Saltar al contenido
प्रश्नभाष्यम्

Praśna Upaniṣad 6.6

Sexta pregunta, mantra 6 — el verso: conoced al Puruṣa en quien están fijadas las partes como los radios en el cubo, para que la muerte no os aflija

Sánscrito en

अरा इव रथनाभौ कला यस्मिन् प्रतिष्ठिताः

तं वेद्यं पुरुषं वेद यथा मा वो मृत्युः परिव्यथा इति ॥ ६ ॥

arā iva rathanābhau kalā yasmin pratiṣṭhitāḥ

taṃ vedyaṃ puruṣaṃ veda yathā mā vo mṛtyuḥ parivyathā iti || 6-6 ||

Se ha de conocer a ese Puruṣa digno de ser conocido, en quien están fijadas las partes como los radios en el cubo de la rueda del carro, para que la muerte no os aflija [, discípulos].

Palabra por palabra

अराःarāḥ1/3अरara-अaरामःrāmaḥ mlos radiosइवiva0comoरथनाभौrathanābhau7/1रथनाभिrathanābhi-इiमतिmati f[रथस्य नाभिःrathasya nābhiḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPen el cubo de la rueda del carroकलाःkalāḥ1/3कलाkalā-आāसीताsītā flas partesयस्मिन्yasmin7/1यद्yad men quienप्रतिष्ठिताःpratiṣṭhitāḥ1/3प्रतिprati+√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)क्तktaप्रतिष्ठिताpratiṣṭhitā-आāसीताsītā festán fijadasतम्tam2/1तद्tad ma eseवेद्यम्vedyam2/1√विद्vid (2 अदादिadādi P)ण्यत्ṇyatवेद्यvedya-अaरामःrāmaḥ mdigno de ser conocidoपुरुषम्puruṣam2/1पुरुषpuruṣa-अaरामःrāmaḥ mPuruṣaवेदvedaIII/1√विद्vid (2 अदादिadādi P)लट्laṭ (विदो लटो वाvido laṭo vā)कर्तरिkartariconozcaयथाyathā0para queमाmā0noवःvaḥ2/3युष्मद्yuṣmada vosotrosमृत्युःmṛtyuḥ1/1मृत्युmṛtyu-उuगुरुःguruḥ mla muerteपरिव्यथाःparivyathāḥIII/1परिpari+√व्यथ्vyath (1 भ्वादिbhvādi A)forma chāndasa (con माmā)aflijaइतिiti0(fin del verso)

Anvaya (el verso en orden de prosa)

रथनाभौ अराः इव यस्मिन् कलाः प्रतिष्ठिताःrathanābhau arāḥ iva yasmin kalāḥ pratiṣṭhitāḥ, तं वेद्यं पुरुषं वेदtaṃ vedyaṃ puruṣaṃ veda (जानीयात्jānīyāt), यथा वः मृत्युः मा परिव्यथाः इति ॥yathā vaḥ mṛtyuḥ mā parivyathāḥ iti ||

Se ha de conocer a ese Puruṣa digno de ser conocido, en quien están fijadas las partes como los radios en el cubo del carro, para que la muerte no os aflija.

Bhāṣya de Śaṅkara

Lee el comentario de Śaṅkara

Déjanos tu correo y se abre toda la Biblioteca Vedanta: el bhāṣya íntegro de cada verso, el análisis gramatical completo y los PDF de cada texto. Solo una vez.

Te escribiremos sobre Vedanta. Puedes darte de baja cuando quieras.

Segmento 1 — glosa de अरा इव रथनाभौarā iva rathanābhau

अराarā रथratha-चक्रcakra-परिवाराparivārā इवiva रथनाभौrathanābhau रथratha-चक्रस्य नाभौ यथाcakrasya nābhau yathā-प्रवेशिताः तदाश्रया भवन्ति यथा तथा इत्यर्थः।praveśitāḥ tadāśrayā bhavanti yathā tathā ityarthaḥ |

«Como los radios», que componen la rueda del carro, «en el cubo» de la rueda del carro: así como [los radios], insertados como corresponde, dependen de él, así [las partes]; ese es el sentido.

Análisis palabra por palabra
अराःarāḥ1/3अरara-अaरामःrāmaḥ mlos radiosरथचक्रपरिवाराःrathacakraparivārāḥ1/3रथचक्रपरिवारrathacakraparivāra-अaरामःrāmaḥ m[रथचक्रस्य परिवाराःrathacakrasya parivārāḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPque componen la rueda del carroइवiva0comoरथनाभौrathanābhau7/1रथनाभिrathanābhi-इiमतिmati f[रथस्य नाभिःrathasya nābhiḥ] षष्ठीṣaṣṭhī-TPen el cubo del carroरथचक्रस्यrathacakrasya6/1रथचक्रrathacakra-अaफलम्phalam n[रथस्य चक्रम्rathasya cakram] षष्ठीṣaṣṭhī-TPde la rueda del carroनाभौnābhau7/1नाभिnābhi-इiमतिmati fen el cuboयथाप्रवेशिताःyathāpraveśitāḥ1/3प्रpra+√विश्viś (6 तुदादिtudādi P)णिच्ṇic+क्तktaयथाप्रवेशितyathāpraveśita-अaरामःrāmaḥ m[यथा प्रवेशिताःyathā praveśitāḥ]insertados como correspondeतदाश्रयाःtadāśrayāḥ1/3तदाश्रयtadāśraya-अaरामःrāmaḥ m[सः आश्रयः येषां तेsaḥ āśrayaḥ yeṣāṃ te] BVdependen de élभवन्तिbhavantiIII/3√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)लट्laṭकर्तरिkartarisonयथाyathā0así comoतथाtathā0asíइतिiti0esteअर्थःarthaḥ1/1अर्थartha-अaरामःrāmaḥ m[es] el sentido

Segmento 2 — glosa de कला यस्मिन् प्रतिष्ठिताः तं वेद्यं पुरुषं वेदkalā yasmin pratiṣṭhitāḥ taṃ vedyaṃ puruṣaṃ veda

कलाkalāः प्राणाद्याःḥ prāṇādyāḥ यस्मिन्yasmin पुरुषेpuruṣe प्रतिष्ठिताpratiṣṭhitāः उत्पत्तिḥ utpatti-स्थितिsthiti-लयlaya-कालेषुkāleṣu तंtaṃ पुरुषंpuruṣaṃ कलानामात्मभूतंkalānāmātmabhūtaṃ वेद्यंvedyaṃ वेदनीयं पूर्णत्वात् पुरुषं पुरि शयनाद्वाvedanīyaṃ pūrṇatvāt puruṣaṃ puri śayanādvā वेदveda जानीयात्।jānīyāt |

«Las partes», empezando por el prāṇa, «están fijadas» en el Puruṣa «en quien» [se apoyan] en los momentos de su origen, permanencia y disolución. «A ese Puruṣa», que es el ser de las partes, «digno de ser conocido» (vedanīyam) —llamado Puruṣa por ser pleno, o por yacer en la ciudad [del cuerpo]—, «se ha de conocer» (jānīyāt).

Nota. Śaṅkara glosa वेदveda con जानीयात्jānīyāt («se ha de conocer»). Paramārthānanda menciona otra lectura, वेदयथाvedayathā («conoced»), que Śaṅkara no sigue. Las dos etimologías de पुरुषpuruṣa (por ser pleno, पूर्णpūrṇa; por yacer en la ciudad, पुरि शयनात्puri śayanāt) son de Śaṅkara.

Análisis palabra por palabra
कलाःkalāḥ1/3कलाkalā-आāसीताsītā flas partesप्राणाद्याःprāṇādyāḥ1/3प्राणाद्याprāṇādyā-आāसीताsītā f[प्राणः आद्यः यासां ताःprāṇaḥ ādyaḥ yāsāṃ tāḥ] BVempezando por el prāṇaयस्मिन्yasmin7/1यद्yad men quienपुरुषेpuruṣe7/1पुरुषpuruṣa-अaरामःrāmaḥ men el Puruṣaप्रतिष्ठिताःpratiṣṭhitāḥ1/3प्रतिprati+√स्थाsthā (1 भ्वादिbhvādi P)क्तktaप्रतिष्ठिताpratiṣṭhitā-आāसीताsītā festán fijadasउत्पत्तिस्थितिलयकालेषुutpattisthitilayakāleṣu7/3उत्पत्तिस्थितिलयकालutpattisthitilayakāla-अaरामःrāmaḥ m[उत्पत्तिः च स्थितिः च लयः चutpattiḥ ca sthitiḥ ca layaḥ ca; तेषां कालाःteṣāṃ kālāḥ] DV+षष्ठीṣaṣṭhī-TPen los momentos de origen, permanencia y disoluciónतम्tam2/1तद्tad ma eseपुरुषम्puruṣam2/1पुरुषpuruṣa-अaरामःrāmaḥ mPuruṣaकलानाम्kalānām6/3कलाkalā-आāसीताsītā fde las partesआत्मभूतम्ātmabhūtam2/1√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)क्तktaआत्मभूतātmabhūta-अaरामःrāmaḥ m[आत्मा भूतःātmā bhūtaḥ] TPque es el serवेद्यम्vedyam2/1√विद्vid (2 अदादिadādi P)ण्यत्ṇyatवेद्यvedya-अaरामःrāmaḥ mdigno de ser conocidoवेदनीयम्vedanīyam2/1√विद्vid (2 अदादिadādi P)अनीयर्anīyarवेदनीयvedanīya-अaरामःrāmaḥ mque debe conocerse (glosa)पूर्णत्वात्pūrṇatvāt5/1पूर्णpūrṇa+त्वtva (taddhita)पूर्णत्वpūrṇatva-अaफलम्phalam npor ser plenoपुरुषम्puruṣam2/1पुरुषpuruṣa-अaरामःrāmaḥ m[llamado] Puruṣaपुरिpuri7/1पुर्pur-र्r fen la ciudadशयनात्śayanāt5/1√शीśī (2 अदादिadādi A)ल्युट्lyuṭशयनśayana-अaफलम्phalam npor yacerवाvā0oवेदvedaIII/1√विद्vid (2 अदादिadādi P)लट्laṭ (विदो लटो वाvido laṭo vā)कर्तरिkartariconozcaजानीयात्jānīyātIII/1√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)विधिलिङ्vidhiliṅकर्तरिkartarise ha de conocer (glosa)

Segmento 3 — glosa de यथा मा वो मृत्युः परिव्यथा इतिyathā mā vo mṛtyuḥ parivyathā iti

यथाyathā हे शिष्याःhe śiṣyāḥ माmā वोvo युष्मान्yuṣmān मृत्युःmṛtyuḥ परिव्यथाःparivyathāḥ मा परिव्यथयतु। न चेद् विज्ञायेत पुरुषः मृत्युmā parivyathayatu | na ced vijñāyeta puruṣaḥ mṛtyu-निमित्तां व्यथाम् आपन्नाः दुःखिन एव यूयं स्थ। अतः तन्मा भूद् युष्माकम् इत्यभिप्रायः॥ ६ ॥nimittāṃ vyathām āpannāḥ duḥkhina eva yūyaṃ stha | ataḥ tanmā bhūd yuṣmākam ityabhiprāyaḥ || 6 ||

«Para que», oh discípulos, «la muerte no os» (yuṣmān) «aflija» (mā parivyathayatu). Si no se conociera al Puruṣa, caeríais en el tormento que causa la muerte y seguiríais siendo desdichados. Por eso [se dice]: que eso no os suceda; esa es la intención. ॥||6॥ ||

Nota. परिव्यथाःparivyathāḥ es forma védica (chāndasa): la desinencia -थाःthāḥ es formalmente de segunda persona, pero el sujeto es मृत्युःmṛtyuḥ; Śaṅkara la glosa con मा परिव्यथयतुmā parivyathayatu («que no aflija», लोट्loṭ causativo, tercera persona).

Análisis palabra por palabra
यथाyathā0para queहेhe0ohशिष्याःśiṣyāḥS/3√शास्śās (2 अदादिadādi P)क्यप्kyap (एतिस्तुशास्वृदृजुषः क्यप्etistuśāsvṛdṛjuṣaḥ kyap)शिष्यśiṣya-अaरामःrāmaḥ mdiscípulosमाmā0noवःvaḥ2/3युष्मद्yuṣmada vosotrosयुष्मान्yuṣmān2/3युष्मद्yuṣmada vosotros (glosa)मृत्युःmṛtyuḥ1/1मृत्युmṛtyu-उuगुरुःguruḥ mla muerteपरिव्यथाःparivyathāḥIII/1परिpari+√व्यथ्vyath (1 भ्वादिbhvādi A)forma chāndasa (con माmā)aflijaमाmā0noपरिव्यथयतुparivyathayatuIII/1परिpari+√व्यथ्vyath (1 भ्वादिbhvādi A)णिच्ṇicलोट्loṭकर्तरिkartariaflija (glosa)नna0noचेत्cet0siविज्ञायेतvijñāyetaIII/1विvi+√ज्ञाjñā (9 क्र्यादिkryādi P)विधिलिङ्vidhiliṅकर्मणिkarmaṇise conocieraपुरुषःpuruṣaḥ1/1पुरुषpuruṣa-अaरामःrāmaḥ mel Puruṣaमृत्युनिमित्ताम्mṛtyunimittām2/1मृत्युनिमित्ताmṛtyunimittā-आāसीताsītā f[मृत्युः निमित्तं यस्याः साmṛtyuḥ nimittaṃ yasyāḥ sā] BVque causa la muerteव्यथाम्vyathām2/1व्यथाvyathā-आāसीताsītā fel tormentoआपन्नाःāpannāḥ1/3आā+√पद्pad (4 दिवादिdivādi A)क्तktaआपन्नāpanna-अaरामःrāmaḥ mcaídos enदुःखिनःduḥkhinaḥ1/3दुःखduḥkha+इनिini (taddhita)दुःखिन्duḥkhin-इन्inयोगिन्yogin mdesdichadosएवeva0sin másयूयम्yūyam1/3युष्मद्yuṣmadvosotrosस्थsthaII/3√अस्as (2 अदादिadādi P)लट्laṭकर्तरिkartarisoisअतःataḥ0por esoतत्tat1/1तद्tad nesoमाmā0noभूत्bhūtIII/1√भूbhū (1 भ्वादिbhvādi P)लुङ्luṅ (न माङ्योगेna māṅyoge: sin aumento)कर्तरिkartarisucedaयुष्माकम्yuṣmākam6/3युष्मद्yuṣmada vosotrosइतिiti0asíअभिप्रायःabhiprāyaḥ1/1अभिabhi+प्रpra+√इi (2 अदादिadādi P)अच्ac (एरच्erac)अभिप्रायabhiprāya-अaरामःrāmaḥ m[es] la intención

॥ इति षष्ठप्रश्ने षष्ठो मन्त्रः ॥|| iti ṣaṣṭhapraśne ṣaṣṭho mantraḥ ||
Así, el sexto mantra de la sexta pregunta.

अध्ययनम्

Estos textos se estudian con un maestro

Las upaniṣads se leen con el comentario de Śaṅkara, dentro del recorrido de la escuela.