Saltar al contenido
प्रश्नभाष्यम्

Praśna Upaniṣad 4.9

Cuarta pregunta, mantra 9 — el que ve, oye y actúa, cuya naturaleza es conocer, se establece en el ātman supremo, el akṣara

Sánscrito en

एष हि द्रष्टा स्प्रष्टा श्रोता घ्राता रसयिता मन्ता बोद्धा कर्ता विज्ञानात्मा पुरुषः स परे

अक्षरे आत्मनि संप्रतिष्ठते ॥ ९ ॥

eṣa hi draṣṭā spraṣṭā śrotā ghrātā rasayitā mantā boddhā kartā vijñānātmā puruṣaḥ sa pare

akṣare ātmani saṃpratiṣṭhate || 4-9 ||

Pues este es el que ve, el que toca, el que oye, el que huele, el que gusta, el que piensa, el que discierne, el que actúa: la persona (puruṣa) cuya naturaleza es conocer. Él se establece en el ātman supremo, el akṣara.

Palabra por palabra

एषःeṣaḥ1/1एतद्etad mesteहिhi0puesद्रष्टाdraṣṭā1/1√दृश्dṛś (1 भ्वादिbhvādi P)तृच्tṛcद्रष्टृdraṣṭṛ-ऋṛदातृdātṛ mel que veस्प्रष्टाspraṣṭā1/1√स्पृश्spṛś (6 तुदादिtudādi P)तृच्tṛcस्प्रष्टृspraṣṭṛ-ऋṛदातृdātṛ mel que tocaश्रोताśrotā1/1√श्रुśru (1 भ्वादिbhvādi P)तृच्tṛcश्रोतृśrotṛ-ऋṛदातृdātṛ mel que oyeघ्राताghrātā1/1√घ्राghrā (1 भ्वादिbhvādi P)तृच्tṛcघ्रातृghrātṛ-ऋṛदातृdātṛ mel que hueleरसयिताrasayitā1/1√रसrasa (10 चुरादिcurādi U)तृच्tṛcरसयितृrasayitṛ-ऋṛदातृdātṛ mel que gustaमन्ताmantā1/1√मन्man (4 दिवादिdivādi A)तृच्tṛcमन्तृmantṛ-ऋṛदातृdātṛ mel que piensaबोद्धाboddhā1/1√बुध्budh (4 दिवादिdivādi A)तृच्tṛcबोद्धृboddhṛ-ऋṛदातृdātṛ mel que discierneकर्ताkartā1/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)तृच्tṛcकर्तृkartṛ-ऋṛदातृdātṛ mel que actúaविज्ञानात्माvijñānātmā1/1विज्ञानात्मन्vijñānātman-न्nआत्मन्ātman m[विज्ञानम् आत्मा यस्य सःvijñānam ātmā yasya saḥ] BVcuya naturaleza es conocerपुरुषःpuruṣaḥ1/1पुरुषpuruṣa-अaरामःrāmaḥ mla personaसःsaḥ1/1तद्tad mélपरेpare7/1परpara msupremoअक्षरेakṣare7/1अक्षरakṣara-अaरामःrāmaḥ makṣaraआत्मनिātmani7/1आत्मन्ātman-न्nआत्मन्ātman men el ātmanसंप्रतिष्ठतेsaṃpratiṣṭhateIII/1सम्sam+प्रpra+√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartari (A por समवप्रविभ्यः स्थःsamavapravibhyaḥ sthaḥ)se establece

Anvaya (el verso en orden de prosa)

एषः हि द्रष्टा स्प्रष्टा श्रोता घ्राता रसयिता मन्ता बोद्धा कर्ता विज्ञानात्मा पुरुषः । सः परे अक्षरे आत्मनि संप्रतिष्ठते ॥eṣaḥ hi draṣṭā spraṣṭā śrotā ghrātā rasayitā mantā boddhā kartā vijñānātmā puruṣaḥ | saḥ pare akṣare ātmani saṃpratiṣṭhate ||

Pues este es el que ve, toca, oye, huele, gusta, piensa, discierne y actúa, la persona cuya naturaleza es conocer. Él se establece en el ātman supremo, el akṣara.

Bhāṣya de Śaṅkara

Lee el comentario de Śaṅkara

Déjanos tu correo y se abre toda la Biblioteca Vedanta: el bhāṣya íntegro de cada verso, el análisis gramatical completo y los PDF de cada texto. Solo una vez.

Te escribiremos sobre Vedanta. Puedes darte de baja cuando quieras.

Segmento 1 — avataraṇikā: el ātman que ha entrado en el cuerpo como gozador y agente

अतः परं यदात्मरूपं जलataḥ paraṃ yadātmarūpaṃ jala-सूर्यकादिवद् भोक्तृत्वsūryakādivad bhoktṛtva-कर्तृत्वेन इहानुप्रविष्टम्kartṛtvena ihānupraviṣṭam -

A continuación, la forma del ātman que ha entrado aquí [en el cuerpo] como gozador y agente, al modo del sol reflejado en el agua, etc.:

Análisis palabra por palabra
अतःataḥ0aपरम्param0continuaciónयत्yat1/1यद्yad nla queआत्मरूपम्ātmarūpam1/1आत्मरूपātmarūpa-अaफलम्phalam n[आत्मनः रूपम्ātmanaḥ rūpam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPforma del ātmanजलसूर्यकादिवत्jalasūryakādivat0जलसूर्यकादिjalasūryakādi+वतिvati (taddhita)[जले सूर्यकः आदिः येषां तेjale sūryakaḥ ādiḥ yeṣāṃ te] BV (TP interno)al modo del sol reflejado en el agua, etc.भोक्तृत्वकर्तृत्वेनbhoktṛtvakartṛtvena3/1भोक्तृत्वकर्तृत्वbhoktṛtvakartṛtva-अaफलम्phalam n[भोक्तृत्वं च कर्तृत्वं चbhoktṛtvaṃ ca kartṛtvaṃ ca] DVcomo gozador y agenteइहiha0aquíअनुप्रविष्टम्anupraviṣṭam1/1अनुanu+प्रpra+√विश्viś (6 तुदादिtudādi P)क्तktaअनुप्रविष्टanupraviṣṭa-अaफलम्phalam nha entrado

Segmento 2 — glosa de एष हि द्रष्टाeṣa hi draṣṭā … विज्ञानात्माvijñānātmā: qué es vijñāna

एषeṣa हिhi द्रष्टाdraṣṭā स्प्रष्टाspraṣṭā श्रोताśrotā घ्राताghrātā रसयिताrasayitā मन्ताmantā बोद्धाboddhā कर्ताkartā विज्ञानात्माvijñānātmā विज्ञानं विज्ञायते अनेन इतिvijñānaṃ vijñāyate anena iti, करणkaraṇa-भूतं बुद्ध्यादि। इदं तु विजानाति इति विज्ञानम्bhūtaṃ buddhyādi | idaṃ tu vijānāti iti vijñānam, कर्तृkartṛ-कारकkāraka-रूपं तदात्मा तत्स्वभावः। विज्ञातृrūpaṃ tadātmā tatsvabhāvaḥ | vijñātṛ-स्वभावः इत्यर्थः।svabhāvaḥ ityarthaḥ |

«Pues este es el que ve, el que toca, el que oye, el que huele, el que gusta, el que piensa, el que discierne, el que actúa, cuya naturaleza es conocer» (vijñānātmā). Vijñāna, entendido como «aquello por lo que se conoce», es el intelecto, etc., que son instrumentos. Pero aquí vijñāna es «el que conoce», en forma de agente; vijñānātmā es quien tiene eso por ātman, por naturaleza. El sentido es: aquel cuya naturaleza es ser conocedor.

Análisis palabra por palabra
एषःeṣaḥ1/1एतद्etad mesteहिhi0puesद्रष्टाdraṣṭā1/1√दृश्dṛś (1 भ्वादिbhvādi P)तृच्tṛcद्रष्टृdraṣṭṛ-ऋṛदातृdātṛ mel que veस्प्रष्टाspraṣṭā1/1√स्पृश्spṛś (6 तुदादिtudādi P)तृच्tṛcस्प्रष्टृspraṣṭṛ-ऋṛदातृdātṛ mel que tocaश्रोताśrotā1/1√श्रुśru (1 भ्वादिbhvādi P)तृच्tṛcश्रोतृśrotṛ-ऋṛदातृdātṛ mel que oyeघ्राताghrātā1/1√घ्राghrā (1 भ्वादिbhvādi P)तृच्tṛcघ्रातृghrātṛ-ऋṛदातृdātṛ mel que hueleरसयिताrasayitā1/1√रसrasa (10 चुरादिcurādi U)तृच्tṛcरसयितृrasayitṛ-ऋṛदातृdātṛ mel que gustaमन्ताmantā1/1√मन्man (4 दिवादिdivādi A)तृच्tṛcमन्तृmantṛ-ऋṛदातृdātṛ mel que piensaबोद्धाboddhā1/1√बुध्budh (4 दिवादिdivādi A)तृच्tṛcबोद्धृboddhṛ-ऋṛदातृdātṛ mel que discierneकर्ताkartā1/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)तृच्tṛcकर्तृkartṛ-ऋṛदातृdātṛ mel que actúaविज्ञानात्माvijñānātmā1/1विज्ञानात्मन्vijñānātman-न्nआत्मन्ātman m[विज्ञानम् आत्मा यस्य सःvijñānam ātmā yasya saḥ] BVcuya naturaleza es conocerविज्ञानम्vijñānam1/1विvi+√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)ल्युट्lyuṭ (करणेkaraṇe)विज्ञानvijñāna-अaफलम्phalam nvijñānaविज्ञायतेvijñāyateIII/1विvi+√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)लट्laṭकर्मणिkarmaṇise conoceअनेनanena3/1इदम्idam npor estoइतिiti0asíकरणभूतम्karaṇabhūtam1/1√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)क्तktaकरणभूतkaraṇabhūta-अaफलम्phalam n[करणं भूतम्karaṇaṃ bhūtam] सुप्सुपाsupsupāque es instrumentoबुद्ध्यादिbuddhyādi1/1बुद्ध्यादिbuddhyādi-इiवारिvāri n[बुद्धिः आदिः यस्य तत्buddhiḥ ādiḥ yasya tat] BVel intelecto, etc.इदम्idam1/1इदम्idam nestoतुtu0peroविजानातिvijānātiIII/1विvi+√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)लट्laṭकर्तरिkartariconoceइतिiti0asíविज्ञानम्vijñānam1/1विvi+√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)ल्युट्lyuṭ (कर्तरिkartari)विज्ञानvijñāna-अaफलम्phalam nvijñānaकर्तृकारकरूपम्kartṛkārakarūpam1/1कर्तृकारकरूपkartṛkārakarūpa-अaफलम्phalam n[कर्तृकारकं रूपं यस्य तत्kartṛkārakaṃ rūpaṃ yasya tat] BVen forma de agenteतदात्माtadātmā1/1तदात्मन्tadātman-न्nआत्मन्ātman m[तत् आत्मा यस्य सःtat ātmā yasya saḥ] BVquien tiene eso por ātmanतत्स्वभावःtatsvabhāvaḥ1/1तत्स्वभावtatsvabhāva-अaरामःrāmaḥ m[तत् स्वभावः यस्य सःtat svabhāvaḥ yasya saḥ] BVquien tiene eso por naturalezaविज्ञातृस्वभावःvijñātṛsvabhāvaḥ1/1विज्ञातृस्वभावvijñātṛsvabhāva-अaरामःrāmaḥ m[विज्ञाता स्वभावः यस्य सःvijñātā svabhāvaḥ yasya saḥ] BVaquel cuya naturaleza es ser conocedorइतिiti0asíअर्थःarthaḥ1/1अर्थartha-अaरामःrāmaḥ m[es] el sentido

Segmento 3 — glosa de पुरुषःpuruṣaḥ

पुरुषpuruṣaः कार्यḥ kārya-करणkaraṇa-संघातोक्तोपाधिsaṃghātoktopādhi-पूर्णत्वात् पुरुषः।pūrṇatvāt puruṣaḥ |

«Puruṣa»: se le llama puruṣa porque llena (pūrṇa) el condicionante ya mencionado, el conjunto de efectos e instrumentos.

Análisis palabra por palabra
पुरुषःpuruṣaḥ1/1पुरुषpuruṣa-अaरामःrāmaḥ mpuruṣaकार्यकरणसंघातोक्तोपाधिपूर्णत्वात्kāryakaraṇasaṃghātoktopādhipūrṇatvāt5/1पूर्णpūrṇa+त्वtva (taddhita)कार्यकरणसंघातोक्तोपाधिपूर्णत्वkāryakaraṇasaṃghātoktopādhipūrṇatva-अaफलम्phalam n[कार्यकरणसंघातः उक्तः उपाधिःkāryakaraṇasaṃghātaḥ uktaḥ upādhiḥ, तेन पूर्णत्वम्tena pūrṇatvam] तृतीयाtṛtīyā-TP (KD interno)porque llena el condicionante mencionado, el conjunto de efectos e instrumentosपुरुषःpuruṣaḥ1/1पुरुषpuruṣa-अaरामःrāmaḥ m[se llama] puruṣa

Segmento 4 — glosa de स परे अक्षरे आत्मनि संप्रतिष्ठतेsa pare akṣare ātmani saṃpratiṣṭhate

सsa च जलca jala-सूर्यकादिsūryakādi-प्रतिबिम्बस्य सूर्यादिpratibimbasya sūryādi-प्रवेशवत् जगदाधारशेषेpraveśavat jagadādhāraśeṣe परेpare अक्षरेakṣare आत्मनिātmani संप्रतिष्ठतेsaṃpratiṣṭhate।। ९ ।। | | 9 | |

«Y él se establece en el ātman supremo, el akṣara», que queda como soporte del universo, igual que el reflejo del sol en el agua, etc., entra en el sol, etc. ॥||9॥ ||

Análisis palabra por palabra
सःsaḥ1/1तद्tad mélचca0yजलसूर्यकादिप्रतिबिम्बस्यjalasūryakādipratibimbasya6/1जलसूर्यकादिप्रतिबिम्बjalasūryakādipratibimba-अaफलम्phalam n[जले सूर्यकादीनां प्रतिबिम्बम्jale sūryakādīnāṃ pratibimbam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPdel reflejo del sol en el agua, etc.सूर्यादिप्रवेशवत्sūryādipraveśavat0सूर्यादिप्रवेशsūryādipraveśa+वतिvati (taddhita)[सूर्यादौ प्रवेशःsūryādau praveśaḥ] सप्तमीsaptamī-TPcomo la entrada en el sol, etc.जगदाधारशेषेjagadādhāraśeṣe7/1जगदाधारशेषjagadādhāraśeṣa-अaरामःrāmaḥ m[जगतः आधारःjagataḥ ādhāraḥ, सः एव शेषःsaḥ eva śeṣaḥ] KDque queda como soporte del universoपरेpare7/1परpara msupremoअक्षरेakṣare7/1अक्षरakṣara-अaरामःrāmaḥ makṣaraआत्मनिātmani7/1आत्मन्ātman-न्nआत्मन्ātman men el ātmanसंप्रतिष्ठतेsaṃpratiṣṭhateIII/1सम्sam+प्रpra+√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartari (A por समवप्रविभ्यः स्थःsamavapravibhyaḥ sthaḥ)se establece

॥ इति चतुर्थप्रश्ने नवमो मन्त्रः ॥|| iti caturthapraśne navamo mantraḥ ||
Así, el noveno mantra de la cuarta pregunta.

अध्ययनम्

Estos textos se estudian con un maestro

Las upaniṣads se leen con el comentario de Śaṅkara, dentro del recorrido de la escuela.