प्रश्नभाष्यम्

Praśna Upaniṣad 4.4

Cuarta pregunta, mantra 4 — samāna es el hotṛ, la mente el sacrificador, udāna el fruto que cada día lleva al sacrificador a Brahman

यदुच्छ्वासनिश्वासौ एतौ आहुती । समं नयति इति स समानः ।

मनो ह वाव यजमानः । इष्टफलमेवोदानः ।

स एनं यजमानमहरहर्ब्रह्म गमयति ॥ ४ ॥

yaducchvāsaniśvāsau etau āhutī | samaṃ nayati iti sa samānaḥ |

mano ha vāva yajamānaḥ | iṣṭaphalamevodānaḥ |

sa enaṃ yajamānamaharaharbrahma gamayati || 4-4 ||

Puesto que la inspiración y la espiración son estas dos oblaciones, [el aire] que las lleva equilibradamente es samāna [: él es el hotṛ]. La mente es, en verdad, el sacrificador. Udāna es el fruto del sacrificio: él lleva cada día a este sacrificador a Brahman.

Palabra por palabra

यत्0puesto queउच्छ्वासनिश्वासौ1/2नि+√श्वस् (2 अदादि P)घञ्उच्छ्वासनिश्वास-अरामः m[उच्छ्वासः च निश्वासः च] DVla inspiración y la espiraciónएतौ1/2एतद् mestas dosआहुती1/2आ+√हु (3 जुहोत्यादि P)क्तिन्आहुति-इमति f[son] las oblacionesसमम्0equilibradamenteनयतिIII/1√नी (1 भ्वादि U)लट्कर्तरिlleva [las]इति0por esoसः1/1तद् meseसमानः1/1समान-अरामः m[es] samānaमनः1/1मनस्-स्मनस् nla menteह0(partícula)वाव0en verdadयजमानः1/1√यज् (1 भ्वादि U)शानन्यजमान-अरामः m[es] el sacrificadorइष्टफलम्1/1इष्टफल-अफलम् n[इष्टस्य फलम्] षष्ठी-TPel fruto del sacrificioएव0precisamenteउदानः1/1उदान-अरामः m[es] udānaसः1/1तद् mélएनम्2/1एतद् m (anvādeśa)a esteयजमानम्2/1√यज् (1 भ्वादि U)शानन्यजमान-अरामः msacrificadorअहरहः0cada díaब्रह्म2/1ब्रह्मन्-न्नाम na BrahmanगमयतिIII/1√गम् (1 भ्वादि P)णिच्लट्कर्तरिlleva

Anvaya (el verso en orden de prosa)

यत् उच्छ्वासनिश्वासौ एतौ आहुती, (तौ) समं नयति इति सः समानः (होता) । मनः ह वाव यजमानः । उदानः एव इष्टफलम् । सः एनं यजमानम् अहरहः ब्रह्म गमयति ॥

Puesto que la inspiración y la espiración son estas dos oblaciones, el que las lleva equilibradamente es samāna [: el hotṛ]. La mente es, en verdad, el sacrificador. Udāna es el fruto del sacrificio: él lleva cada día a este sacrificador a Brahman.

Bhāṣya de Śaṅkara

Lee el comentario de Śaṅkara

Déjanos tu correo y se abre toda la Biblioteca Vedanta: el bhāṣya íntegro de cada verso, el análisis gramatical completo y los PDF de cada texto. Solo una vez.

Te escribiremos sobre Vedanta. Puedes darte de baja cuando quieras.

Segmento 1 — glosa de यदुच्छ्वासनिश्वासौ एतौ आहुती: las dos oblaciones

अत्र च होता अग्निहोत्रस्य यद् यस्मात् उच्छ्वासनिश्वासौ अग्निहोत्राहुती इव नित्यं द्वित्व-सामान्यादेव तु एतौ अहुती।

Aquí está también el hotṛ del agnihotra. «Puesto que» (yasmāt) «la inspiración y la espiración» son como las dos oblaciones del agnihotra, «estas dos» son siempre «oblaciones», aunque solo sea por la semejanza de ser dos.

Análisis palabra por palabra

अत्र0aquíच0tambiénहोता1/1√हु (3 जुहोत्यादि P)तृच्होतृ-ऋदातृ m[está] el hotṛअग्निहोत्रस्य6/1अग्निहोत्र-अफलम् ndel agnihotraयत्0puesto queयस्मात्0puesto que (glosa)उच्छ्वासनिश्वासौ1/2नि+√श्वस् (2 अदादि P)घञ्उच्छ्वासनिश्वास-अरामः m[उच्छ्वासः च निश्वासः च] DVla inspiración y la espiraciónअग्निहोत्राहुती1/2आ+√हु (3 जुहोत्यादि P)क्तिन्अग्निहोत्राहुति-इमति f[अग्निहोत्रस्य आहुती] षष्ठी-TPlas dos oblaciones del agnihotraइव0comoनित्यम्0siempreद्वित्वसामान्यात्5/1समान+ष्यञ् (taddhita)द्वित्वसामान्य-अफलम् n[द्वित्वेन सामान्यम्] तृतीया-TPpor la semejanza de ser dosएव0soloतु0aunqueएतौ1/2एतद् mestas dosआहुती1/2आ+√हु (3 जुहोत्यादि P)क्तिन्आहुति-इमति f[son] oblaciones

Segmento 2 — glosa de समं नयति इति स समानः: samāna es el hotṛ

समं साम्येन शरीर-स्थिति-भावाय नयति यो वायुः, अग्नि-स्थानीयः अपि होता च आहुत्योः नेतृत्वात्। कोऽसौ? स समानः।

El aire que las «lleva equilibradamente» (sāmyena) para que el cuerpo se mantenga es también el hotṛ, aunque ocupa el lugar de un fuego, porque lleva las dos oblaciones. ¿Quién es? «Es samāna».

Análisis palabra por palabra

समम्0equilibradamenteसाम्येन3/1सम+ष्यञ् (taddhita)साम्य-अफलम् ncon equilibrio (glosa)शरीरस्थितिभावाय4/1√भू (1 भ्वादि P)घञ्शरीरस्थितिभाव-अरामः m[शरीरस्य स्थितेः भावः] षष्ठी-TPpara que el cuerpo se mantengaनयतिIII/1√नी (1 भ्वादि U)लट्कर्तरिllevaयः1/1यद् mel queवायुः1/1वायु-उगुरुः maireअग्निस्थानीयः1/1अग्निस्थान+छ (taddhita)अग्निस्थानीय-अरामः m[अग्नेः स्थानम्] षष्ठी-TPque ocupa el lugar de un fuegoअपि0aunqueहोता1/1√हु (3 जुहोत्यादि P)तृच्होतृ-ऋदातृ mel hotṛच0tambiénआहुत्योः6/2आ+√हु (3 जुहोत्यादि P)क्तिन्आहुति-इमति fde las dos oblacionesनेतृत्वात्5/1नेतृ+त्व (taddhita)नेतृत्व-अफलम् npor ser el que llevaकः1/1किम् m¿quiénअसौ1/1अदस् mes?सः1/1तद् meseसमानः1/1समान-अरामः m[es] samāna

Segmento 3 — consecuencia: el sueño del sabio es agnihotra

अतश्च विदुषः स्वापोऽपि अग्निहोत्र-हवनमेव। तस्माद् विद्वान् न अकर्मी इत्येवं मन्तव्यः इत्यभिप्रायः। “सर्वदा सर्वाणि भूतानि विचिन्वन्त्यपि स्वपते (शतपथ १०.५.३.१२)” इति हि वाजसनेयके।

Y por eso, también el sueño del sabio es precisamente la ofrenda del agnihotra. La intención es: por tanto, no hay que tener al sabio por alguien que no realiza acciones [rituales]. Pues en el Vājasaneyaka se dice: «Todos los seres le construyen siempre [el altar], incluso mientras duerme» (Śatapatha 10.5.3.12).

Nota. Gambhirananda explica el pasaje del Vājasaneyaka como alabanza de un conocimiento: para quien sabe así, las funciones de prāṇa siguen «construyendo» el sacrificio incluso en su sueño. Śaṅkara lo dice explícitamente en el segmento 7 (vidvattā-stuti).

Análisis palabra por palabra

अतः0por esoच0yविदुषः6/1√विद् (2 अदादि P)शतृ→वसुविद्वस्-स्विद्वस् mdel sabioस्वापः1/1√स्वप् (2 अदादि P)घञ्स्वाप-अरामः mel sueñoअपि0tambiénअग्निहोत्रहवनम्1/1√हु (3 जुहोत्यादि P)ल्युट्अग्निहोत्रहवन-अफलम् n[अग्निहोत्रस्य हवनम्] षष्ठी-TPla ofrenda del agnihotraएव0precisamenteतस्मात्5/1तद् npor tantoविद्वान्1/1√विद् (2 अदादि P)शतृ→वसुविद्वस्-स्विद्वस् mel sabioन0noअकर्मी1/1कर्मन्+इनि (taddhita)अकर्मिन्-इन्योगिन् m[न कर्मी] नञ्-TPalguien que no realiza accionesइति0asíएवम्0de este modoमन्तव्यः1/1√मन् (4 दिवादि A)तव्यमन्तव्य-अरामः mha de ser consideradoइति0asíअभिप्रायः1/1अभि+प्र+√इ (2 अदादि P)अच्अभिप्राय-अरामः m[es] la intenciónसर्वदा0सर्व+दा (taddhita)siempreसर्वाणि1/3सर्व ntodosभूतानि1/3√भू (1 भ्वादि P)क्तभूत-अफलम् nlos seresविचिन्वन्तिIII/3वि+√चि (5 स्वादि U)लट्कर्तरिconstruyen [el altar]अपि0inclusoस्वपते4/1√स्वप् (2 अदादि P)शतृस्वपत्-त्पचत् mpara él mientras duermeइति0asíहि0puesवाजसनेयके7/1वाजसनेयक-अफलम् nen el Vājasaneyaka

Segmento 4 — glosa de मनो ह वाव यजमानः: por qué la mente es el sacrificador

अत्र हि जाग्रत्सु प्राणाग्निषु, उपसंहृत्य बाह्य-करणानि विषयांश्च, अग्निहोत्र-फलमिव स्वर्गं, ब्रह्म जिगमिषुः मनो ह वाव यजमानः जागर्त्ति यजमानवत्। कार्य-करणेषु प्राधान्येन संव्यवहारात्, स्वर्गमिव ब्रह्म प्रति प्रस्थितत्वाद् यजमानः मनः कल्प्यते।

Pues aquí, mientras velan los fuegos de prāṇa, «la mente», tras recoger los órganos externos y sus objetos, y deseando ir a Brahman como [el sacrificador] al cielo, fruto del agnihotra, vela como un sacrificador: «la mente es, en verdad, el sacrificador». Se considera a la mente el sacrificador porque actúa como la principal entre los efectos y los instrumentos, y porque se ha puesto en camino hacia Brahman como [el sacrificador] hacia el cielo.

Análisis palabra por palabra

अत्र0aquíहि0puesजाग्रत्सु7/3√जागृ (2 अदादि P)शतृजाग्रत्-त्पचत् mmientras velanप्राणाग्निषु7/3प्राणाग्नि-इहरिः m[प्राणाः अग्नयः इव] KD (उपमित)los fuegos de prāṇaउपसंहृत्य0उप+सम्+√हृ (1 भ्वादि U)ल्यप्tras recogerबाह्यकरणानि2/3√कृ (8 तनादि U)ल्युट्बाह्यकरण-अफलम् n[बाह्यानि करणानि] KDlos órganos externosविषयान्2/3विषय-अरामः mlos objetosच0yअग्निहोत्रफलम्2/1अग्निहोत्रफल-अफलम् n[अग्निहोत्रस्य फलम्] षष्ठी-TPfruto del agnihotraइव0comoस्वर्गम्2/1स्वर्ग-अरामः mal cieloब्रह्म2/1ब्रह्मन्-न्नाम na Brahmanजिगमिषुः1/1√गम् (1 भ्वादि P)सन्+उजिगमिषु-उगुरुः mdeseando irमनः1/1मनस्-स्मनस् nla menteह0(partícula)वाव0en verdadयजमानः1/1√यज् (1 भ्वादि U)शानन्यजमान-अरामः m[es] el sacrificadorजागर्त्तिIII/1√जागृ (2 अदादि P)लट्कर्तरिvelaयजमानवत्0यजमान+वति (taddhita)como un sacrificadorकार्यकरणेषु7/3कार्यकरण-अफलम् n[कार्याणि च करणानि च] DVentre los efectos y los instrumentosप्राधान्येन3/1प्रधान+ष्यञ् (taddhita)प्राधान्य-अफलम् ncomo principalसंव्यवहारात्5/1सम्+वि+अव+√हृ (1 भ्वादि U)घञ्संव्यवहार-अरामः mporque actúaस्वर्गम्2/1स्वर्ग-अरामः mel cieloइव0comoब्रह्म2/1ब्रह्मन्-न्नाम nBrahmanप्रति0haciaप्रस्थितत्वात्5/1प्रस्थित+त्व (taddhita)प्रस्थितत्व-अफलम् nporque se ha puesto en caminoयजमानः1/1√यज् (1 भ्वादि U)शानन्यजमान-अरामः msacrificadorमनः1/1मनस्-स्मनस् nla menteकल्प्यतेIII/1√कृप् (1 भ्वादि A)णिच्लट्कर्मणिse considera

Segmento 5 — glosa de इष्टफलमेवोदानः

इष्टफलं यागफलम् एव उदानः वायुः। उदान-निमित्तत्वाद् इष्ट-फल-प्राप्तेः।

«El fruto del sacrificio» (yāgaphalam) «es precisamente udāna», el aire, porque obtener el fruto del sacrificio tiene a udāna como causa.

Análisis palabra por palabra

इष्टफलम्1/1इष्टफल-अफलम् n[इष्टस्य फलम्] षष्ठी-TPel fruto del sacrificioयागफलम्1/1यागफल-अफलम् n[यागस्य फलम्] षष्ठी-TPel fruto del sacrificio (glosa)एव0precisamenteउदानः1/1उदान-अरामः m[es] udānaवायुः1/1वायु-उगुरुः mel aireउदाननिमित्तत्वात्5/1उदाननिमित्त+त्व (taddhita)उदाननिमित्तत्व-अफलम् n[उदानः निमित्तं यस्याः सा] BVporque tiene a udāna como causaइष्टफलप्राप्तेः6/1प्र+√आप् (5 स्वादि P)क्तिन्इष्टफलप्राप्ति-इमति f[इष्टफलस्य प्राप्तिः] षष्ठी-TPla obtención del fruto del sacrificio

Segmento 6 — glosa de स एनं यजमानमहरहर्ब्रह्म गमयति

कथम्? सः उदानः एनं मनआख्यं यजमानं स्वप्न-वृत्ति-रूपादपि प्रच्याव्य अहरहः सुषुप्ति-काले स्वर्गमिव ब्रह्म अक्षरं गमयति। अतो याग-फल-स्थानीयः उदानः।

¿Cómo? «Él», udāna, «lleva cada día a este sacrificador» llamado mente, en el momento del sueño profundo, «a Brahman», el akṣara, como [se lleva al sacrificador] al cielo, tras hacerlo caer incluso de su forma de funcionamiento onírico. Por eso udāna ocupa el lugar del fruto del sacrificio.

Análisis palabra por palabra

कथम्0¿cómo?सः1/1तद् mélउदानः1/1उदान-अरामः mudānaएनम्2/1एतद् m (anvādeśa)a esteमनआख्यम्2/1मनआख्य-अरामः m[मनः आख्या यस्य सः] BVllamado menteयजमानम्2/1√यज् (1 भ्वादि U)शानन्यजमान-अरामः msacrificadorस्वप्नवृत्तिरूपात्5/1स्वप्नवृत्तिरूप-अफलम् n[स्वप्नवृत्तिः रूपं यस्य तत्] BVde su forma de funcionamiento oníricoअपि0inclusoप्रच्याव्य0प्र+√च्यु (1 भ्वादि A)णिच्+ल्यप्tras hacerlo caerअहरहः0cada díaसुषुप्तिकाले7/1सुषुप्तिकाल-अरामः m[सुषुप्तेः कालः] षष्ठी-TPen el momento del sueño profundoस्वर्गम्2/1स्वर्ग-अरामः mal cieloइव0comoब्रह्म2/1ब्रह्मन्-न्नाम na Brahmanअक्षरम्2/1अक्षर-अफलम् nel akṣaraगमयतिIII/1√गम् (1 भ्वादि P)णिच्लट्कर्तरिllevaअतः0por esoयागफलस्थानीयः1/1यागफलस्थान+छ (taddhita)यागफलस्थानीय-अरामः m[यागफलस्य स्थानम्] षष्ठी-TPque ocupa el lugar del fruto del sacrificioउदानः1/1उदान-अरामः mudāna

Segmento 7 — todo esto es alabanza del conocimiento

एवं विदुषः श्रोत्राद्युपरम-कालाद् आरभ्य यावत् सुप्तोत्थितः भवति तावत् सर्व-याग-फलानुभवः एव, न अविदुषाम् इव अनर्थाय, इति विद्वत्ता स्तूयते।

Así, para el sabio, desde el momento en que cesan el oído y los demás hasta que se levanta del sueño, todo es experiencia del fruto de todos los sacrificios, y no algo sin provecho, como para los ignorantes. De este modo se alaba el conocimiento.

Análisis palabra por palabra

एवम्0asíविदुषः6/1√विद् (2 अदादि P)शतृ→वसुविद्वस्-स्विद्वस् mpara el sabioश्रोत्राद्युपरमकालात्5/1श्रोत्राद्युपरमकाल-अरामः m[श्रोत्रादीनाम् उपरमस्य कालः] षष्ठी-TPdesde el momento en que cesan el oído y los demásआरभ्य0आ+√रभ् (1 भ्वादि A)ल्यप्a partirयावत्0hasta queसुप्तोत्थितः1/1उत्+√स्था (1 भ्वादि P)क्तसुप्तोत्थित-अरामः m[सुप्तः (पूर्वम्) उत्थितः] KDlevantado del sueñoभवतिIII/1√भू (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिestáतावत्0hasta entoncesसर्वयागफलानुभवः1/1अनु+√भू (1 भ्वादि P)अप्सर्वयागफलानुभव-अरामः m[सर्वेषां यागानां फलस्य अनुभवः] षष्ठी-TPexperiencia del fruto de todos los sacrificiosएव0soloन0noअविदुषाम्6/3√विद् (2 अदादि P)शतृ→वसुअविद्वस्-स्विद्वस् m[न विद्वांसः] नञ्-TPde los ignorantesइव0comoअनर्थाय4/1अनर्थ-अरामः m[न अर्थः] नञ्-TPpara lo sin provechoइति0asíविद्वत्ता1/1विद्वस्+तल् (taddhita)विद्वत्ता-आसीता fel conocimientoस्तूयतेIII/1√स्तु (2 अदादि U)लट्कर्मणिse alaba

Segmento 8 — por qué es solo alabanza: el ciclo es igual para todos

न हि विदुषः एव श्रोत्रादीनि स्वपन्ते प्राणाग्नयः वा जाग्रति, जाग्रत्स्वप्नयोः मनः स्वातन्त्र्यमनुभवद् अहरहः सुषुप्तं वा प्रतिपद्यते। समानं हि सर्व-प्राणिनां पर्यायेण जाग्रत्-स्वप्न-सुषुप्ति-गमनम्। अतो विद्वत्ता-स्तुतिरेव अयमुपपद्यते।। ४।।

Pues no es solo en el sabio donde el oído y los demás duermen o los fuegos de prāṇa velan, ni solo en él donde la mente, que experimenta libertad en la vigilia y en el sueño, llega cada día al sueño profundo. Pasar por turno por la vigilia, el sueño y el sueño profundo es común a todos los seres vivos. Por eso esto solo tiene sentido como alabanza del conocimiento. ॥4॥

Análisis palabra por palabra

न0noहि0puesविदुषः6/1√विद् (2 अदादि P)शतृ→वसुविद्वस्-स्विद्वस् mdel sabioएव0soloश्रोत्रादीनि1/3श्रोत्रादि-इवारि n[श्रोत्रम् आदिः येषां तानि] BVel oído y los demásस्वपन्तेIII/3√स्वप् (2 अदादि P)लट्कर्तरि (forma A)duermenप्राणाग्नयः1/3प्राणाग्नि-इहरिः m[प्राणाः अग्नयः इव] KD (उपमित)los fuegos de prāṇaवा0oजाग्रतिIII/3√जागृ (2 अदादि P)लट्कर्तरिvelanजाग्रत्स्वप्नयोः7/2जाग्रत्स्वप्न-अरामः m[जाग्रत् च स्वप्नः च] DVen la vigilia y el sueñoमनः1/1मनस्-स्मनस् nla menteस्वातन्त्र्यम्2/1स्वतन्त्र+ष्यञ् (taddhita)स्वातन्त्र्य-अफलम् nlibertadअनुभवत्1/1अनु+√भू (1 भ्वादि P)शतृअनुभवत्-त्पचत् nque experimentaअहरहः0cada díaसुषुप्तम्2/1सु+√स्वप् (2 अदादि P)क्तसुषुप्त-अफलम् nel sueño profundoवा0oप्रतिपद्यतेIII/1प्रति+√पद् (4 दिवादि A)लट्कर्तरिalcanzaसमानम्1/1समान-अफलम् ncomúnहि0puesसर्वप्राणिनाम्6/3सर्वप्राणिन्-इन्योगिन् m[सर्वे प्राणिनः] KDde todos los seres vivosपर्यायेण3/1परि+√इ (2 अदादि P)घञ्पर्याय-अरामः mpor turnoजाग्रत्स्वप्नसुषुप्तिगमनम्1/1√गम् (1 भ्वादि P)ल्युट्जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तिगमन-अफलम् n[जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तीनां गमनम्] षष्ठी-TP (DV interno)el paso por la vigilia, el sueño y el sueño profundoअतः0por esoविद्वत्तास्तुतिः1/1√स्तु (2 अदादि U)क्तिन्विद्वत्तास्तुति-इमति f[विद्वत्तायाः स्तुतिः] षष्ठी-TPalabanza del conocimientoएव0soloअयम्1/1इदम् mestoउपपद्यतेIII/1उप+√पद् (4 दिवादि A)लट्कर्तरिtiene sentido

॥ इति चतुर्थप्रश्ने चतुर्थो मन्त्रः ॥
Así, el cuarto mantra de la cuarta pregunta.

अध्ययनम्

Estos textos se estudian con un maestro

Las upaniṣads se leen con el comentario de Śaṅkara, dentro del recorrido de la escuela.

Ver el recorrido de estudio o empieza por el curso gratuito →