प्रश्नभाष्यम्

Praśna Upaniṣad 6.5

Sexta pregunta, mantra 5 — como los ríos en el mar, las dieciséis partes desaparecen en el Puruṣa; el sabio queda sin partes e inmortal

स यथेमा नद्यः स्यन्दमानाः समुद्रायणाः समुद्रं प्राप्य अस्तं गच्छन्ति।

भिद्येते तासां नामरूपे। समुद्र इत्येवं प्रोच्यते।

एवमेवास्य परिद्रष्टुः इमाः षोडश कलाः पुरुषायणाः पुरुषं प्राप्य अस्तं गच्छन्ति।

भिद्येते च आसां नामरूपे। पुरुष इत्येवं प्रोच्यते। स एषः अकलः अमृतः भवति।

तदेषः श्लोकः ॥ ५ ॥

sa yathemā nadyaḥ syandamānāḥ samudrāyaṇāḥ samudraṃ prāpya astaṃ gacchanti |

bhidyete tāsāṃ nāmarūpe | samudra ityevaṃ procyate |

evamevāsya paridraṣṭuḥ imāḥ ṣoḍaśa kalāḥ puruṣāyaṇāḥ puruṣaṃ prāpya astaṃ gacchanti |

bhidyete ca āsāṃ nāmarūpe | puruṣa ityevaṃ procyate | sa eṣaḥ akalaḥ amṛtaḥ bhavati |

tadeṣaḥ ślokaḥ || 6-5 ||

El ejemplo es este: así como estos ríos que fluyen, que tienen el mar por destino, al llegar al mar desaparecen, se destruyen su nombre y su forma, y se los llama solo «mar», del mismo modo estas dieciséis partes del que todo lo ve, que tienen al Puruṣa por destino, al llegar al Puruṣa desaparecen, se destruyen su nombre y su forma, y se las llama solo «Puruṣa». Ese [sabio] queda sin partes, inmortal. Sobre esto hay este verso:

Palabra por palabra

सः1/1तद् mese [es el ejemplo]यथा0así comoइमाः1/3इदम् festosनद्यः1/3नदी-ईनदी fríosस्यन्दमानाः1/3√स्यन्द् (1 भ्वादि A)शानच्स्यन्दमाना-आसीता fque fluyenसमुद्रायणाः1/3समुद्रायणा-आसीता f[समुद्रः अयनं यासां ताः] BVque tienen el mar por destinoसमुद्रम्2/1समुद्र-अरामः mal marप्राप्य0प्र+√आप् (5 स्वादि P)ल्यप्al llegarअस्तम्0a la desapariciónगच्छन्तिIII/3√गम् (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिvan (desaparecen)भिद्येतेIII/2√भिद् (7 रुधादि U)लट्कर्मणिse destruyenतासाम्6/3तद् fde ellosनामरूपे1/2नामरूप-अफलम् n[नाम च रूपं च] DVnombre y formaसमुद्रः1/1समुद्र-अरामः m«mar»इति0asíएवम्0soloप्रोच्यतेIII/1प्र+√वच् (2 अदादि P)लट्कर्मणिse llamaएवम्0asíएव0mismoअस्य6/1इदम् mde esteपरिद्रष्टुः6/1परि+√दृश् (1 भ्वादि P)तृच्परिद्रष्टृ-ऋदातृ mdel que todo lo veइमाः1/3इदम् festasषोडश1/3षोडशन्-न् (numeral, como पञ्चन्) fdieciséisकलाः1/3कला-आसीता fpartesपुरुषायणाः1/3पुरुषायणा-आसीता f[पुरुषः अयनं यासां ताः] BVque tienen al Puruṣa por destinoपुरुषम्2/1पुरुष-अरामः mal Puruṣaप्राप्य0प्र+√आप् (5 स्वादि P)ल्यप्al llegarअस्तम्0a la desapariciónगच्छन्तिIII/3√गम् (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिvan (desaparecen)भिद्येतेIII/2√भिद् (7 रुधादि U)लट्कर्मणिse destruyenच0yआसाम्6/3इदम् fde ellasनामरूपे1/2नामरूप-अफलम् n[नाम च रूपं च] DVnombre y formaपुरुषः1/1पुरुष-अरामः m«Puruṣa»इति0asíएवम्0soloप्रोच्यतेIII/1प्र+√वच् (2 अदादि P)लट्कर्मणिse llamaसः1/1तद् meseएषः1/1एतद् meste [sabio]अकलः1/1अकल-अरामः m[न विद्यन्ते कलाः यस्य सः] BVsin partesअमृतः1/1√मृ (6 तुदादि A)क्तअमृत-अरामः m[न मृतः] नञ्-TPinmortalभवतिIII/1√भू (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिquedaतत्0sobre estoएषः1/1एतद् mesteश्लोकः1/1श्लोक-अरामः mverso

Anvaya (el verso en orden de prosa)

सः (दृष्टान्तः) — यथा इमाः स्यन्दमानाः समुद्रायणाः नद्यः समुद्रं प्राप्य अस्तं गच्छन्ति, तासां नामरूपे भिद्येते, समुद्रः इति एवं प्रोच्यते; एवम् एव अस्य परिद्रष्टुः इमाः षोडश कलाः पुरुषायणाः पुरुषं प्राप्य अस्तं गच्छन्ति, आसां च नामरूपे भिद्येते, पुरुषः इति एवं प्रोच्यते । सः एषः अकलः अमृतः भवति । तत् एषः श्लोकः ॥

El ejemplo es este: así como estos ríos que fluyen y tienen el mar por destino, al llegar al mar desaparecen, se destruyen su nombre y su forma y se los llama solo «mar», del mismo modo estas dieciséis partes del que todo lo ve, que tienen al Puruṣa por destino, al llegar al Puruṣa desaparecen, se destruyen su nombre y su forma y se las llama solo «Puruṣa». Ese [sabio] queda sin partes, inmortal. Sobre esto hay este verso.

Bhāṣya de Śaṅkara

Lee el comentario de Śaṅkara

Déjanos tu correo y se abre toda la Biblioteca Vedanta: el bhāṣya íntegro de cada verso, el análisis gramatical completo y los PDF de cada texto. Solo una vez.

Te escribiremos sobre Vedanta. Puedes darte de baja cuando quieras.

Segmento 1 — avataraṇikā

कथम्?

¿Cómo [se disuelven]?

Análisis palabra por palabra

कथम्0¿cómo?

Segmento 2 — glosa de स यथेमा नद्यः स्यन्दमानाः समुद्रायणाः

स दृष्टान्तः यथा लोके इमाः नद्यः स्यन्दमानाः स्रवन्त्यः समुद्रायणाः समुद्रः एव अयनं गतिः आत्मभावः यासां ताः समुद्रायणाः।

«El» ejemplo [es este]: «así como» en el mundo «estos ríos» «que fluyen» (sravantyaḥ), «que tienen el mar por destino» —ríos cuyo destino, cuyo término, cuya identidad es precisamente el mar—,

Análisis palabra por palabra

सः1/1तद् mel [ejemplo]दृष्टान्तः1/1दृष्टान्त-अरामः mejemploयथा0así comoलोके7/1लोक-अरामः men el mundoइमाः1/3इदम् festosनद्यः1/3नदी-ईनदी fríosस्यन्दमानाः1/3√स्यन्द् (1 भ्वादि A)शानच्स्यन्दमाना-आसीता fque fluyenस्रवन्त्यः1/3√स्रु (1 भ्वादि P)शतृ+ङीप्स्रवन्ती-ईनदी fque corren (glosa)समुद्रायणाः1/3समुद्रायणा-आसीता f[समुद्रः अयनं यासां ताः] BVque tienen el mar por destinoसमुद्रः1/1समुद्र-अरामः mel marएव0precisamenteअयनम्1/1√इ (2 अदादि P)ल्युट्अयन-अफलम् ndestinoगतिः1/1√गम् (1 भ्वादि P)क्तिन्गति-इमति ftérminoआत्मभावः1/1आत्मभाव-अरामः m[आत्मनः भावः] षष्ठी-TPidentidadयासाम्6/3यद् fcuyoताः1/3तद् fesos [son]समुद्रायणाः1/3समुद्रायणा-आसीता f[समुद्रः अयनं यासां ताः] BV«que tienen el mar por destino»

Segmento 3 — glosa de समुद्रं प्राप्य अस्तं गच्छन्ति। भिद्येते तासां नामरूपे। समुद्र इत्येवं प्रोच्यते

समुद्रं प्राप्य उपगम्य अस्तम् अदर्शनं नामरूप-तिरस्कारं गच्छन्ति। तासां च अस्तं गतानां भिद्येते विनश्यतः नामरूपे गङ्गा-यमुनेत्यादि-लक्षणे तदभेदे समुद्र इत्येवं प्रोच्यते तद्वस्तु उदक-लक्षणम्।

«al llegar» (upagamya) «al mar», «desaparecen»: dejan de verse, su nombre y su forma quedan ocultos. «Y» cuando han desaparecido, «su nombre y su forma», como «Gaṅgā», «Yamunā», etc., «se destruyen» (vinaśyataḥ); y, identificados ya con él, esa realidad, que es agua, «se llama solo mar».

Análisis palabra por palabra

समुद्रम्2/1समुद्र-अरामः mal marप्राप्य0प्र+√आप् (5 स्वादि P)ल्यप्al llegarउपगम्य0उप+√गम् (1 भ्वादि P)ल्यप्al alcanzar (glosa)अस्तम्0a la desapariciónअदर्शनम्2/1√दृश् (1 भ्वादि P)ल्युट्अदर्शन-अफलम् n[न दर्शनम्] नञ्-TPdejar de verseनामरूपतिरस्कारम्2/1तिरस्+√कृ (8 तनादि U)घञ्नामरूपतिरस्कार-अरामः m[नामरूपयोः तिरस्कारः] षष्ठी-TPla ocultación del nombre y la formaगच्छन्तिIII/3√गम् (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिvanतासाम्6/3तद् fde ellosच0yअस्तम्0a la desapariciónगतानाम्6/3√गम् (1 भ्वादि P)क्तगता-आसीता fidosभिद्येतेIII/2√भिद् (7 रुधादि U)लट्कर्मणिse destruyenविनश्यतःIII/2वि+√नश् (4 दिवादि P)लट्कर्तरिperecen (glosa)नामरूपे1/2नामरूप-अफलम् n[नाम च रूपं च] DVnombre y formaगङ्गायमुनेत्यादिलक्षणे1/2गङ्गायमुनेत्यादिलक्षण-अफलम् n[गङ्गा यमुना इत्यादि लक्षणं ययोः ते] BVcomo «Gaṅgā», «Yamunā», etc.तदभेदे7/1तदभेद-अरामः m[तेन अभेदः] तृतीया-TPidentificados con élसमुद्रः1/1समुद्र-अरामः m«mar»इति0asíएवम्0soloप्रोच्यतेIII/1प्र+√वच् (2 अदादि P)लट्कर्मणिse llamaतत्1/1तद् nesaवस्तु1/1वस्तु-उमधु nrealidadउदकलक्षणम्1/1उदकलक्षण-अफलम् n[उदकं लक्षणं यस्य तत्] BVque es agua

Segmento 4 — glosa de एवमेवास्य परिद्रष्टुः

एवं यथा अयं दृष्टान्तः। उक्त-लक्षणस्य प्रकृतस्य अस्य पुरुषस्य परिद्रष्टुः परि समन्ताद् द्रष्टुः दर्शनस्य कर्तुः स्वरूप-भूतस्य। यथा अर्कः स्वात्मप्रकाशस्य कर्ता सर्वतः तद्वद्।

«Del mismo modo» —como en este ejemplo—: «de este» Puruṣa del que se trata, con las características dichas, «del que todo lo ve», es decir, del que ve por todas partes, agente de una visión que es su propia naturaleza, igual que el sol es por todas partes el agente de su propia luz,

Análisis palabra por palabra

एवम्0del mismo modoयथा0comoअयम्1/1इदम् mesteदृष्टान्तः1/1दृष्टान्त-अरामः mejemploउक्तलक्षणस्य6/1उक्तलक्षण-अरामः m[उक्तं लक्षणं यस्य सः] BVcon las características dichasप्रकृतस्य6/1प्र+√कृ (8 तनादि U)क्तप्रकृत-अरामः mdel que se trataअस्य6/1इदम् mde esteपुरुषस्य6/1पुरुष-अरामः mPuruṣaपरिद्रष्टुः6/1परि+√दृश् (1 भ्वादि P)तृच्परिद्रष्टृ-ऋदातृ mdel que todo lo veपरि0por completoसमन्तात्0por todas partesद्रष्टुः6/1√दृश् (1 भ्वादि P)तृच्द्रष्टृ-ऋदातृ mdel que veदर्शनस्य6/1√दृश् (1 भ्वादि P)ल्युट्दर्शन-अफलम् nde la visiónकर्तुः6/1√कृ (8 तनादि U)तृच्कर्तृ-ऋदातृ magenteस्वरूपभूतस्य6/1√भू (1 भ्वादि P)क्तस्वरूपभूत-अफलम् n[स्वरूपं भूतम्] TPque es su propia naturalezaयथा0comoअर्कः1/1अर्क-अरामः mel solस्वात्मप्रकाशस्य6/1स्वात्मप्रकाश-अरामः m[स्वात्मभूतः प्रकाशः] KDde su propia luzकर्ता1/1√कृ (8 तनादि U)तृच्कर्तृ-ऋदातृ magenteसर्वतः0सर्व+तसिल् (taddhita)por todas partesतद्वत्0तद्+वति (taddhita)así

Segmento 5 — glosa de इमाः षोडश कलाः पुरुषायणाः पुरुषं प्राप्य अस्तं गच्छन्ति

इमाः षोडश कलाः प्राणाद्याः उक्ताः कलाः पुरुषायणाः नदीनामिव समुद्रः, पुरुषः अयनं आत्मभाव-गमनं यासां कलानां ताः पुरुषायणाः। पुरुषं प्राप्य पुरुषात्मभावमुपगम्य तथैव अस्तं गच्छन्ति।

«estas dieciséis partes», las partes mencionadas, empezando por el prāṇa, «que tienen al Puruṣa por destino» —como el mar para los ríos: partes cuyo destino, cuyo ir a identificarse, es el Puruṣa—, «al llegar al Puruṣa», al alcanzar la identidad con el Puruṣa, igualmente «desaparecen».

Análisis palabra por palabra

इमाः1/3इदम् festasषोडश1/3षोडशन्-न् (numeral, como पञ्चन्) fdieciséisकलाः1/3कला-आसीता fpartesप्राणाद्याः1/3प्राणाद्या-आसीता f[प्राणः आद्यः यासां ताः] BVempezando por el prāṇaउक्ताः1/3√वच् (2 अदादि P)क्तउक्ता-आसीता fmencionadasकलाः1/3कला-आसीता flas partesपुरुषायणाः1/3पुरुषायणा-आसीता f[पुरुषः अयनं यासां ताः] BVque tienen al Puruṣa por destinoनदीनाम्6/3नदी-ईनदी fpara los ríosइव0comoसमुद्रः1/1समुद्र-अरामः mel marपुरुषः1/1पुरुष-अरामः mel Puruṣaअयनम्1/1√इ (2 अदादि P)ल्युट्अयन-अफलम् ndestinoआत्मभावगमनम्1/1√गम् (1 भ्वादि P)ल्युट्आत्मभावगमन-अफलम् n[आत्मभावस्य गमनम्] षष्ठी-TPel ir a identificarseयासाम्6/3यद् fcuyoकलानाम्6/3कला-आसीता fde las partesताः1/3तद् fesas [son]पुरुषायणाः1/3पुरुषायणा-आसीता f[पुरुषः अयनं यासां ताः] BV«que tienen al Puruṣa por destino»पुरुषम्2/1पुरुष-अरामः mal Puruṣaप्राप्य0प्र+√आप् (5 स्वादि P)ल्यप्al llegarपुरुषात्मभावम्2/1पुरुषात्मभाव-अरामः m[पुरुषः एव आत्मा; तस्य भावः] KD+षष्ठी-TPla identidad con el Puruṣaउपगम्य0उप+√गम् (1 भ्वादि P)ल्यप्al alcanzar (glosa)तथा0igualmenteएव0mismoअस्तम्0a la desapariciónगच्छन्तिIII/3√गम् (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिvan

Segmento 6 — glosa de भिद्येते च आसां नामरूपे। पुरुष इत्येवं प्रोच्यते

भिद्येते च आसां नामरूपे कलानां प्राणाद्याख्या रूपं च यथास्वम्। भेदे च नाम-रूपयोः यदनष्टं तत्वं पुरुष इत्येवं प्रोच्यते ब्रह्मविद्भिः।

«Y» «el nombre y la forma de ellas», de las partes —su designación como prāṇa, etc., y su forma, cada cual la suya—, «se destruyen». Y destruidos el nombre y la forma, la realidad que no se destruye es la que los conocedores de Brahman «llaman solo Puruṣa».

Nota. Nota al pie 77 (पा.भेद), sobre यदनष्टं: तत् तत्वमिति.

Análisis palabra por palabra

भिद्येतेIII/2√भिद् (7 रुधादि U)लट्कर्मणिse destruyenच0yआसाम्6/3इदम् fde ellasनामरूपे1/2नामरूप-अफलम् n[नाम च रूपं च] DVnombre y formaकलानाम्6/3कला-आसीता fde las partesप्राणाद्याख्या1/1प्राणाद्याख्या-आसीता f[प्राणः आदिः यस्याः सा आख्या] BVla designación «prāṇa», etc.रूपम्1/1रूप-अफलम् nla formaच0yयथास्वम्0[स्वम् अनतिक्रम्य] अव्ययीभावcada cual la suyaभेदे7/1√भिद् (7 रुधादि U)घञ्भेद-अरामः mal destruirseच0yनामरूपयोः6/2नामरूप-अफलम् n[नाम च रूपं च] DVel nombre y la formaयत्1/1यद् nlo queअनष्टम्1/1√नश् (4 दिवादि P)क्तअनष्ट-अफलम् n[न नष्टम्] नञ्-TPno se destruyeतत्वम्1/1तत्व-अफलम् nla realidadपुरुषः1/1पुरुष-अरामः m«Puruṣa»इति0asíएवम्0soloप्रोच्यतेIII/1प्र+√वच् (2 अदादि P)लट्कर्मणिse llamaब्रह्मविद्भिः3/3√विद् (2 अदादि P)क्विप्ब्रह्मविद्-द्जगत् (aquí m)[ब्रह्म विदन्ति इति] उपपद-TPpor los conocedores de Brahman

Segmento 7 — glosa de स एषः अकलः: el sabio queda sin partes

यः एवं विद्वान् गुरुणा प्रदर्शित-कला-प्रलय-मार्गः स एषः विद्यया प्रविलापितासु अविद्या-काम-कर्म-जनितासु प्राणादि-कलासु अकलः। अविद्या-कृत-कला-निमित्तः हि मृत्युः।

El que así sabe, a quien el maestro ha mostrado el camino de la disolución de las partes, «ese» queda «sin partes» cuando el conocimiento ha disuelto las partes —el prāṇa, etc.—, nacidas de la avidyā, el deseo y la acción. Porque la muerte se debe a las partes que produce la avidyā.

Nota. Paramārthānanda lee स एषः अकलः अमृतः भवति del Puruṣa (Brahman), sin divisiones e inmortal; Śaṅkara, del discípulo que sabe (यः एवं विद्वान्). Se traduce a Śaṅkara.

Análisis palabra por palabra

यः1/1यद् mel queएवम्0asíविद्वान्1/1√विद् (2 अदादि P)शतृ→वसु (विदेः शतुर्वसुः)विद्वस्-स् msabeगुरुणा3/1गुरु-उगुरुः mpor el maestroप्रदर्शितकलाप्रलयमार्गः1/1प्र+√दृश् (1 भ्वादि P)णिच्+क्तप्रदर्शितकलाप्रलयमार्ग-अरामः m[प्रदर्शितः कलानां प्रलयस्य मार्गः यस्मै सः] BVa quien se ha mostrado el camino de la disolución de las partesसः1/1तद् meseएषः1/1एतद् mesteविद्यया3/1विद्या-आसीता fpor el conocimientoप्रविलापितासु7/3प्र+वि+√ली (4 दिवादि A)णिच् (विभाषा लीयतेः)+क्तप्रविलापिता-आसीता fdisueltasअविद्याकामकर्मजनितासु7/3√जन् (4 दिवादि A)णिच्+क्तअविद्याकामकर्मजनिता-आसीता f[अविद्या च कामः च कर्म च; तैः जनिताः] DV+तृतीया-TPnacidas de la avidyā, el deseo y la acciónप्राणादिकलासु7/3प्राणादिकला-आसीता f[प्राणः आदिः यासां ताः कलाः] BVlas partes, empezando por el prāṇaअकलः1/1अकल-अरामः m[न विद्यन्ते कलाः यस्य सः] BVsin partesअविद्याकृतकलानिमित्तः1/1अविद्याकृतकलानिमित्त-अरामः m[अविद्यया कृताः कलाः निमित्तं यस्य सः] BVque se debe a las partes que produce la avidyāहि0porqueमृत्युः1/1मृत्यु-उगुरुः mla muerte

Segmento 8 — glosa de अमृतः भवति। तदेषः श्लोकः

तदपगमे अकलत्वादेव अमृतः भवति। तद् एतस्मिन् अर्थे एषः श्लोकः॥ ५ ॥

Cuando ellas desaparecen, precisamente por estar sin partes, «queda inmortal». «Sobre» este asunto hay «este verso». ॥5॥

Análisis palabra por palabra

तदपगमे7/1अप+√गम् (1 भ्वादि P)अप्तदपगम-अरामः m[तासाम् अपगमः] षष्ठी-TPcuando ellas desaparecenअकलत्वात्5/1अकल+त्व (taddhita)अकलत्व-अफलम् npor estar sin partesएव0precisamenteअमृतः1/1√मृ (6 तुदादि A)क्तअमृत-अरामः m[न मृतः] नञ्-TPinmortalभवतिIII/1√भू (1 भ्वादि P)लट्कर्तरिquedaतत्0sobre estoएतस्मिन्7/1एतद् men esteअर्थे7/1अर्थ-अरामः masunto (glosa)एषः1/1एतद् mesteश्लोकः1/1श्लोक-अरामः mverso

॥ इति षष्ठप्रश्ने पञ्चमो मन्त्रः ॥
Así, el quinto mantra de la sexta pregunta.

अध्ययनम्

Estos textos se estudian con un maestro

Las upaniṣads se leen con el comentario de Śaṅkara, dentro del recorrido de la escuela.

Ver el recorrido de estudio o empieza por el curso gratuito →