बुद्धिश्च बोद्धव्यं च, अहंकारश्च अहंकर्तव्यं च, चित्तं च चेतयितव्यं च,
तेजश्च विद्योतयितव्यं च, प्राणश्च विधारयितव्यं च ॥ ८ ॥
pṛthivī ca pṛthivīmātrā ca, āpaśca āpomātrā ca, tejaśca tejomātrā ca,
vāyuśca vāyumātrā ca, ākāśaśca ākāśamātrā ca, cakṣuśca draṣṭavyaṃ ca,
śrotraṃ ca śrotavyaṃ ca, ghrāṇaṃ ca ghrātavyaṃ ca, rasaśca rasayitavyaṃ ca, tvak ca
sparśayitavyaṃ ca, vāk ca vaktavyaṃ ca, hastau ca ādātavyaṃ ca, upasthaśca
ānandayitavyaṃ ca, pāyuśca visarjayitavyaṃ ca, pādau ca gantavyaṃ ca, manaśca mantavyaṃ ca,
buddhiśca boddhavyaṃ ca, ahaṃkāraśca ahaṃkartavyaṃ ca, cittaṃ ca cetayitavyaṃ ca,
tejaśca vidyotayitavyaṃ ca, prāṇaśca vidhārayitavyaṃ ca || 4-8 ||
La tierra y la tierra sutil, el agua y el agua sutil, el fuego y el fuego sutil, el aire y el aire sutil, el espacio y el espacio sutil; el ojo y lo que se ve, el oído y lo que se oye, el olfato y lo que se huele, el gusto y lo que se gusta, la piel y lo que se toca, el habla y lo que se dice, las manos y lo que se toma, el órgano genital y lo que se goza, el órgano de excreción y lo que se excreta, los pies y adonde se va; la mente y lo que se piensa, el intelecto y lo que se discierne, el ego y aquello con lo que uno se identifica, el citta y aquello de lo que se es consciente, el brillo y lo que ha de iluminarse, prāṇa y lo que ha de sostenerse [: todo esto se establece en el ātman supremo].
Palabra por palabra
पृथिवी1/1पृथिवी-ईनदी fla tierraच0yपृथिवीमात्रा1/1पृथिवीमात्रा-आसीता f[पृथिव्याः मात्रा] षष्ठी-TPla tierra sutilच0yआपः1/3अप्-प्f (siempre pl.)el aguaच0yआपोमात्रा1/1आपोमात्रा-आसीता f[अपां मात्रा] षष्ठी-TPel agua sutilच0yतेजः1/1तेजस्-स्मनस् nel fuegoच0yतेजोमात्रा1/1तेजोमात्रा-आसीता f[तेजसः मात्रा] षष्ठी-TPel fuego sutilच0yवायुः1/1वायु-उगुरुः mel aireच0yवायुमात्रा1/1वायुमात्रा-आसीता f[वायोः मात्रा] षष्ठी-TPel aire sutilच0yआकाशः1/1आकाश-अरामः mel espacioच0yआकाशमात्रा1/1आकाशमात्रा-आसीता f[आकाशस्य मात्रा] षष्ठी-TPel espacio sutilच0yचक्षुः1/1चक्षुस्-स्मनस् nel ojoच0yद्रष्टव्यम्1/1√दृश् (1 भ्वादि P)तव्यद्रष्टव्य-अफलम् nlo que se veच0yश्रोत्रम्1/1श्रोत्र-अफलम् nel oídoच0yश्रोतव्यम्1/1√श्रु (1 भ्वादि P)तव्यश्रोतव्य-अफलम् nlo que se oyeच0yघ्राणम्1/1घ्राण-अफलम् nel olfatoच0yघ्रातव्यम्1/1√घ्रा (1 भ्वादि P)तव्यघ्रातव्य-अफलम् nlo que se hueleच0yरसः1/1रस-अरामः mel gustoच0yरसयितव्यम्1/1√रस (10 चुरादि U)तव्यरसयितव्य-अफलम् nlo que se gustaच0yत्वक्1/1त्वच्-च्वाच् fla pielच0yस्पर्शयितव्यम्1/1√स्पृश् (6 तुदादि P)णिच्+तव्यस्पर्शयितव्य-अफलम् nlo que se tocaच0yवाक्1/1वाच्-च्वाच् fel hablaच0yवक्तव्यम्1/1√वच् (2 अदादि P)तव्यवक्तव्य-अफलम् nlo que se diceच0yहस्तौ1/2हस्त-अरामः mlas manosच0yआदातव्यम्1/1आ+√दा (3 जुहोत्यादि U)तव्यआदातव्य-अफलम् nlo que se tomaच0yउपस्थः1/1उपस्थ-अरामः mel órgano genitalच0yआनन्दयितव्यम्1/1आ+√नन्द् (1 भ्वादि P)णिच्+तव्यआनन्दयितव्य-अफलम् nlo que se gozaच0yपायुः1/1पायु-उगुरुः mel órgano de excreciónच0yविसर्जयितव्यम्1/1वि+√सृज् (6 तुदादि P)णिच्+तव्यविसर्जयितव्य-अफलम् nlo que se excretaच0yपादौ1/2पाद-अरामः mlos piesच0yगन्तव्यम्1/1√गम् (1 भ्वादि P)तव्यगन्तव्य-अफलम् nadonde se vaच0yमनः1/1मनस्-स्मनस् nla menteच0yमन्तव्यम्1/1√मन् (4 दिवादि A)तव्यमन्तव्य-अफलम् nlo que se piensaच0yबुद्धिः1/1बुद्धि-इमति fel intelectoच0yबोद्धव्यम्1/1√बुध् (4 दिवादि A)तव्यबोद्धव्य-अफलम् nlo que se discierneच0yअहंकारः1/1अहंकार-अरामः mel egoच0yअहंकर्तव्यम्1/1√कृ (8 तनादि U)तव्यअहंकर्तव्य-अफलम् naquello con lo que uno se identificaच0yचित्तम्1/1चित्त-अफलम् nel cittaच0yचेतयितव्यम्1/1√चित् (10 चुरादि A)तव्यचेतयितव्य-अफलम् naquello de lo que se es conscienteच0yतेजः1/1तेजस्-स्मनस् nel brilloच0yविद्योतयितव्यम्1/1वि+√द्युत् (1 भ्वादि A)णिच्+तव्यविद्योतयितव्य-अफलम् nlo que ha de iluminarseच0yप्राणः1/1प्राण-अरामः mprāṇaच0yविधारयितव्यम्1/1वि+√धृ (1 भ्वादि U)णिच्+तव्यविधारयितव्य-अफलम् nlo que ha de sostenerseच0y
Anvaya (el verso en orden de prosa)
पृथिवी च पृथिवीमात्रा च, आपः च आपोमात्रा च, तेजः च तेजोमात्रा च, वायुः च वायुमात्रा च, आकाशः च आकाशमात्रा च, चक्षुः च द्रष्टव्यं च, श्रोत्रं च श्रोतव्यं च, घ्राणं च घ्रातव्यं च, रसः च रसयितव्यं च, त्वक् च स्पर्शयितव्यं च, वाक् च वक्तव्यं च, हस्तौ च आदातव्यं च, उपस्थः च आनन्दयितव्यं च, पायुः च विसर्जयितव्यं च, पादौ च गन्तव्यं च, मनः च मन्तव्यं च, बुद्धिः च बोद्धव्यं च, अहंकारः च अहंकर्तव्यं च, चित्तं च चेतयितव्यं च, तेजः च विद्योतयितव्यं च, प्राणः च विधारयितव्यं च (सर्वं परे आत्मनि संप्रतिष्ठते) ॥
La tierra y la tierra sutil, el agua y el agua sutil, el fuego y el fuego sutil, el aire y el aire sutil, el espacio y el espacio sutil, el ojo y lo que se ve, el oído y lo que se oye, el olfato y lo que se huele, el gusto y lo que se gusta, la piel y lo que se toca, el habla y lo que se dice, las manos y lo que se toma, el órgano genital y lo que se goza, el órgano de excreción y lo que se excreta, los pies y adonde se va, la mente y lo que se piensa, el intelecto y lo que se discierne, el ego y aquello con lo que uno se identifica, el citta y aquello de lo que se es consciente, el brillo y lo que ha de iluminarse, prāṇa y lo que ha de sostenerse: [todo esto se establece en el ātman supremo].
Bhāṣya de Śaṅkara
Lee el comentario de Śaṅkara
Déjanos tu correo y se abre toda la Biblioteca Vedanta: el bhāṣya íntegro de cada verso, el análisis gramatical completo y los PDF de cada texto. Solo una vez.
Te escribiremos sobre Vedanta. Puedes darte de baja cuando quieras.
पृथिवीच स्थूला पञ्च-गुणाः तत्कारणा च पृथिवीमात्राच गन्ध-तन्मात्रा, तथा आपश्चआपोमात्राः च। तेजश्चतेजोमात्राच। वायुश्चवायुमात्राच। आकाशश्चआकाशमात्राच। स्थूलानि च सूक्ष्माणि च भूतानि इत्यर्थः।
«La tierra», la burda, con sus cinco cualidades, «y la tierra sutil», que es su causa: el elemento sutil del olor. Así también «el agua y el agua sutil», «el fuego y el fuego sutil», «el aire y el aire sutil», «el espacio y el espacio sutil». El sentido es: los elementos burdos y los sutiles.
Nota. La edición imprime पञ्च-गुणाः, que no concuerda con पृथिवी … स्थूला; se analiza पञ्चगुणा (así lo traduce Gambhirananda: «possessed of the five attributes»). También imprime आपोमात्राः (pl.), donde el mantra dice आपोमात्रा; se deja como está.
Análisis palabra por palabra
पृथिवी1/1पृथिवी-ईनदी fla tierraच0yस्थूला1/1स्थूल-आसीता fburdaपञ्चगुणा1/1पञ्चगुणा-आसीता f[पञ्च गुणाः यस्याः सा] BVcon cinco cualidadesतत्कारणा1/1तत्कारणा-आसीता f[तस्याः कारणम्] षष्ठी-TP (f por concordancia)su causaच0yपृथिवीमात्रा1/1पृथिवीमात्रा-आसीता f[पृथिव्याः मात्रा] षष्ठी-TPla tierra sutilच0yगन्धतन्मात्रा1/1गन्धतन्मात्रा-आसीता f[गन्धस्य तन्मात्रा] षष्ठी-TPel elemento sutil del olorतथा0así tambiénआपः1/3अप्-प्f (siempre pl.)el aguaच0yआपोमात्राः1/3आपोमात्रा-आसीता f[अपां मात्राः] षष्ठी-TPel agua sutilच0yतेजः1/1तेजस्-स्मनस् nel fuegoच0yतेजोमात्रा1/1तेजोमात्रा-आसीता f[तेजसः मात्रा] षष्ठी-TPel fuego sutilच0yवायुः1/1वायु-उगुरुः mel aireच0yवायुमात्रा1/1वायुमात्रा-आसीता f[वायोः मात्रा] षष्ठी-TPel aire sutilच0yआकाशः1/1आकाश-अरामः mel espacioच0yआकाशमात्रा1/1आकाशमात्रा-आसीता f[आकाशस्य मात्रा] षष्ठी-TPel espacio sutilच0yस्थूलानि1/3स्थूल-अफलम् nburdosच0yसूक्ष्माणि1/3सूक्ष्म-अफलम् nsutilesच0yभूतानि1/3√भू (1 भ्वादि P)क्तभूत-अफलम् nlos elementosइति0asíअर्थः1/1अर्थ-अरामः m[es] el sentido
Segmento 3 — los órganos de conocimiento y de acción con sus objetos
तथा चक्षुश्च इन्द्रियं रूपं च द्रष्टव्यंच। श्रोत्रंचश्रोतव्यंच। घ्राणंचघ्रातव्यंच। रसश्चरसयितव्यंच। त्वक्चस्पर्शयितव्यंच। वाक्चवक्तव्यंच। हस्तौचआदातव्यंच। उपस्थश्चआनन्दयितव्यंच। पायुश्चविसर्जयितव्यंच। पादौचगन्तव्यंच। बुद्धीन्द्रियाणि कर्मेन्द्रियाणि तथा च उक्तानि।
Así también «el ojo», el sentido, «y lo que se ve», la forma; «el oído y lo que se oye»; «el olfato y lo que se huele»; «el gusto y lo que se gusta»; «la piel y lo que se toca»; «el habla y lo que se dice»; «las manos y lo que se toma»; «el órgano genital y lo que se goza»; «el órgano de excreción y lo que se excreta»; «los pies y adonde se va». Así quedan enumerados los órganos de conocimiento y los de acción.
Análisis palabra por palabra
तथा0así tambiénचक्षुः1/1चक्षुस्-स्मनस् nel ojoच0yइन्द्रियम्1/1इन्द्र+घ (taddhita)इन्द्रिय-अफलम् nel sentidoरूपम्1/1रूप-अफलम् nla formaच0yद्रष्टव्यम्1/1√दृश् (1 भ्वादि P)तव्यद्रष्टव्य-अफलम् nlo que se veच0yश्रोत्रम्1/1श्रोत्र-अफलम् nel oídoच0yश्रोतव्यम्1/1√श्रु (1 भ्वादि P)तव्यश्रोतव्य-अफलम् nlo que se oyeच0yघ्राणम्1/1घ्राण-अफलम् nel olfatoच0yघ्रातव्यम्1/1√घ्रा (1 भ्वादि P)तव्यघ्रातव्य-अफलम् nlo que se hueleच0yरसः1/1रस-अरामः mel gustoच0yरसयितव्यम्1/1√रस (10 चुरादि U)तव्यरसयितव्य-अफलम् nlo que se gustaच0yत्वक्1/1त्वच्-च्वाच् fla pielच0yस्पर्शयितव्यम्1/1√स्पृश् (6 तुदादि P)णिच्+तव्यस्पर्शयितव्य-अफलम् nlo que se tocaच0yवाक्1/1वाच्-च्वाच् fel hablaच0yवक्तव्यम्1/1√वच् (2 अदादि P)तव्यवक्तव्य-अफलम् nlo que se diceच0yहस्तौ1/2हस्त-अरामः mlas manosच0yआदातव्यम्1/1आ+√दा (3 जुहोत्यादि U)तव्यआदातव्य-अफलम् nlo que se tomaच0yउपस्थः1/1उपस्थ-अरामः mel órgano genitalच0yआनन्दयितव्यम्1/1आ+√नन्द् (1 भ्वादि P)णिच्+तव्यआनन्दयितव्य-अफलम् nlo que se gozaच0yपायुः1/1पायु-उगुरुः mel órgano de excreciónच0yविसर्जयितव्यम्1/1वि+√सृज् (6 तुदादि P)णिच्+तव्यविसर्जयितव्य-अफलम् nlo que se excretaच0yपादौ1/2पाद-अरामः mlos piesच0yगन्तव्यम्1/1√गम् (1 भ्वादि P)तव्यगन्तव्य-अफलम् nadonde se vaच0yबुद्धीन्द्रियाणि1/3बुद्धीन्द्रिय-अफलम् n[बुद्धेः इन्द्रियाणि] षष्ठी-TPlos órganos de conocimientoकर्मेन्द्रियाणि1/3कर्मेन्द्रिय-अफलम् n[कर्मणः इन्द्रियाणि] षष्ठी-TPlos órganos de acciónतथा0asíच0yउक्तानि1/3√वच् (2 अदादि P)क्तउक्त-अफलम् nquedan enumerados
«La mente», ya mencionada, «y lo que se piensa», su objeto. «El intelecto», cuya naturaleza es la determinación, «y lo que se discierne», su objeto. «El ego», el órgano interno caracterizado por la identificación [con el cuerpo, etc.], «y aquello con lo que uno se identifica», su objeto. El citta, el órgano interno dotado de conciencia, «y aquello de lo que se es consciente», su objeto.
Análisis palabra por palabra
मनः1/1मनस्-स्मनस् nla menteच0yपूर्वोक्तम्1/1√वच् (2 अदादि P)क्तपूर्वोक्त-अफलम् n[पूर्वम् उक्तम्] KDya mencionadaमन्तव्यम्1/1√मन् (4 दिवादि A)तव्यमन्तव्य-अफलम् nlo que se piensaच0yतद्विषयः1/1तद्विषय-अरामः m[तस्य विषयः] षष्ठी-TPsu objetoबुद्धिः1/1बुद्धि-इमति fel intelectoच0yनिश्चयात्मिका1/1निश्चयात्मिका-आसीता f[निश्चयः आत्मा यस्याः सा] BVcuya naturaleza es la determinaciónबोद्धव्यम्1/1√बुध् (4 दिवादि A)तव्यबोद्धव्य-अफलम् nlo que se discierneच0yतद्विषयः1/1तद्विषय-अरामः m[तस्य विषयः] षष्ठी-TPsu objetoअहंकारः1/1अहंकार-अरामः mel egoच0yअभिमानलक्षणम्1/1अभिमानलक्षण-अफलम् n[अभिमानः लक्षणं यस्य तत्] BVcaracterizado por la identificaciónअन्तःकरणम्1/1√कृ (8 तनादि U)ल्युट्अन्तःकरण-अफलम् n[अन्तः करणम्] प्रादि-TPel órgano internoअहंकर्तव्यम्1/1√कृ (8 तनादि U)तव्यअहंकर्तव्य-अफलम् naquello con lo que uno se identificaच0yतद्विषयः1/1तद्विषय-अरामः m[तस्य विषयः] षष्ठी-TPsu objetoचित्तम्1/1चित्त-अफलम् nel cittaच0yचेतनावत्1/1चेतना+मतुप् (taddhita)चेतनावत्-त्भगवत् ndotado de concienciaअन्तःकरणम्1/1√कृ (8 तनादि U)ल्युट्अन्तःकरण-अफलम् n[अन्तः करणम्] प्रादि-TPel órgano internoचेतयितव्यम्1/1√चित् (10 चुरादि A)तव्यचेतयितव्य-अफलम् naquello de lo que se es conscienteच0yतद्विषयः1/1तद्विषय-अरामः m[तस्य विषयः] षष्ठी-TPsu objeto
Segmento 5 — glosa de तेजश्च विद्योतयितव्यं च
तेजश्च त्वगिन्द्रिय-व्यतिरेकेण प्रकाश-विशिष्टा या त्वक् तया निर्भास्यः विषयः विद्योतयितव्यम्।
«El brillo» es la piel dotada de luminosidad, distinta del sentido del tacto; y el objeto que ella hace resplandecer es «lo que ha de iluminarse».
Análisis palabra por palabra
तेजः1/1तेजस्-स्मनस् nel brilloच0yत्वगिन्द्रियव्यतिरेकेण3/1वि+अति+√रिच् (7 रुधादि U)घञ्त्वगिन्द्रियव्यतिरेक-अरामः m[त्वगिन्द्रियात् व्यतिरेकः] पञ्चमी-TPdistinta del sentido del tactoप्रकाशविशिष्टा1/1वि+√शिष् (7 रुधादि P)क्तप्रकाशविशिष्टा-आसीता f[प्रकाशेन विशिष्टा] तृतीया-TPdotada de luminosidadया1/1यद् fla queत्वक्1/1त्वच्-च्वाच् fpielतया3/1तद् fpor ellaनिर्भास्यः1/1निर्+√भास् (1 भ्वादि A)ण्यत्निर्भास्य-अरामः mque ha de resplandecerविषयः1/1विषय-अरामः mel objetoविद्योतयितव्यम्1/1वि+√द्युत् (1 भ्वादि A)णिच्+तव्यविद्योतयितव्य-अफलम् nlo que ha de iluminarse
Segmento 6 — glosa de प्राणश्च विधारयितव्यं च: prāṇa es el hilo
प्राणश्च सूत्रं यदाचक्षते तेन विधारयितव्यं संग्रथनीयं सर्वं हि कार्य-करण-जातं पारार्थ्येन संहतं नाम-रूपात्मकम् एतावदेव।। ८ ।।
«Prāṇa» es lo que llaman el hilo (sūtra); lo que por él «ha de sostenerse» es lo que ha de ser ensartado. Pues todo el conjunto de efectos e instrumentos, compuesto para servir a otro, hecho de nombre y forma, es solo esto. ॥8॥
Análisis palabra por palabra
प्राणः1/1प्राण-अरामः mprāṇaच0yसूत्रम्2/1सूत्र-अफलम् nel hiloयत्2/1यद् nlo queआचक्षतेIII/3आ+√चक्ष् (2 अदादि A)लट्कर्तरिllamanतेन3/1तद् npor élविधारयितव्यम्1/1वि+√धृ (1 भ्वादि U)णिच्+तव्यविधारयितव्य-अफलम् nlo que ha de sostenerseसंग्रथनीयम्1/1सम्+√ग्रन्थ् (9 क्र्यादि P)अनीयर्संग्रथनीय-अफलम् nlo que ha de ser ensartadoसर्वम्1/1सर्व ntodoहि0puesकार्यकरणजातम्1/1√जन् (4 दिवादि A)क्तकार्यकरणजात-अफलम् n[कार्याणां करणानां च जातम्] षष्ठी-TP (DV interno)el conjunto de efectos e instrumentosपारार्थ्येन3/1परार्थ+ष्यञ् (taddhita)पारार्थ्य-अफलम् npara servir a otroसंहतम्1/1सम्+√हन् (2 अदादि P)क्तसंहत-अफलम् ncompuestoनामरूपात्मकम्1/1नामरूपात्मक-अफलम् n[नाम च रूपं च आत्मा यस्य तत्] BVhecho de nombre y formaएतावत्1/1एतद्+वतुप् (taddhita)एतावत्-त्भगवत् n[es] estoएव0solo
॥ इति चतुर्थप्रश्ने अष्टमो मन्त्रः ॥ Así, el octavo mantra de la cuarta pregunta.
अध्ययनम्
Estos textos se estudian con un maestro
Las upaniṣads se leen con el comentario de Śaṅkara, dentro del recorrido de la escuela.
Usamos cookies propias necesarias y, si aceptas, las de Google Analytics y Meta (Facebook e Instagram) para medir las visitas y mostrar nuestros cursos a quien ya nos conoce. Más información
