्praṇayanāt5/1प्रpra+√नीnī (1 भ्वादिbhvādi U)ल्युट्lyuṭप्रणयनpraṇayana-अaरामःrāmaḥ mde la fuenteआहवनीयःāhavanīyaḥ1/1आā+√हुhu (3 जुहोत्यादिjuhotyādi P)अनीयर्anīyarआहवनीयāhavanīya-अaरामःrāmaḥ mel Āhavanīyaप्राणःprāṇaḥ1/1प्राणprāṇa-अaरामःrāmaḥ mprāṇa

Anvaya (el verso en orden de prosa)

एतस्मिन् पुरे प्राणाग्नयः एव जाग्रति । एषः अपानः ह वै गार्हपत्यःetasmin pure prāṇāgnayaḥ eva jāgrati | eṣaḥ apānaḥ ha vai gārhapatyaḥ; व्यानः अन्वाहार्यपचनःvyānaḥ anvāhāryapacanaḥ; यत् प्रणयनात् गार्हपत्यात् प्रणीयतेyat praṇayanāt gārhapatyāt praṇīyate, (तस्मात्tasmāt) प्राणः आहवनीयः ॥prāṇaḥ āhavanīyaḥ ||

En esta ciudad solo velan los fuegos de prāṇa. Este apāna es, en verdad, el Gārhapatya; vyāna es el Anvāhāryapacana; y, puesto que [el Āhavanīya] se toma del Gārhapatya, que es su fuente, prāṇa es el Āhavanīya.

Bhāṣya de Śaṅkara

Lee el comentario de Śaṅkara

Déjanos tu correo y se abre toda la Biblioteca Vedanta: el bhāṣya íntegro de cada verso, el análisis gramatical completo y los PDF de cada texto. Solo una vez.

Te escribiremos sobre Vedanta. Puedes darte de baja cuando quieras.

Segmento 1 — glosa de प्राणाग्नय एवैतस्मिन् पुरे जाग्रतिprāṇāgnaya evaitasmin pure jāgrati

सुप्तवत्सु श्रोत्रादिषु करणेषुsuptavatsu śrotrādiṣu karaṇeṣu एतस्मिन्etasmin पुरेpure नवnava-द्वारे देहेdvāre dehe प्राणाग्नयःprāṇāgnayaḥ प्राणादिprāṇādi-पञ्चpañca-वायवः अग्नयः इव अग्नयःvāyavaḥ agnayaḥ iva agnayaḥ जाग्रतिjāgrati। |

Cuando los órganos —el oído y los demás— se han dormido, «en esta ciudad», el cuerpo de nueve puertas, «velan los fuegos de prāṇa»: los cinco aires, empezando por prāṇa, que son fuegos porque son como fuegos.

Análisis palabra por palabra
सुप्तवत्सुsuptavatsu7/3√स्वप्svap (2 अदादिadādi P)क्तवतुktavatuसुप्तवत्suptavat-त्tभगवत्bhagavat ncuando se han dormidoश्रोत्रादिषुśrotrādiṣu7/3श्रोत्रादिśrotrādi-इiवारिvāri n[श्रोत्रम् आदिः येषां तानिśrotram ādiḥ yeṣāṃ tāni] BVel oído y los demásकरणेषुkaraṇeṣu7/3√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)ल्युट्lyuṭकरणkaraṇa-अaफलम्phalam nlos órganosएतस्मिन्etasmin7/1एतद्etad nen estaपुरेpure7/1पुरpura-अaफलम्phalam nciudadनवद्वारेnavadvāre7/1नवद्वारnavadvāra-अaरामःrāmaḥ m[नव द्वाराणि यस्य सःnava dvārāṇi yasya saḥ] BVde nueve puertasदेहेdehe7/1देहdeha-अaरामःrāmaḥ mel cuerpoप्राणाग्नयःprāṇāgnayaḥ1/3प्राणाग्निprāṇāgni-इiहरिःhariḥ m[प्राणाः अग्नयः इवprāṇāḥ agnayaḥ iva] KD (उपमितupamita)los fuegos de prāṇaप्राणादिपञ्चवायवःprāṇādipañcavāyavaḥ1/3प्राणादिपञ्चवायुprāṇādipañcavāyu-उuगुरुःguruḥ m[प्राणादयः पञ्च वायवःprāṇādayaḥ pañca vāyavaḥ] KDlos cinco aires, empezando por prāṇaअग्नयःagnayaḥ1/3अग्निagni-इiहरिःhariḥ mfuegosइवiva0comoअग्नयःagnayaḥ1/3अग्निagni-इiहरिःhariḥ m[son] fuegosजाग्रतिjāgratiIII/3√जागृjāgṛ (2 अदादिadādi P)लट्laṭकर्तरिkartarivelan

Segmento 2 — glosa de गार्हपत्यो ह वै एषोऽपानःgārhapatyo ha vai eṣo'pānaḥ

अग्निagni-सामान्यं ह्याहsāmānyaṃ hyāha - गार्हपत्योgārhapatyo हha वैvai एषोऽपानeṣo'pānaः।ḥ |

Pues [la śruti] expone su semejanza con el fuego: «este apāna es, en verdad, el Gārhapatya».

Análisis palabra por palabra
अग्निसामान्यम्agnisāmānyam2/1समानsamāna+ष्यञ्ṣyañ (taddhita)अग्निसामान्यagnisāmānya-अaफलम्phalam n[अग्निना सामान्यम्agninā sāmānyam] तृतीयाtṛtīyā-TPla semejanza con el fuegoहिhi0puesआहāhaIII/1√ब्रूbrū (2 अदादिadādi U)लट्laṭ (आहāha)कर्तरिkartariexponeगार्हपत्यःgārhapatyaḥ1/1गृहपतिgṛhapati+ञ्यñya (taddhita)गार्हपत्यgārhapatya-अaरामःrāmaḥ mel Gārhapatyaहha0(partícula)वैvai0en verdadएषःeṣaḥ1/1एतद्etad mesteअपानःapānaḥ1/1अपानapāna-अaरामःrāmaḥ mapāna

Segmento 3 — por qué prāṇa es el Āhavanīya: el Gārhapatya es la fuente

कथमितिkathamiti? आहāha - यस्माद्yasmād गार्हपत्याद्gārhapatyād अग्नेः अग्निagneḥ agni-होत्रhotra-काले इतरः अग्निःkāle itaraḥ agniḥ आहवनीयःāhavanīyaḥ प्रणीयतेpraṇīyate प्रणयनात्praṇayanāt प्रणीयते अस्माद् इति प्रणयनः गार्हपत्यः अग्निः।praṇīyate asmād iti praṇayanaḥ gārhapatyaḥ agniḥ |

¿Cómo es eso? Lo dice: porque en el momento del agnihotra el otro fuego, «el Āhavanīya», «se toma» «del» fuego «Gārhapatya», «que es su fuente»: praṇayana es aquello de donde [algo] se toma, y eso es el fuego Gārhapatya.

Análisis palabra por palabra
कथम्katham0¿cómoइतिiti0(fin de la pregunta)आहāhaIII/1√ब्रूbrū (2 अदादिadādi U)लट्laṭ (आहāha)कर्तरिkartarilo diceयस्मात्yasmāt0porqueगार्हपत्यात्gārhapatyāt5/1गृहपतिgṛhapati+ञ्यñya (taddhita)गार्हपत्यgārhapatya-अaरामःrāmaḥ mdel Gārhapatyaअग्नेःagneḥ5/1अग्निagni-इiहरिःhariḥ mdel fuegoअग्निहोत्रकालेagnihotrakāle7/1अग्निहोत्रकालagnihotrakāla-अaरामःrāmaḥ m[अग्निहोत्रस्य कालःagnihotrasya kālaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPen el momento del agnihotraइतरःitaraḥ1/1इतरitara mel otroअग्निःagniḥ1/1अग्निagni-इiहरिःhariḥ mfuegoआहवनीयःāhavanīyaḥ1/1आā+√हुhu (3 जुहोत्यादिjuhotyādi P)अनीयर्anīyarआहवनीयāhavanīya-अaरामःrāmaḥ mel Āhavanīyaप्रणीयतेpraṇīyateIII/1प्रpra+√नीnī (1 भ्वादिbhvādi U)लट्laṭकर्मणिkarmaṇise tomaप्रणयनात्praṇayanāt5/1प्रpra+√नीnī (1 भ्वादिbhvādi U)ल्युट्lyuṭप्रणयनpraṇayana-अaरामःrāmaḥ mde la fuenteप्रणीयतेpraṇīyateIII/1प्रpra+√नीnī (1 भ्वादिbhvādi U)लट्laṭकर्मणिkarmaṇise tomaअस्मात्asmāt5/1इदम्idam mde esteइतिiti0por esoप्रणयनःpraṇayanaḥ1/1प्रpra+√नीnī (1 भ्वादिbhvādi U)ल्युट्lyuṭप्रणयनpraṇayana-अaरामःrāmaḥ mfuenteगार्हपत्यःgārhapatyaḥ1/1गृहपतिgṛhapati+ञ्यñya (taddhita)गार्हपत्यgārhapatya-अaरामःrāmaḥ mel Gārhapatyaअग्निःagniḥ1/1अग्निagni-इiहरिःhariḥ mfuego

Segmento 4 — aplicación: prāṇa sale de apāna en quien duerme

तथा सुप्तस्य अपानtathā suptasya apāna-वृत्तेः प्रणीयते इव प्राणः मुखvṛtteḥ praṇīyate iva prāṇaḥ mukha-नासिकाभ्यां संचरति। अतः आहवनीयnāsikābhyāṃ saṃcarati | ataḥ āhavanīya-स्थानीयःsthānīyaḥ प्राणprāṇaः।ḥ |

Del mismo modo, en quien duerme, prāṇa circula por la boca y la nariz como si se tomara de la función de apāna. Por eso «prāṇa» ocupa el lugar del Āhavanīya.

Análisis palabra por palabra
तथाtathā0del mismo modoसुप्तस्यsuptasya6/1√स्वप्svap (2 अदादिadādi P)क्तktaसुप्तsupta-अaरामःrāmaḥ mde quien duermeअपानवृत्तेःapānavṛtteḥ5/1√वृत्vṛt (1 भ्वादिbhvādi A)क्तिन्ktinअपानवृत्तिapānavṛtti-इiमतिmati f[अपानस्य वृत्तिःapānasya vṛttiḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPde la función de apānaप्रणीयतेpraṇīyateIII/1प्रpra+√नीnī (1 भ्वादिbhvādi U)लट्laṭकर्मणिkarmaṇise tomaइवiva0como siप्राणःprāṇaḥ1/1प्राणprāṇa-अaरामःrāmaḥ mprāṇaमुखनासिकाभ्याम्mukhanāsikābhyām3/2मुखनासिकाmukhanāsikā-आāसीताsītā f[मुखं च नासिका चmukhaṃ ca nāsikā ca] DVpor la boca y la narizसंचरतिsaṃcaratiIII/1सम्sam+√चर्car (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartaricirculaअतःataḥ0por esoआहवनीयस्थानीयःāhavanīyasthānīyaḥ1/1आहवनीयस्थानāhavanīyasthāna+छcha (taddhita)आहवनीयस्थानीयāhavanīyasthānīya-अaरामःrāmaḥ m[आहवनीयस्य स्थानम्āhavanīyasya sthānam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPque ocupa el lugar del Āhavanīyaप्राणःprāṇaḥ1/1प्राणprāṇa-अaरामःrāmaḥ mprāṇa

Segmento 5 — glosa de व्यानोऽन्वाहार्यपचनःvyāno'nvāhāryapacanaḥ

व्यानःvyānaḥ तु हृदयाद् दक्षिणtu hṛdayād dakṣiṇa-सुषिरsuṣira-द्वारेणdvāreṇa (छाchā.उपupa. ३3.१३13) निर्गमात्nirgamāt, दक्षिणdakṣiṇa-दिक्dik-संबन्धात्saṃbandhāt, अन्वाहार्यपचनःanvāhāryapacanaḥ दक्षिणाग्निः।। ३ ।।dakṣiṇāgniḥ | | 3 | |

«Vyāna», en cambio, es «el Anvāhāryapacana», el fuego del sur, porque sale del corazón por la abertura del sur (ChU 3.13) y está así relacionado con la dirección sur. ॥||3॥ ||

Análisis palabra por palabra
व्यानःvyānaḥ1/1व्यानvyāna-अaरामःrāmaḥ mvyānaतुtu0en cambioहृदयात्hṛdayāt5/1हृदयhṛdaya-अaफलम्phalam ndel corazónदक्षिणसुषिरद्वारेणdakṣiṇasuṣiradvāreṇa3/1दक्षिणसुषिरद्वारdakṣiṇasuṣiradvāra-अaफलम्phalam n[दक्षिणं सुषिरं द्वारम्dakṣiṇaṃ suṣiraṃ dvāram] KDpor la abertura del surनिर्गमात्nirgamāt5/1निर्nir+√गम्gam (1 भ्वादिbhvādi P)अप्apनिर्गमnirgama-अaरामःrāmaḥ mpor salirदक्षिणदिक्संबन्धात्dakṣiṇadiksaṃbandhāt5/1सम्sam+√बन्ध्bandh (9 क्र्यादिkryādi P)घञ्ghañदक्षिणदिक्संबन्धdakṣiṇadiksaṃbandha-अaरामःrāmaḥ m[दक्षिणया दिशा संबन्धःdakṣiṇayā diśā saṃbandhaḥ] तृतीयाtṛtīyā-TPpor la relación con la dirección surअन्वाहार्यपचनःanvāhāryapacanaḥ1/1√पच्pac (1 भ्वादिbhvādi U)ल्युट्lyuṭअन्वाहार्यपचनanvāhāryapacana-अaरामःrāmaḥ m[अन्वाहार्यस्य पचनःanvāhāryasya pacanaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPel Anvāhāryapacanaदक्षिणाग्निःdakṣiṇāgniḥ1/1दक्षिणाग्निdakṣiṇāgni-इiहरिःhariḥ m[दक्षिणः अग्निःdakṣiṇaḥ agniḥ] KDel fuego del sur

॥ इति चतुर्थप्रश्ने तृतीयो मन्त्रः ॥|| iti caturthapraśne tṛtīyo mantraḥ ||
Así, el tercer mantra de la cuarta pregunta.

अध्ययनम्

Estos textos se estudian con un maestro

Las upaniṣads se leen con el comentario de Śaṅkara, dentro del recorrido de la escuela.