Saltar al contenido
प्रश्नभाष्यम्

Praśna Upaniṣad 5.5

Quinta pregunta, mantra 5 — quien medita en el Puruṣa supremo con el Om de tres mātrās se une al sol, es llevado al mundo de Brahmā y ve al Puruṣa que mora en los cuerpos

Sánscrito en

यः पुनः एतं त्रिमात्रेण ओमित्येतेन एव अक्षरेण परं पुरुषम् अभिध्यायीत । स तेजसि

सूर्ये संपन्नः । यथा पादोदरः त्वचा विनिर्मुच्यते एवं ह वै स पाप्मना विनिर्मुक्तः स

सामभिरुन्नीयते ब्रह्मलोकम् । स एतस्माज्जीवघनात् परात्परं पुरिशयं पुरुषमीक्षते । तदेतौ

श्लोकौ भवतः ॥ ५ ॥

yaḥ punaḥ etaṃ trimātreṇa omityetena eva akṣareṇa paraṃ puruṣam abhidhyāyīta | sa tejasi

sūrye saṃpannaḥ | yathā pādodaraḥ tvacā vinirmucyate evaṃ ha vai sa pāpmanā vinirmuktaḥ sa

sāmabhirunnīyate brahmalokam | sa etasmājjīvaghanāt parātparaṃ puriśayaṃ puruṣamīkṣate | tadetau

ślokau bhavataḥ || 5-5 ||

Pero quien, con esta misma sílaba Om, medite en este [oṃkāra] de tres mātrās como el Puruṣa supremo, se une al sol, que es luz. Como la serpiente se desprende de su piel, así, libre del mal, es elevado por los sāmans al mundo de Brahmā. Desde esta masa de los seres vivos, ve al Puruṣa, superior al superior, que mora en la ciudad [del cuerpo]. Sobre esto hay dos versos.

Palabra por palabra

यःyaḥ1/1यद्yad mquienपुनःpunaḥ0peroएतम्etam2/1एतद्etad men esteत्रिमात्रेणtrimātreṇa3/1त्रिमात्रtrimātra-अaरामःrāmaḥ m[तिस्रः मात्राः यस्य तेनtisraḥ mātrāḥ yasya tena] BVde tres mātrāsओम्om0Omइतिiti0(así llamada)एतेनetena3/1एतद्etad ncon estaएवeva0mismaअक्षरेणakṣareṇa3/1अक्षरakṣara-अaफलम्phalam nsílabaपरम्param2/1परpara msupremoपुरुषम्puruṣam2/1पुरुषpuruṣa-अaरामःrāmaḥ mPuruṣaअभिध्यायीतabhidhyāyītaIII/1अभिabhi+√ध्यैdhyai (1 भ्वादिbhvādi P)विधिलिङ्vidhiliṅकर्तरिkartari (forma A)mediteसःsaḥ1/1तद्tad mélतेजसिtejasi7/1तेजस्tejas-स्sमनस्manas nque es luzसूर्येsūrye7/1सूर्यsūrya-अaरामःrāmaḥ mal solसंपन्नःsaṃpannaḥ1/1सम्sam+√पद्pad (4 दिवादिdivādi A)क्तktaसंपन्नsaṃpanna-अaरामःrāmaḥ mse uneयथाyathā0comoपादोदरःpādodaraḥ1/1पादोदरpādodara-अaरामःrāmaḥ m[उदरम् एव पादौ यस्य सःudaram eva pādau yasya saḥ] BVla serpienteत्वचाtvacā3/1त्वच्tvac-च्cवाच्vāc fde su pielविनिर्मुच्यतेvinirmucyateIII/1विvi+निर्nir+√मुच्muc (6 तुदादिtudādi U)लट्laṭकर्मणिkarmaṇise desprendeएवम्evam0asíहha0(partícula)वैvai0en verdadसःsaḥ1/1तद्tad mélपाप्मनाpāpmanā3/1पाप्मन्pāpman-न्nआत्मन्ātman mdel malविनिर्मुक्तःvinirmuktaḥ1/1विvi+निर्nir+√मुच्muc (6 तुदादिtudādi U)क्तktaविनिर्मुक्तvinirmukta-अaरामःrāmaḥ mlibreसःsaḥ1/1तद्tad mélसामभिःsāmabhiḥ3/3सामन्sāman-न्nनामnāma npor los sāmansउन्नीयतेunnīyateIII/1उत्ut+√नीnī (1 भ्वादिbhvādi U)लट्laṭकर्मणिkarmaṇies elevadoब्रह्मलोकम्brahmalokam2/1ब्रह्मलोकbrahmaloka-अaरामःrāmaḥ m[ब्रह्मणः लोकःbrahmaṇaḥ lokaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPal mundo de Brahmāसःsaḥ1/1तद्tad mélएतस्मात्etasmāt5/1एतद्etad mdesde estaजीवघनात्jīvaghanāt5/1√हन्han (2 अदादिadādi P)अप्apजीवघनjīvaghana-अaरामःrāmaḥ m[जीवानां घनःjīvānāṃ ghanaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPmasa de los seres vivosपरात्परम्parātparam2/1परात्परparātpara-अaरामःrāmaḥ m[परात् परःparāt paraḥ] पञ्चमीpañcamī-TPsuperior al superiorपुरिशयम्puriśayam2/1√शीśī (2 अदादिadādi A)अच्acपुरिशयpuriśaya-अaरामःrāmaḥ m[पुरि शेते इतिpuri śete iti] उपपदupapada-TPque mora en la ciudadपुरुषम्puruṣam2/1पुरुषpuruṣa-अaरामःrāmaḥ mal Puruṣaईक्षतेīkṣateIII/1√ईक्ष्īkṣ (1 भ्वादिbhvādi A)लट्laṭकर्तरिkartariveतत्tat0sobre estoएतौetau1/2एतद्etad mestos dosश्लोकौślokau1/2श्लोकśloka-अaरामःrāmaḥ mversosभवतःbhavataḥIII/2√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartarihay

Anvaya (el verso en orden de prosa)

यः पुनः ओम् इति एतेन एव अक्षरेण एतं त्रिमात्रम्yaḥ punaḥ om iti etena eva akṣareṇa etaṃ trimātram (ओंकारंoṃkāraṃ) परं पुरुषम् अभिध्यायीतparaṃ puruṣam abhidhyāyīta, सः तेजसि सूर्ये संपन्नःsaḥ tejasi sūrye saṃpannaḥ (भवतिbhavati) । यथा पादोदरः त्वचा विनिर्मुच्यते| yathā pādodaraḥ tvacā vinirmucyate, एवं ह वै सः पाप्मना विनिर्मुक्तःevaṃ ha vai saḥ pāpmanā vinirmuktaḥ (भवतिbhavati) । सः सामभिः ब्रह्मलोकम् उन्नीयते । सः एतस्मात् जीवघनात् परात्परं पुरिशयं पुरुषम् ईक्षते । तत् एतौ श्लोकौ भवतः ॥| saḥ sāmabhiḥ brahmalokam unnīyate | saḥ etasmāt jīvaghanāt parātparaṃ puriśayaṃ puruṣam īkṣate | tat etau ślokau bhavataḥ ||

Pero quien, con esta misma sílaba Om, medite en este [oṃkāra] de tres mātrās como el Puruṣa supremo, se une al sol, que es luz. Como la serpiente se desprende de su piel, así él queda libre del mal. Los sāmans lo elevan al mundo de Brahmā. Desde esta masa de los seres vivos, ve al Puruṣa superior al superior, que mora en la ciudad [del cuerpo]. Sobre esto hay dos versos.

Bhāṣya de Śaṅkara

Lee el comentario de Śaṅkara

Déjanos tu correo y se abre toda la Biblioteca Vedanta: el bhāṣya íntegro de cada verso, el análisis gramatical completo y los PDF de cada texto. Solo una vez.

Te escribiremos sobre Vedanta. Puedes darte de baja cuando quieras.

Segmento 1 — glosa de यः पुनः एतं त्रिमात्रेण ओमित्येतेन एव अक्षरेण परं पुरुषम् अभिध्यायीतyaḥ punaḥ etaṃ trimātreṇa omityetena eva akṣareṇa paraṃ puruṣam abhidhyāyīta

यःyaḥ पुनःpunaḥ एतम्etam ओंकारंoṃkāraṃ त्रिमात्रेणtrimātreṇa त्रिमात्राtrimātrā-विषयviṣaya-विज्ञानvijñāna-विशिष्टेनviśiṣṭena ओमित्येतेनomityetena एवeva अक्षरेणakṣareṇa परंparaṃ सूर्यान्तर्गतंsūryāntargataṃ पुरुषम्puruṣam प्रतीकेनpratīkena अभिध्यायीतabhidhyāyīta। तेन अभिध्यानेन। | tena abhidhyānena |

«Pero quien», con «este» oṃkāra «de tres mātrās» —cualificado por el conocimiento cuyo objeto son las tres mātrās—, «con esta misma sílaba Om», como símbolo, «medite» en «el Puruṣa supremo» que está dentro del sol: por esa meditación [se une al sol].

Análisis palabra por palabra
यःyaḥ1/1यद्yad mquienपुनःpunaḥ0peroएतम्etam2/1एतद्etad mesteओंकारम्oṃkāram2/1ओंकारoṃkāra-अaरामःrāmaḥ moṃkāraत्रिमात्रेणtrimātreṇa3/1त्रिमात्रtrimātra-अaरामःrāmaḥ m[तिस्रः मात्राः यस्य तेनtisraḥ mātrāḥ yasya tena] BVde tres mātrāsत्रिमात्राविषयविज्ञानविशिष्टेनtrimātrāviṣayavijñānaviśiṣṭena3/1विvi+√शिष्śiṣ (7 रुधादिrudhādi P)क्तktaत्रिमात्राविषयविज्ञानविशिष्टtrimātrāviṣayavijñānaviśiṣṭa-अaरामःrāmaḥ m[त्रिमात्राविषयेण विज्ञानेन विशिष्टःtrimātrāviṣayeṇa vijñānena viśiṣṭaḥ] तृतीयाtṛtīyā-TPcualificado por el conocimiento cuyo objeto son las tres mātrāsओम्om0Omइतिiti0(así llamada)एतेनetena3/1एतद्etad ncon estaएवeva0mismaअक्षरेणakṣareṇa3/1अक्षरakṣara-अaफलम्phalam nsílabaपरम्param2/1परpara msupremoसूर्यान्तर्गतम्sūryāntargatam2/1अन्तर्antar+√गम्gam (1 भ्वादिbhvādi P)क्तktaसूर्यान्तर्गतsūryāntargata-अaरामःrāmaḥ m[सूर्यम् अन्तर्गतःsūryam antargataḥ] द्वितीयाdvitīyā-TPque está dentro del solपुरुषम्puruṣam2/1पुरुषpuruṣa-अaरामःrāmaḥ men el Puruṣaप्रतीकेनpratīkena3/1प्रतीकpratīka-अaरामःrāmaḥ mcomo símboloअभिध्यायीतabhidhyāyītaIII/1अभिabhi+√ध्यैdhyai (1 भ्वादिbhvādi P)विधिलिङ्vidhiliṅकर्तरिkartari (forma A)mediteतेनtena3/1तद्tad npor esaअभिध्यानेनabhidhyānena3/1अभिabhi+√ध्यैdhyai (1 भ्वादिbhvādi P)ल्युट्lyuṭअभिध्यानabhidhyāna-अaफलम्phalam nmeditación

Segmento 2 — el oṃkāra es aquí símbolo, no mero instrumento

प्रतीकत्वेन हि आलम्बनत्वं प्रकृतमोंकारस्य।pratīkatvena hi ālambanatvaṃ prakṛtamoṃkārasya | “परं चापरं च ब्रह्मparaṃ cāparaṃ ca brahma (प्रpra.उपupa. ५5.२2)” इत्यभेदश्रुतेःityabhedaśruteḥ, ओंकारमिति च द्वितीया अनेकशः श्रुता बाध्येत अन्यथा।oṃkāramiti ca dvitīyā anekaśaḥ śrutā bādhyeta anyathā |

Porque lo que aquí se trata es que el oṃkāra sea apoyo [de la meditación] como símbolo, por la śruti que afirma la identidad: «el [Brahman] superior y el inferior» (Pr. Up. 5.2). De otro modo quedaría contradicho el acusativo «oṃkāram», que se oye muchas veces.

Análisis palabra por palabra
प्रतीकत्वेनpratīkatvena3/1प्रतीकpratīka+त्वtva (taddhita)प्रतीकत्वpratīkatva-अaफलम्phalam ncomo símboloहिhi0porqueआलम्बनत्वम्ālambanatvam1/1आलम्बनālambana+त्वtva (taddhita)आलम्बनत्वālambanatva-अaफलम्phalam nel ser apoyoप्रकृतम्prakṛtam1/1प्रpra+√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)क्तktaप्रकृतprakṛta-अaफलम्phalam nes lo que se trataओंकारस्यoṃkārasya6/1ओंकारoṃkāra-अaरामःrāmaḥ mdel oṃkāraपरम्param1/1परpara nel superiorचca0yअपरम्aparam1/1अपरapara nel inferiorचca0yब्रह्मbrahma1/1ब्रह्मन्brahman-न्nनामnāma nBrahmanइतिiti0asíअभेदश्रुतेःabhedaśruteḥ5/1√श्रुśru (1 भ्वादिbhvādi P)क्तिन्ktinअभेदश्रुतिabhedaśruti-इiमतिmati f[अभेदस्य श्रुतिःabhedasya śrutiḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPpor la śruti que afirma la identidadओंकारम्oṃkāram2/1ओंकारoṃkāra-अaरामःrāmaḥ m«oṃkāram»इतिiti0asíचca0yद्वितीयाdvitīyā1/1द्वितीयाdvitīyā-आāसीताsītā fel acusativoअनेकशःanekaśaḥ0अनेकaneka+शस्śas (taddhita)muchas vecesश्रुताśrutā1/1√श्रुśru (1 भ्वादिbhvādi P)क्तktaश्रुताśrutā-आāसीताsītā foídoबाध्येतbādhyetaIII/1√बाध्bādh (1 भ्वादिbhvādi A)विधिलिङ्vidhiliṅकर्मणिkarmaṇiquedaría contradichoअन्यथाanyathā0de otro modo

Segmento 3 — el instrumental trimātreṇa se lee como acusativo

यद्यपि तृतीयाभिधानत्वेन करणत्वमुपपद्यते तथापि प्रकृतानुरोधात् त्रिमात्रं परं पुरुषमिति द्वितीया एव परिणेयाyadyapi tṛtīyābhidhānatvena karaṇatvamupapadyate tathāpi prakṛtānurodhāt trimātraṃ paraṃ puruṣamiti dvitīyā eva pariṇeyā, “त्यजेद् एकं कुलस्यार्थेtyajed ekaṃ kulasyārthe (महाmahā.भाbhā. उu.पर्व ३७parva 37.१७17)” इति न्यायेन।iti nyāyena |

Aunque, por estar dicho en instrumental, cabría entenderlo como instrumento, en atención al contexto hay que convertirlo en acusativo: «[el oṃkāra] de tres mātrās, como el Puruṣa supremo». Así lo pide la máxima: «Abandone uno por el bien de la familia» (Mahābhārata, Udyoga-parva 37.17).

Nota. La máxima justifica sacrificar un caso (el instrumental de trimātreṇa) para que concuerde con el resto del contexto, donde el oṃkāra va en acusativo; Gambhirananda: «for the sake of the majority».

Análisis palabra por palabra
यद्यपिyadyapi0aunqueतृतीयाभिधानत्वेनtṛtīyābhidhānatvena3/1तृतीयाभिधानtṛtīyābhidhāna+त्वtva (taddhita)तृतीयाभिधानत्वtṛtīyābhidhānatva-अaफलम्phalam n[तृतीयया अभिधानम्tṛtīyayā abhidhānam] तृतीयाtṛtīyā-TPpor estar dicho en instrumentalकरणत्वम्karaṇatvam1/1करणkaraṇa+त्वtva (taddhita)करणत्वkaraṇatva-अaफलम्phalam nel ser instrumentoउपपद्यतेupapadyateIII/1उपupa+√पद्pad (4 दिवादिdivādi A)लट्laṭकर्तरिkartaricabeतथापिtathāpi0aun asíप्रकृतानुरोधात्prakṛtānurodhāt5/1अनुanu+√रुध्rudh (7 रुधादिrudhādi U)घञ्ghañप्रकृतानुरोधprakṛtānurodha-अaरामःrāmaḥ m[प्रकृतस्य अनुरोधःprakṛtasya anurodhaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPen atención al contextoत्रिमात्रम्trimātram2/1त्रिमात्रtrimātra-अaरामःrāmaḥ m[तिस्रः मात्राः यस्य तम्tisraḥ mātrāḥ yasya tam] BVde tres mātrāsपरम्param2/1परpara msupremoपुरुषम्puruṣam2/1पुरुषpuruṣa-अaरामःrāmaḥ mcomo el Puruṣaइतिiti0asíद्वितीयाdvitīyā1/1द्वितीयाdvitīyā-आāसीताsītā fel acusativoएवeva0precisamenteपरिणेयाpariṇeyā1/1परिpari+√नीnī (1 भ्वादिbhvādi U)यत्yatपरिणेयाpariṇeyā-आāसीताsītā fha de sustituirseत्यजेत्tyajetIII/1√त्यज्tyaj (1 भ्वादिbhvādi P)विधिलिङ्vidhiliṅकर्तरिkartariabandoneएकम्ekam2/1एकeka ma unoकुलस्यkulasya6/1कुलkula-अaफलम्phalam nde la familiaअर्थेarthe7/1अर्थartha-अaरामःrāmaḥ mpor el bienइतिiti0asíन्यायेनnyāyena3/1निni+√इi (2 अदादिadādi P)घञ्ghañन्यायnyāya-अaरामःrāmaḥ msegún la máxima

Segmento 4 — glosa de स तेजसि सूर्ये संपन्नःsa tejasi sūrye saṃpannaḥ

सःsaḥ तृतीयtṛtīya-मात्राmātrā-रूपःrūpaḥ तेजसिtejasi सूर्येsūrye संपन्नःsaṃpannaḥ भवति ध्यायमानः मृतः अपि सूर्यात् सोमलोकादिवद् न पुनरावर्त्तते किन्तु सूर्ये संपन्नमात्र एव।bhavati dhyāyamānaḥ mṛtaḥ api sūryāt somalokādivad na punarāvarttate kintu sūrye saṃpannamātra eva |

«Él», meditando, con la forma de la tercera mātrā, «se une al sol, que es luz». Aun muerto, no vuelve del sol como [se vuelve] del mundo de la luna y otros, sino que queda simplemente unido al sol.

Análisis palabra por palabra
सःsaḥ1/1तद्tad mélतृतीयमात्रारूपःtṛtīyamātrārūpaḥ1/1तृतीयमात्रारूपtṛtīyamātrārūpa-अaरामःrāmaḥ m[तृतीया मात्रा रूपं यस्य सःtṛtīyā mātrā rūpaṃ yasya saḥ] BVcon la forma de la tercera mātrāतेजसिtejasi7/1तेजस्tejas-स्sमनस्manas nque es luzसूर्येsūrye7/1सूर्यsūrya-अaरामःrāmaḥ mal solसंपन्नःsaṃpannaḥ1/1सम्sam+√पद्pad (4 दिवादिdivādi A)क्तktaसंपन्नsaṃpanna-अaरामःrāmaḥ munidoभवतिbhavatiIII/1√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartariquedaध्यायमानःdhyāyamānaḥ1/1√ध्यैdhyai (1 भ्वादिbhvādi P)शानच्śānac (forma A)ध्यायमानdhyāyamāna-अaरामःrāmaḥ mmeditandoमृतःmṛtaḥ1/1√मृmṛ (6 तुदादिtudādi A)क्तktaमृतmṛta-अaरामःrāmaḥ mmuertoअपिapi0aunसूर्यात्sūryāt5/1सूर्यsūrya-अaरामःrāmaḥ mdel solसोमलोकादिवत्somalokādivat0सोमलोकादिsomalokādi+वतिvati (taddhita)como del mundo de la luna y otrosनna0noपुनःpunaḥ0de nuevoआवर्त्ततेāvarttateIII/1आā+√वृत्vṛt (1 भ्वादिbhvādi A)लट्laṭकर्तरिkartarivuelveकिन्तुkintu0sino queसूर्येsūrye7/1सूर्यsūrya-अaरामःrāmaḥ mal solसंपन्नमात्रःsaṃpannamātraḥ1/1संपन्नमात्रsaṃpannamātra-अaरामःrāmaḥ m[संपन्नः एवsaṃpannaḥ eva] (मात्रmātra = «solo»)simplemente unidoएवeva0precisamente

Segmento 5 — glosa de यथा पादोदरः त्वचा विनिर्मुच्यतेyathā pādodaraḥ tvacā vinirmucyate … स सामभिरुन्नीयते ब्रह्मलोकम्sa sāmabhirunnīyate brahmalokam

यथाyathā पादोदरःpādodaraḥ सर्पःsarpaḥ त्वचाtvacā विनिर्मुच्यतेvinirmucyate जीर्णत्वग्jīrṇatvag-विनिर्मुक्तः स पुनर्नवो भवति।vinirmuktaḥ sa punarnavo bhavati | एवंevaṃ हha वा एषः यथा दृष्टान्तःvā eṣaḥ yathā dṛṣṭāntaḥ सःsaḥ पाप्मनाpāpmanā सर्पsarpa-त्वक्tvak-स्थानीयेन अशुद्धिsthānīyena aśuddhi-रूपेणrūpeṇa विनिर्मुक्तःvinirmuktaḥ सःsaḥ सामभिःsāmabhiḥ तृतीयमात्रारूपैः ऊर्ध्वम्tṛtīyamātrārūpaiḥ ūrdhvam उन्नीयतेunnīyate ब्रह्मलोकंbrahmalokaṃ हिरण्यगर्भस्य ब्रह्मणः लोकं सत्याख्यम्।hiraṇyagarbhasya brahmaṇaḥ lokaṃ satyākhyam |

«Como» «la serpiente» (sarpaḥ) «se desprende de su piel» y, libre de la piel vieja, queda renovada, «así», tal como en el ejemplo, «él», «libre del mal» —que es impureza y ocupa el lugar de la piel de la serpiente—, «es elevado» hacia arriba «por los sāmans», que tienen la forma de la tercera mātrā, «al mundo de Brahmā»: al mundo de Brahmā Hiraṇyagarbha, llamado Satya.

Análisis palabra por palabra
यथाyathā0comoपादोदरःpādodaraḥ1/1पादोदरpādodara-अaरामःrāmaḥ m[उदरम् एव पादौ यस्य सःudaram eva pādau yasya saḥ] BVla serpienteसर्पःsarpaḥ1/1सर्पsarpa-अaरामःrāmaḥ mla serpiente (glosa)त्वचाtvacā3/1त्वच्tvac-च्cवाच्vāc fde su pielविनिर्मुच्यतेvinirmucyateIII/1विvi+निर्nir+√मुच्muc (6 तुदादिtudādi U)लट्laṭकर्मणिkarmaṇise desprendeजीर्णत्वग्विनिर्मुक्तःjīrṇatvagvinirmuktaḥ1/1विvi+निर्nir+√मुच्muc (6 तुदादिtudādi U)क्तktaजीर्णत्वग्विनिर्मुक्तjīrṇatvagvinirmukta-अaरामःrāmaḥ m[जीर्णया त्वचा विनिर्मुक्तःjīrṇayā tvacā vinirmuktaḥ] तृतीयाtṛtīyā-TPlibre de la piel viejaसःsaḥ1/1तद्tad mellaपुनर्नवःpunarnavaḥ1/1पुनर्नवpunarnava-अaरामःrāmaḥ m[पुनः नवःpunaḥ navaḥ] KDrenovadaभवतिbhavatiIII/1√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartariquedaएवम्evam0asíहha0(partícula)वाvā0(partícula)एषःeṣaḥ1/1एतद्etad mesteयथाyathā0tal comoदृष्टान्तःdṛṣṭāntaḥ1/1दृष्टान्तdṛṣṭānta-अaरामःrāmaḥ m[en] el ejemploसःsaḥ1/1तद्tad mélपाप्मनाpāpmanā3/1पाप्मन्pāpman-न्nआत्मन्ātman mdel malसर्पत्वक्स्थानीयेनsarpatvaksthānīyena3/1स्थानsthāna+taddhitaसर्पत्वक्स्थानीयsarpatvaksthānīya-अaरामःrāmaḥ m[सर्पत्वचः स्थानीयःsarpatvacaḥ sthānīyaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPque ocupa el lugar de la piel de la serpienteअशुद्धिरूपेणaśuddhirūpeṇa3/1अशुद्धिरूपaśuddhirūpa-अaरामःrāmaḥ m[अशुद्धिः रूपं यस्य तेनaśuddhiḥ rūpaṃ yasya tena] BVque es impurezaविनिर्मुक्तःvinirmuktaḥ1/1विvi+निर्nir+√मुच्muc (6 तुदादिtudādi U)क्तktaविनिर्मुक्तvinirmukta-अaरामःrāmaḥ mlibreसःsaḥ1/1तद्tad mélसामभिःsāmabhiḥ3/3सामन्sāman-न्nनामnāma npor los sāmansतृतीयमात्रारूपैःtṛtīyamātrārūpaiḥ3/3तृतीयमात्रारूपtṛtīyamātrārūpa-अaफलम्phalam n[तृतीया मात्रा रूपं येषां तैःtṛtīyā mātrā rūpaṃ yeṣāṃ taiḥ] BVque tienen la forma de la tercera mātrāऊर्ध्वम्ūrdhvam0hacia arribaउन्नीयतेunnīyateIII/1उत्ut+√नीnī (1 भ्वादिbhvādi U)लट्laṭकर्मणिkarmaṇies elevadoब्रह्मलोकम्brahmalokam2/1ब्रह्मलोकbrahmaloka-अaरामःrāmaḥ m[ब्रह्मणः लोकःbrahmaṇaḥ lokaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPal mundo de Brahmāहिरण्यगर्भस्यhiraṇyagarbhasya6/1हिरण्यगर्भhiraṇyagarbha-अaरामःrāmaḥ mHiraṇyagarbhaब्रह्मणःbrahmaṇaḥ6/1ब्रह्मन्brahman-न्nआत्मन्ātman mde Brahmāलोकम्lokam2/1लोकloka-अaरामःrāmaḥ mal mundoसत्याख्यम्satyākhyam2/1सत्याख्यsatyākhya-अaरामःrāmaḥ m[सत्यम् आख्या यस्य तम्satyam ākhyā yasya tam] BVllamado Satya

Segmento 6 — quién es la «masa de los seres vivos»: Hiraṇyagarbha

सःsaḥ हिरण्यगर्भः सर्वेषां संसारिणां जीवानाम् आत्मभूतः। सः हि अन्तरात्मा लिङ्गhiraṇyagarbhaḥ sarveṣāṃ saṃsāriṇāṃ jīvānām ātmabhūtaḥ | saḥ hi antarātmā liṅga-रूपेण सर्वrūpeṇa sarva-भूतानाम्। तस्मिन् हि लिङ्गात्मनि संहताः सर्वे जीवाः। तस्मात् सः जीवbhūtānām | tasmin hi liṅgātmani saṃhatāḥ sarve jīvāḥ | tasmāt saḥ jīva-घनः।ghanaḥ |

Ese Hiraṇyagarbha es el ser de todos los seres vivos que transmigran. Porque él, en forma de cuerpo sutil (liṅga), es el ser interior de todos los seres; y en él, cuyo ser es el cuerpo sutil, están reunidos todos los seres vivos. Por eso él es la masa de los seres vivos.

Análisis palabra por palabra
सःsaḥ1/1तद्tad meseहिरण्यगर्भःhiraṇyagarbhaḥ1/1हिरण्यगर्भhiraṇyagarbha-अaरामःrāmaḥ mHiraṇyagarbhaसर्वेषाम्sarveṣām6/3सर्वsarva mde todosसंसारिणाम्saṃsāriṇām6/3संसारsaṃsāra+इनिini (taddhita)संसारिन्saṃsārin-इन्inयोगिन्yogin mque transmigranजीवानाम्jīvānām6/3जीवjīva-अaरामःrāmaḥ mlos seres vivosआत्मभूतःātmabhūtaḥ1/1√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)क्तktaआत्मभूतātmabhūta-अaरामःrāmaḥ mes el serसःsaḥ1/1तद्tad mélहिhi0porqueअन्तरात्माantarātmā1/1अन्तरात्मन्antarātman-न्nआत्मन्ātman m[अन्तरः आत्माantaraḥ ātmā] KDel ser interiorलिङ्गरूपेणliṅgarūpeṇa3/1लिङ्गरूपliṅgarūpa-अaफलम्phalam n[लिङ्गम् एव रूपम्liṅgam eva rūpam] KDen forma de cuerpo sutilसर्वभूतानाम्sarvabhūtānām6/3√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)क्तktaसर्वभूतsarvabhūta-अaफलम्phalam n[सर्वाणि भूतानिsarvāṇi bhūtāni] KDde todos los seresतस्मिन्tasmin7/1तद्tad men élहिhi0porqueलिङ्गात्मनिliṅgātmani7/1लिङ्गात्मन्liṅgātman-न्nआत्मन्ātman m[लिङ्गम् आत्मा यस्य तस्मिन्liṅgam ātmā yasya tasmin] BVcuyo ser es el cuerpo sutilसंहताःsaṃhatāḥ1/3सम्sam+√हन्han (2 अदादिadādi P)क्तktaसंहतsaṃhata-अaरामःrāmaḥ mestán reunidosसर्वेsarve1/3सर्वsarva mtodosजीवाःjīvāḥ1/3जीवjīva-अaरामःrāmaḥ mlos seres vivosतस्मात्tasmāt5/1तद्tad npor esoसःsaḥ1/1तद्tad mélजीवघनःjīvaghanaḥ1/1√हन्han (2 अदादिadādi P)अप्apजीवघनjīvaghana-अaरामःrāmaḥ m[जीवानां घनःjīvānāṃ ghanaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPla masa de los seres vivos

Segmento 7 — glosa de स एतस्माज्जीवघनात् परात्परं पुरिशयं पुरुषमीक्षतेsa etasmājjīvaghanāt parātparaṃ puriśayaṃ puruṣamīkṣate

सः विद्वान् त्रिमात्रोंकाराभिज्ञःsaḥ vidvān trimātroṃkārābhijñaḥ एतस्माज्जीवघनात्etasmājjīvaghanāt हिरण्यगर्भात्hiraṇyagarbhāt परात्परंparātparaṃ परमात्माख्यंparamātmākhyaṃ पुरुषमीक्षतेpuruṣamīkṣate पुरिशयंpuriśayaṃ सर्वsarva-शरीरानुप्रविष्टं पश्यति ध्यायमानः।śarīrānupraviṣṭaṃ paśyati dhyāyamānaḥ |

Él, el sabio que conoce el oṃkāra de tres mātrās, meditando, «ve», «desde esta masa de los seres vivos» —Hiraṇyagarbha—, «al Puruṣa superior al superior», llamado el Ser supremo, «que mora en la ciudad» [del cuerpo], es decir, que ha entrado en todos los cuerpos.

Nota. Paramārthānanda: el Puruṣa que mora en el cuerpo es el Brahman sin atributos (nirguṇa), que el meditador conoce en el mundo de Brahmā por la enseñanza (śravaṇa, manana, nididhyāsana): es la liberación gradual (krama-mukti). Śaṅkara, en este bhāṣya, dice solo que lo ve meditando (paśyati dhyāyamānaḥ).

Análisis palabra por palabra
सःsaḥ1/1तद्tad mélविद्वान्vidvān1/1√विद्vid (2 अदादिadādi P)शतृśatṛ (→वसुvasu)विद्वस्vidvas-स्sविद्वस्vidvas mel sabioत्रिमात्रोंकाराभिज्ञःtrimātroṃkārābhijñaḥ1/1अभिabhi+√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)कkaत्रिमात्रोंकाराभिज्ञtrimātroṃkārābhijña-अaरामःrāmaḥ m[त्रिमात्रस्य ओंकारस्य अभिज्ञःtrimātrasya oṃkārasya abhijñaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPque conoce el oṃkāra de tres mātrāsएतस्मात्etasmāt5/1एतद्etad mdesde estaजीवघनात्jīvaghanāt5/1√हन्han (2 अदादिadādi P)अप्apजीवघनjīvaghana-अaरामःrāmaḥ m[जीवानां घनःjīvānāṃ ghanaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPmasa de los seres vivosहिरण्यगर्भात्hiraṇyagarbhāt5/1हिरण्यगर्भhiraṇyagarbha-अaरामःrāmaḥ mHiraṇyagarbhaपरात्परम्parātparam2/1परात्परparātpara-अaरामःrāmaḥ m[परात् परःparāt paraḥ] पञ्चमीpañcamī-TPsuperior al superiorपरमात्माख्यम्paramātmākhyam2/1परमात्माख्यparamātmākhya-अaरामःrāmaḥ m[परमात्मा आख्या यस्य तम्paramātmā ākhyā yasya tam] BVllamado el Ser supremoपुरुषम्puruṣam2/1पुरुषpuruṣa-अaरामःrāmaḥ mal Puruṣaईक्षतेīkṣateIII/1√ईक्ष्īkṣ (1 भ्वादिbhvādi A)लट्laṭकर्तरिkartariveपुरिशयम्puriśayam2/1√शीśī (2 अदादिadādi A)अच्acपुरिशयpuriśaya-अaरामःrāmaḥ m[पुरि शेते इतिpuri śete iti] उपपदupapada-TPque mora en la ciudadसर्वशरीरानुप्रविष्टम्sarvaśarīrānupraviṣṭam2/1अनुanu+प्रpra+√विश्viś (6 तुदादिtudādi P)क्तktaसर्वशरीरानुप्रविष्टsarvaśarīrānupraviṣṭa-अaरामःrāmaḥ m[सर्वशरीराणि अनुप्रविष्टःsarvaśarīrāṇi anupraviṣṭaḥ] द्वितीयाdvitīyā-TPque ha entrado en todos los cuerposपश्यतिpaśyatiIII/1√दृश्dṛś (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartarive (glosa)ध्यायमानःdhyāyamānaḥ1/1√ध्यैdhyai (1 भ्वादिbhvādi P)शानच्śānac (forma A)ध्यायमानdhyāyamāna-अaरामःrāmaḥ mmeditando

Segmento 8 — glosa de तदेतौ श्लोकौ भवतःtadetau ślokau bhavataḥ

तद्tad एतस्मिन् यथोक्तार्थetasmin yathoktārtha-प्रकाशकौprakāśakau श्लोकौślokau मन्त्रौmantrau भवतःbhavataḥ॥ ५ ॥ || 5 ||

«Sobre esto» (etasmin) «hay dos versos» (mantrau) que aclaran el sentido que se acaba de exponer. ॥||5॥ ||

Análisis palabra por palabra
तत्tat0sobre estoएतस्मिन्etasmin7/1एतद्etad nsobre esto (glosa)यथोक्तार्थप्रकाशकौyathoktārthaprakāśakau1/2प्रpra+√काश्kāś (1 भ्वादिbhvādi A)णिच्ṇic+ण्वुल्ṇvulयथोक्तार्थप्रकाशकyathoktārthaprakāśaka-अaरामःrāmaḥ m[यथोक्तस्य अर्थस्य प्रकाशकौyathoktasya arthasya prakāśakau] षष्ठीṣaṣṭhī-TPque aclaran el sentido expuestoश्लोकौślokau1/2श्लोकśloka-अaरामःrāmaḥ mversosमन्त्रौmantrau1/2मन्त्रmantra-अaरामःrāmaḥ mmantras (glosa)भवतःbhavataḥIII/2√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartarihay

॥ इति पञ्चमप्रश्ने पञ्चमो मन्त्रः ॥|| iti pañcamapraśne pañcamo mantraḥ ||
Así, el quinto mantra de la quinta pregunta.

अध्ययनम्

Estos textos se estudian con un maestro

Las upaniṣads se leen con el comentario de Śaṅkara, dentro del recorrido de la escuela.