प्रश्नभाष्यम्

Praśna Upaniṣad 5.6

Quinta pregunta, mantra 6 — primer verso: las tres mātrās, empleadas unidas en una sola meditación, dejan al conocedor inconmovible

तिस्रः मात्रा मृत्युमत्यः प्रयुक्ताः अन्योन्यसक्ता अनविप्रयुक्ताः ।

क्रियासु बाह्याभ्यन्तरमध्यमासु सम्यक् प्रयुक्तासु न कम्पते ज्ञः ॥ ६ ॥

tisraḥ mātrā mṛtyumatyaḥ prayuktāḥ anyonyasaktā anaviprayuktāḥ |

kriyāsu bāhyābhyantaramadhyamāsu samyak prayuktāsu na kampate jñaḥ || 5-6 ||

Las tres mātrās están sujetas a la muerte. [Pero cuando se] emplean unidas entre sí, no de manera indistinta, en las acciones exterior, interior e intermedia, bien realizadas, el conocedor no vacila.

Palabra por palabra

तिस्रः1/3त्रि flas tresमात्राः1/3मात्रा-आसीता fmātrāsमृत्युमत्यः1/3मृत्यु+मतुप् (taddhita)मृत्युमती-ईनदी fsujetas a la muerteप्रयुक्ताः1/3प्र+√युज् (7 रुधादि U)क्तप्रयुक्ता-आसीता fempleadasअन्योन्यसक्ताः1/3√सञ्ज् (1 भ्वादि P)क्तअन्योन्यसक्ता-आसीता f[अन्योन्यं सक्ताः] द्वितीया-TPunidas entre síअनविप्रयुक्ताः1/3वि+प्र+√युज् (7 रुधादि U)क्तअनविप्रयुक्ता-आसीता f[न अविप्रयुक्ताः] नञ्-TPno de manera indistintaक्रियासु7/3√कृ (8 तनादि U)शक्रिया-आसीता fen las accionesबाह्याभ्यन्तरमध्यमासु7/3बाह्याभ्यन्तरमध्यमा-आसीता f[बाह्या च अभ्यन्तरा च मध्यमा च] DVexterior, interior e intermediaसम्यक्0bienप्रयुक्तासु7/3प्र+√युज् (7 रुधादि U)क्तप्रयुक्ता-आसीता frealizadasन0noकम्पतेIII/1√कम्प् (1 भ्वादि A)लट्कर्तरिvacilaज्ञः1/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)कज्ञ-अरामः mel conocedor

Anvaya (el verso en orden de prosa)

तिस्रः मात्राः मृत्युमत्यः । (ताः) अन्योन्यसक्ताः अनविप्रयुक्ताः प्रयुक्ताः (सत्यः), बाह्याभ्यन्तरमध्यमासु क्रियासु सम्यक् प्रयुक्तासु, ज्ञः न कम्पते ॥

Las tres mātrās están sujetas a la muerte. [Pero] empleadas unidas entre sí, no de manera indistinta, cuando las acciones exterior, interior e intermedia están bien realizadas, el conocedor no vacila.

Bhāṣya de Śaṅkara

Lee el comentario de Śaṅkara

Déjanos tu correo y se abre toda la Biblioteca Vedanta: el bhāṣya íntegro de cada verso, el análisis gramatical completo y los PDF de cada texto. Solo una vez.

Te escribiremos sobre Vedanta. Puedes darte de baja cuando quieras.

Segmento 1 — glosa de तिस्रः मात्रा मृत्युमत्यः

तिस्रः त्रिसंख्याका अकोरोकार-मकाराख्या ओंकारस्य मात्राः। मृत्युमत्यः मृत्युः यासां विद्यते ता मृत्युमत्यः। मृत्यु-गोचराद् अनतिक्रान्ताः। मृत्युगोचराः एव इत्यर्थः।

«Las tres» —las que son en número tres, llamadas a, u y m— «mātrās» del oṃkāra «están sujetas a la muerte»: mṛtyumatyaḥ son aquellas en las que hay muerte. No han rebasado el dominio de la muerte; es decir, están al alcance de la muerte.

Análisis palabra por palabra

तिस्रः1/3त्रि flas tresत्रिसंख्याकाः1/3त्रिसंख्याका-आसीता f[त्रयः संख्या यासां ताः] BVen número tresअकारोकारमकाराख्याः1/3अकारोकारमकाराख्या-आसीता f[अकारः उकारः मकारः इति आख्याः यासां ताः] BVllamadas a, u y mओंकारस्य6/1ओंकार-अरामः mdel oṃkāraमात्राः1/3मात्रा-आसीता fmātrāsमृत्युमत्यः1/3मृत्यु+मतुप् (taddhita)मृत्युमती-ईनदी fsujetas a la muerteमृत्युः1/1मृत्यु-उगुरुः mla muerteयासाम्6/3यद् fen las queविद्यतेIII/1√विद् (4 दिवादि A)लट्कर्तरिhayताः1/3तद् fesasमृत्युमत्यः1/3मृत्यु+मतुप् (taddhita)मृत्युमती-ईनदी f[son] mṛtyumatyaḥमृत्युगोचरात्5/1मृत्युगोचर-अरामः m[मृत्योः गोचरः] षष्ठी-TPdel dominio de la muerteअनतिक्रान्ताः1/3अति+√क्रम् (1 भ्वादि P)क्तअनतिक्रान्ता-आसीता f[न अतिक्रान्ताः] नञ्-TPque no han rebasadoमृत्युगोचराः1/3मृत्युगोचर-अरामः m[मृत्योः गोचराः] षष्ठी-TPal alcance de la muerteएव0precisamenteइति0asíअर्थः1/1अर्थ-अरामः m[es] el sentido

Segmento 2 — glosa de प्रयुक्ताः अन्योन्यसक्ताः

ताः आत्मनः ध्यान-क्रियासु प्रयुक्ताः। किंच अन्योन्यसक्ताः इतरेतर-संबद्धाः।

Esas [mātrās] se «emplean» en los actos de meditación en el Ser. Además, «unidas entre sí»: ligadas una con otra.

Análisis palabra por palabra

ताः1/3तद् fesasआत्मनः6/1आत्मन्-न्आत्मन् men el Serध्यानक्रियासु7/3√कृ (8 तनादि U)शध्यानक्रिया-आसीता f[ध्यानस्य क्रियाः] षष्ठी-TPen los actos de meditaciónप्रयुक्ताः1/3प्र+√युज् (7 रुधादि U)क्तप्रयुक्ता-आसीता fse empleanकिंच0ademásअन्योन्यसक्ताः1/3√सञ्ज् (1 भ्वादि P)क्तअन्योन्यसक्ता-आसीता f[अन्योन्यं सक्ताः] द्वितीया-TPunidas entre síइतरेतरसंबद्धाः1/3सम्+√बन्ध् (9 क्र्यादि P)क्तइतरेतरसंबद्धा-आसीता f[इतरेतरं संबद्धाः] द्वितीया-TPligadas una con otra (glosa)

Segmento 3 — glosa de अनविप्रयुक्ताः: la doble negación

अनविप्रयुक्ताः विशेषेण एकैक-विषये एव प्रयुक्ताः विप्रयुक्ताः। न तथा विप्रयुक्ताः अविप्रयुक्ताः। नाविप्रयुक्ताः अनविप्रयुक्ताः।

«No de manera indistinta» (anaviprayuktāḥ): viprayuktāḥ son las que se emplean de manera distinta, cada una solo en su propio objeto. Las que no se emplean así, de manera distinta, son aviprayuktāḥ. Y las que no son aviprayuktāḥ son anaviprayuktāḥ.

Nota. Paramārthānanda lee también una doble negación que refuerza, pero entiende viprayukta como «bien empleado»: las mātrās deben usarse adecuadamente, representando a Virāṭ, Hiraṇyagarbha y el antaryāmin. Śaṅkara explica viprayukta como «empleado de manera distinta, cada una en su objeto», y lo precisa en el segmento siguiente.

Análisis palabra por palabra

अनविप्रयुक्ताः1/3वि+प्र+√युज् (7 रुधादि U)क्तअनविप्रयुक्ता-आसीता f[न अविप्रयुक्ताः] नञ्-TPno de manera indistintaविशेषेण3/1वि+√शिष् (7 रुधादि P)घञ्विशेष-अरामः mde manera distintaएकैकविषये7/1एकैकविषय-अरामः m[एकैकः विषयः] KDcada una en su propio objetoएव0soloप्रयुक्ताः1/3प्र+√युज् (7 रुधादि U)क्तप्रयुक्ता-आसीता fempleadasविप्रयुक्ताः1/3वि+प्र+√युज् (7 रुधादि U)क्तविप्रयुक्ता-आसीता f[son] viprayuktāḥन0noतथा0asíविप्रयुक्ताः1/3वि+प्र+√युज् (7 रुधादि U)क्तविप्रयुक्ता-आसीता fempleadas de manera distintaअविप्रयुक्ताः1/3वि+प्र+√युज् (7 रुधादि U)क्तअविप्रयुक्ता-आसीता f[न विप्रयुक्ताः] नञ्-TP[son] aviprayuktāḥन0noअविप्रयुक्ताः1/3वि+प्र+√युज् (7 रुधादि U)क्तअविप्रयुक्ता-आसीता f[न विप्रयुक्ताः] नञ्-TPaviprayuktāḥअनविप्रयुक्ताः1/3वि+प्र+√युज् (7 रुधादि U)क्तअनविप्रयुक्ता-आसीता f[न अविप्रयुक्ताः] नञ्-TP[son] anaviprayuktāḥ

Segmento 4 — glosa de क्रियासु बाह्याभ्यन्तरमध्यमासु सम्यक् प्रयुक्तासु

किं तर्हि? विशेषेण एकस्मिन् (प्रयुक्ताः एव) ध्यान-काले तिसृषु क्रियासु बाह्याभ्यन्तर-मध्यमासु जाग्रत्-स्वप्न-सुषुप्त-स्थान-पुरुषाभिध्यान-लक्षणासु योग-क्रियासु। सम्यक् प्रयुक्तासु सम्यक् ध्यान-काले प्रयोजितासु।

¿Qué son, entonces? Las empleadas, sí, de manera distinta, pero en un solo tiempo de meditación, en las tres «acciones, exterior, interior e intermedia»: los actos de yoga que consisten en meditar en los Puruṣas cuyos estados son la vigilia, el sueño y el sueño profundo. «Bien realizadas»: puestas en práctica correctamente en el momento de la meditación.

Análisis palabra por palabra

किम्0¿qué?तर्हि0entoncesविशेषेण3/1वि+√शिष् (7 रुधादि P)घञ्विशेष-अरामः mde manera distintaएकस्मिन्7/1एक men un soloप्रयुक्ताः1/3प्र+√युज् (7 रुधादि U)क्तप्रयुक्ता-आसीता fempleadasएव0síध्यानकाले7/1ध्यानकाल-अरामः m[ध्यानस्य कालः] षष्ठी-TPtiempo de meditaciónतिसृषु7/3त्रि fen las tresक्रियासु7/3√कृ (8 तनादि U)शक्रिया-आसीता faccionesबाह्याभ्यन्तरमध्यमासु7/3बाह्याभ्यन्तरमध्यमा-आसीता f[बाह्या च अभ्यन्तरा च मध्यमा च] DVexterior, interior e intermediaजाग्रत्स्वप्नसुषुप्तस्थानपुरुषाभिध्यानलक्षणासु7/3जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तस्थानपुरुषाभिध्यानलक्षणा-आसीता f[जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तस्थानानां पुरुषाणाम् अभिध्यानं लक्षणं यासां तासु] BVque consisten en meditar en los Puruṣas de la vigilia, el sueño y el sueño profundoयोगक्रियासु7/3√कृ (8 तनादि U)शयोगक्रिया-आसीता f[योगस्य क्रियाः] षष्ठी-TPen los actos de yogaसम्यक्0bienप्रयुक्तासु7/3प्र+√युज् (7 रुधादि U)क्तप्रयुक्ता-आसीता frealizadasसम्यक्0correctamenteध्यानकाले7/1ध्यानकाल-अरामः m[ध्यानस्य कालः] षष्ठी-TPen el momento de la meditaciónप्रयोजितासु7/3प्र+√युज् (7 रुधादि U)णिच्+क्तप्रयोजिता-आसीता fpuestas en práctica (glosa)

Segmento 5 — glosa de न कम्पते ज्ञः

न कम्पते न चलति। ज्ञः योगी। यथोक्त-विभागज्ञः ओंकारस्य इत्यर्थः। न तस्य एवंविदः चलनमुपपद्यते। यस्माद् जाग्रत्-स्वप्न-सुषुप्त-पुरुषाः सह स्थानैः मात्रा-त्रय-रूपेण ओंकारात्मरूपेण दृष्टाः स ह्येवं विद्वान् सर्वात्मभूतः ओंकारमयः कुतो वा चलेत्, कस्मिन् वा॥ ६ ॥

«El conocedor», el yogui —es decir, el que conoce la división del oṃkāra tal como se ha expuesto—, «no vacila»: no se mueve. Para quien así conoce no cabe movimiento. Porque ha visto a los Puruṣas de la vigilia, el sueño y el sueño profundo, junto con sus estados, en la forma de las tres mātrās, como el oṃkāra mismo; y quien así sabe se ha vuelto el ser de todo, hecho de oṃkāra: ¿desde dónde podría moverse, o hacia dónde? ॥6॥

Nota. Paramārthānanda: el jña es quien llega a ser jñānī en el mundo de Brahmā, y na kampate significa que no lo sacude nada de lo que trae el prārabdha. Śaṅkara lo explica por la identidad con el todo (sarvātmabhūtaḥ): no hay lugar desde el que ni hacia el que moverse.

Análisis palabra por palabra

न0noकम्पतेIII/1√कम्प् (1 भ्वादि A)लट्कर्तरिvacilaन0noचलतिIII/1√चल् (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिse mueve (glosa)ज्ञः1/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)कज्ञ-अरामः mel conocedorयोगी1/1योगिन्-इन्योगिन् mel yogui (glosa)यथोक्तविभागज्ञः1/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)कयथोक्तविभागज्ञ-अरामः m[यथोक्तं विभागं जानाति इति] उपपद-TPel que conoce la división tal como se ha expuestoओंकारस्य6/1ओंकार-अरामः mdel oṃkāraइति0asíअर्थः1/1अर्थ-अरामः m[es] el sentidoन0noतस्य6/1तद् mpara élएवंविदः6/1√विद् (2 अदादि P)क्विप्एवंविद्-द्जगत् (aquí m)[एवं वेत्ति इति] उपपद-TPque así conoceचलनम्1/1√चल् (1 भ्वादि P)ल्युट्चलन-अफलम् nmovimientoउपपद्यतेIII/1उप+√पद् (4 दिवादि A)लट्कर्तरिcabeयस्मात्5/1यद् nporqueजाग्रत्स्वप्नसुषुप्तपुरुषाः1/3जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तपुरुष-अरामः m[जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तानां पुरुषाः] षष्ठी-TPlos Puruṣas de la vigilia, el sueño y el sueño profundoसह0junto conस्थानैः3/3√स्था (1 भ्वादि P)ल्युट्स्थान-अफलम् nsus estadosमात्रात्रयरूपेण3/1मात्रात्रयरूप-अफलम् n[मात्रात्रयम् एव रूपम्] KDen la forma de las tres mātrāsओंकारात्मरूपेण3/1ओंकारात्मरूप-अफलम् n[ओंकारः एव आत्मरूपम्] KDcomo el oṃkāra mismoदृष्टाः1/3√दृश् (1 भ्वादि P)क्तदृष्ट-अरामः mhan sido vistosसः1/1तद् mélहि0puesएवम्0asíविद्वान्1/1√विद् (2 अदादि P)शतृ (→वसु)विद्वस्-स्विद्वस् mque sabeसर्वात्मभूतः1/1√भू (1 भ्वादि P)क्तसर्वात्मभूत-अरामः m[सर्वात्मा भूतः] TPvuelto el ser de todoओंकारमयः1/1ओंकार+मयट् (taddhita)ओंकारमय-अरामः mhecho de oṃkāraकुतः0किम्+तसिल् (taddhita)¿desde dónde?वा0oचलेत्III/1√चल् (1 भ्वादि P)विधिलिङ्कर्तरिpodría moverseकस्मिन्7/1किम् n¿hacia dónde?वा0o

॥ इति पञ्चमप्रश्ने षष्ठो मन्त्रः ॥
Así, el sexto mantra de la quinta pregunta.

अध्ययनम्

Estos textos se estudian con un maestro

Las upaniṣads se leen con el comentario de Śaṅkara, dentro del recorrido de la escuela.

Ver el recorrido de estudio o empieza por el curso gratuito →