Saltar al contenido
प्रश्नभाष्यम्

Praśna Upaniṣad 6.2

Sexta pregunta, mantra 2 — el puruṣa en el que surgen las dieciséis partes está aquí mismo, dentro del cuerpo; discusión sobre la conciencia y sobre el sentido de «dentro del cuerpo»

Sánscrito en

तस्मै स होवाच इहैवान्तः शरीरे सोम्य स पुरुषो यस्मिन् एताः षोडश कलाः प्रभवन्ति

इति ॥ २ ॥

tasmai sa hovāca ihaivāntaḥ śarīre somya sa puruṣo yasmin etāḥ ṣoḍaśa kalāḥ prabhavanti

iti || 6-2 ||

Él le dijo: «Querido, aquí mismo, dentro del cuerpo, [está] ese puruṣa en el que surgen estas dieciséis partes».

Palabra por palabra

तस्मैtasmai4/1तद्tad ma élसःsaḥ1/1तद्tad mélहha0(partícula)उवाचuvācaIII/1√वच्vac (2 अदादिadādi P)लिट्liṭकर्तरिkartaridijoइहiha0aquíएवeva0mismoअन्तःantaḥ0dentroशरीरेśarīre7/1शरीरśarīra-अaफलम्phalam ndel cuerpoसोम्यsomyaS/1सोम्यsomya-अaरामःrāmaḥ m¡querido!सःsaḥ1/1तद्tad meseपुरुषःpuruṣaḥ1/1पुरुषpuruṣa-अaरामःrāmaḥ mpuruṣaयस्मिन्yasmin7/1यद्yad men el queएताःetāḥ1/3एतद्etad festasषोडशṣoḍaśa1/3षोडशन्ṣoḍaśan (numeral) fdieciséisकलाःkalāḥ1/3कलाkalā-आāसीताsītā fpartesप्रभवन्तिprabhavantiIII/3प्रpra+√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartarisurgenइतिiti0(fin de la respuesta)

Anvaya (el verso en orden de prosa)

सः तस्मै ह उवाचsaḥ tasmai ha uvāca — “सोम्यsomya, इह एव अन्तः शरीरे सः पुरुषःiha eva antaḥ śarīre saḥ puruṣaḥ (वर्ततेvartate), यस्मिन् एताः षोडश कलाः प्रभवन्तिyasmin etāḥ ṣoḍaśa kalāḥ prabhavanti” इति ॥iti ||

Él le dijo: «Querido, aquí mismo, dentro del cuerpo, [está] ese puruṣa en el que surgen estas dieciséis partes».

Bhāṣya de Śaṅkara

Lee el comentario de Śaṅkara

Déjanos tu correo y se abre toda la Biblioteca Vedanta: el bhāṣya íntegro de cada verso, el análisis gramatical completo y los PDF de cada texto. Solo una vez.

Te escribiremos sobre Vedanta. Puedes darte de baja cuando quieras.

Segmento 1 — glosa de तस्मै स होवाच इहैवान्तःशरीरे सोम्य स पुरुषःtasmai sa hovāca ihaivāntaḥśarīre somya sa puruṣaḥ

तस्मैtasmai सsa होवाचhovāca। | इहैवihaiva अन्तःशरीरेantaḥśarīre हृदयhṛdaya-पुण्डरीकाकाशpuṇḍarīkākāśa-मध्ये हेmadhye he सोम्यsomya सsa पुरुषःpuruṣaḥ न देशान्तरे विज्ञेयोna deśāntare vijñeyo

«Él le dijo»: «Querido, aquí mismo, dentro del cuerpo», en medio del espacio del loto del corazón, [está] «ese puruṣa»; no ha de conocerse en otro lugar.

Nota. Paramārthānanda sitúa al puruṣa «dentro del cuerpo» como la conciencia inmutable que atestigua la mente y sus pensamientos. Śaṅkara lo sitúa en el espacio del loto del corazón, y más adelante aclara que se dice así solo porque ahí se percibe, no porque el cuerpo lo limite.

Análisis palabra por palabra
तस्मैtasmai4/1तद्tad ma élसःsaḥ1/1तद्tad mélहha0(partícula)उवाचuvācaIII/1√वच्vac (2 अदादिadādi P)लिट्liṭकर्तरिkartaridijoइहiha0aquíएवeva0mismoअन्तःशरीरेantaḥśarīre7/1अन्तःशरीरantaḥśarīra-अaफलम्phalam n[शरीरस्य अन्तःśarīrasya antaḥ] अव्ययीभावavyayībhāvadentro del cuerpoहृदयपुण्डरीकाकाशमध्येhṛdayapuṇḍarīkākāśamadhye7/1हृदयपुण्डरीकाकाशमध्यhṛdayapuṇḍarīkākāśamadhya-अaफलम्phalam n[हृदयपुण्डरीकस्य आकाशस्य मध्यम्hṛdayapuṇḍarīkasya ākāśasya madhyam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPen medio del espacio del loto del corazónहेhe0ohसोम्यsomyaS/1सोम्यsomya-अaरामःrāmaḥ m¡querido!सःsaḥ1/1तद्tad meseपुरुषःpuruṣaḥ1/1पुरुषpuruṣa-अaरामःrāmaḥ mpuruṣaनna0noदेशान्तरेdeśāntare7/1देशान्तरdeśāntara-अaफलम्phalam n[अन्यः देशःanyaḥ deśaḥ]en otro lugarविज्ञेयःvijñeyaḥ1/1विvi+√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)यत्yatविज्ञेयvijñeya-अaरामःrāmaḥ mha de conocerse

Segmento 2 — glosa de यस्मिन् एताः षोडश कलाः प्रभवन्ति इतिyasmin etāḥ ṣoḍaśa kalāḥ prabhavanti iti

यस्मिन्yasmin एताःetāḥ उच्यमानाःucyamānāḥ षोडशṣoḍaśa कलाःkalāḥ प्राणाद्याःprāṇādyāḥ प्रभवन्तिprabhavanti उत्पद्यन्तेutpadyante इतिiti। |

[Ese puruṣa] «en el que surgen» (utpadyante) «estas dieciséis partes», las que se van a enumerar, empezando por prāṇa.

Análisis palabra por palabra
यस्मिन्yasmin7/1यद्yad men el queएताःetāḥ1/3एतद्etad festasउच्यमानाःucyamānāḥ1/3√वच्vac (2 अदादिadādi P)शानच्śānac (कर्मणिkarmaṇi)उच्यमानाucyamānā-आāसीताsītā fque se van a enumerarषोडशṣoḍaśa1/3षोडशन्ṣoḍaśan (numeral) fdieciséisकलाःkalāḥ1/3कलाkalā-आāसीताsītā fpartesप्राणाद्याःprāṇādyāḥ1/3प्राणाद्याprāṇādyā-आāसीताsītā f[प्राणः आदिः यासां ताःprāṇaḥ ādiḥ yāsāṃ tāḥ] BVempezando por prāṇaप्रभवन्तिprabhavantiIII/3प्रpra+√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartarisurgenउत्पद्यन्तेutpadyanteIII/3उत्ut+√पद्pad (4 दिवादिdivādi A)लट्laṭकर्तरिkartarinacen (glosa)इतिiti0(fin de la respuesta)

Segmento 3 — por qué se dice que las partes nacen del puruṣa

षोडशṣoḍaśa-कलाभिः उपाधिkalābhiḥ upādhi-भूताभिः सकल इव निष्कलः पुरुषः लक्ष्यते अविद्ययेतिbhūtābhiḥ sakala iva niṣkalaḥ puruṣaḥ lakṣyate avidyayeti, तदुपाधिtadupādhi-कलाध्यारोपापनयेन विद्यया स पुरुषः केवलः दर्शयितव्यः इति कलानां तत्प्रभवत्वमुच्यते।kalādhyāropāpanayena vidyayā sa puruṣaḥ kevalaḥ darśayitavyaḥ iti kalānāṃ tatprabhavatvamucyate |

Por la avidyā, el puruṣa, que no tiene partes, aparece como si las tuviera, a causa de las dieciséis partes, que son sus adjuntos limitadores (upādhi). Y hay que mostrar, por el conocimiento (vidyā), que ese puruṣa es absoluto (kevala), eliminando la superposición de esas partes que lo limitan. Por eso se dice que las partes nacen de él.

Análisis palabra por palabra
षोडशकलाभिःṣoḍaśakalābhiḥ3/3षोडशकलाṣoḍaśakalā-आāसीताsītā f[षोडश कलाःṣoḍaśa kalāḥ] KDpor las dieciséis partesउपाधिभूताभिःupādhibhūtābhiḥ3/3√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)क्तktaउपाधिभूताupādhibhūtā-आāसीताsītā fque son adjuntos limitadoresसकलःsakalaḥ1/1सकलsakala-अaरामःrāmaḥ m[कलाभिः सह वर्तमानःkalābhiḥ saha vartamānaḥ] BVcon partesइवiva0comoनिष्कलःniṣkalaḥ1/1निष्कलniṣkala-अaरामःrāmaḥ m[निर्गताः कलाः यस्मात् सःnirgatāḥ kalāḥ yasmāt saḥ] BVel que no tiene partesपुरुषःpuruṣaḥ1/1पुरुषpuruṣa-अaरामःrāmaḥ mel puruṣaलक्ष्यतेlakṣyateIII/1√लक्ष्lakṣ (10 चुरादिcurādi U)लट्laṭकर्मणिkarmaṇiapareceअविद्ययाavidyayā3/1अविद्याavidyā-आāसीताsītā f[न विद्याna vidyā] नञ्nañ-TPpor la avidyāइतिiti0por esoतदुपाधिकलाध्यारोपापनयेनtadupādhikalādhyāropāpanayena3/1अपapa+√नीnī (1 भ्वादिbhvādi U)अच्acतदुपाधिकलाध्यारोपापनयtadupādhikalādhyāropāpanaya-अaरामःrāmaḥ m[तदुपाधीनां कलानाम् अध्यारोपस्य अपनयःtadupādhīnāṃ kalānām adhyāropasya apanayaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPeliminando la superposición de esas partes que lo limitanविद्ययाvidyayā3/1विद्याvidyā-आāसीताsītā fpor el conocimientoसःsaḥ1/1तद्tad meseपुरुषःpuruṣaḥ1/1पुरुषpuruṣa-अaरामःrāmaḥ mpuruṣaकेवलःkevalaḥ1/1केवलkevala-अaरामःrāmaḥ mabsolutoदर्शयितव्यःdarśayitavyaḥ1/1√दृश्dṛś (1 भ्वादिbhvādi P)णिच्ṇicतव्यtavyaदर्शयितव्यdarśayitavya-अaरामःrāmaḥ mha de mostrarseइतिiti0por esoकलानाम्kalānām6/3कलाkalā-आāसीताsītā fde las partesतत्प्रभवत्वम्tatprabhavatvam1/1तत्प्रभवtatprabhava+त्वtva (taddhita)तत्प्रभवत्वtatprabhavatva-अaफलम्phalam n[तस्मात् प्रभवःtasmāt prabhavaḥ] पञ्चमीpañcamī-TPel nacer de élउच्यतेucyateIII/1√वच्vac (2 अदादिadādi P)लट्laṭकर्मणिkarmaṇise dice

Segmento 4 — sin superposición no hay enseñanza posible

प्राणादीनाम् अत्यन्तprāṇādīnām atyanta-निर्विशेषे ह्यद्वये शुद्धे तत्वे न शक्यः अध्यारोपमन्तरेण प्रतिपाद्यnirviśeṣe hyadvaye śuddhe tatve na śakyaḥ adhyāropamantareṇa pratipādya-प्रतिपादनादिpratipādanādi-व्यवहारः कर्तुमिति कलानां प्रभवvyavahāraḥ kartumiti kalānāṃ prabhava-स्थित्यप्ययाः आरोप्यन्ते अविद्याsthityapyayāḥ āropyante avidyā-विषयाः।viṣayāḥ |

Porque en la realidad pura, sin segundo y absolutamente sin atributos, no es posible llevar a cabo la actividad de enseñar, con lo que se enseña, el enseñar, etc., si no se superponen prāṇa y las demás [partes]. Por eso se superponen [al puruṣa] el surgimiento, la permanencia y la disolución de las partes, que pertenecen al ámbito de la avidyā.

Análisis palabra por palabra
प्राणादीनाम्prāṇādīnām6/3प्राणादिprāṇādi-इiहरिःhariḥ m[प्राणः आदिः येषां तेprāṇaḥ ādiḥ yeṣāṃ te] BVde prāṇa y las demásअत्यन्तनिर्विशेषेatyantanirviśeṣe7/1अत्यन्तनिर्विशेषatyantanirviśeṣa-अaफलम्phalam n[अत्यन्तं निर्गताः विशेषाः यस्मात् तत्atyantaṃ nirgatāḥ viśeṣāḥ yasmāt tat] BVabsolutamente sin atributosहिhi0porqueअद्वयेadvaye7/1अद्वयadvaya-अaफलम्phalam n[न द्वयम्na dvayam] नञ्nañ-TPsin segundoशुद्धेśuddhe7/1√शुध्śudh (4 दिवादिdivādi P)क्तktaशुद्धśuddha-अaफलम्phalam npuraतत्वेtatve7/1तत्tat+त्वtva (taddhita)तत्त्वtattva-अaफलम्phalam nen la realidadनna0noशक्यःśakyaḥ1/1√शक्śak (5 स्वादिsvādi P)यत्yatशक्यśakya-अaरामःrāmaḥ mes posibleअध्यारोपम्adhyāropam2/1अधिadhi+आā+√रुह्ruh (1 भ्वादिbhvādi P)णिच्ṇicघञ्ghañअध्यारोपadhyāropa-अaरामःrāmaḥ mla superposiciónअन्तरेणantareṇa0sinप्रतिपाद्यप्रतिपादनादिव्यवहारःpratipādyapratipādanādivyavahāraḥ1/1विvi+अवava+√हृhṛ (1 भ्वादिbhvādi U)घञ्ghañप्रतिपाद्यप्रतिपादनादिव्यवहारpratipādyapratipādanādivyavahāra-अaरामःrāmaḥ m[प्रतिपाद्यं च प्रतिपादनं चpratipādyaṃ ca pratipādanaṃ ca, ते आदयः यस्य सः व्यवहारःte ādayaḥ yasya saḥ vyavahāraḥ]la actividad de lo que se enseña, el enseñar, etc.कर्तुम्kartum0√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)तुमुन्tumunllevar a caboइतिiti0por esoकलानाम्kalānām6/3कलाkalā-आāसीताsītā fde las partesप्रभवस्थित्यप्ययाःprabhavasthityapyayāḥ1/3प्रभवस्थित्यप्ययprabhavasthityapyaya-अaरामःrāmaḥ m[प्रभवः च स्थितिः च अप्ययः चprabhavaḥ ca sthitiḥ ca apyayaḥ ca] DVel surgimiento, la permanencia y la disoluciónआरोप्यन्तेāropyanteIII/3आā+√रुह्ruh (1 भ्वादिbhvādi P)णिच्ṇicलट्laṭकर्मणिkarmaṇise superponenअविद्याविषयाःavidyāviṣayāḥ1/3अविद्याविषयavidyāviṣaya-अaरामःrāmaḥ m[अविद्यायाः विषयाःavidyāyāḥ viṣayāḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPdel ámbito de la avidyā

Segmento 5 — las partes nunca aparecen separadas de la conciencia

चैतन्याव्यतिरेकेण एव हि कलाः जायमानाः तिष्ठन्त्यः प्रलीयमानाश्च सर्वदा लक्ष्यन्ते।caitanyāvyatirekeṇa eva hi kalāḥ jāyamānāḥ tiṣṭhantyaḥ pralīyamānāśca sarvadā lakṣyante |

Porque las partes, al nacer, al permanecer y al disolverse, se perciben siempre sin separación de la conciencia (caitanya).

Análisis palabra por palabra
चैतन्याव्यतिरेकेणcaitanyāvyatirekeṇa3/1विvi+अतिati+√रिच्ric (7 रुधादिrudhādi U)घञ्ghañचैतन्याव्यतिरेकcaitanyāvyatireka-अaरामःrāmaḥ m[चैतन्यात् न व्यतिरेकःcaitanyāt na vyatirekaḥ] पञ्चमीpañcamī-TPsin separación de la concienciaएवeva0precisamenteहिhi0porqueकलाःkalāḥ1/3कलाkalā-आāसीताsītā flas partesजायमानाःjāyamānāḥ1/3√जन्jan (4 दिवादिdivādi A)शानच्śānacजायमानाjāyamānā-आāसीताsītā fal nacerतिष्ठन्त्यःtiṣṭhantyaḥ1/3√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)शतृśatṛतिष्ठन्तीtiṣṭhantī-ईīनदीnadī fal permanecerप्रलीयमानाःpralīyamānāḥ1/3प्रpra+√लीlī (4 दिवादिdivādi A)शानच्śānacप्रलीयमानाpralīyamānā-आāसीताsītā fal disolverseचca0yसर्वदाsarvadā0सर्वsarva+दाdā (taddhita)siempreलक्ष्यन्तेlakṣyanteIII/3√लक्ष्lakṣ (10 चुरादिcurādi U)लट्laṭकर्मणिkarmaṇise perciben

Segmento 6 — las opiniones erradas sobre la conciencia (1): nace y perece a cada instante; todo es vacío

अत एव भ्रान्ताः केचिद् अग्निata eva bhrāntāḥ kecid agni-संयोगाद् घृतमिव घटाद्याकारेण चैतन्यमेव प्रतिक्षणं जायते नश्यति इति। तन्निरोधे शून्यमिव सर्वमित्यपरे।saṃyogād ghṛtamiva ghaṭādyākāreṇa caitanyameva pratikṣaṇaṃ jāyate naśyati iti | tannirodhe śūnyamiva sarvamityapare |

Precisamente por eso algunos, confundidos, [dicen] que es la conciencia misma la que, a cada instante, nace y perece con la forma de la vasija y demás, como la mantequilla clarificada al contacto con el fuego. Otros [dicen] que, cuando ella cesa, todo es como un vacío.

Análisis palabra por palabra
अतःataḥ0इदम्idam+तसिल्tasil (taddhita)por esoएवeva0precisamenteभ्रान्ताःbhrāntāḥ1/3√भ्रम्bhram (4 दिवादिdivādi P)क्तktaभ्रान्तbhrānta-अaरामःrāmaḥ mconfundidosकेचित्kecit1/3किम्kim m (+चित्cit)algunosअग्निसंयोगात्agnisaṃyogāt5/1सम्sam+√युज्yuj (7 रुधादिrudhādi U)घञ्ghañअग्निसंयोगagnisaṃyoga-अaरामःrāmaḥ m[अग्निना संयोगःagninā saṃyogaḥ] तृतीयाtṛtīyā-TPpor el contacto con el fuegoघृतम्ghṛtam1/1घृतghṛta-अaफलम्phalam nla mantequilla clarificadaइवiva0comoघटाद्याकारेणghaṭādyākāreṇa3/1आā+√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)घञ्ghañघटाद्याकारghaṭādyākāra-अaरामःrāmaḥ m[घटादीनाम् आकारःghaṭādīnām ākāraḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPcon la forma de la vasija y demásचैतन्यम्caitanyam1/1चेतनcetana+taddhita (भावbhāva)चैतन्यcaitanya-अaफलम्phalam nla concienciaएवeva0mismaप्रतिक्षणम्pratikṣaṇam0[क्षणं क्षणं प्रतिkṣaṇaṃ kṣaṇaṃ prati] अव्ययीभावavyayībhāvaa cada instanteजायतेjāyateIII/1√जन्jan (4 दिवादिdivādi A)लट्laṭकर्तरिkartarinaceनश्यतिnaśyatiIII/1√नश्naś (4 दिवादिdivādi P)लट्laṭकर्तरिkartaripereceइतिiti0(fin de la opinión)तन्निरोधेtannirodhe7/1निni+√रुध्rudh (7 रुधादिrudhādi U)घञ्ghañतन्निरोधtannirodha-अaरामःrāmaḥ m[तस्य निरोधःtasya nirodhaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPcuando ella cesaशून्यम्śūnyam1/1शून्यśūnya-अaफलम्phalam nvacíoइवiva0comoसर्वम्sarvam1/1सर्वsarva ntodoइतिiti0asíअपरेapare1/3अपरapara motros

Segmento 7 — las opiniones erradas sobre la conciencia (2): propiedad no eterna del ātman; propiedad de los elementos

घटादिghaṭādi-विषयं चैतन्यं चेतयितुः नित्यस्य आत्मनः अनित्यं जायते विनश्यति इति अपरे। चैतन्यं भूतधर्मः इति लौकायतिकाः॥viṣayaṃ caitanyaṃ cetayituḥ nityasya ātmanaḥ anityaṃ jāyate vinaśyati iti apare | caitanyaṃ bhūtadharmaḥ iti laukāyatikāḥ ||

Otros [dicen] que la conciencia que tiene por objeto la vasija y demás, [conciencia] del ātman eterno, que es quien conoce, es no eterna: nace y perece. Los materialistas (laukāyatika) [dicen] que la conciencia es una propiedad de los elementos.

Análisis palabra por palabra
घटादिविषयम्ghaṭādiviṣayam1/1घटादिविषयghaṭādiviṣaya-अaफलम्phalam n[घटादयः विषयाः यस्य तत्ghaṭādayaḥ viṣayāḥ yasya tat] BVque tiene por objeto la vasija y demásचैतन्यम्caitanyam1/1चेतनcetana+taddhita (भावbhāva)चैतन्यcaitanya-अaफलम्phalam nla concienciaचेतयितुःcetayituḥ6/1√चित्cit (1 भ्वादिbhvādi P)णिच्ṇicतृच्tṛcचेतयितृcetayitṛ-ऋṛदातृdātṛ mdel que conoceनित्यस्यnityasya6/1नित्यnitya-अaरामःrāmaḥ meternoआत्मनःātmanaḥ6/1आत्मन्ātman-न्nआत्मन्ātman mdel ātmanअनित्यम्anityam1/1अनित्यanitya-अaफलम्phalam n[न नित्यम्na nityam] नञ्nañ-TPno eternaजायतेjāyateIII/1√जन्jan (4 दिवादिdivādi A)लट्laṭकर्तरिkartarinaceविनश्यतिvinaśyatiIII/1विvi+√नश्naś (4 दिवादिdivādi P)लट्laṭकर्तरिkartaripereceइतिiti0asíअपरेapare1/3अपरapara motrosचैतन्यम्caitanyam1/1चेतनcetana+taddhita (भावbhāva)चैतन्यcaitanya-अaफलम्phalam nla concienciaभूतधर्मःbhūtadharmaḥ1/1भूतधर्मbhūtadharma-अaरामःrāmaḥ m[भूतानां धर्मःbhūtānāṃ dharmaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPpropiedad de los elementosइतिiti0asíलौकायतिकाःlaukāyatikāḥ1/3लोकायतlokāyata+taddhitaलौकायतिकlaukāyatika-अaरामःrāmaḥ mlos materialistas

Segmento 8 — la doctrina de la śruti: la conciencia es el ātman mismo

अनपायोपजनanapāyopajana-धर्मकdharmaka-चैतन्यम् आत्मा एव नामcaitanyam ātmā eva nāma-रूपाद्युपाधिrūpādyupādhi-धर्मैः प्रत्यवभासते।dharmaiḥ pratyavabhāsate | “सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्मsatyaṃ jñānamanantaṃ brahma (तैtai.उपupa. २2.१1.)”, “प्रज्ञानं ब्रह्मprajñānaṃ brahma (ऐai.उपupa. ५5.३3)”, “विज्ञानमानन्दं ब्रह्मvijñānamānandaṃ brahma (बृbṛ.उपupa. ३3.९9.२८28)”, “विज्ञानघनः एवvijñānaghanaḥ eva (बृbṛ.उपupa. २2.४4.१२12)” इत्यादिityādi-श्रुतिभ्यः।śrutibhyaḥ |

[En realidad], es el ātman mismo, conciencia que por naturaleza no conoce ni disminución ni aumento, el que aparece de diversas maneras por las propiedades de los adjuntos, nombre, forma, etc. Así lo muestran textos de la śruti como «Brahman es existencia, conocimiento, infinitud» (Tai. 2.1), «Brahman es consciencia» (Ai. 5.3), «Brahman es conocimiento, dicha» (Bṛ. 3.9.28), «pura masa de conocimiento» (Bṛ. 2.4.12).

Análisis palabra por palabra
अनपायोपजनधर्मकचैतन्यम्anapāyopajanadharmakacaitanyam1/1अनपायोपजनधर्मकचैतन्यanapāyopajanadharmakacaitanya-अaफलम्phalam n[अपायः च उपजनः च न धर्मौ यस्य तत् चैतन्यम्apāyaḥ ca upajanaḥ ca na dharmau yasya tat caitanyam] BV + KDconciencia que no conoce disminución ni aumentoआत्माātmā1/1आत्मन्ātman-न्nआत्मन्ātman mel ātmanएवeva0mismoनामरूपाद्युपाधिधर्मैःnāmarūpādyupādhidharmaiḥ3/3नामरूपाद्युपाधिधर्मnāmarūpādyupādhidharma-अaरामःrāmaḥ m[नामरूपादीनाम् उपाधीनां धर्माःnāmarūpādīnām upādhīnāṃ dharmāḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPpor las propiedades de los adjuntos, nombre, forma, etc.प्रत्यवभासतेpratyavabhāsateIII/1प्रतिprati+अवava+√भास्bhās (1 भ्वादिbhvādi A)लट्laṭकर्तरिkartariaparece de diversas manerasसत्यम्satyam1/1सत्यsatya-अaफलम्phalam nexistenciaज्ञानम्jñānam1/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)ल्युट्lyuṭज्ञानjñāna-अaफलम्phalam nconocimientoअनन्तम्anantam1/1अनन्तananta-अaफलम्phalam n[न अन्तः यस्य तत्na antaḥ yasya tat] BVinfinitudब्रह्मbrahma1/1ब्रह्मन्brahman-न्nनामnāma nBrahmanप्रज्ञानम्prajñānam1/1प्रpra+√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)ल्युट्lyuṭप्रज्ञानprajñāna-अaफलम्phalam nconscienciaब्रह्मbrahma1/1ब्रह्मन्brahman-न्nनामnāma nBrahmanविज्ञानम्vijñānam1/1विvi+√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)ल्युट्lyuṭविज्ञानvijñāna-अaफलम्phalam nconocimientoआनन्दम्ānandam1/1आनन्दānanda-अaफलम्phalam ndichaब्रह्मbrahma1/1ब्रह्मन्brahman-न्nनामnāma nBrahmanविज्ञानघनःvijñānaghanaḥ1/1विज्ञानघनvijñānaghana-अaरामःrāmaḥ mmasa de conocimientoएवeva0puraइत्यादिश्रुतिभ्यःityādiśrutibhyaḥ5/3इत्यादिश्रुतिityādiśruti-इiमतिmati f[इति आदिः यासां ताः श्रुतयःiti ādiḥ yāsāṃ tāḥ śrutayaḥ] BVpor textos de la śruti como estos

Segmento 9 — la conciencia no varía, aunque varíen las cosas

स्वरूपsvarūpa-व्यभिचारिषु पदार्थेषु चैतन्यस्य अव्यभिचारात्। यथा यथा यो यः पदार्थः विज्ञायते तथा तथा ज्ञायमानत्वादेव तस्य तस्य चैतन्यस्याव्यभिचारित्वम्॥vyabhicāriṣu padārtheṣu caitanyasya avyabhicārāt | yathā yathā yo yaḥ padārthaḥ vijñāyate tathā tathā jñāyamānatvādeva tasya tasya caitanyasyāvyabhicāritvam ||

[Se sabe] porque, mientras las cosas varían en su propia naturaleza, la conciencia no varía. Cualquier cosa, del modo que sea como se conoce, en ese mismo modo es conocida; precisamente por eso la conciencia no se aparta de ninguna de ellas.

Análisis palabra por palabra
स्वरूपव्यभिचारिषुsvarūpavyabhicāriṣu7/3विvi+अभिabhi+√चर्car (1 भ्वादिbhvādi P)णिनिṇiniस्वरूपव्यभिचारिन्svarūpavyabhicārin-इन्inयोगिन्yogin m[स्वरूपं व्यभिचरन्ति इतिsvarūpaṃ vyabhicaranti iti] उपपदupapada-TPque varían en su propia naturalezaपदार्थेषुpadārtheṣu7/3पदार्थpadārtha-अaरामःrāmaḥ m[पदस्य अर्थःpadasya arthaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPen las cosasचैतन्यस्यcaitanyasya6/1चेतनcetana+taddhita (भावbhāva)चैतन्यcaitanya-अaफलम्phalam nde la concienciaअव्यभिचारात्avyabhicārāt5/1विvi+अभिabhi+√चर्car (1 भ्वादिbhvādi P)घञ्ghañअव्यभिचारavyabhicāra-अaरामःrāmaḥ m[न व्यभिचारःna vyabhicāraḥ] नञ्nañ-TPporque no varíaयथाyathā0del modoयथाyathā0que seaयःyaḥ1/1यद्yad mcualquierयःyaḥ1/1यद्yad mcosaपदार्थःpadārthaḥ1/1पदार्थpadārtha-अaरामःrāmaḥ m[पदस्य अर्थःpadasya arthaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPcosaविज्ञायतेvijñāyateIII/1विvi+√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)लट्laṭकर्मणिkarmaṇise conoceतथाtathā0en eseतथाtathā0mismo modoज्ञायमानत्वात्jñāyamānatvāt5/1ज्ञायमानjñāyamāna+त्वtva (taddhita)ज्ञायमानत्वjñāyamānatva-अaफलम्phalam npor ser conocidaएवeva0precisamenteतस्यtasya6/1तद्tad mde cadaतस्यtasya6/1तद्tad munaचैतन्यस्यcaitanyasya6/1चेतनcetana+taddhita (भावbhāva)चैतन्यcaitanya-अaफलम्phalam nde la concienciaअव्यभिचारित्वम्avyabhicāritvam1/1अव्यभिचारिन्avyabhicārin+त्वtva (taddhita)अव्यभिचारित्वavyabhicāritva-अaफलम्phalam nel no apartarse

Segmento 10 — no hay cosa real que no sea conocida

वस्तु तत्वं भवतिvastu tatvaṃ bhavati, किंचिन्न ज्ञायते इति च अनुपपन्नम्। रूपं च दृश्यतेkiṃcinna jñāyate iti ca anupapannam | rūpaṃ ca dṛśyate, न च अस्ति चक्षुः इति यथा।na ca asti cakṣuḥ iti yathā |

Y no es admisible [decir] que una cosa existe en realidad (tattvam) y que, sin embargo, algo no se conoce: sería como decir que se ve una forma y que no existe el ojo.

Análisis palabra por palabra
वस्तुvastu1/1वस्तुvastu-उuमधुmadhu nuna cosaतत्वम्tatvam1/1तत्tat+त्वtva (taddhita)तत्त्वtattva-अaफलम्phalam nen realidadभवतिbhavatiIII/1√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartariexisteकिंचित्kiṃcit1/1किम्kim n (+चित्cit)algoनna0noज्ञायतेjñāyateIII/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)लट्laṭकर्मणिkarmaṇise conoceइतिiti0asíचca0yअनुपपन्नम्anupapannam1/1उपupa+√पद्pad (4 दिवादिdivādi A)क्तktaअनुपपन्नanupapanna-अaफलम्phalam n[न उपपन्नम्na upapannam] नञ्nañ-TPno es admisibleरूपम्rūpam1/1रूपrūpa-अaफलम्phalam nuna formaचca0yदृश्यतेdṛśyateIII/1√दृश्dṛś (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्मणिkarmaṇise veनna0noचca0yअस्तिastiIII/1√अस्as (2 अदादिadādi P)लट्laṭकर्तरिkartariexisteचक्षुःcakṣuḥ1/1चक्षुस्cakṣus-स्sमनस्manas nel ojoइतिiti0asíयथाyathā0como

Segmento 11 — lo cognoscible puede faltar; el conocimiento, no

व्यभिचरति तु ज्ञेयं ज्ञानम्। न व्यभिचरति ज्ञानं कदाचिदपि ज्ञेयम्। ज्ञेयाभावे अपि ज्ञेयान्तरे भावाद् ज्ञानस्य। न हि ज्ञाने असति ज्ञेयं नाम भवति कस्यचित्।vyabhicarati tu jñeyaṃ jñānam | na vyabhicarati jñānaṃ kadācidapi jñeyam | jñeyābhāve api jñeyāntare bhāvād jñānasya | na hi jñāne asati jñeyaṃ nāma bhavati kasyacit |

Lo cognoscible sí se aparta del conocimiento; pero el conocimiento no se aparta nunca de lo cognoscible, porque, aun cuando falta un objeto, el conocimiento está presente en otro. En cambio, si no hay conocimiento, nadie tiene nada que pueda llamarse cognoscible.

Análisis palabra por palabra
व्यभिचरतिvyabhicaratiIII/1विvi+अभिabhi+√चर्car (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartarise aparta deतुtu0síज्ञेयम्jñeyam1/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)यत्yatज्ञेयjñeya-अaफलम्phalam nlo cognoscibleज्ञानम्jñānam2/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)ल्युट्lyuṭज्ञानjñāna-अaफलम्phalam nel conocimientoनna0noव्यभिचरतिvyabhicaratiIII/1विvi+अभिabhi+√चर्car (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartarise aparta deज्ञानम्jñānam1/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)ल्युट्lyuṭज्ञानjñāna-अaफलम्phalam nel conocimientoकदाचित्kadācit0nunca (con नna)अपिapi0en absolutoज्ञेयम्jñeyam2/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)यत्yatज्ञेयjñeya-अaफलम्phalam nlo cognoscibleज्ञेयाभावेjñeyābhāve7/1ज्ञेयाभावjñeyābhāva-अaरामःrāmaḥ m[ज्ञेयस्य अभावःjñeyasya abhāvaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPcuando falta un objetoअपिapi0aunज्ञेयान्तरेjñeyāntare7/1ज्ञेयान्तरjñeyāntara-अaफलम्phalam n[अन्यत् ज्ञेयम्anyat jñeyam]en otro objetoभावात्bhāvāt5/1√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)घञ्ghañभावbhāva-अaरामःrāmaḥ mpor estar presenteज्ञानस्यjñānasya6/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)ल्युट्lyuṭज्ञानjñāna-अaफलम्phalam nel conocimientoनna0noहिhi0puesज्ञानेjñāne7/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)ल्युट्lyuṭज्ञानjñāna-अaफलम्phalam nsi el conocimientoअसतिasati7/1√अस्as (2 अदादिadādi P)शतृśatṛअसत्asat-त्tपचत्pacat n[न सत्na sat] नञ्nañ-TPno existeज्ञेयम्jñeyam1/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)यत्yatज्ञेयjñeya-अaफलम्phalam ncognoscibleनामnāma0[algo] llamadoभवतिbhavatiIII/1√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartarihayकस्यचित्kasyacit6/1किम्kim m (+चित्cit)para nadie

Segmento 12 — objeción: en el sueño profundo falta el conocimiento

सुषुप्ते अदर्शनात्। ज्ञानस्यापि सुषुप्ते अभावाद् ज्ञेयवद् ज्ञानsuṣupte adarśanāt | jñānasyāpi suṣupte abhāvād jñeyavad jñāna-स्वरूपस्य व्यभिचारः इति चेत्।svarūpasya vyabhicāraḥ iti cet |

Objeción: En el sueño profundo no se ve [nada]. Luego también el conocimiento falta en el sueño profundo, y así la naturaleza misma del conocimiento varía, igual que lo cognoscible.

Nota. Se sigue a Gambhirananda al leer सुषुप्ते अदर्शनात्suṣupte adarśanāt como comienzo de la objeción; la edición lo imprime como frase aparte, y podría también cerrar la frase anterior («pues en el sueño profundo no se ve [lo cognoscible]»).

Análisis palabra por palabra
सुषुप्तेsuṣupte7/1सुsu+√स्वप्svap (2 अदादिadādi P)क्तktaसुषुप्तsuṣupta-अaफलम्phalam nen el sueño profundoअदर्शनात्adarśanāt5/1√दृश्dṛś (1 भ्वादिbhvādi P)ल्युट्lyuṭअदर्शनadarśana-अaफलम्phalam n[न दर्शनम्na darśanam] नञ्nañ-TPporque no se veज्ञानस्यjñānasya6/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)ल्युट्lyuṭज्ञानjñāna-अaफलम्phalam ndel conocimientoअपिapi0tambiénसुषुप्तेsuṣupte7/1सुsu+√स्वप्svap (2 अदादिadādi P)क्तktaसुषुप्तsuṣupta-अaफलम्phalam nen el sueño profundoअभावात्abhāvāt5/1अभावabhāva-अaरामःrāmaḥ m[न भावःna bhāvaḥ] नञ्nañ-TPpor faltarज्ञेयवत्jñeyavat0ज्ञेयjñeya+वतिvati (taddhita)como lo cognoscibleज्ञानस्वरूपस्यjñānasvarūpasya6/1ज्ञानस्वरूपjñānasvarūpa-अaफलम्phalam n[ज्ञानस्य स्वरूपम्jñānasya svarūpam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPde la naturaleza del conocimientoव्यभिचारःvyabhicāraḥ1/1विvi+अभिabhi+√चर्car (1 भ्वादिbhvādi P)घञ्ghañव्यभिचारvyabhicāra-अaरामःrāmaḥ mvariaciónइतिiti0asíचेत्cet0si [se dice]

Segmento 13 — respuesta: el conocimiento es como la luz

न। ज्ञेयावभासकस्य ज्ञानस्य आलोकवद् ज्ञेयाभिव्यञ्जकत्वात् स्वna | jñeyāvabhāsakasya jñānasya ālokavad jñeyābhivyañjakatvāt sva-व्यङ्ग्याभावे आलोकाभावानुपपत्तिवत् सुषुप्ते विज्ञानाभावानुपपत्तेः।vyaṅgyābhāve ālokābhāvānupapattivat suṣupte vijñānābhāvānupapatteḥ |

No. El conocimiento, que ilumina lo cognoscible, lo manifiesta igual que la luz. Y así como, cuando falta lo que la luz ha de manifestar, no es admisible [concluir] que falte la luz, tampoco es admisible que en el sueño profundo falte el conocimiento.

Análisis palabra por palabra
नna0noज्ञेयावभासकस्यjñeyāvabhāsakasya6/1अवava+√भास्bhās (1 भ्वादिbhvādi A)णिच्ṇicण्वुल्ṇvulज्ञेयावभासकjñeyāvabhāsaka-अaफलम्phalam n[ज्ञेयस्य अवभासकम्jñeyasya avabhāsakam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPque ilumina lo cognoscibleज्ञानस्यjñānasya6/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)ल्युट्lyuṭज्ञानjñāna-अaफलम्phalam ndel conocimientoआलोकवत्ālokavat0आलोकāloka+वतिvati (taddhita)como la luzज्ञेयाभिव्यञ्जकत्वात्jñeyābhivyañjakatvāt5/1ज्ञेयाभिव्यञ्जकjñeyābhivyañjaka+त्वtva (taddhita)ज्ञेयाभिव्यञ्जकत्वjñeyābhivyañjakatva-अaफलम्phalam n[ज्ञेयस्य अभिव्यञ्जकम्jñeyasya abhivyañjakam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPpor manifestar lo cognoscibleस्वव्यङ्ग्याभावेsvavyaṅgyābhāve7/1स्वव्यङ्ग्याभावsvavyaṅgyābhāva-अaरामःrāmaḥ m[स्वस्य व्यङ्ग्यस्य अभावःsvasya vyaṅgyasya abhāvaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPcuando falta lo que ella manifiestaआलोकाभावानुपपत्तिवत्ālokābhāvānupapattivat0आलोकाभावानुपपत्तिālokābhāvānupapatti+वतिvati (taddhita)[आलोकस्य अभावस्य अनुपपत्तिःālokasya abhāvasya anupapattiḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPcomo no es admisible la falta de luzसुषुप्तेsuṣupte7/1सुsu+√स्वप्svap (2 अदादिadādi P)क्तktaसुषुप्तsuṣupta-अaफलम्phalam nen el sueño profundoविज्ञानाभावानुपपत्तेःvijñānābhāvānupapatteḥ5/1उपupa+√पद्pad (4 दिवादिdivādi A)क्तिन्ktinविज्ञानाभावानुपपत्तिvijñānābhāvānupapatti-इiमतिmati f[विज्ञानस्य अभावस्य अनुपपत्तिःvijñānasya abhāvasya anupapattiḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPporque no es admisible la falta de conocimiento

Segmento 14 — el ejemplo del ojo en la oscuridad

न हि अन्धकारे चक्षुषा रूपानुपलब्धौ चक्षुषः अभावः शक्यः कल्पयितुं वैनाशिकेन।na hi andhakāre cakṣuṣā rūpānupalabdhau cakṣuṣaḥ abhāvaḥ śakyaḥ kalpayituṃ vaināśikena |

Porque, cuando en la oscuridad el ojo no percibe formas, ni siquiera el vaināśika [budista] puede suponer que no existe el ojo.

Análisis palabra por palabra
नna0noहिhi0porqueअन्धकारेandhakāre7/1अन्धकारandhakāra-अaरामःrāmaḥ men la oscuridadचक्षुषाcakṣuṣā3/1चक्षुस्cakṣus-स्sमनस्manas ncon el ojoरूपानुपलब्धौrūpānupalabdhau7/1उपupa+√लभ्labh (1 भ्वादिbhvādi A)क्तिन्ktinरूपानुपलब्धिrūpānupalabdhi-इiमतिmati f[रूपस्य अनुपलब्धिःrūpasya anupalabdhiḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPcuando no se percibe la formaचक्षुषःcakṣuṣaḥ6/1चक्षुस्cakṣus-स्sमनस्manas ndel ojoअभावःabhāvaḥ1/1अभावabhāva-अaरामःrāmaḥ m[न भावःna bhāvaḥ] नञ्nañ-TPla inexistenciaशक्यःśakyaḥ1/1√शक्śak (5 स्वादिsvādi P)यत्yatशक्यśakya-अaरामःrāmaḥ mes posibleकल्पयितुम्kalpayitum0√कृप्kṛp (1 भ्वादिbhvādi A)णिच्ṇicतुमुन्tumunsuponerवैनाशिकेनvaināśikena3/1विनाशvināśa+taddhitaवैनाशिकvaināśika-अaरामःrāmaḥ mpara el vaināśika

Segmento 15 — el vaināśika tendría que conocer la inexistencia del conocimiento

वैनाशिकः ज्ञेयाभावे ज्ञानाभावं कल्पयत्येवेति चेद् येन तदभावं कल्पयेत् तस्याभावः केन कल्प्यते इति वक्तव्यं वैनाशिकेन। तदभावस्यापि ज्ञेयत्वाद् ज्ञानाभावे तदनुपपत्तेः॥vaināśikaḥ jñeyābhāve jñānābhāvaṃ kalpayatyeveti ced yena tadabhāvaṃ kalpayet tasyābhāvaḥ kena kalpyate iti vaktavyaṃ vaināśikena | tadabhāvasyāpi jñeyatvād jñānābhāve tadanupapatteḥ ||

Si se dice que el vaināśika sí supone que, faltando lo cognoscible, falta el conocimiento, entonces el vaināśika deberá explicar con qué se supone la inexistencia de aquello [el conocimiento] con lo que él supondría esa inexistencia. Porque también esa inexistencia es algo cognoscible, y sin conocimiento no sería posible [conocerla].

Análisis palabra por palabra
वैनाशिकःvaināśikaḥ1/1विनाशvināśa+taddhitaवैनाशिकvaināśika-अaरामःrāmaḥ mel vaināśikaज्ञेयाभावेjñeyābhāve7/1ज्ञेयाभावjñeyābhāva-अaरामःrāmaḥ m[ज्ञेयस्य अभावःjñeyasya abhāvaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPfaltando lo cognoscibleज्ञानाभावम्jñānābhāvam2/1ज्ञानाभावjñānābhāva-अaरामःrāmaḥ m[ज्ञानस्य अभावःjñānasya abhāvaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPla falta de conocimientoकल्पयतिkalpayatiIII/1√कृप्kṛp (1 भ्वादिbhvādi A)णिच्ṇicलट्laṭकर्तरिkartarisuponeएवeva0síइतिiti0asíचेत्cet0si [se dice]येनyena3/1यद्yad naquello con lo queतदभावम्tadabhāvam2/1तदभावtadabhāva-अaरामःrāmaḥ m[तस्य अभावःtasya abhāvaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPesa inexistenciaकल्पयेत्kalpayetIII/1√कृप्kṛp (1 भ्वादिbhvādi A)णिच्ṇicविधिलिङ्vidhiliṅकर्तरिkartarisupondríaतस्यtasya6/1तद्tad nde esoअभावःabhāvaḥ1/1अभावabhāva-अaरामःrāmaḥ m[न भावःna bhāvaḥ] नञ्nañ-TPla inexistenciaकेनkena3/1किम्kim n¿con quéकल्प्यतेkalpyateIII/1√कृप्kṛp (1 भ्वादिbhvādi A)णिच्ṇicलट्laṭकर्मणिkarmaṇise supone?इतिiti0asíवक्तव्यम्vaktavyam1/1√वच्vac (2 अदादिadādi P)तव्यtavyaवक्तव्यvaktavya-अaफलम्phalam nha de explicarseवैनाशिकेनvaināśikena3/1विनाशvināśa+taddhitaवैनाशिकvaināśika-अaरामःrāmaḥ mpor el vaināśikaतदभावस्यtadabhāvasya6/1तदभावtadabhāva-अaरामःrāmaḥ m[तस्य अभावःtasya abhāvaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPde esa inexistenciaअपिapi0tambiénज्ञेयत्वात्jñeyatvāt5/1ज्ञेयjñeya+त्वtva (taddhita)ज्ञेयत्वjñeyatva-अaफलम्phalam npor ser cognoscibleज्ञानाभावेjñānābhāve7/1ज्ञानाभावjñānābhāva-अaरामःrāmaḥ m[ज्ञानस्य अभावःjñānasya abhāvaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPsi no hay conocimientoतदनुपपत्तेःtadanupapatteḥ5/1उपupa+√पद्pad (4 दिवादिdivādi A)क्तिन्ktinतदनुपपत्तिtadanupapatti-इiमतिmati f[तस्य अनुपपत्तिःtasya anupapattiḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPporque eso no sería posible

Segmento 16 — objeción: el conocimiento no es distinto de lo cognoscible

ज्ञानस्य ज्ञेयाव्यतिरिक्तत्वाद् ज्ञेयाभावे ज्ञानाभावः इति चेद् न। अभावस्यापि ज्ञेयत्वाभ्युपगमात्। अभावः अपि ज्ञेयः अभ्युपगम्यते वैनाशिकैः नित्यश्च।jñānasya jñeyāvyatiriktatvād jñeyābhāve jñānābhāvaḥ iti ced na | abhāvasyāpi jñeyatvābhyupagamāt | abhāvaḥ api jñeyaḥ abhyupagamyate vaināśikaiḥ nityaśca |

Objeción: Como el conocimiento no es distinto de lo cognoscible, si falta lo cognoscible falta el conocimiento. Respuesta: No, porque se admite que también la inexistencia es cognoscible: los vaināśika admiten que también la inexistencia es cognoscible, y además eterna.

Análisis palabra por palabra
ज्ञानस्यjñānasya6/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)ल्युट्lyuṭज्ञानjñāna-अaफलम्phalam ndel conocimientoज्ञेयाव्यतिरिक्तत्वात्jñeyāvyatiriktatvāt5/1ज्ञेयाव्यतिरिक्तjñeyāvyatirikta+त्वtva (taddhita)ज्ञेयाव्यतिरिक्तत्वjñeyāvyatiriktatva-अaफलम्phalam n[ज्ञेयात् न व्यतिरिक्तम्jñeyāt na vyatiriktam] पञ्चमीpañcamī-TPpor no ser distinto de lo cognoscibleज्ञेयाभावेjñeyābhāve7/1ज्ञेयाभावjñeyābhāva-अaरामःrāmaḥ m[ज्ञेयस्य अभावःjñeyasya abhāvaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPsi falta lo cognoscibleज्ञानाभावःjñānābhāvaḥ1/1ज्ञानाभावjñānābhāva-अaरामःrāmaḥ m[ज्ञानस्य अभावःjñānasya abhāvaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPfalta el conocimientoइतिiti0asíचेत्cet0si [se dice]नna0noअभावस्यabhāvasya6/1अभावabhāva-अaरामःrāmaḥ m[न भावःna bhāvaḥ] नञ्nañ-TPde la inexistenciaअपिapi0tambiénज्ञेयत्वाभ्युपगमात्jñeyatvābhyupagamāt5/1अभिabhi+उपupa+√गम्gam (1 भ्वादिbhvādi P)घञ्ghañज्ञेयत्वाभ्युपगमjñeyatvābhyupagama-अaरामःrāmaḥ m[ज्ञेयत्वस्य अभ्युपगमःjñeyatvasya abhyupagamaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPporque se admite que es cognoscibleअभावःabhāvaḥ1/1अभावabhāva-अaरामःrāmaḥ m[न भावःna bhāvaḥ] नञ्nañ-TPla inexistenciaअपिapi0tambiénज्ञेयःjñeyaḥ1/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)यत्yatज्ञेयjñeya-अaरामःrāmaḥ mcognoscibleअभ्युपगम्यतेabhyupagamyateIII/1अभिabhi+उपupa+√गम्gam (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्मणिkarmaṇise admiteवैनाशिकैःvaināśikaiḥ3/3विनाशvināśa+taddhitaवैनाशिकvaināśika-अaरामःrāmaḥ mpor los vaināśikasनित्यःnityaḥ1/1नित्यnitya-अaरामःrāmaḥ meternaचca0y

Segmento 17 — respuesta: entonces el conocimiento sería eterno

तदव्यतिरिक्तं चेद् ज्ञानं नित्यं कल्पितं स्यात्। तदभावस्य च ज्ञानात्मकत्वाद् अभावत्वं वाङ्मात्रमेव न परमार्थतः अभावत्वमनित्यत्वं च ज्ञानस्य। न च नित्यस्य ज्ञानस्य अभावtadavyatiriktaṃ ced jñānaṃ nityaṃ kalpitaṃ syāt | tadabhāvasya ca jñānātmakatvād abhāvatvaṃ vāṅmātrameva na paramārthataḥ abhāvatvamanityatvaṃ ca jñānasya | na ca nityasya jñānasya abhāva-नामnāma-मात्राध्यारोपे किंचिद् नः छिन्नम्॥mātrādhyārope kiṃcid naḥ chinnam ||

Si el conocimiento no fuera distinto de ella, habría que suponerlo eterno. Y como esa inexistencia sería de la naturaleza del conocimiento, su ser inexistencia quedaría en mera palabra: en realidad, el conocimiento ni es inexistencia ni es no eterno. Y nada perdemos nosotros porque al conocimiento, que es eterno, se le superponga el mero nombre de «inexistencia».

Análisis palabra por palabra
तदव्यतिरिक्तम्tadavyatiriktam1/1विvi+अतिati+√रिच्ric (7 रुधादिrudhādi U)क्तktaतदव्यतिरिक्तtadavyatirikta-अaफलम्phalam n[तस्मात् न व्यतिरिक्तम्tasmāt na vyatiriktam] पञ्चमीpañcamī-TPno distinto de ellaचेत्cet0siज्ञानम्jñānam1/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)ल्युट्lyuṭज्ञानjñāna-अaफलम्phalam nel conocimientoनित्यम्nityam1/1नित्यnitya-अaफलम्phalam neternoकल्पितम्kalpitam1/1√कृप्kṛp (1 भ्वादिbhvādi A)णिच्ṇicक्तktaकल्पितkalpita-अaफलम्phalam nsupuestoस्यात्syātIII/1√अस्as (2 अदादिadādi P)विधिलिङ्vidhiliṅकर्तरिkartarihabría de serतदभावस्यtadabhāvasya6/1तदभावtadabhāva-अaरामःrāmaḥ m[तस्य अभावःtasya abhāvaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPde esa inexistenciaचca0yज्ञानात्मकत्वात्jñānātmakatvāt5/1ज्ञानात्मकjñānātmaka+त्वtva (taddhita)ज्ञानात्मकत्वjñānātmakatva-अaफलम्phalam n[ज्ञानम् आत्मा यस्य तत्jñānam ātmā yasya tat] BVpor ser de la naturaleza del conocimientoअभावत्वम्abhāvatvam1/1अभावabhāva+त्वtva (taddhita)अभावत्वabhāvatva-अaफलम्phalam nel ser inexistenciaवाङ्मात्रम्vāṅmātram1/1वाङ्मात्रvāṅmātra-अaफलम्phalam nmera palabraएवeva0soloनna0noपरमार्थतःparamārthataḥ0परमार्थparamārtha+तसिल्tasil (taddhita)en realidadअभावत्वम्abhāvatvam1/1अभावabhāva+त्वtva (taddhita)अभावत्वabhāvatva-अaफलम्phalam nel ser inexistenciaअनित्यत्वम्anityatvam1/1अनित्यanitya+त्वtva (taddhita)अनित्यत्वanityatva-अaफलम्phalam nel ser no eternoचca0yज्ञानस्यjñānasya6/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)ल्युट्lyuṭज्ञानjñāna-अaफलम्phalam ndel conocimientoनna0noचca0yनित्यस्यnityasya6/1नित्यnitya-अaफलम्phalam neternoज्ञानस्यjñānasya6/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)ल्युट्lyuṭज्ञानjñāna-अaफलम्phalam ndel conocimientoअभावनाममात्राध्यारोपेabhāvanāmamātrādhyārope7/1अधिadhi+आā+√रुह्ruh (1 भ्वादिbhvādi P)णिच्ṇicघञ्ghañअभावनाममात्राध्यारोपabhāvanāmamātrādhyāropa-अaरामःrāmaḥ m[अभावनाममात्रस्य अध्यारोपःabhāvanāmamātrasya adhyāropaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPen la superposición del mero nombre de «inexistencia»किंचित्kiṃcit1/1किम्kim n (+चित्cit)nadaनःnaḥ6/3अस्मद्asmadnuestroछिन्नम्chinnam1/1√छिद्chid (7 रुधादिrudhādi U)क्तktaछिन्नchinna-अaफलम्phalam nse pierde

Segmento 18 — si la inexistencia es distinta del conocimiento

अथ अभावः ज्ञेयः अपि सन् ज्ञानatha abhāvaḥ jñeyaḥ api san jñāna-व्यतिरिक्तः इति चेत्vyatiriktaḥ iti cet - न तर्हि ज्ञेयाभावे ज्ञानाभावः।na tarhi jñeyābhāve jñānābhāvaḥ |

Si se dice, en cambio, que la inexistencia, aun siendo cognoscible, es distinta del conocimiento, entonces la falta de lo cognoscible no implica la falta de conocimiento.

Análisis palabra por palabra
अथatha0si en cambioअभावःabhāvaḥ1/1अभावabhāva-अaरामःrāmaḥ m[न भावःna bhāvaḥ] नञ्nañ-TPla inexistenciaज्ञेयःjñeyaḥ1/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)यत्yatज्ञेयjñeya-अaरामःrāmaḥ mcognoscibleअपिapi0aunसन्san1/1√अस्as (2 अदादिadādi P)शतृśatṛसत्sat-त्tपचत्pacat msiendoज्ञानव्यतिरिक्तःjñānavyatiriktaḥ1/1विvi+अतिati+√रिच्ric (7 रुधादिrudhādi U)क्तktaज्ञानव्यतिरिक्तjñānavyatirikta-अaरामःrāmaḥ m[ज्ञानात् व्यतिरिक्तःjñānāt vyatiriktaḥ] पञ्चमीpañcamī-TPdistinta del conocimientoइतिiti0asíचेत्cet0si [se dice]नna0noतर्हिtarhi0entoncesज्ञेयाभावेjñeyābhāve7/1ज्ञेयाभावjñeyābhāva-अaरामःrāmaḥ m[ज्ञेयस्य अभावःjñeyasya abhāvaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPfaltando lo cognoscibleज्ञानाभावःjñānābhāvaḥ1/1ज्ञानाभावjñānābhāva-अaरामःrāmaḥ m[ज्ञानस्य अभावःjñānasya abhāvaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TP[hay] falta de conocimiento

Segmento 19 — objeción: lo cognoscible es distinto del conocimiento, pero no a la inversa

ज्ञेयं ज्ञानjñeyaṃ jñāna-व्यतिरिक्तम्vyatiriktam, न तु ज्ञानं ज्ञेयna tu jñānaṃ jñeya-व्यतिरिक्तमिति चेत्। न। शब्दvyatiriktamiti cet | na | śabda-मात्रत्वाद् विशेषानुपपत्तेः। ज्ञेयmātratvād viśeṣānupapatteḥ | jñeya-ज्ञानयोः एकत्वं चेद् अभ्युपगम्यते ज्ञेयं ज्ञानjñānayoḥ ekatvaṃ ced abhyupagamyate jñeyaṃ jñāna-व्यतिरिक्तम्vyatiriktam, ज्ञानं ज्ञेयjñānaṃ jñeya-व्यतिरिक्तं न इति तु शब्दvyatiriktaṃ na iti tu śabda-मात्रमेतत्।mātrametat |

Objeción: Lo cognoscible es distinto del conocimiento, pero el conocimiento no es distinto de lo cognoscible. Respuesta: No, porque eso es mera palabra: no permite establecer ninguna diferencia. Si se admite que lo cognoscible y el conocimiento son uno, decir que lo cognoscible es distinto del conocimiento y que el conocimiento no es distinto de lo cognoscible es mera palabra,

Análisis palabra por palabra
ज्ञेयम्jñeyam1/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)यत्yatज्ञेयjñeya-अaफलम्phalam nlo cognoscibleज्ञानव्यतिरिक्तम्jñānavyatiriktam1/1विvi+अतिati+√रिच्ric (7 रुधादिrudhādi U)क्तktaज्ञानव्यतिरिक्तjñānavyatirikta-अaफलम्phalam n[ज्ञानात् व्यतिरिक्तम्jñānāt vyatiriktam] पञ्चमीpañcamī-TPdistinto del conocimientoनna0noतुtu0peroज्ञानम्jñānam1/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)ल्युट्lyuṭज्ञानjñāna-अaफलम्phalam nel conocimientoज्ञेयव्यतिरिक्तम्jñeyavyatiriktam1/1विvi+अतिati+√रिच्ric (7 रुधादिrudhādi U)क्तktaज्ञेयव्यतिरिक्तjñeyavyatirikta-अaफलम्phalam n[ज्ञेयात् व्यतिरिक्तम्jñeyāt vyatiriktam] पञ्चमीpañcamī-TPdistinto de lo cognoscibleइतिiti0asíचेत्cet0si [se dice]नna0noशब्दमात्रत्वात्śabdamātratvāt5/1शब्दमात्रśabdamātra+त्वtva (taddhita)शब्दमात्रत्वśabdamātratva-अaफलम्phalam npor ser mera palabraविशेषानुपपत्तेःviśeṣānupapatteḥ5/1उपupa+√पद्pad (4 दिवादिdivādi A)क्तिन्ktinविशेषानुपपत्तिviśeṣānupapatti-इiमतिmati f[विशेषस्य अनुपपत्तिःviśeṣasya anupapattiḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPporque no es posible una diferenciaज्ञेयज्ञानयोःjñeyajñānayoḥ6/2ज्ञेयज्ञानjñeyajñāna-अaफलम्phalam n[ज्ञेयं च ज्ञानं चjñeyaṃ ca jñānaṃ ca] DVde lo cognoscible y el conocimientoएकत्वम्ekatvam1/1एकeka+त्वtva (taddhita)एकत्वekatva-अaफलम्phalam nla unidadचेत्cet0siअभ्युपगम्यतेabhyupagamyateIII/1अभिabhi+उपupa+√गम्gam (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्मणिkarmaṇise admiteज्ञेयम्jñeyam1/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)यत्yatज्ञेयjñeya-अaफलम्phalam nlo cognoscibleज्ञानव्यतिरिक्तम्jñānavyatiriktam1/1विvi+अतिati+√रिच्ric (7 रुधादिrudhādi U)क्तktaज्ञानव्यतिरिक्तjñānavyatirikta-अaफलम्phalam n[ज्ञानात् व्यतिरिक्तम्jñānāt vyatiriktam] पञ्चमीpañcamī-TPdistinto del conocimientoज्ञानम्jñānam1/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)ल्युट्lyuṭज्ञानjñāna-अaफलम्phalam nel conocimientoज्ञेयव्यतिरिक्तम्jñeyavyatiriktam1/1विvi+अतिati+√रिच्ric (7 रुधादिrudhādi U)क्तktaज्ञेयव्यतिरिक्तjñeyavyatirikta-अaफलम्phalam n[ज्ञेयात् व्यतिरिक्तम्jñeyāt vyatiriktam] पञ्चमीpañcamī-TPdistinto de lo cognoscibleनna0noइतिiti0asíतुtu0en cambioशब्दमात्रम्śabdamātram1/1शब्दमात्रśabdamātra-अaफलम्phalam nmera palabraएतत्etat1/1एतद्etad nesto

Segmento 20 — el ejemplo de vahni y agni

वह्निः अग्निvahniḥ agni-व्यतिरिक्तःvyatiriktaḥ, अग्निः न वह्निagniḥ na vahni-व्यतिरिक्तः इति यद्वद् अभ्युपगम्यते। ज्ञेयvyatiriktaḥ iti yadvad abhyupagamyate | jñeya-व्यतिरेके तु ज्ञानस्य ज्ञेयाभावे ज्ञानाभावानुपपत्तिः सिद्धा।vyatireke tu jñānasya jñeyābhāve jñānābhāvānupapattiḥ siddhā |

como cuando se admite que vahni («fuego») es distinto de agni («fuego»), pero agni no es distinto de vahni. Y si el conocimiento es distinto de lo cognoscible, queda establecido que, faltando lo cognoscible, no puede faltar el conocimiento.

Análisis palabra por palabra
वह्निःvahniḥ1/1वह्निvahni-इiहरिःhariḥ mvahniअग्निव्यतिरिक्तःagnivyatiriktaḥ1/1विvi+अतिati+√रिच्ric (7 रुधादिrudhādi U)क्तktaअग्निव्यतिरिक्तagnivyatirikta-अaरामःrāmaḥ m[अग्नेः व्यतिरिक्तःagneḥ vyatiriktaḥ] पञ्चमीpañcamī-TPdistinto de agniअग्निःagniḥ1/1अग्निagni-इiहरिःhariḥ magniनna0noवह्निव्यतिरिक्तःvahnivyatiriktaḥ1/1विvi+अतिati+√रिच्ric (7 रुधादिrudhādi U)क्तktaवह्निव्यतिरिक्तvahnivyatirikta-अaरामःrāmaḥ m[वह्नेः व्यतिरिक्तःvahneḥ vyatiriktaḥ] पञ्चमीpañcamī-TPdistinto de vahniइतिiti0asíयद्वत्yadvat0यद्yad+वतिvati (taddhita)como cuandoअभ्युपगम्यतेabhyupagamyateIII/1अभिabhi+उपupa+√गम्gam (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्मणिkarmaṇise admiteज्ञेयव्यतिरेकेjñeyavyatireke7/1विvi+अतिati+√रिच्ric (7 रुधादिrudhādi U)घञ्ghañज्ञेयव्यतिरेकjñeyavyatireka-अaरामःrāmaḥ m[ज्ञेयात् व्यतिरेकःjñeyāt vyatirekaḥ] पञ्चमीpañcamī-TPsi es distinto de lo cognoscibleतुtu0en cambioज्ञानस्यjñānasya6/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)ल्युट्lyuṭज्ञानjñāna-अaफलम्phalam nel conocimientoज्ञेयाभावेjñeyābhāve7/1ज्ञेयाभावjñeyābhāva-अaरामःrāmaḥ m[ज्ञेयस्य अभावःjñeyasya abhāvaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPfaltando lo cognoscibleज्ञानाभावानुपपत्तिःjñānābhāvānupapattiḥ1/1उपupa+√पद्pad (4 दिवादिdivādi A)क्तिन्ktinज्ञानाभावानुपपत्तिjñānābhāvānupapatti-इiमतिmati f[ज्ञानाभावस्य अनुपपत्तिःjñānābhāvasya anupapattiḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPla imposibilidad de que falte el conocimientoसिद्धाsiddhā1/1√सिध्sidh (4 दिवादिdivādi P)क्तktaसिद्धाsiddhā-आāसीताsītā fqueda establecida

Segmento 21 — objeción: sin objeto no se percibe el conocimiento

ज्ञेयाभावे अदर्शनाद् अभावः ज्ञानस्य इति चेत् न। सुषुप्ते ज्ञप्त्यभ्युपगमात्। वैनाशिकैः अभ्युपगम्यते हि सुषुप्ते अपि ज्ञानास्तित्वम्।jñeyābhāve adarśanād abhāvaḥ jñānasya iti cet na | suṣupte jñaptyabhyupagamāt | vaināśikaiḥ abhyupagamyate hi suṣupte api jñānāstitvam |

Objeción: Como, faltando lo cognoscible, no se percibe [el conocimiento], el conocimiento no existe. Respuesta: No, porque se admite que en el sueño profundo hay cognición (jñapti): los vaināśika admiten que también en el sueño profundo existe el conocimiento.

Análisis palabra por palabra
ज्ञेयाभावेjñeyābhāve7/1ज्ञेयाभावjñeyābhāva-अaरामःrāmaḥ m[ज्ञेयस्य अभावःjñeyasya abhāvaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPfaltando lo cognoscibleअदर्शनात्adarśanāt5/1√दृश्dṛś (1 भ्वादिbhvādi P)ल्युट्lyuṭअदर्शनadarśana-अaफलम्phalam n[न दर्शनम्na darśanam] नञ्nañ-TPporque no se percibeअभावःabhāvaḥ1/1अभावabhāva-अaरामःrāmaḥ m[न भावःna bhāvaḥ] नञ्nañ-TPla inexistenciaज्ञानस्यjñānasya6/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)ल्युट्lyuṭज्ञानjñāna-अaफलम्phalam ndel conocimientoइतिiti0asíचेत्cet0si [se dice]नna0noसुषुप्तेsuṣupte7/1सुsu+√स्वप्svap (2 अदादिadādi P)क्तktaसुषुप्तsuṣupta-अaफलम्phalam nen el sueño profundoज्ञप्त्यभ्युपगमात्jñaptyabhyupagamāt5/1अभिabhi+उपupa+√गम्gam (1 भ्वादिbhvādi P)घञ्ghañज्ञप्त्यभ्युपगमjñaptyabhyupagama-अaरामःrāmaḥ m[ज्ञप्तेः अभ्युपगमःjñapteḥ abhyupagamaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPporque se admite la cogniciónवैनाशिकैःvaināśikaiḥ3/3विनाशvināśa+taddhitaवैनाशिकvaināśika-अaरामःrāmaḥ mpor los vaināśikasअभ्युपगम्यतेabhyupagamyateIII/1अभिabhi+उपupa+√गम्gam (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्मणिkarmaṇise admiteहिhi0puesसुषुप्तेsuṣupte7/1सुsu+√स्वप्svap (2 अदादिadādi P)क्तktaसुषुप्तsuṣupta-अaफलम्phalam nen el sueño profundoअपिapi0tambiénज्ञानास्तित्वम्jñānāstitvam1/1ज्ञानास्तिjñānāsti+त्वtva (taddhita)ज्ञानास्तित्वjñānāstitva-अaफलम्phalam n[ज्ञानस्य अस्तित्वम्jñānasya astitvam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPla existencia del conocimiento

Segmento 22 — objeción: allí el conocimiento se conoce a sí mismo

तत्रापि ज्ञेयत्वम् अभ्युपगम्यते ज्ञानस्य स्वेनैवेति चेत् न। भेदस्य सिद्धत्वात्॥tatrāpi jñeyatvam abhyupagamyate jñānasya svenaiveti cet na | bhedasya siddhatvāt ||

Objeción: También allí se admite que el conocimiento es cognoscible, pero por sí mismo. Respuesta: No, porque la diferencia [entre conocimiento y cognoscible] ya está establecida.

Análisis palabra por palabra
तत्रtatra0तद्tad+त्रल्tral (taddhita)allíअपिapi0tambiénज्ञेयत्वम्jñeyatvam1/1ज्ञेयjñeya+त्वtva (taddhita)ज्ञेयत्वjñeyatva-अaफलम्phalam nel ser cognoscibleअभ्युपगम्यतेabhyupagamyateIII/1अभिabhi+उपupa+√गम्gam (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्मणिkarmaṇise admiteज्ञानस्यjñānasya6/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)ल्युट्lyuṭज्ञानjñāna-अaफलम्phalam ndel conocimientoस्वेनsvena3/1स्वsva npor síएवeva0mismoइतिiti0asíचेत्cet0si [se dice]नna0noभेदस्यbhedasya6/1√भिद्bhid (7 रुधादिrudhādi U)घञ्ghañभेदbheda-अaरामःrāmaḥ mde la diferenciaसिद्धत्वात्siddhatvāt5/1सिद्धsiddha+त्वtva (taddhita)सिद्धत्वsiddhatva-अaफलम्phalam npor estar establecida

Segmento 23 — lo establecido no puede deshacerse

सिद्धं हि अभावsiddhaṃ hi abhāva-विज्ञेयvijñeya-विषयस्य ज्ञानस्य अभावviṣayasya jñānasya abhāva-ज्ञेयjñeya-व्यतिरेकाद् ज्ञेयvyatirekād jñeya-ज्ञानयोः अन्यत्वम्। न हि तत्सिद्धं मृतमिव उज्जीवयितुं पुनः अन्यथा कर्तुं शक्यते वैनाशिकशतैरपि।jñānayoḥ anyatvam | na hi tatsiddhaṃ mṛtamiva ujjīvayituṃ punaḥ anyathā kartuṃ śakyate vaināśikaśatairapi |

Porque ya quedó establecido que lo cognoscible y el conocimiento son distintos, puesto que el conocimiento que tiene por objeto la inexistencia es distinto de esa inexistencia cognoscible. Y lo que ya está establecido no puede volverse de otro modo, como no puede devolverse la vida a un muerto, ni siquiera por cien vaināśika.

Análisis palabra por palabra
सिद्धम्siddham1/1√सिध्sidh (4 दिवादिdivādi P)क्तktaसिद्धsiddha-अaफलम्phalam nestablecidaहिhi0porqueअभावविज्ञेयविषयस्यabhāvavijñeyaviṣayasya6/1अभावविज्ञेयविषयabhāvavijñeyaviṣaya-अaफलम्phalam n[अभावः विज्ञेयः विषयः यस्य तत्abhāvaḥ vijñeyaḥ viṣayaḥ yasya tat] BVque tiene por objeto la inexistencia cognoscibleज्ञानस्यjñānasya6/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)ल्युट्lyuṭज्ञानjñāna-अaफलम्phalam ndel conocimientoअभावज्ञेयव्यतिरेकात्abhāvajñeyavyatirekāt5/1विvi+अतिati+√रिच्ric (7 रुधादिrudhādi U)घञ्ghañअभावज्ञेयव्यतिरेकabhāvajñeyavyatireka-अaरामःrāmaḥ m[अभावात् ज्ञेयात् व्यतिरेकःabhāvāt jñeyāt vyatirekaḥ] पञ्चमीpañcamī-TPpor ser distinto de la inexistencia cognoscibleज्ञेयज्ञानयोःjñeyajñānayoḥ6/2ज्ञेयज्ञानjñeyajñāna-अaफलम्phalam n[ज्ञेयं च ज्ञानं चjñeyaṃ ca jñānaṃ ca] DVde lo cognoscible y el conocimientoअन्यत्वम्anyatvam1/1अन्यanya+त्वtva (taddhita)अन्यत्वanyatva-अaफलम्phalam nla diferenciaनna0noहिhi0puesतत्tat1/1तद्tad nesoसिद्धम्siddham1/1√सिध्sidh (4 दिवादिdivādi P)क्तktaसिद्धsiddha-अaफलम्phalam nestablecidoमृतम्mṛtam2/1√मृmṛ (6 तुदादिtudādi A)क्तktaमृतmṛta-अaरामःrāmaḥ ma un muertoइवiva0comoउज्जीवयितुम्ujjīvayitum0उत्ut+√जीव्jīv (1 भ्वादिbhvādi P)णिच्ṇicतुमुन्tumundevolver la vidaपुनःpunaḥ0de nuevoअन्यथाanyathā0अन्यanya+थाल्thāl (taddhita)de otro modoकर्तुम्kartum0√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)तुमुन्tumunvolverशक्यतेśakyateIII/1√शक्śak (5 स्वादिsvādi P)लट्laṭकर्मणिkarmaṇise puedeवैनाशिकशतैःvaināśikaśataiḥ3/3वैनाशिकशतvaināśikaśata-अaफलम्phalam n[वैनाशिकानां शतम्vaināśikānāṃ śatam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPpor cien vaināśikasअपिapi0ni siquiera

Segmento 24 — objeción del regreso sin fin, y respuesta

ज्ञानस्य ज्ञेयत्वमेव इति तदप्यन्येन तदप्यन्येन इति त्वत्पक्षेऽतिप्रसङ्गः इति चेत् न। तद्विभागोपपत्तेः सर्वस्य।jñānasya jñeyatvameva iti tadapyanyena tadapyanyena iti tvatpakṣe'tiprasaṅgaḥ iti cet na | tadvibhāgopapatteḥ sarvasya |

Objeción: Si el conocimiento es necesariamente cognoscible, en tu posición se sigue un exceso sin fin: ese [conocimiento se conoce] por otro, y ese a su vez por otro. Respuesta: No, porque todo puede dividirse en esas [dos clases].

Análisis palabra por palabra
ज्ञानस्यjñānasya6/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)ल्युट्lyuṭज्ञानjñāna-अaफलम्phalam ndel conocimientoज्ञेयत्वम्jñeyatvam1/1ज्ञेयjñeya+त्वtva (taddhita)ज्ञेयत्वjñeyatva-अaफलम्phalam nel ser cognoscibleएवeva0necesariamenteइतिiti0asíतत्tat1/1तद्tad neseअपिapi0tambiénअन्येनanyena3/1अन्यanya npor otroतत्tat1/1तद्tad neseअपिapi0tambiénअन्येनanyena3/1अन्यanya npor otroइतिiti0asíत्वत्पक्षेtvatpakṣe7/1त्वत्पक्षtvatpakṣa-अaरामःrāmaḥ m[तव पक्षःtava pakṣaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPen tu posiciónअतिप्रसङ्गःatiprasaṅgaḥ1/1अतिati+प्रpra+√सञ्ज्sañj (1 भ्वादिbhvādi P)घञ्ghañअतिप्रसङ्गatiprasaṅga-अaरामःrāmaḥ mexceso [sin fin]इतिiti0asíचेत्cet0si [se dice]नna0noतद्विभागोपपत्तेःtadvibhāgopapatteḥ5/1उपupa+√पद्pad (4 दिवादिdivādi A)क्तिन्ktinतद्विभागोपपत्तिtadvibhāgopapatti-इiमतिmati f[तस्य विभागस्य उपपत्तिःtasya vibhāgasya upapattiḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPporque es posible esa divisiónसर्वस्यsarvasya6/1सर्वsarva nde todo

Segmento 25 — solo hay dos clases: lo cognoscible y el conocimiento

यदा हि सर्वं ज्ञेयं कस्यचिद् तदा तद्व्यतिरिक्तं ज्ञानं ज्ञानमेव इति द्वितीयो विभागः एव अभ्युपगम्यते अवैनाशिकैःyadā hi sarvaṃ jñeyaṃ kasyacid tadā tadvyatiriktaṃ jñānaṃ jñānameva iti dvitīyo vibhāgaḥ eva abhyupagamyate avaināśikaiḥ, न तृतीयः तद्विषयः इत्यनवस्थानुपपत्तिः।na tṛtīyaḥ tadviṣayaḥ ityanavasthānupapattiḥ |

Porque, cuando todo es cognoscible para alguien, el conocimiento distinto de ello es siempre conocimiento. Los que no son vaināśika admiten solo esta segunda clase, y no una tercera que la tenga por objeto. Por tanto, no cabe el regreso sin fin (anavasthā).

Análisis palabra por palabra
यदाyadā0यद्yad+दाdā (taddhita)cuandoहिhi0porqueसर्वम्sarvam1/1सर्वsarva ntodoज्ञेयम्jñeyam1/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)यत्yatज्ञेयjñeya-अaफलम्phalam ncognoscibleकस्यचित्kasyacit6/1किम्kim m (+चित्cit)para alguienतदाtadā0तद्tad+दाdā (taddhita)entoncesतद्व्यतिरिक्तम्tadvyatiriktam1/1विvi+अतिati+√रिच्ric (7 रुधादिrudhādi U)क्तktaतद्व्यतिरिक्तtadvyatirikta-अaफलम्phalam n[तस्मात् व्यतिरिक्तम्tasmāt vyatiriktam] पञ्चमीpañcamī-TPdistinto de elloज्ञानम्jñānam1/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)ल्युट्lyuṭज्ञानjñāna-अaफलम्phalam nel conocimientoज्ञानम्jñānam1/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)ल्युट्lyuṭज्ञानjñāna-अaफलम्phalam nconocimientoएवeva0siempreइतिiti0asíद्वितीयःdvitīyaḥ1/1द्वितीयdvitīya-अaरामःrāmaḥ msegundaविभागःvibhāgaḥ1/1विvi+√भज्bhaj (1 भ्वादिbhvādi U)घञ्ghañविभागvibhāga-अaरामःrāmaḥ mclaseएवeva0soloअभ्युपगम्यतेabhyupagamyateIII/1अभिabhi+उपupa+√गम्gam (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्मणिkarmaṇise admiteअवैनाशिकैःavaināśikaiḥ3/3अवैनाशिकavaināśika-अaरामःrāmaḥ m[न वैनाशिकाःna vaināśikāḥ] नञ्nañ-TPpor los que no son vaināśikasनna0noतृतीयःtṛtīyaḥ1/1तृतीयtṛtīya-अaरामःrāmaḥ mterceraतद्विषयःtadviṣayaḥ1/1तद्विषयtadviṣaya-अaरामःrāmaḥ m[तत् विषयः यस्य सःtat viṣayaḥ yasya saḥ] BVque la tenga por objetoइतिiti0por tantoअनवस्थानुपपत्तिःanavasthānupapattiḥ1/1उपupa+√पद्pad (4 दिवादिdivādi A)क्तिन्ktinअनवस्थानुपपत्तिanavasthānupapatti-इiमतिmati f[अनवस्थायाः अनुपपत्तिःanavasthāyāḥ anupapattiḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPno cabe el regreso sin fin

Segmento 26 — objeción de la omnisciencia: el defecto es del vaināśika

ज्ञानस्य स्वेनैव अविज्ञेयत्वे सर्वज्ञत्वjñānasya svenaiva avijñeyatve sarvajñatva-हानिः इति चेत् सोऽपि दोषः तस्यैव अस्तु किं तन्निर्वहणेन अस्माकम्hāniḥ iti cet so'pi doṣaḥ tasyaiva astu kiṃ tannirvahaṇena asmākam?

Objeción: Si el conocimiento no es cognoscible por sí mismo, se pierde la omnisciencia. Respuesta: Ese defecto será, en todo caso, de él [del vaināśika]. ¿Qué nos va a nosotros en resolverlo?

Análisis palabra por palabra
ज्ञानस्यjñānasya6/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)ल्युट्lyuṭज्ञानjñāna-अaफलम्phalam ndel conocimientoस्वेनsvena3/1स्वsva npor síएवeva0mismoअविज्ञेयत्वेavijñeyatve7/1अविज्ञेयavijñeya+त्वtva (taddhita)अविज्ञेयत्वavijñeyatva-अaफलम्phalam nsi no es cognoscibleसर्वज्ञत्वहानिःsarvajñatvahāniḥ1/1√हाhā (3 जुहोत्यादिjuhotyādi P)क्तिन्ktinसर्वज्ञत्वहानिsarvajñatvahāni-इiमतिmati f[सर्वज्ञत्वस्य हानिःsarvajñatvasya hāniḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPla pérdida de la omniscienciaइतिiti0asíचेत्cet0si [se dice]सःsaḥ1/1तद्tad meseअपिapi0tambiénदोषःdoṣaḥ1/1दोषdoṣa-अaरामःrāmaḥ mdefectoतस्यtasya6/1तद्tad mde élएवeva0soloअस्तुastuIII/1√अस्as (2 अदादिadādi P)लोट्loṭकर्तरिkartariseaकिम्kim1/1किम्kim n¿quéतन्निर्वहणेनtannirvahaṇena3/1निस्nis+√वह्vah (1 भ्वादिbhvādi U)ल्युट्lyuṭतन्निर्वहणtannirvahaṇa-अaफलम्phalam n[तस्य निर्वहणम्tasya nirvahaṇam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPcon resolverloअस्माकम्asmākam6/3अस्मद्asmadpara nosotros?

Segmento 27 — para el vaināśika, el regreso sin fin es inevitable

अनवस्थाanavasthā-दोषश्च ज्ञानस्य ज्ञेयत्वाभ्युपगमाद् अवश्यं च वैनाशिकानां ज्ञानं ज्ञेयम्। स्वात्मना च अविज्ञेयत्वेन अनवस्था अनिवार्या।doṣaśca jñānasya jñeyatvābhyupagamād avaśyaṃ ca vaināśikānāṃ jñānaṃ jñeyam | svātmanā ca avijñeyatvena anavasthā anivāryā |

Y el defecto del regreso sin fin [también es suyo], porque admite que el conocimiento es cognoscible: para los vaināśika el conocimiento es necesariamente cognoscible. Y como no puede ser conocido por sí mismo, el regreso sin fin es inevitable.

Análisis palabra por palabra
अनवस्थादोषःanavasthādoṣaḥ1/1अनवस्थादोषanavasthādoṣa-अaरामःrāmaḥ m[अनवस्था एव दोषःanavasthā eva doṣaḥ] KDel defecto del regreso sin finचca0yज्ञानस्यjñānasya6/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)ल्युट्lyuṭज्ञानjñāna-अaफलम्phalam ndel conocimientoज्ञेयत्वाभ्युपगमात्jñeyatvābhyupagamāt5/1अभिabhi+उपupa+√गम्gam (1 भ्वादिbhvādi P)घञ्ghañज्ञेयत्वाभ्युपगमjñeyatvābhyupagama-अaरामःrāmaḥ m[ज्ञेयत्वस्य अभ्युपगमःjñeyatvasya abhyupagamaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPporque se admite que es cognoscibleअवश्यम्avaśyam0necesariamenteचca0yवैनाशिकानाम्vaināśikānām6/3विनाशvināśa+taddhitaवैनाशिकvaināśika-अaरामःrāmaḥ mpara los vaināśikasज्ञानम्jñānam1/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)ल्युट्lyuṭज्ञानjñāna-अaफलम्phalam nel conocimientoज्ञेयम्jñeyam1/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)यत्yatज्ञेयjñeya-अaफलम्phalam n[es] cognoscibleस्वात्मनाsvātmanā3/1स्वात्मन्svātman-न्nआत्मन्ātman m[स्वः आत्माsvaḥ ātmā] KDpor sí mismoचca0yअविज्ञेयत्वेनavijñeyatvena3/1अविज्ञेयavijñeya+त्वtva (taddhita)अविज्ञेयत्वavijñeyatva-अaफलम्phalam npor no ser cognoscibleअनवस्थाanavasthā1/1अनवस्थाanavasthā-आāसीताsītā f[न अवस्थाna avasthā] नञ्nañ-TPel regreso sin finअनिवार्याanivāryā1/1निni+√वृvṛ (5 स्वादिsvādi U)ण्यत्ṇyatअनिवार्याanivāryā-आāसीताsītā f[न निवार्याna nivāryā] नञ्nañ-TPinevitable

Segmento 28 — respuesta: la conciencia es una sola, como el sol reflejado en muchas aguas

समान एव अयं दोषः इति चेत्। न। ज्ञानस्य एकत्वोपपत्तेः। सर्वsamāna eva ayaṃ doṣaḥ iti cet | na | jñānasya ekatvopapatteḥ | sarva-देशdeśa-कालkāla-पुरुषाद्यवस्थम् एकमेव ज्ञानं नामpuruṣādyavastham ekameva jñānaṃ nāma-रूपाद्यनेकोपाधिrūpādyanekopādhi-भेदात् सवित्रादिbhedāt savitrādi-जलादिjalādi-प्रतिबिम्बवद् अनेकधा अवभासते इति नासौ दोषः। तथा च इह इदम् उच्यते।pratibimbavad anekadhā avabhāsate iti nāsau doṣaḥ | tathā ca iha idam ucyate |

Objeción: Ese defecto es igual [en vuestra postura]. Respuesta: No, porque se puede establecer que el conocimiento es uno. Uno solo es el conocimiento, presente en todos los lugares, tiempos, personas, etc., y por la diversidad de sus múltiples adjuntos, nombre, forma, etc., aparece de muchas maneras, como el reflejo del sol y demás en el agua y demás. Por tanto, ese defecto no existe. Y así es como aquí se dice esto [en el mantra].

Análisis palabra por palabra
समानःsamānaḥ1/1समानsamāna-अaरामःrāmaḥ migualएवeva0precisamenteअयम्ayam1/1इदम्idam mesteदोषःdoṣaḥ1/1दोषdoṣa-अaरामःrāmaḥ mdefectoइतिiti0asíचेत्cet0si [se dice]नna0noज्ञानस्यjñānasya6/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)ल्युट्lyuṭज्ञानjñāna-अaफलम्phalam ndel conocimientoएकत्वोपपत्तेःekatvopapatteḥ5/1उपupa+√पद्pad (4 दिवादिdivādi A)क्तिन्ktinएकत्वोपपत्तिekatvopapatti-इiमतिmati f[एकत्वस्य उपपत्तिःekatvasya upapattiḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPporque se puede establecer la unidadसर्वदेशकालपुरुषाद्यवस्थम्sarvadeśakālapuruṣādyavastham1/1अवava+√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)कkaसर्वदेशकालपुरुषाद्यवस्थsarvadeśakālapuruṣādyavastha-अaफलम्phalam n[सर्वेषु देशकालपुरुषादिषु अवतिष्ठते इतिsarveṣu deśakālapuruṣādiṣu avatiṣṭhate iti] उपपदupapada-TPpresente en todos los lugares, tiempos, personas, etc.एकम्ekam1/1एकeka nunoएवeva0soloज्ञानम्jñānam1/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)ल्युट्lyuṭज्ञानjñāna-अaफलम्phalam nel conocimientoनामरूपाद्यनेकोपाधिभेदात्nāmarūpādyanekopādhibhedāt5/1√भिद्bhid (7 रुधादिrudhādi U)घञ्ghañनामरूपाद्यनेकोपाधिभेदnāmarūpādyanekopādhibheda-अaरामःrāmaḥ m[नामरूपादीनाम् अनेकेषाम् उपाधीनां भेदःnāmarūpādīnām anekeṣām upādhīnāṃ bhedaḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPpor la diversidad de los múltiples adjuntos, nombre, forma, etc.सवित्रादिजलादिप्रतिबिम्बवत्savitrādijalādipratibimbavat0सवित्रादिजलादिप्रतिबिम्बsavitrādijalādipratibimba+वतिvati (taddhita)[सवित्रादीनां जलादिषु प्रतिबिम्बम्savitrādīnāṃ jalādiṣu pratibimbam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPcomo el reflejo del sol, etc., en el agua, etc.अनेकधाanekadhā0अनेकaneka+धाdhā (taddhita)de muchas manerasअवभासतेavabhāsateIII/1अवava+√भास्bhās (1 भ्वादिbhvādi A)लट्laṭकर्तरिkartariapareceइतिiti0por tantoनna0noअसौasau1/1अदस्adas meseदोषःdoṣaḥ1/1दोषdoṣa-अaरामःrāmaḥ mdefectoतथाtathā0asíचca0yइहiha0aquíइदम्idam1/1इदम्idam nestoउच्यतेucyateIII/1√वच्vac (2 अदादिadādi P)लट्laṭकर्मणिkarmaṇise dice

Segmento 29 — objeción: «dentro del cuerpo» haría al puruṣa limitado

ननु श्रुतेः इहैवान्तःशरीरेnanu śruteḥ ihaivāntaḥśarīre, परिच्छिन्नः कुण्डबदरवत् पुरुषः इति। न। प्राणादिparicchinnaḥ kuṇḍabadaravat puruṣaḥ iti | na | prāṇādi-कलाकारणत्वात्। न हि शरीरkalākāraṇatvāt | na hi śarīra-मात्रmātra-परिच्छिन्नः प्राणparicchinnaḥ prāṇa-श्रद्धादीनां कलानां कारणत्वं प्रतिपत्तुं शक्नुयात्।śraddhādīnāṃ kalānāṃ kāraṇatvaṃ pratipattuṃ śaknuyāt |

Objeción: Por la śruti «aquí mismo, dentro del cuerpo», el puruṣa está limitado [por el cuerpo], como una azufaifa en un cuenco. Respuesta: No, porque él es la causa de las partes, prāṇa y las demás. [Un puruṣa] limitado solo al cuerpo no podría llegar a ser la causa de las partes, prāṇa, śraddhā y las demás.

Análisis palabra por palabra
ननुnanu0peroश्रुतेःśruteḥ5/1√श्रुśru (1 भ्वादिbhvādi P)क्तिन्ktinश्रुतिśruti-इiमतिmati fpor la śrutiइहiha0aquíएवeva0mismoअन्तःशरीरेantaḥśarīre7/1अन्तःशरीरantaḥśarīra-अaफलम्phalam n[शरीरस्य अन्तःśarīrasya antaḥ] अव्ययीभावavyayībhāvadentro del cuerpoपरिच्छिन्नःparicchinnaḥ1/1परिpari+√छिद्chid (7 रुधादिrudhādi U)क्तktaपरिच्छिन्नparicchinna-अaरामःrāmaḥ mlimitadoकुण्डबदरवत्kuṇḍabadaravat0कुण्डबदरkuṇḍabadara+वतिvati (taddhita)[कुण्डे बदरम्kuṇḍe badaram]como una azufaifa en un cuencoपुरुषःpuruṣaḥ1/1पुरुषpuruṣa-अaरामःrāmaḥ mel puruṣaइतिiti0asíनna0noप्राणादिकलाकारणत्वात्prāṇādikalākāraṇatvāt5/1प्राणादिकलाकारणprāṇādikalākāraṇa+त्वtva (taddhita)प्राणादिकलाकारणत्वprāṇādikalākāraṇatva-अaफलम्phalam n[प्राणादीनां कलानां कारणम्prāṇādīnāṃ kalānāṃ kāraṇam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPpor ser causa de las partes, prāṇa y las demásनna0noहिhi0puesशरीरमात्रपरिच्छिन्नःśarīramātraparicchinnaḥ1/1परिpari+√छिद्chid (7 रुधादिrudhādi U)क्तktaशरीरमात्रपरिच्छिन्नśarīramātraparicchinna-अaरामःrāmaḥ m[शरीरमात्रेण परिच्छिन्नःśarīramātreṇa paricchinnaḥ] तृतीयाtṛtīyā-TPlimitado solo al cuerpoप्राणश्रद्धादीनाम्prāṇaśraddhādīnām6/3प्राणश्रद्धादिprāṇaśraddhādi-इiमतिmati f[प्राणः श्रद्धा च आदिः यासां ताःprāṇaḥ śraddhā ca ādiḥ yāsāṃ tāḥ] BVprāṇa, śraddhā y las demásकलानाम्kalānām6/3कलाkalā-आāसीताsītā fde las partesकारणत्वम्kāraṇatvam2/1कारणkāraṇa+त्वtva (taddhita)कारणत्वkāraṇatva-अaफलम्phalam nla condición de causaप्रतिपत्तुम्pratipattum0प्रतिprati+√पद्pad (4 दिवादिdivādi A)तुमुन्tumunllegar a tenerशक्नुयात्śaknuyātIII/1√शक्śak (5 स्वादिsvādi P)विधिलिङ्vidhiliṅकर्तरिkartaripodría

Segmento 30 — el cuerpo, efecto de las partes, no puede contener a su causa

कलाकार्यत्वाच्च शरीरस्य। न हि पुरुषkalākāryatvācca śarīrasya | na hi puruṣa-कार्याणां कलानां कार्यं सत् शरीरं कारणkāryāṇāṃ kalānāṃ kāryaṃ sat śarīraṃ kāraṇa-कारणं स्वस्य पुरुषं कुण्डkāraṇaṃ svasya puruṣaṃ kuṇḍa-बदरमिव अभ्यन्तरीकुर्यात्।badaramiva abhyantarīkuryāt |

Y además porque el cuerpo es efecto de las partes. Pues el cuerpo, que es efecto de las partes, las cuales son a su vez efectos del puruṣa, no podría contener dentro de sí, como un cuenco a una azufaifa, al puruṣa, que es la causa de su propia causa.

Análisis palabra por palabra
कलाकार्यत्वात्kalākāryatvāt5/1कलाकार्यkalākārya+त्वtva (taddhita)कलाकार्यत्वkalākāryatva-अaफलम्phalam n[कलानां कार्यम्kalānāṃ kāryam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPpor ser efecto de las partesचca0yशरीरस्यśarīrasya6/1शरीरśarīra-अaफलम्phalam ndel cuerpoनna0noहिhi0puesपुरुषकार्याणाम्puruṣakāryāṇām6/3√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)ण्यत्ṇyatपुरुषकार्यpuruṣakārya-अaफलम्phalam n[पुरुषस्य कार्याणिpuruṣasya kāryāṇi] षष्ठीṣaṣṭhī-TPque son efectos del puruṣaकलानाम्kalānām6/3कलाkalā-आāसीताsītā fde las partesकार्यम्kāryam1/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)ण्यत्ṇyatकार्यkārya-अaफलम्phalam nefectoसत्sat1/1√अस्as (2 अदादिadādi P)शतृśatṛसत्sat-त्tपचत्pacat nsiendoशरीरम्śarīram1/1शरीरśarīra-अaफलम्phalam nel cuerpoकारणकारणम्kāraṇakāraṇam2/1कारणकारणkāraṇakāraṇa-अaरामःrāmaḥ m[कारणस्य कारणम्kāraṇasya kāraṇam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPcausa de la causaस्वस्यsvasya6/1स्वsva nde síपुरुषम्puruṣam2/1पुरुषpuruṣa-अaरामःrāmaḥ mal puruṣaकुण्डबदरम्kuṇḍabadaram2/1कुण्डबदरkuṇḍabadara-अaफलम्phalam n[कुण्डे बदरम्kuṇḍe badaram]una azufaifa en un cuencoइवiva0comoअभ्यन्तरीकुर्यात्abhyantarīkuryātIII/1अभ्यन्तरabhyantara+च्विcvi√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)विधिलिङ्vidhiliṅकर्तरिkartaricontendría dentro de sí

Segmento 31 — objeción: como la semilla dentro del fruto

बीजवृक्षादिवत् स्यादिति चेत्। यथा बीजbījavṛkṣādivat syāditi cet | yathā bīja-कार्यं वृक्षःkāryaṃ vṛkṣaḥ, तत्कार्यं च फलं स्वtatkāryaṃ ca phalaṃ sva-कारणkāraṇa-कारणं बीजमभ्यन्तरीकरोति आम्रादि तद्वत् पुरुषमभ्यन्तरीकुर्याद् शरीरं स्वkāraṇaṃ bījamabhyantarīkaroti āmrādi tadvat puruṣamabhyantarīkuryād śarīraṃ sva-कारणkāraṇa-कारणमपि इति चेत् न।kāraṇamapi iti cet na |

Objeción: Puede ser como [ocurre con] la semilla, el árbol, etc. El árbol es efecto de la semilla, y su efecto, el fruto, como el mango y otros, contiene dentro de sí la semilla, que es causa de su propia causa; del mismo modo, el cuerpo podría contener dentro de sí al puruṣa, aunque sea la causa de su propia causa. Respuesta: No.

Análisis palabra por palabra
बीजवृक्षादिवत्bījavṛkṣādivat0बीजवृक्षादिbījavṛkṣādi+वतिvati (taddhita)[बीजवृक्षौ आदी येषां तेbījavṛkṣau ādī yeṣāṃ te]como la semilla, el árbol, etc.स्यात्syātIII/1√अस्as (2 अदादिadādi P)विधिलिङ्vidhiliṅकर्तरिkartaripuede serइतिiti0asíचेत्cet0si [se dice]यथाyathā0así comoबीजकार्यम्bījakāryam1/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)ण्यत्ṇyatबीजकार्यbījakārya-अaफलम्phalam n[बीजस्य कार्यम्bījasya kāryam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPefecto de la semillaवृक्षःvṛkṣaḥ1/1वृक्षvṛkṣa-अaरामःrāmaḥ mel árbolतत्कार्यम्tatkāryam1/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)ण्यत्ṇyatतत्कार्यtatkārya-अaफलम्phalam n[तस्य कार्यम्tasya kāryam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPsu efectoचca0yफलम्phalam1/1फलphala-अaफलम्phalam nel frutoस्वकारणकारणम्svakāraṇakāraṇam2/1स्वकारणकारणsvakāraṇakāraṇa-अaफलम्phalam n[स्वस्य कारणस्य कारणम्svasya kāraṇasya kāraṇam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPcausa de su propia causaबीजम्bījam2/1बीजbīja-अaफलम्phalam nla semillaअभ्यन्तरीकरोतिabhyantarīkarotiIII/1अभ्यन्तरabhyantara+च्विcvi√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)लट्laṭकर्तरिkartaricontiene dentro de síआम्रादिāmrādi1/1आम्रादिāmrādi-इiवारिvāri n[आम्रः आदिः यस्य तत्āmraḥ ādiḥ yasya tat] BVcomo el mango y otrosतद्वत्tadvat0तद्tad+वतिvati (taddhita)del mismo modoपुरुषम्puruṣam2/1पुरुषpuruṣa-अaरामःrāmaḥ mal puruṣaअभ्यन्तरीकुर्यात्abhyantarīkuryātIII/1अभ्यन्तरabhyantara+च्विcvi√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)विधिलिङ्vidhiliṅकर्तरिkartaripodría contener dentro de síशरीरम्śarīram1/1शरीरśarīra-अaफलम्phalam nel cuerpoस्वकारणकारणम्svakāraṇakāraṇam2/1स्वकारणकारणsvakāraṇakāraṇa-अaरामःrāmaḥ m[स्वस्य कारणस्य कारणम्svasya kāraṇasya kāraṇam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPcausa de su propia causaअपिapi0aunqueइतिiti0asíचेत्cet0si [se dice]नna0no

Segmento 32 — respuesta: las semillas del fruto son otras

अन्यत्वात्anyatvāt, सावयवत्वात् च। दृष्टान्ते कारणाद् बीजाद् वृक्षsāvayavatvāt ca | dṛṣṭānte kāraṇād bījād vṛkṣa-फलphala-संवृत्तानि अन्यान्येव बीजानि। दार्ष्टान्तिके तु स्वsaṃvṛttāni anyānyeva bījāni | dārṣṭāntike tu sva-कारणkāraṇa-कारणkāraṇa-भूतः स एव पुरुषः शरीरे अभ्यन्तरीकृतः श्रूयतेbhūtaḥ sa eva puruṣaḥ śarīre abhyantarīkṛtaḥ śrūyate

[No], porque [las semillas] son otras y porque tienen partes. En el ejemplo, las semillas que se forman en el fruto del árbol son distintas de la semilla que fue su causa. En cambio, en lo ejemplificado, la śruti enseña que el mismo puruṣa, causa de la causa [del cuerpo], está contenido dentro del cuerpo.

Análisis palabra por palabra
अन्यत्वात्anyatvāt5/1अन्यanya+त्वtva (taddhita)अन्यत्वanyatva-अaफलम्phalam npor ser otrasसावयवत्वात्sāvayavatvāt5/1सावयवsāvayava+त्वtva (taddhita)सावयवत्वsāvayavatva-अaफलम्phalam npor tener partesचca0yदृष्टान्तेdṛṣṭānte7/1दृष्टान्तdṛṣṭānta-अaरामःrāmaḥ men el ejemploकारणात्kāraṇāt5/1कारणkāraṇa-अaफलम्phalam nque fue su causaबीजात्bījāt5/1बीजbīja-अaफलम्phalam nde la semillaवृक्षफलसंवृत्तानिvṛkṣaphalasaṃvṛttāni1/3सम्sam+√वृत्vṛt (1 भ्वादिbhvādi A)क्तktaवृक्षफलसंवृत्तvṛkṣaphalasaṃvṛtta-अaफलम्phalam n[वृक्षस्य फले संवृत्तानिvṛkṣasya phale saṃvṛttāni] सप्तमीsaptamī-TPformadas en el fruto del árbolअन्यानिanyāni1/3अन्यanya ndistintasएवeva0precisamenteबीजानिbījāni1/3बीजbīja-अaफलम्phalam nlas semillasदार्ष्टान्तिकेdārṣṭāntike7/1दृष्टान्तdṛṣṭānta+taddhitaदार्ष्टान्तिकdārṣṭāntika-अaफलम्phalam nen lo ejemplificadoतुtu0en cambioस्वकारणकारणभूतःsvakāraṇakāraṇabhūtaḥ1/1√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)क्तktaस्वकारणकारणभूतsvakāraṇakāraṇabhūta-अaरामःrāmaḥ mque es causa de su propia causaसःsaḥ1/1तद्tad meseएवeva0mismoपुरुषःpuruṣaḥ1/1पुरुषpuruṣa-अaरामःrāmaḥ mpuruṣaशरीरेśarīre7/1शरीरśarīra-अaफलम्phalam nen el cuerpoअभ्यन्तरीकृतःabhyantarīkṛtaḥ1/1अभ्यन्तरabhyantara+च्विcvi√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)क्तktaअभ्यन्तरीकृतabhyantarīkṛta-अaरामःrāmaḥ mcontenido dentroश्रूयतेśrūyateIII/1√श्रुśru (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्मणिkarmaṇise enseña en la śruti

Segmento 33 — el puruṣa no tiene partes; ni siquiera el espacio cabe en el cuerpo

बीजbīja-वृक्षादीनां सावयवत्वाच्च स्याद् आधाराधेयत्वं निरवयवश्च पुरुषः सावयवाश्च कलाः शरीरं च। एतेन आकाशस्यापि शरीराधारत्वमनुपपन्नम् किमुत आकाशvṛkṣādīnāṃ sāvayavatvācca syād ādhārādheyatvaṃ niravayavaśca puruṣaḥ sāvayavāśca kalāḥ śarīraṃ ca | etena ākāśasyāpi śarīrādhāratvamanupapannam kimuta ākāśa-कारणस्य पुरुषस्य तस्मादसमानो दृष्टान्तः॥kāraṇasya puruṣasya tasmādasamāno dṛṣṭāntaḥ ||

Y como la semilla, el árbol, etc., tienen partes, entre ellos puede haber relación de continente y contenido; pero el puruṣa no tiene partes, mientras que las partes (kalāḥ) y el cuerpo sí las tienen. Con esto [se ve que] ni siquiera el espacio (ākāśa) puede tener el cuerpo por continente; ¡cuánto menos el puruṣa, que es la causa del espacio! Por tanto, el ejemplo no es comparable.

Análisis palabra por palabra
बीजवृक्षादीनाम्bījavṛkṣādīnām6/3बीजवृक्षादिbījavṛkṣādi-इiहरिःhariḥ m[बीजवृक्षौ आदी येषां तेbījavṛkṣau ādī yeṣāṃ te] BVde la semilla, el árbol, etc.सावयवत्वात्sāvayavatvāt5/1सावयवsāvayava+त्वtva (taddhita)सावयवत्वsāvayavatva-अaफलम्phalam npor tener partesचca0yस्यात्syātIII/1√अस्as (2 अदादिadādi P)विधिलिङ्vidhiliṅकर्तरिkartaripuede haberआधाराधेयत्वम्ādhārādheyatvam1/1आधाराधेयādhārādheya+त्वtva (taddhita)आधाराधेयत्वādhārādheyatva-अaफलम्phalam n[आधारः च आधेयः चādhāraḥ ca ādheyaḥ ca] DVla relación de continente y contenidoनिरवयवःniravayavaḥ1/1निरवयवniravayava-अaरामःrāmaḥ m[निर्गताः अवयवाः यस्मात् सःnirgatāḥ avayavāḥ yasmāt saḥ] BVsin partesचca0peroपुरुषःpuruṣaḥ1/1पुरुषpuruṣa-अaरामःrāmaḥ mel puruṣaसावयवाःsāvayavāḥ1/3सावयवाsāvayavā-आāसीताsītā f[अवयवैः सह वर्तमानाःavayavaiḥ saha vartamānāḥ] BVcon partesचca0yकलाःkalāḥ1/3कलाkalā-आāसीताsītā flas partesशरीरम्śarīram1/1शरीरśarīra-अaफलम्phalam nel cuerpoचca0yएतेनetena3/1एतद्etad ncon estoआकाशस्यākāśasya6/1आकाशākāśa-अaरामःrāmaḥ mdel espacioअपिapi0ni siquieraशरीराधारत्वम्śarīrādhāratvam1/1शरीराधारśarīrādhāra+त्वtva (taddhita)शरीराधारत्वśarīrādhāratva-अaफलम्phalam n[शरीरम् आधारः यस्यśarīram ādhāraḥ yasya] BVtener el cuerpo por continenteअनुपपन्नम्anupapannam1/1उपupa+√पद्pad (4 दिवादिdivādi A)क्तktaअनुपपन्नanupapanna-अaफलम्phalam n[न उपपन्नम्na upapannam] नञ्nañ-TPno es admisibleकिमुतkimuta0cuánto menosआकाशकारणस्यākāśakāraṇasya6/1आकाशकारणākāśakāraṇa-अaरामःrāmaḥ m[आकाशस्य कारणम्ākāśasya kāraṇam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPcausa del espacioपुरुषस्यpuruṣasya6/1पुरुषpuruṣa-अaरामःrāmaḥ mdel puruṣaतस्मात्tasmāt5/1तद्tad npor tantoअसमानःasamānaḥ1/1असमानasamāna-अaरामःrāmaḥ m[न समानःna samānaḥ] नञ्nañ-TPno comparableदृष्टान्तःdṛṣṭāntaḥ1/1दृष्टान्तdṛṣṭānta-अaरामःrāmaḥ mel ejemplo

Segmento 34 — objeción: basta con que lo diga la śruti; respuesta: la palabra no altera las cosas

किं दृष्टान्तेनkiṃ dṛṣṭāntena? वचनात् स्यादिति चेत्। न। वचनस्याकारकत्वात्। न हि वचनं वस्तुनः अन्यथाvacanāt syāditi cet | na | vacanasyākārakatvāt | na hi vacanaṃ vastunaḥ anyathā-करणे व्याप्रियते। किं तर्हिkaraṇe vyāpriyate | kiṃ tarhi? यथाyathā-भूतार्थावद्योतने।bhūtārthāvadyotane |

Objeción: ¿Para qué el ejemplo? Será así porque lo dice [la śruti]. Respuesta: No, porque la palabra [de la śruti] no produce nada. La palabra no se ocupa de hacer que una cosa sea distinta de lo que es. ¿De qué, entonces? De dar a conocer las cosas tal como son.

Análisis palabra por palabra
किम्kim1/1किम्kim n¿de qué [sirve]दृष्टान्तेनdṛṣṭāntena3/1दृष्टान्तdṛṣṭānta-अaरामःrāmaḥ mel ejemplo?वचनात्vacanāt5/1√वच्vac (2 अदादिadādi P)ल्युट्lyuṭवचनvacana-अaफलम्phalam nporque lo dice [la śruti]स्यात्syātIII/1√अस्as (2 अदादिadādi P)विधिलिङ्vidhiliṅकर्तरिkartariseráइतिiti0asíचेत्cet0si [se dice]नna0noवचनस्यvacanasya6/1√वच्vac (2 अदादिadādi P)ल्युट्lyuṭवचनvacana-अaफलम्phalam nde la palabraअकारकत्वात्akārakatvāt5/1अकारकakāraka+त्वtva (taddhita)अकारकत्वakārakatva-अaफलम्phalam n[न कारकम्na kārakam] नञ्nañ-TPpor no producir nadaनna0noहिhi0puesवचनम्vacanam1/1√वच्vac (2 अदादिadādi P)ल्युट्lyuṭवचनvacana-अaफलम्phalam nla palabraवस्तुनःvastunaḥ6/1वस्तुvastu-उuमधुmadhu nde una cosaअन्यथाकरणेanyathākaraṇe7/1√कृkṛ (8 तनादिtanādi U)ल्युट्lyuṭअन्यथाकरणanyathākaraṇa-अaफलम्phalam nen hacerla de otro modoव्याप्रियतेvyāpriyateIII/1विvi+आā+√पृpṛ (6 तुदादिtudādi A)लट्laṭकर्तरिkartarise ocupaकिम्kim0¿de quéतर्हिtarhi0entonces?यथाभूतार्थावद्योतनेyathābhūtārthāvadyotane7/1अवava+√द्युत्dyut (1 भ्वादिbhvādi A)ल्युट्lyuṭयथाभूतार्थावद्योतनyathābhūtārthāvadyotana-अaफलम्phalam n[यथाभूतस्य अर्थस्य अवद्योतनम्yathābhūtasya arthasya avadyotanam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPde dar a conocer las cosas tal como son

Segmento 35 — cómo ha de entenderse «dentro del cuerpo»

तस्माद् अन्तःशरीरे इत्येतद्वचनम् अण्डस्यान्तर्व्योमेतिवत् च द्रष्टव्यम्। उपलब्धिtasmād antaḥśarīre ityetadvacanam aṇḍasyāntarvyometivat ca draṣṭavyam | upalabdhi-निमित्तत्वात् च दर्शनnimittatvāt ca darśana-श्रवणśravaṇa-मननmanana-विज्ञानादिvijñānādi-लिङ्गैः अन्तःliṅgaiḥ antaḥ-शरीरे परिच्छिन्न इव हि उपलभ्यते पुरुषः। उपलभ्यते च। अत उच्यते अन्तःśarīre paricchinna iva hi upalabhyate puruṣaḥ | upalabhyate ca | ata ucyate antaḥ-शरीरे सोम्य स पुरुष इति।śarīre somya sa puruṣa iti |

Por tanto, la expresión «dentro del cuerpo» ha de entenderse como cuando se dice «el espacio está dentro del huevo [cósmico]». Y [se dice así] porque [el cuerpo] es donde se lo percibe: por los signos del ver, oír, pensar, conocer, etc., el puruṣa se percibe dentro del cuerpo como si estuviera limitado. Y [allí] se percibe. Por eso se dice: «Querido, dentro del cuerpo [está] ese puruṣa».

Análisis palabra por palabra
तस्मात्tasmāt5/1तद्tad npor tantoअन्तःशरीरेantaḥśarīre7/1अन्तःशरीरantaḥśarīra-अaफलम्phalam n[शरीरस्य अन्तःśarīrasya antaḥ] अव्ययीभावavyayībhāvadentro del cuerpoइतिiti0(fin de la cita)एतत्etat1/1एतद्etad nestaवचनम्vacanam1/1√वच्vac (2 अदादिadādi P)ल्युट्lyuṭवचनvacana-अaफलम्phalam nexpresiónअण्डस्यaṇḍasya6/1अण्डaṇḍa-अaफलम्phalam ndel huevoअन्तःantaḥ0dentroव्योमvyoma1/1व्योमन्vyoman-न्nनामnāma nel espacioइतिवत्itivat0इतिiti+वतिvati (taddhita)como [cuando se dice]चca0yद्रष्टव्यम्draṣṭavyam1/1√दृश्dṛś (1 भ्वादिbhvādi P)तव्यtavyaद्रष्टव्यdraṣṭavya-अaफलम्phalam nha de entenderseउपलब्धिनिमित्तत्वात्upalabdhinimittatvāt5/1उपलब्धिनिमित्तupalabdhinimitta+त्वtva (taddhita)उपलब्धिनिमित्तत्वupalabdhinimittatva-अaफलम्phalam n[उपलब्धेः निमित्तम्upalabdheḥ nimittam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPpor ser la ocasión de percibirloचca0yदर्शनश्रवणमननविज्ञानादिलिङ्गैःdarśanaśravaṇamananavijñānādiliṅgaiḥ3/3दर्शनश्रवणमननविज्ञानादिलिङ्गdarśanaśravaṇamananavijñānādiliṅga-अaफलम्phalam n[दर्शनश्रवणमननविज्ञानादीनि लिङ्गानिdarśanaśravaṇamananavijñānādīni liṅgāni] KDpor los signos del ver, oír, pensar, conocer, etc.अन्तःशरीरेantaḥśarīre7/1अन्तःशरीरantaḥśarīra-अaफलम्phalam n[शरीरस्य अन्तःśarīrasya antaḥ] अव्ययीभावavyayībhāvadentro del cuerpoपरिच्छिन्नःparicchinnaḥ1/1परिpari+√छिद्chid (7 रुधादिrudhādi U)क्तktaपरिच्छिन्नparicchinna-अaरामःrāmaḥ mlimitadoइवiva0como siहिhi0puesउपलभ्यतेupalabhyateIII/1उपupa+√लभ्labh (1 भ्वादिbhvādi A)लट्laṭकर्मणिkarmaṇise percibeपुरुषःpuruṣaḥ1/1पुरुषpuruṣa-अaरामःrāmaḥ mel puruṣaउपलभ्यतेupalabhyateIII/1उपupa+√लभ्labh (1 भ्वादिbhvādi A)लट्laṭकर्मणिkarmaṇise percibeचca0yअतःataḥ0इदम्idam+तसिल्tasil (taddhita)por esoउच्यतेucyateIII/1√वच्vac (2 अदादिadādi P)लट्laṭकर्मणिkarmaṇise diceअन्तःशरीरेantaḥśarīre7/1अन्तःशरीरantaḥśarīra-अaफलम्phalam n[शरीरस्य अन्तःśarīrasya antaḥ] अव्ययीभावavyayībhāvadentro del cuerpoसोम्यsomyaS/1सोम्यsomya-अaरामःrāmaḥ m¡querido!सःsaḥ1/1तद्tad meseपुरुषःpuruṣaḥ1/1पुरुषpuruṣa-अaरामःrāmaḥ mpuruṣaइतिiti0(fin de la cita)

Segmento 36 — ni un necio lo diría, cuánto menos la śruti

न पुनः आकाशna punaḥ ākāśa-कारणः सन् कुण्डkāraṇaḥ san kuṇḍa-बदरवत् शरीरbadaravat śarīra-परिच्छिन्न इति मनसा अपि इच्छति वक्तुं मूढः अपिparicchinna iti manasā api icchati vaktuṃ mūḍhaḥ api, किमुत प्रमाणkimuta pramāṇa-भूता श्रुतिः॥ २ ॥bhūtā śrutiḥ || 2 ||

Pero que [el puruṣa], siendo la causa del espacio, esté limitado por el cuerpo como una azufaifa en un cuenco, eso no querría decirlo ni con la mente ni siquiera un necio; ¡cuánto menos la śruti, que es medio válido de conocimiento (pramāṇa)! ॥||2॥ ||

Análisis palabra por palabra
नna0noपुनःpunaḥ0peroआकाशकारणःākāśakāraṇaḥ1/1आकाशकारणākāśakāraṇa-अaरामःrāmaḥ m[आकाशस्य कारणम्ākāśasya kāraṇam] षष्ठीṣaṣṭhī-TPcausa del espacioसन्san1/1√अस्as (2 अदादिadādi P)शतृśatṛसत्sat-त्tपचत्pacat msiendoकुण्डबदरवत्kuṇḍabadaravat0कुण्डबदरkuṇḍabadara+वतिvati (taddhita)[कुण्डे बदरम्kuṇḍe badaram]como una azufaifa en un cuencoशरीरपरिच्छिन्नःśarīraparicchinnaḥ1/1परिpari+√छिद्chid (7 रुधादिrudhādi U)क्तktaशरीरपरिच्छिन्नśarīraparicchinna-अaरामःrāmaḥ m[शरीरेण परिच्छिन्नःśarīreṇa paricchinnaḥ] तृतीयाtṛtīyā-TPlimitado por el cuerpoइतिiti0asíमनसाmanasā3/1मनस्manas-स्sमनस्manas ncon la menteअपिapi0niइच्छतिicchatiIII/1√इष्iṣ (6 तुदादिtudādi P)लट्laṭकर्तरिkartariquerríaवक्तुम्vaktum0√वच्vac (2 अदादिadādi P)तुमुन्tumundecirमूढःmūḍhaḥ1/1√मुह्muh (4 दिवादिdivādi P)क्तktaमूढmūḍha-अaरामःrāmaḥ mun necioअपिapi0ni siquieraकिमुतkimuta0cuánto menosप्रमाणभूताpramāṇabhūtā1/1√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)क्तktaप्रमाणभूताpramāṇabhūtā-आāसीताsītā fque es medio válido de conocimientoश्रुतिःśrutiḥ1/1√श्रुśru (1 भ्वादिbhvādi P)क्तिन्ktinश्रुतिśruti-इiमतिmati fla śruti

॥ इति षष्ठप्रश्ने द्वितीयो मन्त्रः ॥|| iti ṣaṣṭhapraśne dvitīyo mantraḥ ||
Así, el segundo mantra de la sexta pregunta.

अध्ययनम्

Estos textos se estudian con un maestro

Las upaniṣads se leen con el comentario de Śaṅkara, dentro del recorrido de la escuela.