सः तस्मै ह उवाच — “सोम्य, इह एव अन्तः शरीरे सः पुरुषः (वर्तते), यस्मिन् एताः षोडश कलाः प्रभवन्ति” इति ॥
Él le dijo: «Querido, aquí mismo, dentro del cuerpo, [está] ese puruṣa en el que surgen estas dieciséis partes».
Segmento 1 — glosa de तस्मै स होवाच इहैवान्तःशरीरे सोम्य स पुरुषः
तस्मै स होवाच। इहैव अन्तःशरीरे हृदय-पुण्डरीकाकाश-मध्ये हे सोम्य स पुरुषः न देशान्तरे विज्ञेयो
«Él le dijo»: «Querido, aquí mismo, dentro del cuerpo», en medio del espacio del loto del corazón, [está] «ese puruṣa»; no ha de conocerse en otro lugar.
Nota. Paramārthānanda sitúa al puruṣa «dentro del cuerpo» como la conciencia inmutable que atestigua la mente y sus pensamientos. Śaṅkara lo sitúa en el espacio del loto del corazón, y más adelante aclara que se dice así solo porque ahí se percibe, no porque el cuerpo lo limite.
Análisis palabra por palabra
तस्मै4/1तद् ma élसः1/1तद् mélह0(partícula)उवाचIII/1√वच् (2 अदादि P)लिट्कर्तरिdijoइह0aquíएव0mismoअन्तःशरीरे7/1अन्तःशरीर-अफलम् n[शरीरस्य अन्तः] अव्ययीभावdentro del cuerpoहृदयपुण्डरीकाकाशमध्ये7/1हृदयपुण्डरीकाकाशमध्य-अफलम् n[हृदयपुण्डरीकस्य आकाशस्य मध्यम्] षष्ठी-TPen medio del espacio del loto del corazónहे0ohसोम्यS/1सोम्य-अरामः m¡querido!सः1/1तद् meseपुरुषः1/1पुरुष-अरामः mpuruṣaन0noदेशान्तरे7/1देशान्तर-अफलम् n[अन्यः देशः]en otro lugarविज्ञेयः1/1वि+√ज्ञा (9 क्र्यादि P)यत्विज्ञेय-अरामः mha de conocerse
Segmento 2 — glosa de यस्मिन् एताः षोडश कलाः प्रभवन्ति इति
यस्मिन् एताः उच्यमानाः षोडश कलाः प्राणाद्याः प्रभवन्ति उत्पद्यन्ते इति।
[Ese puruṣa] «en el que surgen» (utpadyante) «estas dieciséis partes», las que se van a enumerar, empezando por prāṇa.
Análisis palabra por palabra
यस्मिन्7/1यद् men el queएताः1/3एतद् festasउच्यमानाः1/3√वच् (2 अदादि P)शानच् (कर्मणि)उच्यमाना-आसीता fque se van a enumerarषोडश1/3षोडशन् (numeral) fdieciséisकलाः1/3कला-आसीता fpartesप्राणाद्याः1/3प्राणाद्या-आसीता f[प्राणः आदिः यासां ताः] BVempezando por prāṇaप्रभवन्तिIII/3प्र+√भू (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिsurgenउत्पद्यन्तेIII/3उत्+√पद् (4 दिवादि A)लट्कर्तरिnacen (glosa)इति0(fin de la respuesta)
Segmento 3 — por qué se dice que las partes nacen del puruṣa
षोडश-कलाभिः उपाधि-भूताभिः सकल इव निष्कलः पुरुषः लक्ष्यते अविद्ययेति, तदुपाधि-कलाध्यारोपापनयेन विद्यया स पुरुषः केवलः दर्शयितव्यः इति कलानां तत्प्रभवत्वमुच्यते।
Por la avidyā, el puruṣa, que no tiene partes, aparece como si las tuviera, a causa de las dieciséis partes, que son sus adjuntos limitadores (upādhi). Y hay que mostrar, por el conocimiento (vidyā), que ese puruṣa es absoluto (kevala), eliminando la superposición de esas partes que lo limitan. Por eso se dice que las partes nacen de él.
Análisis palabra por palabra
षोडशकलाभिः3/3षोडशकला-आसीता f[षोडश कलाः] KDpor las dieciséis partesउपाधिभूताभिः3/3√भू (1 भ्वादि P)क्तउपाधिभूता-आसीता fque son adjuntos limitadoresसकलः1/1सकल-अरामः m[कलाभिः सह वर्तमानः] BVcon partesइव0comoनिष्कलः1/1निष्कल-अरामः m[निर्गताः कलाः यस्मात् सः] BVel que no tiene partesपुरुषः1/1पुरुष-अरामः mel puruṣaलक्ष्यतेIII/1√लक्ष् (10 चुरादि U)लट्कर्मणिapareceअविद्यया3/1अविद्या-आसीता f[न विद्या] नञ्-TPpor la avidyāइति0por esoतदुपाधिकलाध्यारोपापनयेन3/1अप+√नी (1 भ्वादि U)अच्तदुपाधिकलाध्यारोपापनय-अरामः m[तदुपाधीनां कलानाम् अध्यारोपस्य अपनयः] षष्ठी-TPeliminando la superposición de esas partes que lo limitanविद्यया3/1विद्या-आसीता fpor el conocimientoसः1/1तद् meseपुरुषः1/1पुरुष-अरामः mpuruṣaकेवलः1/1केवल-अरामः mabsolutoदर्शयितव्यः1/1√दृश् (1 भ्वादि P)णिच्तव्यदर्शयितव्य-अरामः mha de mostrarseइति0por esoकलानाम्6/3कला-आसीता fde las partesतत्प्रभवत्वम्1/1तत्प्रभव+त्व (taddhita)तत्प्रभवत्व-अफलम् n[तस्मात् प्रभवः] पञ्चमी-TPel nacer de élउच्यतेIII/1√वच् (2 अदादि P)लट्कर्मणिse dice
Segmento 4 — sin superposición no hay enseñanza posible
प्राणादीनाम् अत्यन्त-निर्विशेषे ह्यद्वये शुद्धे तत्वे न शक्यः अध्यारोपमन्तरेण प्रतिपाद्य-प्रतिपादनादि-व्यवहारः कर्तुमिति कलानां प्रभव-स्थित्यप्ययाः आरोप्यन्ते अविद्या-विषयाः।
Porque en la realidad pura, sin segundo y absolutamente sin atributos, no es posible llevar a cabo la actividad de enseñar, con lo que se enseña, el enseñar, etc., si no se superponen prāṇa y las demás [partes]. Por eso se superponen [al puruṣa] el surgimiento, la permanencia y la disolución de las partes, que pertenecen al ámbito de la avidyā.
Análisis palabra por palabra
प्राणादीनाम्6/3प्राणादि-इहरिः m[प्राणः आदिः येषां ते] BVde prāṇa y las demásअत्यन्तनिर्विशेषे7/1अत्यन्तनिर्विशेष-अफलम् n[अत्यन्तं निर्गताः विशेषाः यस्मात् तत्] BVabsolutamente sin atributosहि0porqueअद्वये7/1अद्वय-अफलम् n[न द्वयम्] नञ्-TPsin segundoशुद्धे7/1√शुध् (4 दिवादि P)क्तशुद्ध-अफलम् npuraतत्वे7/1तत्+त्व (taddhita)तत्त्व-अफलम् nen la realidadन0noशक्यः1/1√शक् (5 स्वादि P)यत्शक्य-अरामः mes posibleअध्यारोपम्2/1अधि+आ+√रुह् (1 भ्वादि P)णिच्घञ्अध्यारोप-अरामः mla superposiciónअन्तरेण0sinप्रतिपाद्यप्रतिपादनादिव्यवहारः1/1वि+अव+√हृ (1 भ्वादि U)घञ्प्रतिपाद्यप्रतिपादनादिव्यवहार-अरामः m[प्रतिपाद्यं च प्रतिपादनं च, ते आदयः यस्य सः व्यवहारः]la actividad de lo que se enseña, el enseñar, etc.कर्तुम्0√कृ (8 तनादि U)तुमुन्llevar a caboइति0por esoकलानाम्6/3कला-आसीता fde las partesप्रभवस्थित्यप्ययाः1/3प्रभवस्थित्यप्यय-अरामः m[प्रभवः च स्थितिः च अप्ययः च] DVel surgimiento, la permanencia y la disoluciónआरोप्यन्तेIII/3आ+√रुह् (1 भ्वादि P)णिच्लट्कर्मणिse superponenअविद्याविषयाः1/3अविद्याविषय-अरामः m[अविद्यायाः विषयाः] षष्ठी-TPdel ámbito de la avidyā
Segmento 5 — las partes nunca aparecen separadas de la conciencia
चैतन्याव्यतिरेकेण एव हि कलाः जायमानाः तिष्ठन्त्यः प्रलीयमानाश्च सर्वदा लक्ष्यन्ते।
Porque las partes, al nacer, al permanecer y al disolverse, se perciben siempre sin separación de la conciencia (caitanya).
Análisis palabra por palabra
चैतन्याव्यतिरेकेण3/1वि+अति+√रिच् (7 रुधादि U)घञ्चैतन्याव्यतिरेक-अरामः m[चैतन्यात् न व्यतिरेकः] पञ्चमी-TPsin separación de la concienciaएव0precisamenteहि0porqueकलाः1/3कला-आसीता flas partesजायमानाः1/3√जन् (4 दिवादि A)शानच्जायमाना-आसीता fal nacerतिष्ठन्त्यः1/3√स्था (1 भ्वादि P)शतृतिष्ठन्ती-ईनदी fal permanecerप्रलीयमानाः1/3प्र+√ली (4 दिवादि A)शानच्प्रलीयमाना-आसीता fal disolverseच0yसर्वदा0सर्व+दा (taddhita)siempreलक्ष्यन्तेIII/3√लक्ष् (10 चुरादि U)लट्कर्मणिse perciben
Segmento 6 — las opiniones erradas sobre la conciencia (1): nace y perece a cada instante; todo es vacío
अत एव भ्रान्ताः केचिद् अग्नि-संयोगाद् घृतमिव घटाद्याकारेण चैतन्यमेव प्रतिक्षणं जायते नश्यति इति। तन्निरोधे शून्यमिव सर्वमित्यपरे।
Precisamente por eso algunos, confundidos, [dicen] que es la conciencia misma la que, a cada instante, nace y perece con la forma de la vasija y demás, como la mantequilla clarificada al contacto con el fuego. Otros [dicen] que, cuando ella cesa, todo es como un vacío.
Análisis palabra por palabra
अतः0इदम्+तसिल् (taddhita)por esoएव0precisamenteभ्रान्ताः1/3√भ्रम् (4 दिवादि P)क्तभ्रान्त-अरामः mconfundidosकेचित्1/3किम् m (+चित्)algunosअग्निसंयोगात्5/1सम्+√युज् (7 रुधादि U)घञ्अग्निसंयोग-अरामः m[अग्निना संयोगः] तृतीया-TPpor el contacto con el fuegoघृतम्1/1घृत-अफलम् nla mantequilla clarificadaइव0comoघटाद्याकारेण3/1आ+√कृ (8 तनादि U)घञ्घटाद्याकार-अरामः m[घटादीनाम् आकारः] षष्ठी-TPcon la forma de la vasija y demásचैतन्यम्1/1चेतन+taddhita (भाव)चैतन्य-अफलम् nla concienciaएव0mismaप्रतिक्षणम्0[क्षणं क्षणं प्रति] अव्ययीभावa cada instanteजायतेIII/1√जन् (4 दिवादि A)लट्कर्तरिnaceनश्यतिIII/1√नश् (4 दिवादि P)लट्कर्तरिpereceइति0(fin de la opinión)तन्निरोधे7/1नि+√रुध् (7 रुधादि U)घञ्तन्निरोध-अरामः m[तस्य निरोधः] षष्ठी-TPcuando ella cesaशून्यम्1/1शून्य-अफलम् nvacíoइव0comoसर्वम्1/1सर्व ntodoइति0asíअपरे1/3अपर motros
Segmento 7 — las opiniones erradas sobre la conciencia (2): propiedad no eterna del ātman; propiedad de los elementos
घटादि-विषयं चैतन्यं चेतयितुः नित्यस्य आत्मनः अनित्यं जायते विनश्यति इति अपरे। चैतन्यं भूतधर्मः इति लौकायतिकाः॥
Otros [dicen] que la conciencia que tiene por objeto la vasija y demás, [conciencia] del ātman eterno, que es quien conoce, es no eterna: nace y perece. Los materialistas (laukāyatika) [dicen] que la conciencia es una propiedad de los elementos.
Análisis palabra por palabra
घटादिविषयम्1/1घटादिविषय-अफलम् n[घटादयः विषयाः यस्य तत्] BVque tiene por objeto la vasija y demásचैतन्यम्1/1चेतन+taddhita (भाव)चैतन्य-अफलम् nla concienciaचेतयितुः6/1√चित् (1 भ्वादि P)णिच्तृच्चेतयितृ-ऋदातृ mdel que conoceनित्यस्य6/1नित्य-अरामः meternoआत्मनः6/1आत्मन्-न्आत्मन् mdel ātmanअनित्यम्1/1अनित्य-अफलम् n[न नित्यम्] नञ्-TPno eternaजायतेIII/1√जन् (4 दिवादि A)लट्कर्तरिnaceविनश्यतिIII/1वि+√नश् (4 दिवादि P)लट्कर्तरिpereceइति0asíअपरे1/3अपर motrosचैतन्यम्1/1चेतन+taddhita (भाव)चैतन्य-अफलम् nla concienciaभूतधर्मः1/1भूतधर्म-अरामः m[भूतानां धर्मः] षष्ठी-TPpropiedad de los elementosइति0asíलौकायतिकाः1/3लोकायत+taddhitaलौकायतिक-अरामः mlos materialistas
Segmento 8 — la doctrina de la śruti: la conciencia es el ātman mismo
अनपायोपजन-धर्मक-चैतन्यम् आत्मा एव नाम-रूपाद्युपाधि-धर्मैः प्रत्यवभासते। “सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म (तै.उप. २.१.)”, “प्रज्ञानं ब्रह्म (ऐ.उप. ५.३)”, “विज्ञानमानन्दं ब्रह्म (बृ.उप. ३.९.२८)”, “विज्ञानघनः एव (बृ.उप. २.४.१२)” इत्यादि-श्रुतिभ्यः।
[En realidad], es el ātman mismo, conciencia que por naturaleza no conoce ni disminución ni aumento, el que aparece de diversas maneras por las propiedades de los adjuntos, nombre, forma, etc. Así lo muestran textos de la śruti como «Brahman es existencia, conocimiento, infinitud» (Tai. 2.1), «Brahman es consciencia» (Ai. 5.3), «Brahman es conocimiento, dicha» (Bṛ. 3.9.28), «pura masa de conocimiento» (Bṛ. 2.4.12).
Análisis palabra por palabra
अनपायोपजनधर्मकचैतन्यम्1/1अनपायोपजनधर्मकचैतन्य-अफलम् n[अपायः च उपजनः च न धर्मौ यस्य तत् चैतन्यम्] BV + KDconciencia que no conoce disminución ni aumentoआत्मा1/1आत्मन्-न्आत्मन् mel ātmanएव0mismoनामरूपाद्युपाधिधर्मैः3/3नामरूपाद्युपाधिधर्म-अरामः m[नामरूपादीनाम् उपाधीनां धर्माः] षष्ठी-TPpor las propiedades de los adjuntos, nombre, forma, etc.प्रत्यवभासतेIII/1प्रति+अव+√भास् (1 भ्वादि A)लट्कर्तरिaparece de diversas manerasसत्यम्1/1सत्य-अफलम् nexistenciaज्ञानम्1/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)ल्युट्ज्ञान-अफलम् nconocimientoअनन्तम्1/1अनन्त-अफलम् n[न अन्तः यस्य तत्] BVinfinitudब्रह्म1/1ब्रह्मन्-न्नाम nBrahmanप्रज्ञानम्1/1प्र+√ज्ञा (9 क्र्यादि P)ल्युट्प्रज्ञान-अफलम् nconscienciaब्रह्म1/1ब्रह्मन्-न्नाम nBrahmanविज्ञानम्1/1वि+√ज्ञा (9 क्र्यादि P)ल्युट्विज्ञान-अफलम् nconocimientoआनन्दम्1/1आनन्द-अफलम् ndichaब्रह्म1/1ब्रह्मन्-न्नाम nBrahmanविज्ञानघनः1/1विज्ञानघन-अरामः mmasa de conocimientoएव0puraइत्यादिश्रुतिभ्यः5/3इत्यादिश्रुति-इमति f[इति आदिः यासां ताः श्रुतयः] BVpor textos de la śruti como estos
Segmento 9 — la conciencia no varía, aunque varíen las cosas
स्वरूप-व्यभिचारिषु पदार्थेषु चैतन्यस्य अव्यभिचारात्। यथा यथा यो यः पदार्थः विज्ञायते तथा तथा ज्ञायमानत्वादेव तस्य तस्य चैतन्यस्याव्यभिचारित्वम्॥
[Se sabe] porque, mientras las cosas varían en su propia naturaleza, la conciencia no varía. Cualquier cosa, del modo que sea como se conoce, en ese mismo modo es conocida; precisamente por eso la conciencia no se aparta de ninguna de ellas.
Análisis palabra por palabra
स्वरूपव्यभिचारिषु7/3वि+अभि+√चर् (1 भ्वादि P)णिनिस्वरूपव्यभिचारिन्-इन्योगिन् m[स्वरूपं व्यभिचरन्ति इति] उपपद-TPque varían en su propia naturalezaपदार्थेषु7/3पदार्थ-अरामः m[पदस्य अर्थः] षष्ठी-TPen las cosasचैतन्यस्य6/1चेतन+taddhita (भाव)चैतन्य-अफलम् nde la concienciaअव्यभिचारात्5/1वि+अभि+√चर् (1 भ्वादि P)घञ्अव्यभिचार-अरामः m[न व्यभिचारः] नञ्-TPporque no varíaयथा0del modoयथा0que seaयः1/1यद् mcualquierयः1/1यद् mcosaपदार्थः1/1पदार्थ-अरामः m[पदस्य अर्थः] षष्ठी-TPcosaविज्ञायतेIII/1वि+√ज्ञा (9 क्र्यादि P)लट्कर्मणिse conoceतथा0en eseतथा0mismo modoज्ञायमानत्वात्5/1ज्ञायमान+त्व (taddhita)ज्ञायमानत्व-अफलम् npor ser conocidaएव0precisamenteतस्य6/1तद् mde cadaतस्य6/1तद् munaचैतन्यस्य6/1चेतन+taddhita (भाव)चैतन्य-अफलम् nde la concienciaअव्यभिचारित्वम्1/1अव्यभिचारिन्+त्व (taddhita)अव्यभिचारित्व-अफलम् nel no apartarse
Segmento 10 — no hay cosa real que no sea conocida
वस्तु तत्वं भवति, किंचिन्न ज्ञायते इति च अनुपपन्नम्। रूपं च दृश्यते, न च अस्ति चक्षुः इति यथा।
Y no es admisible [decir] que una cosa existe en realidad (tattvam) y que, sin embargo, algo no se conoce: sería como decir que se ve una forma y que no existe el ojo.
Análisis palabra por palabra
वस्तु1/1वस्तु-उमधु nuna cosaतत्वम्1/1तत्+त्व (taddhita)तत्त्व-अफलम् nen realidadभवतिIII/1√भू (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिexisteकिंचित्1/1किम् n (+चित्)algoन0noज्ञायतेIII/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)लट्कर्मणिse conoceइति0asíच0yअनुपपन्नम्1/1उप+√पद् (4 दिवादि A)क्तअनुपपन्न-अफलम् n[न उपपन्नम्] नञ्-TPno es admisibleरूपम्1/1रूप-अफलम् nuna formaच0yदृश्यतेIII/1√दृश् (1 भ्वादि P)लट्कर्मणिse veन0noच0yअस्तिIII/1√अस् (2 अदादि P)लट्कर्तरिexisteचक्षुः1/1चक्षुस्-स्मनस् nel ojoइति0asíयथा0como
Segmento 11 — lo cognoscible puede faltar; el conocimiento, no
व्यभिचरति तु ज्ञेयं ज्ञानम्। न व्यभिचरति ज्ञानं कदाचिदपि ज्ञेयम्। ज्ञेयाभावे अपि ज्ञेयान्तरे भावाद् ज्ञानस्य। न हि ज्ञाने असति ज्ञेयं नाम भवति कस्यचित्।
Lo cognoscible sí se aparta del conocimiento; pero el conocimiento no se aparta nunca de lo cognoscible, porque, aun cuando falta un objeto, el conocimiento está presente en otro. En cambio, si no hay conocimiento, nadie tiene nada que pueda llamarse cognoscible.
Análisis palabra por palabra
व्यभिचरतिIII/1वि+अभि+√चर् (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिse aparta deतु0síज्ञेयम्1/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)यत्ज्ञेय-अफलम् nlo cognoscibleज्ञानम्2/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)ल्युट्ज्ञान-अफलम् nel conocimientoन0noव्यभिचरतिIII/1वि+अभि+√चर् (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिse aparta deज्ञानम्1/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)ल्युट्ज्ञान-अफलम् nel conocimientoकदाचित्0nunca (con न)अपि0en absolutoज्ञेयम्2/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)यत्ज्ञेय-अफलम् nlo cognoscibleज्ञेयाभावे7/1ज्ञेयाभाव-अरामः m[ज्ञेयस्य अभावः] षष्ठी-TPcuando falta un objetoअपि0aunज्ञेयान्तरे7/1ज्ञेयान्तर-अफलम् n[अन्यत् ज्ञेयम्]en otro objetoभावात्5/1√भू (1 भ्वादि P)घञ्भाव-अरामः mpor estar presenteज्ञानस्य6/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)ल्युट्ज्ञान-अफलम् nel conocimientoन0noहि0puesज्ञाने7/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)ल्युट्ज्ञान-अफलम् nsi el conocimientoअसति7/1√अस् (2 अदादि P)शतृअसत्-त्पचत् n[न सत्] नञ्-TPno existeज्ञेयम्1/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)यत्ज्ञेय-अफलम् ncognoscibleनाम0[algo] llamadoभवतिIII/1√भू (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिhayकस्यचित्6/1किम् m (+चित्)para nadie
Segmento 12 — objeción: en el sueño profundo falta el conocimiento
सुषुप्ते अदर्शनात्। ज्ञानस्यापि सुषुप्ते अभावाद् ज्ञेयवद् ज्ञान-स्वरूपस्य व्यभिचारः इति चेत्।
Objeción: En el sueño profundo no se ve [nada]. Luego también el conocimiento falta en el sueño profundo, y así la naturaleza misma del conocimiento varía, igual que lo cognoscible.
Nota. Se sigue a Gambhirananda al leer सुषुप्ते अदर्शनात् como comienzo de la objeción; la edición lo imprime como frase aparte, y podría también cerrar la frase anterior («pues en el sueño profundo no se ve [lo cognoscible]»).
Análisis palabra por palabra
सुषुप्ते7/1सु+√स्वप् (2 अदादि P)क्तसुषुप्त-अफलम् nen el sueño profundoअदर्शनात्5/1√दृश् (1 भ्वादि P)ल्युट्अदर्शन-अफलम् n[न दर्शनम्] नञ्-TPporque no se veज्ञानस्य6/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)ल्युट्ज्ञान-अफलम् ndel conocimientoअपि0tambiénसुषुप्ते7/1सु+√स्वप् (2 अदादि P)क्तसुषुप्त-अफलम् nen el sueño profundoअभावात्5/1अभाव-अरामः m[न भावः] नञ्-TPpor faltarज्ञेयवत्0ज्ञेय+वति (taddhita)como lo cognoscibleज्ञानस्वरूपस्य6/1ज्ञानस्वरूप-अफलम् n[ज्ञानस्य स्वरूपम्] षष्ठी-TPde la naturaleza del conocimientoव्यभिचारः1/1वि+अभि+√चर् (1 भ्वादि P)घञ्व्यभिचार-अरामः mvariaciónइति0asíचेत्0si [se dice]
Segmento 13 — respuesta: el conocimiento es como la luz
न। ज्ञेयावभासकस्य ज्ञानस्य आलोकवद् ज्ञेयाभिव्यञ्जकत्वात् स्व-व्यङ्ग्याभावे आलोकाभावानुपपत्तिवत् सुषुप्ते विज्ञानाभावानुपपत्तेः।
No. El conocimiento, que ilumina lo cognoscible, lo manifiesta igual que la luz. Y así como, cuando falta lo que la luz ha de manifestar, no es admisible [concluir] que falte la luz, tampoco es admisible que en el sueño profundo falte el conocimiento.
Análisis palabra por palabra
न0noज्ञेयावभासकस्य6/1अव+√भास् (1 भ्वादि A)णिच्ण्वुल्ज्ञेयावभासक-अफलम् n[ज्ञेयस्य अवभासकम्] षष्ठी-TPque ilumina lo cognoscibleज्ञानस्य6/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)ल्युट्ज्ञान-अफलम् ndel conocimientoआलोकवत्0आलोक+वति (taddhita)como la luzज्ञेयाभिव्यञ्जकत्वात्5/1ज्ञेयाभिव्यञ्जक+त्व (taddhita)ज्ञेयाभिव्यञ्जकत्व-अफलम् n[ज्ञेयस्य अभिव्यञ्जकम्] षष्ठी-TPpor manifestar lo cognoscibleस्वव्यङ्ग्याभावे7/1स्वव्यङ्ग्याभाव-अरामः m[स्वस्य व्यङ्ग्यस्य अभावः] षष्ठी-TPcuando falta lo que ella manifiestaआलोकाभावानुपपत्तिवत्0आलोकाभावानुपपत्ति+वति (taddhita)[आलोकस्य अभावस्य अनुपपत्तिः] षष्ठी-TPcomo no es admisible la falta de luzसुषुप्ते7/1सु+√स्वप् (2 अदादि P)क्तसुषुप्त-अफलम् nen el sueño profundoविज्ञानाभावानुपपत्तेः5/1उप+√पद् (4 दिवादि A)क्तिन्विज्ञानाभावानुपपत्ति-इमति f[विज्ञानस्य अभावस्य अनुपपत्तिः] षष्ठी-TPporque no es admisible la falta de conocimiento
Segmento 14 — el ejemplo del ojo en la oscuridad
न हि अन्धकारे चक्षुषा रूपानुपलब्धौ चक्षुषः अभावः शक्यः कल्पयितुं वैनाशिकेन।
Porque, cuando en la oscuridad el ojo no percibe formas, ni siquiera el vaināśika [budista] puede suponer que no existe el ojo.
Análisis palabra por palabra
न0noहि0porqueअन्धकारे7/1अन्धकार-अरामः men la oscuridadचक्षुषा3/1चक्षुस्-स्मनस् ncon el ojoरूपानुपलब्धौ7/1उप+√लभ् (1 भ्वादि A)क्तिन्रूपानुपलब्धि-इमति f[रूपस्य अनुपलब्धिः] षष्ठी-TPcuando no se percibe la formaचक्षुषः6/1चक्षुस्-स्मनस् ndel ojoअभावः1/1अभाव-अरामः m[न भावः] नञ्-TPla inexistenciaशक्यः1/1√शक् (5 स्वादि P)यत्शक्य-अरामः mes posibleकल्पयितुम्0√कृप् (1 भ्वादि A)णिच्तुमुन्suponerवैनाशिकेन3/1विनाश+taddhitaवैनाशिक-अरामः mpara el vaināśika
Segmento 15 — el vaināśika tendría que conocer la inexistencia del conocimiento
वैनाशिकः ज्ञेयाभावे ज्ञानाभावं कल्पयत्येवेति चेद् येन तदभावं कल्पयेत् तस्याभावः केन कल्प्यते इति वक्तव्यं वैनाशिकेन। तदभावस्यापि ज्ञेयत्वाद् ज्ञानाभावे तदनुपपत्तेः॥
Si se dice que el vaināśika sí supone que, faltando lo cognoscible, falta el conocimiento, entonces el vaināśika deberá explicar con qué se supone la inexistencia de aquello [el conocimiento] con lo que él supondría esa inexistencia. Porque también esa inexistencia es algo cognoscible, y sin conocimiento no sería posible [conocerla].
Análisis palabra por palabra
वैनाशिकः1/1विनाश+taddhitaवैनाशिक-अरामः mel vaināśikaज्ञेयाभावे7/1ज्ञेयाभाव-अरामः m[ज्ञेयस्य अभावः] षष्ठी-TPfaltando lo cognoscibleज्ञानाभावम्2/1ज्ञानाभाव-अरामः m[ज्ञानस्य अभावः] षष्ठी-TPla falta de conocimientoकल्पयतिIII/1√कृप् (1 भ्वादि A)णिच्लट्कर्तरिsuponeएव0síइति0asíचेत्0si [se dice]येन3/1यद् naquello con lo queतदभावम्2/1तदभाव-अरामः m[तस्य अभावः] षष्ठी-TPesa inexistenciaकल्पयेत्III/1√कृप् (1 भ्वादि A)णिच्विधिलिङ्कर्तरिsupondríaतस्य6/1तद् nde esoअभावः1/1अभाव-अरामः m[न भावः] नञ्-TPla inexistenciaकेन3/1किम् n¿con quéकल्प्यतेIII/1√कृप् (1 भ्वादि A)णिच्लट्कर्मणिse supone?इति0asíवक्तव्यम्1/1√वच् (2 अदादि P)तव्यवक्तव्य-अफलम् nha de explicarseवैनाशिकेन3/1विनाश+taddhitaवैनाशिक-अरामः mpor el vaināśikaतदभावस्य6/1तदभाव-अरामः m[तस्य अभावः] षष्ठी-TPde esa inexistenciaअपि0tambiénज्ञेयत्वात्5/1ज्ञेय+त्व (taddhita)ज्ञेयत्व-अफलम् npor ser cognoscibleज्ञानाभावे7/1ज्ञानाभाव-अरामः m[ज्ञानस्य अभावः] षष्ठी-TPsi no hay conocimientoतदनुपपत्तेः5/1उप+√पद् (4 दिवादि A)क्तिन्तदनुपपत्ति-इमति f[तस्य अनुपपत्तिः] षष्ठी-TPporque eso no sería posible
Segmento 16 — objeción: el conocimiento no es distinto de lo cognoscible
ज्ञानस्य ज्ञेयाव्यतिरिक्तत्वाद् ज्ञेयाभावे ज्ञानाभावः इति चेद् न। अभावस्यापि ज्ञेयत्वाभ्युपगमात्। अभावः अपि ज्ञेयः अभ्युपगम्यते वैनाशिकैः नित्यश्च।
Objeción: Como el conocimiento no es distinto de lo cognoscible, si falta lo cognoscible falta el conocimiento. Respuesta: No, porque se admite que también la inexistencia es cognoscible: los vaināśika admiten que también la inexistencia es cognoscible, y además eterna.
Análisis palabra por palabra
ज्ञानस्य6/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)ल्युट्ज्ञान-अफलम् ndel conocimientoज्ञेयाव्यतिरिक्तत्वात्5/1ज्ञेयाव्यतिरिक्त+त्व (taddhita)ज्ञेयाव्यतिरिक्तत्व-अफलम् n[ज्ञेयात् न व्यतिरिक्तम्] पञ्चमी-TPpor no ser distinto de lo cognoscibleज्ञेयाभावे7/1ज्ञेयाभाव-अरामः m[ज्ञेयस्य अभावः] षष्ठी-TPsi falta lo cognoscibleज्ञानाभावः1/1ज्ञानाभाव-अरामः m[ज्ञानस्य अभावः] षष्ठी-TPfalta el conocimientoइति0asíचेत्0si [se dice]न0noअभावस्य6/1अभाव-अरामः m[न भावः] नञ्-TPde la inexistenciaअपि0tambiénज्ञेयत्वाभ्युपगमात्5/1अभि+उप+√गम् (1 भ्वादि P)घञ्ज्ञेयत्वाभ्युपगम-अरामः m[ज्ञेयत्वस्य अभ्युपगमः] षष्ठी-TPporque se admite que es cognoscibleअभावः1/1अभाव-अरामः m[न भावः] नञ्-TPla inexistenciaअपि0tambiénज्ञेयः1/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)यत्ज्ञेय-अरामः mcognoscibleअभ्युपगम्यतेIII/1अभि+उप+√गम् (1 भ्वादि P)लट्कर्मणिse admiteवैनाशिकैः3/3विनाश+taddhitaवैनाशिक-अरामः mpor los vaināśikasनित्यः1/1नित्य-अरामः meternaच0y
Segmento 17 — respuesta: entonces el conocimiento sería eterno
तदव्यतिरिक्तं चेद् ज्ञानं नित्यं कल्पितं स्यात्। तदभावस्य च ज्ञानात्मकत्वाद् अभावत्वं वाङ्मात्रमेव न परमार्थतः अभावत्वमनित्यत्वं च ज्ञानस्य। न च नित्यस्य ज्ञानस्य अभाव-नाम-मात्राध्यारोपे किंचिद् नः छिन्नम्॥
Si el conocimiento no fuera distinto de ella, habría que suponerlo eterno. Y como esa inexistencia sería de la naturaleza del conocimiento, su ser inexistencia quedaría en mera palabra: en realidad, el conocimiento ni es inexistencia ni es no eterno. Y nada perdemos nosotros porque al conocimiento, que es eterno, se le superponga el mero nombre de «inexistencia».
Análisis palabra por palabra
तदव्यतिरिक्तम्1/1वि+अति+√रिच् (7 रुधादि U)क्ततदव्यतिरिक्त-अफलम् n[तस्मात् न व्यतिरिक्तम्] पञ्चमी-TPno distinto de ellaचेत्0siज्ञानम्1/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)ल्युट्ज्ञान-अफलम् nel conocimientoनित्यम्1/1नित्य-अफलम् neternoकल्पितम्1/1√कृप् (1 भ्वादि A)णिच्क्तकल्पित-अफलम् nsupuestoस्यात्III/1√अस् (2 अदादि P)विधिलिङ्कर्तरिhabría de serतदभावस्य6/1तदभाव-अरामः m[तस्य अभावः] षष्ठी-TPde esa inexistenciaच0yज्ञानात्मकत्वात्5/1ज्ञानात्मक+त्व (taddhita)ज्ञानात्मकत्व-अफलम् n[ज्ञानम् आत्मा यस्य तत्] BVpor ser de la naturaleza del conocimientoअभावत्वम्1/1अभाव+त्व (taddhita)अभावत्व-अफलम् nel ser inexistenciaवाङ्मात्रम्1/1वाङ्मात्र-अफलम् nmera palabraएव0soloन0noपरमार्थतः0परमार्थ+तसिल् (taddhita)en realidadअभावत्वम्1/1अभाव+त्व (taddhita)अभावत्व-अफलम् nel ser inexistenciaअनित्यत्वम्1/1अनित्य+त्व (taddhita)अनित्यत्व-अफलम् nel ser no eternoच0yज्ञानस्य6/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)ल्युट्ज्ञान-अफलम् ndel conocimientoन0noच0yनित्यस्य6/1नित्य-अफलम् neternoज्ञानस्य6/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)ल्युट्ज्ञान-अफलम् ndel conocimientoअभावनाममात्राध्यारोपे7/1अधि+आ+√रुह् (1 भ्वादि P)णिच्घञ्अभावनाममात्राध्यारोप-अरामः m[अभावनाममात्रस्य अध्यारोपः] षष्ठी-TPen la superposición del mero nombre de «inexistencia»किंचित्1/1किम् n (+चित्)nadaनः6/3अस्मद्nuestroछिन्नम्1/1√छिद् (7 रुधादि U)क्तछिन्न-अफलम् nse pierde
Segmento 18 — si la inexistencia es distinta del conocimiento
अथ अभावः ज्ञेयः अपि सन् ज्ञान-व्यतिरिक्तः इति चेत् - न तर्हि ज्ञेयाभावे ज्ञानाभावः।
Si se dice, en cambio, que la inexistencia, aun siendo cognoscible, es distinta del conocimiento, entonces la falta de lo cognoscible no implica la falta de conocimiento.
Análisis palabra por palabra
अथ0si en cambioअभावः1/1अभाव-अरामः m[न भावः] नञ्-TPla inexistenciaज्ञेयः1/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)यत्ज्ञेय-अरामः mcognoscibleअपि0aunसन्1/1√अस् (2 अदादि P)शतृसत्-त्पचत् msiendoज्ञानव्यतिरिक्तः1/1वि+अति+√रिच् (7 रुधादि U)क्तज्ञानव्यतिरिक्त-अरामः m[ज्ञानात् व्यतिरिक्तः] पञ्चमी-TPdistinta del conocimientoइति0asíचेत्0si [se dice]न0noतर्हि0entoncesज्ञेयाभावे7/1ज्ञेयाभाव-अरामः m[ज्ञेयस्य अभावः] षष्ठी-TPfaltando lo cognoscibleज्ञानाभावः1/1ज्ञानाभाव-अरामः m[ज्ञानस्य अभावः] षष्ठी-TP[hay] falta de conocimiento
Segmento 19 — objeción: lo cognoscible es distinto del conocimiento, pero no a la inversa
ज्ञेयं ज्ञान-व्यतिरिक्तम्, न तु ज्ञानं ज्ञेय-व्यतिरिक्तमिति चेत्। न। शब्द-मात्रत्वाद् विशेषानुपपत्तेः। ज्ञेय-ज्ञानयोः एकत्वं चेद् अभ्युपगम्यते ज्ञेयं ज्ञान-व्यतिरिक्तम्, ज्ञानं ज्ञेय-व्यतिरिक्तं न इति तु शब्द-मात्रमेतत्।
Objeción: Lo cognoscible es distinto del conocimiento, pero el conocimiento no es distinto de lo cognoscible. Respuesta: No, porque eso es mera palabra: no permite establecer ninguna diferencia. Si se admite que lo cognoscible y el conocimiento son uno, decir que lo cognoscible es distinto del conocimiento y que el conocimiento no es distinto de lo cognoscible es mera palabra,
Análisis palabra por palabra
ज्ञेयम्1/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)यत्ज्ञेय-अफलम् nlo cognoscibleज्ञानव्यतिरिक्तम्1/1वि+अति+√रिच् (7 रुधादि U)क्तज्ञानव्यतिरिक्त-अफलम् n[ज्ञानात् व्यतिरिक्तम्] पञ्चमी-TPdistinto del conocimientoन0noतु0peroज्ञानम्1/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)ल्युट्ज्ञान-अफलम् nel conocimientoज्ञेयव्यतिरिक्तम्1/1वि+अति+√रिच् (7 रुधादि U)क्तज्ञेयव्यतिरिक्त-अफलम् n[ज्ञेयात् व्यतिरिक्तम्] पञ्चमी-TPdistinto de lo cognoscibleइति0asíचेत्0si [se dice]न0noशब्दमात्रत्वात्5/1शब्दमात्र+त्व (taddhita)शब्दमात्रत्व-अफलम् npor ser mera palabraविशेषानुपपत्तेः5/1उप+√पद् (4 दिवादि A)क्तिन्विशेषानुपपत्ति-इमति f[विशेषस्य अनुपपत्तिः] षष्ठी-TPporque no es posible una diferenciaज्ञेयज्ञानयोः6/2ज्ञेयज्ञान-अफलम् n[ज्ञेयं च ज्ञानं च] DVde lo cognoscible y el conocimientoएकत्वम्1/1एक+त्व (taddhita)एकत्व-अफलम् nla unidadचेत्0siअभ्युपगम्यतेIII/1अभि+उप+√गम् (1 भ्वादि P)लट्कर्मणिse admiteज्ञेयम्1/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)यत्ज्ञेय-अफलम् nlo cognoscibleज्ञानव्यतिरिक्तम्1/1वि+अति+√रिच् (7 रुधादि U)क्तज्ञानव्यतिरिक्त-अफलम् n[ज्ञानात् व्यतिरिक्तम्] पञ्चमी-TPdistinto del conocimientoज्ञानम्1/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)ल्युट्ज्ञान-अफलम् nel conocimientoज्ञेयव्यतिरिक्तम्1/1वि+अति+√रिच् (7 रुधादि U)क्तज्ञेयव्यतिरिक्त-अफलम् n[ज्ञेयात् व्यतिरिक्तम्] पञ्चमी-TPdistinto de lo cognoscibleन0noइति0asíतु0en cambioशब्दमात्रम्1/1शब्दमात्र-अफलम् nmera palabraएतत्1/1एतद् nesto
Segmento 20 — el ejemplo de vahni y agni
वह्निः अग्नि-व्यतिरिक्तः, अग्निः न वह्नि-व्यतिरिक्तः इति यद्वद् अभ्युपगम्यते। ज्ञेय-व्यतिरेके तु ज्ञानस्य ज्ञेयाभावे ज्ञानाभावानुपपत्तिः सिद्धा।
como cuando se admite que vahni («fuego») es distinto de agni («fuego»), pero agni no es distinto de vahni. Y si el conocimiento es distinto de lo cognoscible, queda establecido que, faltando lo cognoscible, no puede faltar el conocimiento.
Análisis palabra por palabra
वह्निः1/1वह्नि-इहरिः mvahniअग्निव्यतिरिक्तः1/1वि+अति+√रिच् (7 रुधादि U)क्तअग्निव्यतिरिक्त-अरामः m[अग्नेः व्यतिरिक्तः] पञ्चमी-TPdistinto de agniअग्निः1/1अग्नि-इहरिः magniन0noवह्निव्यतिरिक्तः1/1वि+अति+√रिच् (7 रुधादि U)क्तवह्निव्यतिरिक्त-अरामः m[वह्नेः व्यतिरिक्तः] पञ्चमी-TPdistinto de vahniइति0asíयद्वत्0यद्+वति (taddhita)como cuandoअभ्युपगम्यतेIII/1अभि+उप+√गम् (1 भ्वादि P)लट्कर्मणिse admiteज्ञेयव्यतिरेके7/1वि+अति+√रिच् (7 रुधादि U)घञ्ज्ञेयव्यतिरेक-अरामः m[ज्ञेयात् व्यतिरेकः] पञ्चमी-TPsi es distinto de lo cognoscibleतु0en cambioज्ञानस्य6/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)ल्युट्ज्ञान-अफलम् nel conocimientoज्ञेयाभावे7/1ज्ञेयाभाव-अरामः m[ज्ञेयस्य अभावः] षष्ठी-TPfaltando lo cognoscibleज्ञानाभावानुपपत्तिः1/1उप+√पद् (4 दिवादि A)क्तिन्ज्ञानाभावानुपपत्ति-इमति f[ज्ञानाभावस्य अनुपपत्तिः] षष्ठी-TPla imposibilidad de que falte el conocimientoसिद्धा1/1√सिध् (4 दिवादि P)क्तसिद्धा-आसीता fqueda establecida
Segmento 21 — objeción: sin objeto no se percibe el conocimiento
ज्ञेयाभावे अदर्शनाद् अभावः ज्ञानस्य इति चेत् न। सुषुप्ते ज्ञप्त्यभ्युपगमात्। वैनाशिकैः अभ्युपगम्यते हि सुषुप्ते अपि ज्ञानास्तित्वम्।
Objeción: Como, faltando lo cognoscible, no se percibe [el conocimiento], el conocimiento no existe. Respuesta: No, porque se admite que en el sueño profundo hay cognición (jñapti): los vaināśika admiten que también en el sueño profundo existe el conocimiento.
Análisis palabra por palabra
ज्ञेयाभावे7/1ज्ञेयाभाव-अरामः m[ज्ञेयस्य अभावः] षष्ठी-TPfaltando lo cognoscibleअदर्शनात्5/1√दृश् (1 भ्वादि P)ल्युट्अदर्शन-अफलम् n[न दर्शनम्] नञ्-TPporque no se percibeअभावः1/1अभाव-अरामः m[न भावः] नञ्-TPla inexistenciaज्ञानस्य6/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)ल्युट्ज्ञान-अफलम् ndel conocimientoइति0asíचेत्0si [se dice]न0noसुषुप्ते7/1सु+√स्वप् (2 अदादि P)क्तसुषुप्त-अफलम् nen el sueño profundoज्ञप्त्यभ्युपगमात्5/1अभि+उप+√गम् (1 भ्वादि P)घञ्ज्ञप्त्यभ्युपगम-अरामः m[ज्ञप्तेः अभ्युपगमः] षष्ठी-TPporque se admite la cogniciónवैनाशिकैः3/3विनाश+taddhitaवैनाशिक-अरामः mpor los vaināśikasअभ्युपगम्यतेIII/1अभि+उप+√गम् (1 भ्वादि P)लट्कर्मणिse admiteहि0puesसुषुप्ते7/1सु+√स्वप् (2 अदादि P)क्तसुषुप्त-अफलम् nen el sueño profundoअपि0tambiénज्ञानास्तित्वम्1/1ज्ञानास्ति+त्व (taddhita)ज्ञानास्तित्व-अफलम् n[ज्ञानस्य अस्तित्वम्] षष्ठी-TPla existencia del conocimiento
Segmento 22 — objeción: allí el conocimiento se conoce a sí mismo
तत्रापि ज्ञेयत्वम् अभ्युपगम्यते ज्ञानस्य स्वेनैवेति चेत् न। भेदस्य सिद्धत्वात्॥
Objeción: También allí se admite que el conocimiento es cognoscible, pero por sí mismo. Respuesta: No, porque la diferencia [entre conocimiento y cognoscible] ya está establecida.
Análisis palabra por palabra
तत्र0तद्+त्रल् (taddhita)allíअपि0tambiénज्ञेयत्वम्1/1ज्ञेय+त्व (taddhita)ज्ञेयत्व-अफलम् nel ser cognoscibleअभ्युपगम्यतेIII/1अभि+उप+√गम् (1 भ्वादि P)लट्कर्मणिse admiteज्ञानस्य6/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)ल्युट्ज्ञान-अफलम् ndel conocimientoस्वेन3/1स्व npor síएव0mismoइति0asíचेत्0si [se dice]न0noभेदस्य6/1√भिद् (7 रुधादि U)घञ्भेद-अरामः mde la diferenciaसिद्धत्वात्5/1सिद्ध+त्व (taddhita)सिद्धत्व-अफलम् npor estar establecida
Segmento 23 — lo establecido no puede deshacerse
सिद्धं हि अभाव-विज्ञेय-विषयस्य ज्ञानस्य अभाव-ज्ञेय-व्यतिरेकाद् ज्ञेय-ज्ञानयोः अन्यत्वम्। न हि तत्सिद्धं मृतमिव उज्जीवयितुं पुनः अन्यथा कर्तुं शक्यते वैनाशिकशतैरपि।
Porque ya quedó establecido que lo cognoscible y el conocimiento son distintos, puesto que el conocimiento que tiene por objeto la inexistencia es distinto de esa inexistencia cognoscible. Y lo que ya está establecido no puede volverse de otro modo, como no puede devolverse la vida a un muerto, ni siquiera por cien vaināśika.
Análisis palabra por palabra
सिद्धम्1/1√सिध् (4 दिवादि P)क्तसिद्ध-अफलम् nestablecidaहि0porqueअभावविज्ञेयविषयस्य6/1अभावविज्ञेयविषय-अफलम् n[अभावः विज्ञेयः विषयः यस्य तत्] BVque tiene por objeto la inexistencia cognoscibleज्ञानस्य6/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)ल्युट्ज्ञान-अफलम् ndel conocimientoअभावज्ञेयव्यतिरेकात्5/1वि+अति+√रिच् (7 रुधादि U)घञ्अभावज्ञेयव्यतिरेक-अरामः m[अभावात् ज्ञेयात् व्यतिरेकः] पञ्चमी-TPpor ser distinto de la inexistencia cognoscibleज्ञेयज्ञानयोः6/2ज्ञेयज्ञान-अफलम् n[ज्ञेयं च ज्ञानं च] DVde lo cognoscible y el conocimientoअन्यत्वम्1/1अन्य+त्व (taddhita)अन्यत्व-अफलम् nla diferenciaन0noहि0puesतत्1/1तद् nesoसिद्धम्1/1√सिध् (4 दिवादि P)क्तसिद्ध-अफलम् nestablecidoमृतम्2/1√मृ (6 तुदादि A)क्तमृत-अरामः ma un muertoइव0comoउज्जीवयितुम्0उत्+√जीव् (1 भ्वादि P)णिच्तुमुन्devolver la vidaपुनः0de nuevoअन्यथा0अन्य+थाल् (taddhita)de otro modoकर्तुम्0√कृ (8 तनादि U)तुमुन्volverशक्यतेIII/1√शक् (5 स्वादि P)लट्कर्मणिse puedeवैनाशिकशतैः3/3वैनाशिकशत-अफलम् n[वैनाशिकानां शतम्] षष्ठी-TPpor cien vaināśikasअपि0ni siquiera
Segmento 24 — objeción del regreso sin fin, y respuesta
ज्ञानस्य ज्ञेयत्वमेव इति तदप्यन्येन तदप्यन्येन इति त्वत्पक्षेऽतिप्रसङ्गः इति चेत् न। तद्विभागोपपत्तेः सर्वस्य।
Objeción: Si el conocimiento es necesariamente cognoscible, en tu posición se sigue un exceso sin fin: ese [conocimiento se conoce] por otro, y ese a su vez por otro. Respuesta: No, porque todo puede dividirse en esas [dos clases].
Análisis palabra por palabra
ज्ञानस्य6/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)ल्युट्ज्ञान-अफलम् ndel conocimientoज्ञेयत्वम्1/1ज्ञेय+त्व (taddhita)ज्ञेयत्व-अफलम् nel ser cognoscibleएव0necesariamenteइति0asíतत्1/1तद् neseअपि0tambiénअन्येन3/1अन्य npor otroतत्1/1तद् neseअपि0tambiénअन्येन3/1अन्य npor otroइति0asíत्वत्पक्षे7/1त्वत्पक्ष-अरामः m[तव पक्षः] षष्ठी-TPen tu posiciónअतिप्रसङ्गः1/1अति+प्र+√सञ्ज् (1 भ्वादि P)घञ्अतिप्रसङ्ग-अरामः mexceso [sin fin]इति0asíचेत्0si [se dice]न0noतद्विभागोपपत्तेः5/1उप+√पद् (4 दिवादि A)क्तिन्तद्विभागोपपत्ति-इमति f[तस्य विभागस्य उपपत्तिः] षष्ठी-TPporque es posible esa divisiónसर्वस्य6/1सर्व nde todo
Segmento 25 — solo hay dos clases: lo cognoscible y el conocimiento
यदा हि सर्वं ज्ञेयं कस्यचिद् तदा तद्व्यतिरिक्तं ज्ञानं ज्ञानमेव इति द्वितीयो विभागः एव अभ्युपगम्यते अवैनाशिकैः, न तृतीयः तद्विषयः इत्यनवस्थानुपपत्तिः।
Porque, cuando todo es cognoscible para alguien, el conocimiento distinto de ello es siempre conocimiento. Los que no son vaināśika admiten solo esta segunda clase, y no una tercera que la tenga por objeto. Por tanto, no cabe el regreso sin fin (anavasthā).
Análisis palabra por palabra
यदा0यद्+दा (taddhita)cuandoहि0porqueसर्वम्1/1सर्व ntodoज्ञेयम्1/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)यत्ज्ञेय-अफलम् ncognoscibleकस्यचित्6/1किम् m (+चित्)para alguienतदा0तद्+दा (taddhita)entoncesतद्व्यतिरिक्तम्1/1वि+अति+√रिच् (7 रुधादि U)क्ततद्व्यतिरिक्त-अफलम् n[तस्मात् व्यतिरिक्तम्] पञ्चमी-TPdistinto de elloज्ञानम्1/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)ल्युट्ज्ञान-अफलम् nel conocimientoज्ञानम्1/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)ल्युट्ज्ञान-अफलम् nconocimientoएव0siempreइति0asíद्वितीयः1/1द्वितीय-अरामः msegundaविभागः1/1वि+√भज् (1 भ्वादि U)घञ्विभाग-अरामः mclaseएव0soloअभ्युपगम्यतेIII/1अभि+उप+√गम् (1 भ्वादि P)लट्कर्मणिse admiteअवैनाशिकैः3/3अवैनाशिक-अरामः m[न वैनाशिकाः] नञ्-TPpor los que no son vaināśikasन0noतृतीयः1/1तृतीय-अरामः mterceraतद्विषयः1/1तद्विषय-अरामः m[तत् विषयः यस्य सः] BVque la tenga por objetoइति0por tantoअनवस्थानुपपत्तिः1/1उप+√पद् (4 दिवादि A)क्तिन्अनवस्थानुपपत्ति-इमति f[अनवस्थायाः अनुपपत्तिः] षष्ठी-TPno cabe el regreso sin fin
Segmento 26 — objeción de la omnisciencia: el defecto es del vaināśika
ज्ञानस्य स्वेनैव अविज्ञेयत्वे सर्वज्ञत्व-हानिः इति चेत् सोऽपि दोषः तस्यैव अस्तु किं तन्निर्वहणेन अस्माकम्?
Objeción: Si el conocimiento no es cognoscible por sí mismo, se pierde la omnisciencia. Respuesta: Ese defecto será, en todo caso, de él [del vaināśika]. ¿Qué nos va a nosotros en resolverlo?
Análisis palabra por palabra
ज्ञानस्य6/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)ल्युट्ज्ञान-अफलम् ndel conocimientoस्वेन3/1स्व npor síएव0mismoअविज्ञेयत्वे7/1अविज्ञेय+त्व (taddhita)अविज्ञेयत्व-अफलम् nsi no es cognoscibleसर्वज्ञत्वहानिः1/1√हा (3 जुहोत्यादि P)क्तिन्सर्वज्ञत्वहानि-इमति f[सर्वज्ञत्वस्य हानिः] षष्ठी-TPla pérdida de la omniscienciaइति0asíचेत्0si [se dice]सः1/1तद् meseअपि0tambiénदोषः1/1दोष-अरामः mdefectoतस्य6/1तद् mde élएव0soloअस्तुIII/1√अस् (2 अदादि P)लोट्कर्तरिseaकिम्1/1किम् n¿quéतन्निर्वहणेन3/1निस्+√वह् (1 भ्वादि U)ल्युट्तन्निर्वहण-अफलम् n[तस्य निर्वहणम्] षष्ठी-TPcon resolverloअस्माकम्6/3अस्मद्para nosotros?
Segmento 27 — para el vaināśika, el regreso sin fin es inevitable
अनवस्था-दोषश्च ज्ञानस्य ज्ञेयत्वाभ्युपगमाद् अवश्यं च वैनाशिकानां ज्ञानं ज्ञेयम्। स्वात्मना च अविज्ञेयत्वेन अनवस्था अनिवार्या।
Y el defecto del regreso sin fin [también es suyo], porque admite que el conocimiento es cognoscible: para los vaināśika el conocimiento es necesariamente cognoscible. Y como no puede ser conocido por sí mismo, el regreso sin fin es inevitable.
Análisis palabra por palabra
अनवस्थादोषः1/1अनवस्थादोष-अरामः m[अनवस्था एव दोषः] KDel defecto del regreso sin finच0yज्ञानस्य6/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)ल्युट्ज्ञान-अफलम् ndel conocimientoज्ञेयत्वाभ्युपगमात्5/1अभि+उप+√गम् (1 भ्वादि P)घञ्ज्ञेयत्वाभ्युपगम-अरामः m[ज्ञेयत्वस्य अभ्युपगमः] षष्ठी-TPporque se admite que es cognoscibleअवश्यम्0necesariamenteच0yवैनाशिकानाम्6/3विनाश+taddhitaवैनाशिक-अरामः mpara los vaināśikasज्ञानम्1/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)ल्युट्ज्ञान-अफलम् nel conocimientoज्ञेयम्1/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)यत्ज्ञेय-अफलम् n[es] cognoscibleस्वात्मना3/1स्वात्मन्-न्आत्मन् m[स्वः आत्मा] KDpor sí mismoच0yअविज्ञेयत्वेन3/1अविज्ञेय+त्व (taddhita)अविज्ञेयत्व-अफलम् npor no ser cognoscibleअनवस्था1/1अनवस्था-आसीता f[न अवस्था] नञ्-TPel regreso sin finअनिवार्या1/1नि+√वृ (5 स्वादि U)ण्यत्अनिवार्या-आसीता f[न निवार्या] नञ्-TPinevitable
Segmento 28 — respuesta: la conciencia es una sola, como el sol reflejado en muchas aguas
समान एव अयं दोषः इति चेत्। न। ज्ञानस्य एकत्वोपपत्तेः। सर्व-देश-काल-पुरुषाद्यवस्थम् एकमेव ज्ञानं नाम-रूपाद्यनेकोपाधि-भेदात् सवित्रादि-जलादि-प्रतिबिम्बवद् अनेकधा अवभासते इति नासौ दोषः। तथा च इह इदम् उच्यते।
Objeción: Ese defecto es igual [en vuestra postura]. Respuesta: No, porque se puede establecer que el conocimiento es uno. Uno solo es el conocimiento, presente en todos los lugares, tiempos, personas, etc., y por la diversidad de sus múltiples adjuntos, nombre, forma, etc., aparece de muchas maneras, como el reflejo del sol y demás en el agua y demás. Por tanto, ese defecto no existe. Y así es como aquí se dice esto [en el mantra].
Análisis palabra por palabra
समानः1/1समान-अरामः migualएव0precisamenteअयम्1/1इदम् mesteदोषः1/1दोष-अरामः mdefectoइति0asíचेत्0si [se dice]न0noज्ञानस्य6/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)ल्युट्ज्ञान-अफलम् ndel conocimientoएकत्वोपपत्तेः5/1उप+√पद् (4 दिवादि A)क्तिन्एकत्वोपपत्ति-इमति f[एकत्वस्य उपपत्तिः] षष्ठी-TPporque se puede establecer la unidadसर्वदेशकालपुरुषाद्यवस्थम्1/1अव+√स्था (1 भ्वादि P)कसर्वदेशकालपुरुषाद्यवस्थ-अफलम् n[सर्वेषु देशकालपुरुषादिषु अवतिष्ठते इति] उपपद-TPpresente en todos los lugares, tiempos, personas, etc.एकम्1/1एक nunoएव0soloज्ञानम्1/1√ज्ञा (9 क्र्यादि P)ल्युट्ज्ञान-अफलम् nel conocimientoनामरूपाद्यनेकोपाधिभेदात्5/1√भिद् (7 रुधादि U)घञ्नामरूपाद्यनेकोपाधिभेद-अरामः m[नामरूपादीनाम् अनेकेषाम् उपाधीनां भेदः] षष्ठी-TPpor la diversidad de los múltiples adjuntos, nombre, forma, etc.सवित्रादिजलादिप्रतिबिम्बवत्0सवित्रादिजलादिप्रतिबिम्ब+वति (taddhita)[सवित्रादीनां जलादिषु प्रतिबिम्बम्] षष्ठी-TPcomo el reflejo del sol, etc., en el agua, etc.अनेकधा0अनेक+धा (taddhita)de muchas manerasअवभासतेIII/1अव+√भास् (1 भ्वादि A)लट्कर्तरिapareceइति0por tantoन0noअसौ1/1अदस् meseदोषः1/1दोष-अरामः mdefectoतथा0asíच0yइह0aquíइदम्1/1इदम् nestoउच्यतेIII/1√वच् (2 अदादि P)लट्कर्मणिse dice
Segmento 29 — objeción: «dentro del cuerpo» haría al puruṣa limitado
ननु श्रुतेः इहैवान्तःशरीरे, परिच्छिन्नः कुण्डबदरवत् पुरुषः इति। न। प्राणादि-कलाकारणत्वात्। न हि शरीर-मात्र-परिच्छिन्नः प्राण-श्रद्धादीनां कलानां कारणत्वं प्रतिपत्तुं शक्नुयात्।
Objeción: Por la śruti «aquí mismo, dentro del cuerpo», el puruṣa está limitado [por el cuerpo], como una azufaifa en un cuenco. Respuesta: No, porque él es la causa de las partes, prāṇa y las demás. [Un puruṣa] limitado solo al cuerpo no podría llegar a ser la causa de las partes, prāṇa, śraddhā y las demás.
Análisis palabra por palabra
ननु0peroश्रुतेः5/1√श्रु (1 भ्वादि P)क्तिन्श्रुति-इमति fpor la śrutiइह0aquíएव0mismoअन्तःशरीरे7/1अन्तःशरीर-अफलम् n[शरीरस्य अन्तः] अव्ययीभावdentro del cuerpoपरिच्छिन्नः1/1परि+√छिद् (7 रुधादि U)क्तपरिच्छिन्न-अरामः mlimitadoकुण्डबदरवत्0कुण्डबदर+वति (taddhita)[कुण्डे बदरम्]como una azufaifa en un cuencoपुरुषः1/1पुरुष-अरामः mel puruṣaइति0asíन0noप्राणादिकलाकारणत्वात्5/1प्राणादिकलाकारण+त्व (taddhita)प्राणादिकलाकारणत्व-अफलम् n[प्राणादीनां कलानां कारणम्] षष्ठी-TPpor ser causa de las partes, prāṇa y las demásन0noहि0puesशरीरमात्रपरिच्छिन्नः1/1परि+√छिद् (7 रुधादि U)क्तशरीरमात्रपरिच्छिन्न-अरामः m[शरीरमात्रेण परिच्छिन्नः] तृतीया-TPlimitado solo al cuerpoप्राणश्रद्धादीनाम्6/3प्राणश्रद्धादि-इमति f[प्राणः श्रद्धा च आदिः यासां ताः] BVprāṇa, śraddhā y las demásकलानाम्6/3कला-आसीता fde las partesकारणत्वम्2/1कारण+त्व (taddhita)कारणत्व-अफलम् nla condición de causaप्रतिपत्तुम्0प्रति+√पद् (4 दिवादि A)तुमुन्llegar a tenerशक्नुयात्III/1√शक् (5 स्वादि P)विधिलिङ्कर्तरिpodría
Segmento 30 — el cuerpo, efecto de las partes, no puede contener a su causa
कलाकार्यत्वाच्च शरीरस्य। न हि पुरुष-कार्याणां कलानां कार्यं सत् शरीरं कारण-कारणं स्वस्य पुरुषं कुण्ड-बदरमिव अभ्यन्तरीकुर्यात्।
Y además porque el cuerpo es efecto de las partes. Pues el cuerpo, que es efecto de las partes, las cuales son a su vez efectos del puruṣa, no podría contener dentro de sí, como un cuenco a una azufaifa, al puruṣa, que es la causa de su propia causa.
Análisis palabra por palabra
कलाकार्यत्वात्5/1कलाकार्य+त्व (taddhita)कलाकार्यत्व-अफलम् n[कलानां कार्यम्] षष्ठी-TPpor ser efecto de las partesच0yशरीरस्य6/1शरीर-अफलम् ndel cuerpoन0noहि0puesपुरुषकार्याणाम्6/3√कृ (8 तनादि U)ण्यत्पुरुषकार्य-अफलम् n[पुरुषस्य कार्याणि] षष्ठी-TPque son efectos del puruṣaकलानाम्6/3कला-आसीता fde las partesकार्यम्1/1√कृ (8 तनादि U)ण्यत्कार्य-अफलम् nefectoसत्1/1√अस् (2 अदादि P)शतृसत्-त्पचत् nsiendoशरीरम्1/1शरीर-अफलम् nel cuerpoकारणकारणम्2/1कारणकारण-अरामः m[कारणस्य कारणम्] षष्ठी-TPcausa de la causaस्वस्य6/1स्व nde síपुरुषम्2/1पुरुष-अरामः mal puruṣaकुण्डबदरम्2/1कुण्डबदर-अफलम् n[कुण्डे बदरम्]una azufaifa en un cuencoइव0comoअभ्यन्तरीकुर्यात्III/1अभ्यन्तर+च्वि√कृ (8 तनादि U)विधिलिङ्कर्तरिcontendría dentro de sí
Segmento 31 — objeción: como la semilla dentro del fruto
बीजवृक्षादिवत् स्यादिति चेत्। यथा बीज-कार्यं वृक्षः, तत्कार्यं च फलं स्व-कारण-कारणं बीजमभ्यन्तरीकरोति आम्रादि तद्वत् पुरुषमभ्यन्तरीकुर्याद् शरीरं स्व-कारण-कारणमपि इति चेत् न।
Objeción: Puede ser como [ocurre con] la semilla, el árbol, etc. El árbol es efecto de la semilla, y su efecto, el fruto, como el mango y otros, contiene dentro de sí la semilla, que es causa de su propia causa; del mismo modo, el cuerpo podría contener dentro de sí al puruṣa, aunque sea la causa de su propia causa. Respuesta: No.
Análisis palabra por palabra
बीजवृक्षादिवत्0बीजवृक्षादि+वति (taddhita)[बीजवृक्षौ आदी येषां ते]como la semilla, el árbol, etc.स्यात्III/1√अस् (2 अदादि P)विधिलिङ्कर्तरिpuede serइति0asíचेत्0si [se dice]यथा0así comoबीजकार्यम्1/1√कृ (8 तनादि U)ण्यत्बीजकार्य-अफलम् n[बीजस्य कार्यम्] षष्ठी-TPefecto de la semillaवृक्षः1/1वृक्ष-अरामः mel árbolतत्कार्यम्1/1√कृ (8 तनादि U)ण्यत्तत्कार्य-अफलम् n[तस्य कार्यम्] षष्ठी-TPsu efectoच0yफलम्1/1फल-अफलम् nel frutoस्वकारणकारणम्2/1स्वकारणकारण-अफलम् n[स्वस्य कारणस्य कारणम्] षष्ठी-TPcausa de su propia causaबीजम्2/1बीज-अफलम् nla semillaअभ्यन्तरीकरोतिIII/1अभ्यन्तर+च्वि√कृ (8 तनादि U)लट्कर्तरिcontiene dentro de síआम्रादि1/1आम्रादि-इवारि n[आम्रः आदिः यस्य तत्] BVcomo el mango y otrosतद्वत्0तद्+वति (taddhita)del mismo modoपुरुषम्2/1पुरुष-अरामः mal puruṣaअभ्यन्तरीकुर्यात्III/1अभ्यन्तर+च्वि√कृ (8 तनादि U)विधिलिङ्कर्तरिpodría contener dentro de síशरीरम्1/1शरीर-अफलम् nel cuerpoस्वकारणकारणम्2/1स्वकारणकारण-अरामः m[स्वस्य कारणस्य कारणम्] षष्ठी-TPcausa de su propia causaअपि0aunqueइति0asíचेत्0si [se dice]न0no
Segmento 32 — respuesta: las semillas del fruto son otras
अन्यत्वात्, सावयवत्वात् च। दृष्टान्ते कारणाद् बीजाद् वृक्ष-फल-संवृत्तानि अन्यान्येव बीजानि। दार्ष्टान्तिके तु स्व-कारण-कारण-भूतः स एव पुरुषः शरीरे अभ्यन्तरीकृतः श्रूयते
[No], porque [las semillas] son otras y porque tienen partes. En el ejemplo, las semillas que se forman en el fruto del árbol son distintas de la semilla que fue su causa. En cambio, en lo ejemplificado, la śruti enseña que el mismo puruṣa, causa de la causa [del cuerpo], está contenido dentro del cuerpo.
Análisis palabra por palabra
अन्यत्वात्5/1अन्य+त्व (taddhita)अन्यत्व-अफलम् npor ser otrasसावयवत्वात्5/1सावयव+त्व (taddhita)सावयवत्व-अफलम् npor tener partesच0yदृष्टान्ते7/1दृष्टान्त-अरामः men el ejemploकारणात्5/1कारण-अफलम् nque fue su causaबीजात्5/1बीज-अफलम् nde la semillaवृक्षफलसंवृत्तानि1/3सम्+√वृत् (1 भ्वादि A)क्तवृक्षफलसंवृत्त-अफलम् n[वृक्षस्य फले संवृत्तानि] सप्तमी-TPformadas en el fruto del árbolअन्यानि1/3अन्य ndistintasएव0precisamenteबीजानि1/3बीज-अफलम् nlas semillasदार्ष्टान्तिके7/1दृष्टान्त+taddhitaदार्ष्टान्तिक-अफलम् nen lo ejemplificadoतु0en cambioस्वकारणकारणभूतः1/1√भू (1 भ्वादि P)क्तस्वकारणकारणभूत-अरामः mque es causa de su propia causaसः1/1तद् meseएव0mismoपुरुषः1/1पुरुष-अरामः mpuruṣaशरीरे7/1शरीर-अफलम् nen el cuerpoअभ्यन्तरीकृतः1/1अभ्यन्तर+च्वि√कृ (8 तनादि U)क्तअभ्यन्तरीकृत-अरामः mcontenido dentroश्रूयतेIII/1√श्रु (1 भ्वादि P)लट्कर्मणिse enseña en la śruti
Segmento 33 — el puruṣa no tiene partes; ni siquiera el espacio cabe en el cuerpo
बीज-वृक्षादीनां सावयवत्वाच्च स्याद् आधाराधेयत्वं निरवयवश्च पुरुषः सावयवाश्च कलाः शरीरं च। एतेन आकाशस्यापि शरीराधारत्वमनुपपन्नम् किमुत आकाश-कारणस्य पुरुषस्य तस्मादसमानो दृष्टान्तः॥
Y como la semilla, el árbol, etc., tienen partes, entre ellos puede haber relación de continente y contenido; pero el puruṣa no tiene partes, mientras que las partes (kalāḥ) y el cuerpo sí las tienen. Con esto [se ve que] ni siquiera el espacio (ākāśa) puede tener el cuerpo por continente; ¡cuánto menos el puruṣa, que es la causa del espacio! Por tanto, el ejemplo no es comparable.
Análisis palabra por palabra
बीजवृक्षादीनाम्6/3बीजवृक्षादि-इहरिः m[बीजवृक्षौ आदी येषां ते] BVde la semilla, el árbol, etc.सावयवत्वात्5/1सावयव+त्व (taddhita)सावयवत्व-अफलम् npor tener partesच0yस्यात्III/1√अस् (2 अदादि P)विधिलिङ्कर्तरिpuede haberआधाराधेयत्वम्1/1आधाराधेय+त्व (taddhita)आधाराधेयत्व-अफलम् n[आधारः च आधेयः च] DVla relación de continente y contenidoनिरवयवः1/1निरवयव-अरामः m[निर्गताः अवयवाः यस्मात् सः] BVsin partesच0peroपुरुषः1/1पुरुष-अरामः mel puruṣaसावयवाः1/3सावयवा-आसीता f[अवयवैः सह वर्तमानाः] BVcon partesच0yकलाः1/3कला-आसीता flas partesशरीरम्1/1शरीर-अफलम् nel cuerpoच0yएतेन3/1एतद् ncon estoआकाशस्य6/1आकाश-अरामः mdel espacioअपि0ni siquieraशरीराधारत्वम्1/1शरीराधार+त्व (taddhita)शरीराधारत्व-अफलम् n[शरीरम् आधारः यस्य] BVtener el cuerpo por continenteअनुपपन्नम्1/1उप+√पद् (4 दिवादि A)क्तअनुपपन्न-अफलम् n[न उपपन्नम्] नञ्-TPno es admisibleकिमुत0cuánto menosआकाशकारणस्य6/1आकाशकारण-अरामः m[आकाशस्य कारणम्] षष्ठी-TPcausa del espacioपुरुषस्य6/1पुरुष-अरामः mdel puruṣaतस्मात्5/1तद् npor tantoअसमानः1/1असमान-अरामः m[न समानः] नञ्-TPno comparableदृष्टान्तः1/1दृष्टान्त-अरामः mel ejemplo
Segmento 34 — objeción: basta con que lo diga la śruti; respuesta: la palabra no altera las cosas
किं दृष्टान्तेन? वचनात् स्यादिति चेत्। न। वचनस्याकारकत्वात्। न हि वचनं वस्तुनः अन्यथा-करणे व्याप्रियते। किं तर्हि? यथा-भूतार्थावद्योतने।
Objeción: ¿Para qué el ejemplo? Será así porque lo dice [la śruti]. Respuesta: No, porque la palabra [de la śruti] no produce nada. La palabra no se ocupa de hacer que una cosa sea distinta de lo que es. ¿De qué, entonces? De dar a conocer las cosas tal como son.
Análisis palabra por palabra
किम्1/1किम् n¿de qué [sirve]दृष्टान्तेन3/1दृष्टान्त-अरामः mel ejemplo?वचनात्5/1√वच् (2 अदादि P)ल्युट्वचन-अफलम् nporque lo dice [la śruti]स्यात्III/1√अस् (2 अदादि P)विधिलिङ्कर्तरिseráइति0asíचेत्0si [se dice]न0noवचनस्य6/1√वच् (2 अदादि P)ल्युट्वचन-अफलम् nde la palabraअकारकत्वात्5/1अकारक+त्व (taddhita)अकारकत्व-अफलम् n[न कारकम्] नञ्-TPpor no producir nadaन0noहि0puesवचनम्1/1√वच् (2 अदादि P)ल्युट्वचन-अफलम् nla palabraवस्तुनः6/1वस्तु-उमधु nde una cosaअन्यथाकरणे7/1√कृ (8 तनादि U)ल्युट्अन्यथाकरण-अफलम् nen hacerla de otro modoव्याप्रियतेIII/1वि+आ+√पृ (6 तुदादि A)लट्कर्तरिse ocupaकिम्0¿de quéतर्हि0entonces?यथाभूतार्थावद्योतने7/1अव+√द्युत् (1 भ्वादि A)ल्युट्यथाभूतार्थावद्योतन-अफलम् n[यथाभूतस्य अर्थस्य अवद्योतनम्] षष्ठी-TPde dar a conocer las cosas tal como son
Segmento 35 — cómo ha de entenderse «dentro del cuerpo»
तस्माद् अन्तःशरीरे इत्येतद्वचनम् अण्डस्यान्तर्व्योमेतिवत् च द्रष्टव्यम्। उपलब्धि-निमित्तत्वात् च दर्शन-श्रवण-मनन-विज्ञानादि-लिङ्गैः अन्तः-शरीरे परिच्छिन्न इव हि उपलभ्यते पुरुषः। उपलभ्यते च। अत उच्यते अन्तः-शरीरे सोम्य स पुरुष इति।
Por tanto, la expresión «dentro del cuerpo» ha de entenderse como cuando se dice «el espacio está dentro del huevo [cósmico]». Y [se dice así] porque [el cuerpo] es donde se lo percibe: por los signos del ver, oír, pensar, conocer, etc., el puruṣa se percibe dentro del cuerpo como si estuviera limitado. Y [allí] se percibe. Por eso se dice: «Querido, dentro del cuerpo [está] ese puruṣa».
Análisis palabra por palabra
तस्मात्5/1तद् npor tantoअन्तःशरीरे7/1अन्तःशरीर-अफलम् n[शरीरस्य अन्तः] अव्ययीभावdentro del cuerpoइति0(fin de la cita)एतत्1/1एतद् nestaवचनम्1/1√वच् (2 अदादि P)ल्युट्वचन-अफलम् nexpresiónअण्डस्य6/1अण्ड-अफलम् ndel huevoअन्तः0dentroव्योम1/1व्योमन्-न्नाम nel espacioइतिवत्0इति+वति (taddhita)como [cuando se dice]च0yद्रष्टव्यम्1/1√दृश् (1 भ्वादि P)तव्यद्रष्टव्य-अफलम् nha de entenderseउपलब्धिनिमित्तत्वात्5/1उपलब्धिनिमित्त+त्व (taddhita)उपलब्धिनिमित्तत्व-अफलम् n[उपलब्धेः निमित्तम्] षष्ठी-TPpor ser la ocasión de percibirloच0yदर्शनश्रवणमननविज्ञानादिलिङ्गैः3/3दर्शनश्रवणमननविज्ञानादिलिङ्ग-अफलम् n[दर्शनश्रवणमननविज्ञानादीनि लिङ्गानि] KDpor los signos del ver, oír, pensar, conocer, etc.अन्तःशरीरे7/1अन्तःशरीर-अफलम् n[शरीरस्य अन्तः] अव्ययीभावdentro del cuerpoपरिच्छिन्नः1/1परि+√छिद् (7 रुधादि U)क्तपरिच्छिन्न-अरामः mlimitadoइव0como siहि0puesउपलभ्यतेIII/1उप+√लभ् (1 भ्वादि A)लट्कर्मणिse percibeपुरुषः1/1पुरुष-अरामः mel puruṣaउपलभ्यतेIII/1उप+√लभ् (1 भ्वादि A)लट्कर्मणिse percibeच0yअतः0इदम्+तसिल् (taddhita)por esoउच्यतेIII/1√वच् (2 अदादि P)लट्कर्मणिse diceअन्तःशरीरे7/1अन्तःशरीर-अफलम् n[शरीरस्य अन्तः] अव्ययीभावdentro del cuerpoसोम्यS/1सोम्य-अरामः m¡querido!सः1/1तद् meseपुरुषः1/1पुरुष-अरामः mpuruṣaइति0(fin de la cita)
Segmento 36 — ni un necio lo diría, cuánto menos la śruti
न पुनः आकाश-कारणः सन् कुण्ड-बदरवत् शरीर-परिच्छिन्न इति मनसा अपि इच्छति वक्तुं मूढः अपि, किमुत प्रमाण-भूता श्रुतिः॥ २ ॥
Pero que [el puruṣa], siendo la causa del espacio, esté limitado por el cuerpo como una azufaifa en un cuenco, eso no querría decirlo ni con la mente ni siquiera un necio; ¡cuánto menos la śruti, que es medio válido de conocimiento (pramāṇa)! ॥2॥
Análisis palabra por palabra
न0noपुनः0peroआकाशकारणः1/1आकाशकारण-अरामः m[आकाशस्य कारणम्] षष्ठी-TPcausa del espacioसन्1/1√अस् (2 अदादि P)शतृसत्-त्पचत् msiendoकुण्डबदरवत्0कुण्डबदर+वति (taddhita)[कुण्डे बदरम्]como una azufaifa en un cuencoशरीरपरिच्छिन्नः1/1परि+√छिद् (7 रुधादि U)क्तशरीरपरिच्छिन्न-अरामः m[शरीरेण परिच्छिन्नः] तृतीया-TPlimitado por el cuerpoइति0asíमनसा3/1मनस्-स्मनस् ncon la menteअपि0niइच्छतिIII/1√इष् (6 तुदादि P)लट्कर्तरिquerríaवक्तुम्0√वच् (2 अदादि P)तुमुन्decirमूढः1/1√मुह् (4 दिवादि P)क्तमूढ-अरामः mun necioअपि0ni siquieraकिमुत0cuánto menosप्रमाणभूता1/1√भू (1 भ्वादि P)क्तप्रमाणभूता-आसीता fque es medio válido de conocimientoश्रुतिः1/1√श्रु (1 भ्वादि P)क्तिन्श्रुति-इमति fla śruti
