Saltar al contenido
प्रश्नभाष्यम्

Praśna Upaniṣad 5.7

Quinta pregunta, mantra 7 — segundo verso: con el oṃkāra el sabio alcanza los tres mundos y también lo supremo, en calma, sin vejez, inmortal y sin miedo

Sánscrito en

ऋग्भिरेतं यजुर्भिरन्तरिक्षं सामभिर्यत्तत्कवयो वेदयन्ते । तमोंकारेण एव आयतनेन

अन्वेति । विद्वान् यत्तच्छान्तमजरममृतमभयं परं चेति ॥ ७ ॥

ṛgbhiretaṃ yajurbhirantarikṣaṃ sāmabhiryattatkavayo vedayante | tamoṃkāreṇa eva āyatanena

anveti | vidvān yattacchāntamajaramamṛtamabhayaṃ paraṃ ceti || 5-7 ||

Con los ṛcs, este [mundo]; con los yajus, el espacio intermedio; con los sāmans, aquel que los sabios conocen. Con el oṃkāra como único apoyo, el sabio alcanza ese [triple mundo]; y [con él alcanza también] aquello que es en calma, sin vejez, inmortal, sin miedo y supremo.

Palabra por palabra

ऋग्भिःṛgbhiḥ3/3ऋच्ṛc-च्cवाच्vāc fcon los ṛcsएतम्etam2/1एतद्etad meste [mundo]यजुर्भिःyajurbhiḥ3/3यजुस्yajus-उस्usधनुस्dhanus ncon los yajusअन्तरिक्षम्antarikṣam2/1अन्तरिक्षantarikṣa-अaफलम्phalam nel espacio intermedioसामभिःsāmabhiḥ3/3सामन्sāman-न्nनामnāma ncon los sāmansयत्yat2/1यद्yad nlo queतत्tat2/1तद्tad naquelloकवयःkavayaḥ1/3कविkavi-इiहरिःhariḥ mlos sabiosवेदयन्तेvedayanteIII/3√विद्vid (10 चुरादिcurādi A)लट्laṭकर्तरिkartariconocenतम्tam2/1तद्tad mese [mundo]ओंकारेणoṃkāreṇa3/1ओंकारoṃkāra-अaरामःrāmaḥ mcon el oṃkāraएवeva0soloआयतनेनāyatanena3/1आā+√यत्yat (1 भ्वादिbhvādi A)ल्युट्lyuṭआयतनāyatana-अaफलम्phalam ncomo apoyoअन्वेतिanvetiIII/1अनुanu+√इi (2 अदादिadādi P)लट्laṭकर्तरिkartarialcanzaविद्वान्vidvān1/1√विद्vid (2 अदादिadādi P)शतृśatṛ (→वसुvasu)विद्वस्vidvas-स्sविद्वस्vidvas mel sabioयत्yat2/1यद्yad nlo queतत्tat2/1तद्tad naquelloशान्तम्śāntam2/1√शम्śam (4 दिवादिdivādi P)क्तktaशान्तśānta-अaफलम्phalam nen calmaअजरम्ajaram2/1अजरajara-अaफलम्phalam n[न विद्यते जरा यस्य तत्na vidyate jarā yasya tat] BVsin vejezअमृतम्amṛtam2/1√मृmṛ (6 तुदादिtudādi A)क्तktaअमृतamṛta-अaफलम्phalam n[न मृतम्na mṛtam] नञ्nañ-TPinmortalअभयम्abhayam2/1अभयabhaya-अaफलम्phalam n[न विद्यते भयं यस्य तत्na vidyate bhayaṃ yasya tat] BVsin miedoपरम्param2/1परpara nsupremoचca0yइतिiti0(fin)

Anvaya (el verso en orden de prosa)

ऋग्भिः एतंṛgbhiḥ etaṃ (लोकम्lokam), यजुर्भिः अन्तरिक्षंyajurbhiḥ antarikṣaṃ, सामभिः यत् तत्sāmabhiḥ yat tat (ब्रह्मलोकम्brahmalokam) — (इतिiti) कवयः वेदयन्ते । विद्वान् तम्kavayaḥ vedayante | vidvān tam (त्रिविधं लोकम्trividhaṃ lokam) ओंकारेण एव आयतनेन अन्वेतिoṃkāreṇa eva āyatanena anveti, यत् तत् शान्तम् अजरम् अमृतम् अभयं परंyat tat śāntam ajaram amṛtam abhayaṃ paraṃ (ब्रह्मbrahma) चca (अन्वेतिanveti) इति ॥iti ||

Con los ṛcs, este [mundo]; con los yajus, el espacio intermedio; con los sāmans, aquel [mundo de Brahmā]: así lo conocen los sabios. El sabio, solo con el oṃkāra como apoyo, alcanza ese [triple mundo]; y [alcanza] también aquello que es en calma, sin vejez, inmortal, sin miedo, el [Brahman] supremo.

Bhāṣya de Śaṅkara

Lee el comentario de Śaṅkara

Déjanos tu correo y se abre toda la Biblioteca Vedanta: el bhāṣya íntegro de cada verso, el análisis gramatical completo y los PDF de cada texto. Solo una vez.

Te escribiremos sobre Vedanta. Puedes darte de baja cuando quieras.

Segmento 1 — avataraṇikā: el segundo verso lo recoge todo

सर्वार्थसङ्ग्रहार्थः द्वितीयः मन्त्रःsarvārthasaṅgrahārthaḥ dvitīyaḥ mantraḥ -

El segundo mantra tiene por fin recoger todo lo dicho:

Análisis palabra por palabra
सर्वार्थसङ्ग्रहार्थःsarvārthasaṅgrahārthaḥ1/1सर्वार्थसङ्ग्रहार्थsarvārthasaṅgrahārtha-अaरामःrāmaḥ m[सर्वेषाम् अर्थानां सङ्ग्रहः अर्थः यस्य सःsarveṣām arthānāṃ saṅgrahaḥ arthaḥ yasya saḥ] BVque tiene por fin recoger todo lo dichoद्वितीयःdvitīyaḥ1/1द्वितीयdvitīya-अaरामःrāmaḥ mel segundoमन्त्रःmantraḥ1/1मन्त्रmantra-अaरामःrāmaḥ mmantra

Segmento 2 — glosa de ऋग्भिरेतं यजुर्भिरन्तरिक्षं सामभिर्यत्तत्कवयो वेदयन्तेṛgbhiretaṃ yajurbhirantarikṣaṃ sāmabhiryattatkavayo vedayante

ऋग्भिरेतंṛgbhiretaṃ लोकं मनुष्योपलक्षितम्।lokaṃ manuṣyopalakṣitam | यजुर्भिरन्तरिक्षंyajurbhirantarikṣaṃ सोमाधिष्ठितम्।somādhiṣṭhitam | सामभिर्यत्तद्sāmabhiryattad ब्रह्मलोकम् इति तृतीयम्।brahmalokam iti tṛtīyam | कवयोkavayo मेधाविनः विद्यावन्तः एवmedhāvinaḥ vidyāvantaḥ eva, नाविद्वांसःnāvidvāṃsaḥ, वेदयन्तेvedayante। |

«Con los ṛcs» [se alcanza] «este» mundo, caracterizado por los hombres; «con los yajus, el espacio intermedio», presidido por la luna; «con los sāmans, aquel», el mundo de Brahmā: ese es el tercero. «Los sabios» —los inteligentes, solo los que tienen conocimiento, no los ignorantes— «lo conocen».

Análisis palabra por palabra
ऋग्भिःṛgbhiḥ3/3ऋच्ṛc-च्cवाच्vāc fcon los ṛcsएतम्etam2/1एतद्etad mesteलोकम्lokam2/1लोकloka-अaरामःrāmaḥ mmundoमनुष्योपलक्षितम्manuṣyopalakṣitam2/1उपupa+√लक्ष्lakṣ (10 चुरादिcurādi U)क्तktaमनुष्योपलक्षितmanuṣyopalakṣita-अaरामःrāmaḥ m[मनुष्यैः उपलक्षितःmanuṣyaiḥ upalakṣitaḥ] तृतीयाtṛtīyā-TPcaracterizado por los hombresयजुर्भिःyajurbhiḥ3/3यजुस्yajus-उस्usधनुस्dhanus ncon los yajusअन्तरिक्षम्antarikṣam2/1अन्तरिक्षantarikṣa-अaफलम्phalam nel espacio intermedioसोमाधिष्ठितम्somādhiṣṭhitam2/1अधिadhi+√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)क्तktaसोमाधिष्ठितsomādhiṣṭhita-अaफलम्phalam n[सोमेन अधिष्ठितम्somena adhiṣṭhitam] तृतीयाtṛtīyā-TPpresidido por la lunaसामभिःsāmabhiḥ3/3सामन्sāman-न्nनामnāma ncon los sāmansयत्yat2/1यद्yad nlo queतत्tat2/1तद्tad naquelloब्रह्मलोकम्brahmalokam2/1ब्रह्मलोकbrahmaloka-अaरामःrāmaḥ m[ब्रह्मणः लोकःbrahmaṇaḥ lokaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPel mundo de Brahmāइतिiti0asíतृतीयम्tṛtīyam1/1तृतीयtṛtīya-अaफलम्phalam n[es] el terceroकवयःkavayaḥ1/3कविkavi-इiहरिःhariḥ mlos sabiosमेधाविनःmedhāvinaḥ1/3मेधाmedhā+विनिvini (taddhita)मेधाविन्medhāvin-इन्inयोगिन्yogin mlos inteligentes (glosa)विद्यावन्तःvidyāvantaḥ1/3विद्याvidyā+मतुप्matup (taddhita)विद्यावत्vidyāvat-त्tभगवत्bhagavat mque tienen conocimientoएवeva0soloनna0noअविद्वांसःavidvāṃsaḥ1/3√विद्vid (2 अदादिadādi P)शतृśatṛ (→वसुvasu)अविद्वस्avidvas-स्sविद्वस्vidvas m[न विद्वांसःna vidvāṃsaḥ] नञ्nañ-TPlos ignorantesवेदयन्तेvedayanteIII/3√विद्vid (10 चुरादिcurādi A)लट्laṭकर्तरिkartariconocen

Segmento 3 — glosa de तमोंकारेण एव आयतनेन अन्वेति विद्वान्tamoṃkāreṇa eva āyatanena anveti vidvān

तंtaṃ त्रिविधं लोकम्trividhaṃ lokam ओंकारेणoṃkāreṇa साधनेन अपरsādhanena apara-ब्रह्मbrahma-लक्षणम्lakṣaṇam अन्वेतिanveti अनुगच्छतिanugacchati विद्वान्vidvān। |

«El sabio», «con el oṃkāra» como medio, «alcanza» (anugacchati) «ese» mundo triple, que tiene por marca el Brahman inferior.

Nota. Śaṅkara une vidvān a anveti, aunque la edición pone el daṇḍa entre ambos.

Análisis palabra por palabra
तम्tam2/1तद्tad meseत्रिविधम्trividham2/1त्रिविधtrividha-अaरामःrāmaḥ m[तिस्रः विधाः यस्य तम्tisraḥ vidhāḥ yasya tam] BVtripleलोकम्lokam2/1लोकloka-अaरामःrāmaḥ mmundoओंकारेणoṃkāreṇa3/1ओंकारoṃkāra-अaरामःrāmaḥ mcon el oṃkāraसाधनेनsādhanena3/1√साध्sādh (5 स्वादिsvādi P)ल्युट्lyuṭसाधनsādhana-अaफलम्phalam ncomo medioअपरब्रह्मलक्षणम्aparabrahmalakṣaṇam2/1अपरब्रह्मलक्षणaparabrahmalakṣaṇa-अaरामःrāmaḥ m[अपरं ब्रह्म लक्षणं यस्य तम्aparaṃ brahma lakṣaṇaṃ yasya tam] BVque tiene por marca el Brahman inferiorअन्वेतिanvetiIII/1अनुanu+√इi (2 अदादिadādi P)लट्laṭकर्तरिkartarialcanzaअनुगच्छतिanugacchatiIII/1अनुanu+√गम्gam (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartarillega (glosa)विद्वान्vidvān1/1√विद्vid (2 अदादिadādi P)शतृśatṛ (→वसुvasu)विद्वस्vidvas-स्sविद्वस्vidvas mel sabio

Segmento 4 — glosa de यत्तच्छान्तमजरममृतम्yattacchāntamajaramamṛtam

तेनtena एवeva ओंकारेणoṃkāreṇa यत्yat तत्tat परं ब्रह्माक्षरं सत्यं पुरुषाख्यंparaṃ brahmākṣaraṃ satyaṃ puruṣākhyaṃ शान्तंśāntaṃ विमुक्तं जाग्रत्vimuktaṃ jāgrat-स्वप्नsvapna-सुषुप्त्यादिsuṣuptyādi-विशेषviśeṣa-सर्वsarva-प्रपञ्चprapañca-विवर्जितम्। अत एवvivarjitam | ata eva अजरंajaraṃ जराjarā-वर्जितम्।varjitam | अमृतंamṛtaṃ मृत्युmṛtyu-वर्जितम्।varjitam |

Con ese mismo oṃkāra [alcanza] «aquello que» es el Brahman supremo, el imperecedero, lo real, llamado Puruṣa; «en calma», libre, exento de toda manifestación con sus particularidades de vigilia, sueño, sueño profundo y demás. Precisamente por eso, «sin vejez»: libre de la vejez. «Inmortal»: libre de la muerte.

Nota. Paramārthānanda: el meditador, ya en el mundo de Brahmā, se vuelve conocedor mediante la indagación sobre el oṃkāra (oṃkāra-vicāra) y así alcanza el Brahman supremo. Śaṅkara dice solo que lo alcanza con el oṃkāra como medio.

Análisis palabra por palabra
तेनtena3/1तद्tad mcon eseएवeva0mismoओंकारेणoṃkāreṇa3/1ओंकारoṃkāra-अaरामःrāmaḥ moṃkāraयत्yat2/1यद्yad nlo queतत्tat2/1तद्tad naquelloपरम्param2/1परpara nsupremoब्रह्माक्षरम्brahmākṣaram2/1ब्रह्माक्षरbrahmākṣara-अaफलम्phalam n[ब्रह्म अक्षरम्brahma akṣaram] KDel Brahman imperecederoसत्यम्satyam2/1सत्यsatya-अaफलम्phalam nlo realपुरुषाख्यम्puruṣākhyam2/1पुरुषाख्यpuruṣākhya-अaफलम्phalam n[पुरुषः आख्या यस्य तत्puruṣaḥ ākhyā yasya tat] BVllamado Puruṣaशान्तम्śāntam2/1√शम्śam (4 दिवादिdivādi P)क्तktaशान्तśānta-अaफलम्phalam nen calmaविमुक्तम्vimuktam2/1विvi+√मुच्muc (6 तुदादिtudādi U)क्तktaविमुक्तvimukta-अaफलम्phalam nlibreजाग्रत्स्वप्नसुषुप्त्यादिविशेषसर्वप्रपञ्चविवर्जितम्jāgratsvapnasuṣuptyādiviśeṣasarvaprapañcavivarjitam2/1विvi+√वृज्vṛj (10 चुरादिcurādi U)क्तkta…विवर्जितvivarjita-अaफलम्phalam n[जाग्रत्स्वप्नसुषुप्त्यादिविशेषेण सर्वेण प्रपञ्चेन विवर्जितम्jāgratsvapnasuṣuptyādiviśeṣeṇa sarveṇa prapañcena vivarjitam] तृतीयाtṛtīyā-TPexento de toda manifestación con sus particularidades de vigilia, sueño, sueño profundo y demásअतःataḥ0por esoएवeva0precisamenteअजरम्ajaram2/1अजरajara-अaफलम्phalam n[न विद्यते जरा यस्य तत्na vidyate jarā yasya tat] BVsin vejezजरावर्जितम्jarāvarjitam2/1विvi+√वृज्vṛj (10 चुरादिcurādi U)क्तktaजरावर्जितjarāvarjita-अaफलम्phalam n[जरया वर्जितम्jarayā varjitam] तृतीयाtṛtīyā-TPlibre de la vejez (glosa)अमृतम्amṛtam2/1√मृmṛ (6 तुदादिtudādi A)क्तktaअमृतamṛta-अaफलम्phalam n[न मृतम्na mṛtam] नञ्nañ-TPinmortalमृत्युवर्जितम्mṛtyuvarjitam2/1विvi+√वृज्vṛj (10 चुरादिcurādi U)क्तktaमृत्युवर्जितmṛtyuvarjita-अaफलम्phalam n[मृत्युना वर्जितम्mṛtyunā varjitam] तृतीयाtṛtīyā-TPlibre de la muerte (glosa)

Segmento 5 — glosa de अभयं परं चेतिabhayaṃ paraṃ ceti

अत एव यस्माद् जराata eva yasmād jarā-विक्रियादिvikriyādi-रहितम्। अतःrahitam | ataḥ अभयम्abhayam। यस्माद् एव अभयं तस्मात् | yasmād eva abhayaṃ tasmāt परंparaṃ निरतिशयम्। तदपि ओंकारेणniratiśayam | tadapi oṃkāreṇa आयतनेनāyatanena गमनgamana-साधनेन अन्वेतीत्यर्थः। इतिsādhanena anvetītyarthaḥ | iti-शब्दः वाक्यśabdaḥ vākya-परिसमाप्त्यर्थः॥ ७ ॥parisamāptyarthaḥ || 7 ||

Por eso mismo, puesto que está libre de la vejez y de las demás transformaciones, es «sin miedo». Y justamente porque es sin miedo, es «supremo»: nada lo supera. El sentido es: también a eso lo alcanza con el oṃkāra «como apoyo», como medio para llegar. La palabra iti indica el final de la frase. ॥||7॥ ||

Nota. Śaṅkara glosa आयतनेनāyatanena por gamana-sādhanena, «medio para llegar»; Paramārthānanda, por «símbolo».

Análisis palabra por palabra
अतःataḥ0por esoएवeva0mismoयस्मात्yasmāt5/1यद्yad npuesto queजराविक्रियादिरहितम्jarāvikriyādirahitam2/1√रह्rah (1 भ्वादिbhvādi P)क्तktaजराविक्रियादिरहितjarāvikriyādirahita-अaफलम्phalam n[जराविक्रियादिभिः रहितम्jarāvikriyādibhiḥ rahitam] तृतीयाtṛtīyā-TPlibre de la vejez y de las demás transformacionesअतःataḥ0por esoअभयम्abhayam2/1अभयabhaya-अaफलम्phalam n[न विद्यते भयं यस्य तत्na vidyate bhayaṃ yasya tat] BVsin miedoयस्मात्yasmāt5/1यद्yad nporqueएवeva0justamenteअभयम्abhayam2/1अभयabhaya-अaफलम्phalam n[न विद्यते भयं यस्य तत्na vidyate bhayaṃ yasya tat] BVsin miedoतस्मात्tasmāt5/1तद्tad npor esoपरम्param2/1परpara nsupremoनिरतिशयम्niratiśayam2/1निरतिशयniratiśaya-अaफलम्phalam n[निर्गतः अतिशयः यस्मात् तत्nirgataḥ atiśayaḥ yasmāt tat] BVinsuperable (glosa)तत्tat2/1तद्tad na esoअपिapi0tambiénओंकारेणoṃkāreṇa3/1ओंकारoṃkāra-अaरामःrāmaḥ mcon el oṃkāraआयतनेनāyatanena3/1आā+√यत्yat (1 भ्वादिbhvādi A)ल्युट्lyuṭआयतनāyatana-अaफलम्phalam ncomo apoyoगमनसाधनेनgamanasādhanena3/1√साध्sādh (5 स्वादिsvādi P)ल्युट्lyuṭगमनसाधनgamanasādhana-अaफलम्phalam n[गमनस्य साधनम्gamanasya sādhanam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPcomo medio para llegar (glosa)अन्वेतिanvetiIII/1अनुanu+√इi (2 अदादिadādi P)लट्laṭकर्तरिkartarialcanzaइतिiti0asíअर्थःarthaḥ1/1अर्थartha-अaरामःrāmaḥ m[es] el sentidoइतिशब्दःitiśabdaḥ1/1इतिशब्दitiśabda-अaरामःrāmaḥ mla palabra itiवाक्यपरिसमाप्त्यर्थःvākyaparisamāptyarthaḥ1/1वाक्यपरिसमाप्त्यर्थvākyaparisamāptyartha-अaरामःrāmaḥ m[वाक्यस्य परिसमाप्तिः अर्थः यस्य सःvākyasya parisamāptiḥ arthaḥ yasya saḥ] BVindica el final de la frase

॥ इति पञ्चमप्रश्ने सप्तमो मन्त्रः ॥|| iti pañcamapraśne saptamo mantraḥ ||
॥ इति श्रीमत्परमहंसपरिव्राजकाचार्य || iti śrīmatparamahaṃsaparivrājakācārya-गोविन्दभगवत्govindabhagavat-पूज्यपादpūjyapāda-शिष्यśiṣya-श्रीमच्छंकरभगवतः कृतौ प्रश्नोपनिषद्भाष्ये पञ्चमः प्रश्नः ॥śrīmacchaṃkarabhagavataḥ kṛtau praśnopaniṣadbhāṣye pañcamaḥ praśnaḥ ||
Así, el séptimo mantra de la quinta pregunta. Así concluye la quinta pregunta en el comentario a la Praśna Upaniṣad, obra del venerable Śaṅkara, discípulo del venerado Govinda, maestro de paramahaṃsas errantes.

अध्ययनम्

Estos textos se estudian con un maestro

Las upaniṣads se leen con el comentario de Śaṅkara, dentro del recorrido de la escuela.